उपमन्युतपः-निवारणप्रसङ्गः / Śiva restrains Upamanyu’s tapas (Śiva disguised as Indra)

Verse 1

वायुरुवाच । अथ सर्वे प्रदीप्तांगा वैकुण्ठं प्रययुर्द्रुतम् । प्रणम्याहुश्च तत्सर्वं हरये देवसत्तमाः

ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಆಮೇಲೆ ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದೀಪ್ತ ಅಂಗಗಳಿದ್ದ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠರೆಲ್ಲರೂ ವೇಗವಾಗಿ ವೈಕುಂಠಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು. ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು)ಗೆ ಸಮಸ್ತ ವಿಷಯವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿದರು।

Verse 2

श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवान्पुरुषोत्तमः । किमिदन्त्विति संचिन्त्य ज्ञात्वा तत्कारणं च सः

ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಭಗವಾನ್ ಪುರುಷೋತ್ತಮನು ‘ಇದು ಏನು?’ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿ, ಅದರ ಕಾರಣವನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು।

Verse 3

जगाम मन्दरं तूर्णं महेश्वरदिदृक्षया । दृष्ट्वा देवं प्रणम्यैवं प्रोवाच सुकृतांजलिः

ಮಹೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನಾಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ ಅವನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮಂದರ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ದೇವನನ್ನು ಕಂಡು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು।

Verse 4

विष्णुरुवाच । भगवन्ब्राह्मणः कश्चिदुपमन्युरिति श्रुतः । क्षीरार्थमदहत्सर्वं तपसा तन्निवारय

ವಿಷ್ಣು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಭಗವನ್! ಉಪಮನ್ಯು ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಕ್ಷೀರಾರ್ಥವಾಗಿ ತಪಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದಹಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದೆ. ದಯಮಾಡಿ ಅದನ್ನು (ತಪೋಅಗ್ನಿಯನ್ನು) ತಡೆಯಿರಿ।

Verse 5

वायुरुवाच । इति श्रुत्वा वचो विष्णोः प्राह देवो महेश्वरः । शिशुं निवारयिष्यामि तत्त्वं गच्छ स्वमाश्रमम्

ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—“ನಾನು ಆ ಶಿಶುವನ್ನು ತಡೆಯುವೆನು; ತತ್ತ್ವಜ್ಞನೇ, ನೀನು ನಿನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗು.”

Verse 6

तच्छ्रुत्वा शंभुवचनं स विष्णुर्देववल्लभः । जगामाश्वास्य तान्सर्वान्स्वलोकममरादिकान्

ಶಂಭುವಿನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ ವಿಷ್ಣುವು ಅಮರಾದಿಗಳಾದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಧೈರ್ಯವನ್ನಿತ್ತನು; ನಂತರ ತನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು।

Verse 7

एतस्मिन्नंतरे देवः पिनाकी परमेश्वरः । शक्रस्य रूपमास्थाय गन्तुं चक्रे मतिं ततः

ಈ ನಡುವೆ ಪಿನಾಕಧಾರಿ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ನಂತರ ಹೊರಡಲು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿದನು।

Verse 8

अथ जगाम मुनेस्तु तपोवनं गजवरेण सितेन सदाशिवः । सह सुरासुरसिद्धमहोरगैरमरराजतनुं स्वयमास्थितः

ನಂತರ ಸದಾಶಿವನು ಬಿಳಿಯಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಜರಾಜನ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಮುನಿಯ ತಪೋವನಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ದೇವರು, ಅಸುರರು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಮಹೋರಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅವನು ಸ್ವತಃ ಅಮರರಾಜ (ಇಂದ್ರ)ನ ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು।

Verse 9

स वारणश्चारु तदा विभुं तं निवीज्य वालव्यजनेन दिव्यम् । दधार शच्या सहितं सुरेंद्रं करेण वामेन शितातपत्रम्

ಆಗ ಆ ಮನೋಹರ ಐರಾವತನು ದಿವ್ಯ ಚಾಮರದಿಂದ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಮೃದುವಾಗಿ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿದನು; ಶಚೀಸಹಿತ ದೇವೇಂದ್ರ ಇಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಎಡಗೈಯಿಂದ ಶುಭ್ರ ಛತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದನು।

Verse 10

रराज भगवान्सोमः शक्ररूपी सदाशिवः । तेनातपत्रेण यथा चन्द्रबिंबेन मन्दरः

ಶಕ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸದಾಶಿವನೇ ಆ ಭಗವಾನ್ ಸೋಮನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು. ಆ ರಾಜಛತ್ರದಿಂದ ಅವನು ಮಂದರ ಪರ್ವತವು ಚಂದ್ರಬಿಂಬದಿಂದ ಹೊಳೆಯುವಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 11

आस्थायैवं हि शक्रस्य स्वरूपं परमेश्वरः । जगामानुग्रहं कर्तुमुपमन्योस्तदाश्रमम्

ಹೀಗೆ ಶಕ್ರನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಧರಿಸಿದ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಉಪಮನ್ಯುವಿನ ಆ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದನು, ಅವನಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ನೀಡಲು।

Verse 12

तं दृष्ट्वा परमेशानं शक्ररूपधरं शिवम् । प्रणम्य शिरसा प्राह महामुनिवरः स्वयम्

ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಪರಮೇಶಾನ ಶಿವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಹಾಮುನಿವರನು ಶಿರಸಾ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಸ್ವತಃ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 13

उपमन्युरुवाच । पावितश्चाश्रमस्सो ऽयं मम देवेश्वर स्वयम् । प्राप्तो यत्त्वं जगन्नाथ भगवन्देवसत्तम

ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದರು— ಹೇ ದೇವೇಶ್ವರ, ನೀನು ಸ್ವತಃ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಈ ಆಶ್ರಮ ಪವಿತ್ರವಾಯಿತು. ಹೇ ಜಗನ್ನಾಥ, ಹೇ ಭಗವನ್, ದೇವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ!

Verse 14

वायुरुवाच । एवमुक्त्वा स्थितं प्रेक्ष्य कृतांजलिपुटं द्विजम् । प्राह गंभीरया वाचा शक्ररूपधरो हरः

ವಾಯುನುಡಿದನು—ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಆ ದ್ವಿಜನನ್ನು ನೋಡಿ, ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ರೂಪ ಧರಿಸಿದ ಹರನು ಗಂಭೀರ ವಾಣಿಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು।

Verse 15

शक्र उवाच । तुष्टो ऽस्मि ते वरं ब्रूहि तपसानेन सुव्रत । ददामि चेप्सितान्सर्वान्धौम्याग्रज महामुने

ಶಕ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಹೇ ಸುವ್ರತ, ಈ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವಾಗಿ ನಿನಗೆ ಬೇಕಾದ ವರವನ್ನು ಹೇಳು. ಹೇ ಮಹಾಮುನಿ, ಧೌಮ್ಯನ ಅಗ್ರಜ, ನೀ ಬಯಸಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ನೀಡುವೆನು।

Verse 16

वायुरुवाच । एवमुक्तस्तदा तेन शक्रेण मुनिपुंगवः । वारयामि शिवे भक्तिमित्युवाच कृताञ्जलिः

ವಾಯುನುಡಿದನು—ಆ ವೇಳೆ ಶಕ್ರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಹೇಳಿದನು—“ನಾನು (ಇತರ ಆಸೆಗಳನ್ನು) ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನ ಭಕ್ತಿ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ।”

Verse 17

तन्निशम्य हरिः १ प्राह मां न जानासि लेखपम् । त्रैलोक्याधिपतिं शक्रं सर्वदेवनमस्कृतम्

ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಹರಿ ಹೇಳಿದರು—“ಓ ಲೇಖಕಾ! ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲವೇ? ನಾನು ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಾಧಿಪತಿ ಶಕ್ರನು; ಸರ್ವ ದೇವರಿಂದ ನಮಸ್ಕೃತನು.”

Verse 18

मद्भक्तो भव विप्रर्षे मामेवार्चय सर्वदा । ददामि सर्वं भद्रं ते त्यज रुद्रं च निर्गुणम्

“ಓ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ್ಷೇ! ನನ್ನ ಭಕ್ತನಾಗು; ಸದಾ ನನ್ನನ್ನೇ ಅರ್ಚಿಸು. ನಾನು ನಿನಗೆ ಸರ್ವ ಮಂಗಳವನ್ನು ನೀಡುವೆ; ನಿರ್ಗುಣ ರುದ್ರಭಾವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು.”

Verse 19

रुद्रेण निर्गुणेनापि किं ते कार्यं भविष्यति । देवपङ्क्तिबहिर्भूतो यः पिशाचत्वमागतः

ನಿರ್ಗುಣ ರುದ್ರನ ಪೂಜೆಯಿಂದಲೂ ನಿನಗೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ನೀನು ದೇವಪಂಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದು ಪಿಶಾಚತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವಾಗ.

Verse 20

वायुरुवाच । तच्छ्रुत्वा प्राह स मुनिर्जपन्पञ्चाक्षरं मनुम् । मन्यमानो धर्मविघ्नं प्राह तं कर्तुमागतम्

ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಮುನಿ ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಲೇ ಮಾತನಾಡಿದನು. ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿಘ್ನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಬಂದವನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು.

Verse 21

उपमन्युरुवाच । त्वयैवं कथितं सर्वं भवनिंदारतेन वै । प्रसंगादेव देवस्य निर्गुणत्वं महात्मनः

ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದರು—“ಓ ಭವಾನೀಸ್ತುತಿಪರಾಯಣಾ! ನೀನು ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದ್ದೀ. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಸಂಗವಶಾತ್ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ದೇವನ ನಿರ್ಗುಣತ್ವವನ್ನೂ ಹೇಳಿದ್ದೀ.”

Verse 22

त्वं न जानामि वै रुद्रं सर्वदेवेश्वरेश्वरम् । ब्रह्मविष्णुमहेशानां जनक प्रकृतेः परम्

ಹೇ ರುದ್ರಾ! ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ—ನೀನು ಸಮಸ್ತ ದೇವರಿಗೂ ಮೇಲಾದ ಈಶ್ವರರ ಈಶ್ವರ; ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶರ ಜನಕ, ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಅತೀತ ಪರಮನು।

Verse 23

सदसद्व्यक्तमव्यक्तं यमाहुर्ब्रह्मवादिनः । नित्यमेकमनेकं च वरं तस्माद्वृणोम्यहम्

ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ವಾಂಸರು ಯಾರನ್ನು ಸತ್-ಅಸತ್‌ಗೆ ಅತೀತ, ವ್ಯಕ್ತ-ಅವ್ಯಕ್ತಸ್ವರೂಪಿ, ನಿತ್ಯ, ಏಕವೂ ಅನೇಕವೂ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೋ—ಆ ಪರಮವನ್ನೇ ನಾನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರವಾಗಿ ವರಣಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 24

हेतुवादविनिर्मुक्तं सांख्ययोगार्थदम्परम् । उपासते यं तत्त्वज्ञा वरं तस्माद्वृणोम्यहम्

ವಾದವಿವಾದದ ತರ್ಕಾಗ್ರಹದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಸಾಂಖ್ಯ-ಯೋಗಗಳ ಯಥಾರ್ಥ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವನಾದ—ತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಉಪಾಸಿಸುವ ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನೇ ನಾನು ವರವಾಗಿ ವರಣಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 25

नास्ति शंभोः परं तत्त्वं सर्वकारणकारणात् । ब्रह्मविष्ण्वादिदेवानां स्रष्टुर्गुणपराद्विभोः

ಸರ್ವಕಾರಣಕಾರಣನಾದ ಸರ್ವಶಕ್ತ ಶಂಭುವಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದ ತತ್ತ್ವವಿಲ್ಲ. ಅವನೇ ಗುಣಾತೀತ ವಿಭು; ಅವನಿಂದಲೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮೊದಲಾದ ದೇವರುಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 26

बहुनात्र किमुक्तेन मयाद्यानुमितं महत् । भवांतरे कृतं पापं श्रुता निन्दा भवस्य चेत्

ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು? ನಾನು ಈ ಮಹಾಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ—ಭವ (ಶಿವ)ನ ನಿಂದೆಯನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಕೇವಲ ಕೇಳಿದ್ದರೂ, ಅದು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪಾಪದ ಸೂಚನೆ.

Verse 27

श्रुत्वा निंदां भवस्याथ तत्क्षणादेव सन्त्यजेत् । स्वदेहं तन्निहत्याशु शिवलोकं स गच्छति

ಭವ (ಶ್ರೀಶಿವ) ನಿಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ, ಅವನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

Verse 28

आस्तां तावन्ममेच्छेयं क्षीरं प्रति सुराधम । निहत्य त्वां शिवास्त्रेण त्यजाम्येतं कलेवरम्

ಓ ದೇವಾಧಮನೇ! ಕ್ಷೀರದ ಮೇಲಿನ ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆ ಈಗ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಇರಲಿ. ಶಿವಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ನಾನು ಈ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವೆನು.

Verse 29

वायुरुवाच । एवमुक्त्वोपमन्युस्तं मर्तुं व्यवसितस्स्वयम् । क्षीरे वाञ्छामपि त्यक्त्वा निहन्तुं शक्रमुद्यतः

ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಉಪಮನ್ಯು ಸ್ವತಃ ಮರಣಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಕ್ಷೀರದ ಆಸೆಯನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಉದ್ಧತನಾದನು.

Verse 30

भस्मादाय तदा घोरमघोरास्त्राभिमंत्रितम् । विसृज्य शक्रमुद्दिश्य ननाद स मुनिस्तदा

ಆಗ ಮುನಿಯು ಪವಿತ್ರ ಭಸ್ಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಭಯಂಕರ ‘ಅಘೋರಾಸ್ತ್ರ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಿದನು. ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನತ್ತ ಅದನ್ನು ಎಸೆದು, ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಗರ್ಜಿಸಿದನು.

Verse 31

स्मृत्वा शंभुपदद्वंद्वं स्वदेहं दुग्धुमुद्यतः । आग्नेयीं धारणां बिभ्रदुपमन्युरवस्थितः

ಶಂಭುವಿನ ಪಾದಯುಗಲವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಉಪಮನ್ಯು ತನ್ನದೇ ದೇಹದಿಂದ ಹಾಲನ್ನು ದೋಹಿಸಲು ಉತ್ಸುಕನಾದನು. ಅಗ್ನೇಯೀ ಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಥನಾಗಿ ಉಳಿದನು.

Verse 32

एवं व्यवसिते विप्रे भगवान्भगनेत्रहा । वारयामास सौम्येन धारणां तस्य योगिनः

ಹೇ ವಿಪ್ರ! ಹೀಗೆ ನಿರ್ಧಾರವಾದಾಗ, ಭಗನೇತ್ರಹರನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಆ ಯೋಗಿಯ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ತಡೆದನು।

Verse 33

तद्विसृष्टमघोरास्त्रं नंदीश्वरनियोगतः । जगृहे मध्यतः क्षिप्तं नन्दी शंकरवल्लभः

ನಂದೀಶ್ವರನ ನಿಯೋಗದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಆ ಅಘೋರಾಸ್ತ್ರವನ್ನು, ಮಧ್ಯದಿಂದ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ, ಶಂಕರಪ್ರಿಯನಾದ ನಂದಿಯು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡನು।

Verse 34

स्वं रूपमेव भगवानास्थाय परमेश्वरः । दर्शयामास शिप्राय बालेन्दुकृतशेखरम्

ಆಗ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಭಗವಾನ್ ತನ್ನದೇ ದಿವ್ಯಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಶಿಪ್ರೆಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡಿದನು—ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಕೋಮಲ ಬಾಲಚಂದ್ರಶೇಖರನಾಗಿ।

Verse 35

क्षीरार्णवसहस्रं च पीयूषार्णवमेव वा । दध्यादेरर्णवांश्चैव घृतोदार्णवमेव च

ಹಾಲಿನ ಸಾವಿರ ಸಮುದ್ರಗಳಿರಲಿ, ಅಥವಾ ಅಮೃತದ ಸಮುದ್ರವೇ ಇರಲಿ; ಮೊಸರಿನಾದಿಗಳ ಸಮುದ್ರಗಳಿರಲಿ, ಮತ್ತು ತುಪ್ಪಿನ ವಿಶಾಲ ಸಮುದ್ರವೂ ಇರಲಿ।

Verse 36

फलार्णवं च बालस्य भक्ष्य भोज्यार्णवं तथा । अपूपानां गिरिं चैव दर्शयामास स प्रभुः

ಆ ಪ್ರಭುವು ಬಾಲಕನನ್ನು ಹರ್ಷಪಡಿಸಲು ಹಣ್ಣುಗಳ ಸಮುದ್ರ, ಭಕ್ಷ್ಯ-ಭೋಜ್ಯಗಳ ಸಮುದ್ರ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಪೂಪಗಳ (ಸಿಹಿ ಕೇಕುಗಳ) ಪರ್ವತವನ್ನೂ ತೋರಿಸಿದನು।

Verse 37

एवं स ददृशे देवो देव्या सार्धं वृषोपरि । गणेश्वरैस्त्रिशूलाद्यैर्दिव्यास्त्रैरपि संवृतः

ಹೀಗೆ ಅವನು ದೇವಿಯೊಡನೆ ವೃಷಭದ ಮೇಲೆ ಆಸೀನನಾದ ದೇವಾಧಿದೇವನನ್ನು ಕಂಡನು; ತ್ರಿಶೂಲಾದಿ ದಿವ್ಯಾಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಗಣೇಶ್ವರರಿಂದ ಅವನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದನು।

Verse 38

दिवि दुंदुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात च । विष्णुब्रह्मेन्द्रप्रमुखैर्देवैश्छन्ना दिशो दश

ದಿವಿಯಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ದುಂದುಭಿಗಳು ಮೊಳಗಿದವು, ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯೂ ಸುರಿಯಿತು. ವಿಷ್ಣು-ಬ್ರಹ್ಮ-ಇಂದ್ರಪ್ರಮುಖ ದೇವರುಗಳಿಂದ ದಶದಿಕ್ಕುಗಳು ತುಂಬಿ ಆವೃತವಾದವು.

Verse 39

अथोपमन्युरानन्दसमुद्रोर्मिभिरावृतः । पपात दण्डवद्भूमौ भक्तिनम्रेण चेतसा

ಆನಂದಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಆವೃತನಾದ ಉಪಮನ್ಯು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ದಂಡವತ್ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದನು.

Verse 40

एतस्मिन्समये तत्र सस्मितो भगवान्भवः । एह्येहीति तमाहूय मूर्ध्न्याघ्राय ददौ वरान्

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಭವ (ಶಿವ) ಸ್ಮಿತಪೂರ್ವಕವಾಗಿ—“ಬಾ, ಬಾ” ಎಂದು ಕರೆಯಿಸಿ, ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಎಳೆದು ಸ्नेಹದಿಂದ ತಲೆಯನ್ನು ಘ್ರಾಣಿಸಿ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು.

Verse 41

शिव उवाच । भक्ष्यभोज्यान्यथाकामं बान्धवैर्भुक्ष्व सर्वदा । सुखी भव सदा दुःखान्निर्मुक्ता भक्तिमान्मम

ಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸದಾ ಭಕ್ಷ್ಯ-ಭೋಜ್ಯಗಳನ್ನು ಭುಂಜಿಸು. ಸದಾ ಸುಖಿಯಾಗಿರು, ದುಃಖಮುಕ್ತನಾಗಿರು, ನನ್ನ ಭಕ್ತನಾಗಿ ಇರು.

Verse 42

उपमन्यो महाभाग तवाम्बैषा हि पार्वती । मया पुत्रीकृतो ह्यद्य दत्तः क्षीरोदकार्णवः

ಓ ಮಹಾಭಾಗ ಉಪಮನ್ಯು, ಈ ಪಾರ್ವತಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ನಿನ್ನ ತಾಯಿ; ಇಂದು ನಾನು ಅವಳನ್ನು ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿ, ಅವಳಿಗೆ ಕ್ಷೀರಸಾಗರವನ್ನು ದತ್ತವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದೇನೆ।

Verse 43

मधुनश्चार्णवश्चैव दध्यन्नार्णव एव च । आज्यौदनार्णवश्चैव फलाद्यर्णव एव च

ಜೇನಿನ ಸಮುದ್ರವೂ ಇದೆ, ಮೊಸರು-ಅನ್ನದ ಸಮುದ್ರವೂ ಇದೆ, ತುಪ್ಪ-ಅನ್ನದ ಸಮುದ್ರವೂ ಇದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಹಣ್ಣು ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಸಮುದ್ರವೂ ಇದೆ।

Verse 44

अपूपगिरयश्चैव भक्ष्यभोज्यार्णवस्तथा । एते दत्ता मया ते हि त्वं गृह्णीष्व महामुने

ಸಿಹಿ ಅಪ್ಪೂಪಗಳ ಪರ್ವತಗಳೂ, ಭಕ್ಷ್ಯ-ಭೋಜ್ಯಗಳ ಸಮುದ್ರಗಳೂ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ದತ್ತವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದೇನೆ; ಹೇ ಮಹಾಮುನೇ, ಸ್ವೀಕರಿಸು.

Verse 45

पिता तव महादेवो माता वै जगदम्बिका । अमरत्वं मया दत्तं गाणपत्यं च शाश्वतम्

ಮಹಾದೇವನೇ ನಿನ್ನ ತಂದೆ, ಜಗದಂಬಿಕೆಯೇ ನಿನ್ನ ತಾಯಿ. ನಾನು ನಿನಗೆ ಅಮರತ್ವವನ್ನೂ ಶಾಶ್ವತ ಗಾಣಪತ್ಯಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನೂ ದತ್ತವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದೇನೆ.

Verse 46

वरान्वरय सुप्रीत्या मनो ऽभिलषितान्परान् । प्रसन्नो ऽहं प्रदास्यामि नात्र कार्या विचारणा

ಅತಿಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಬಯಸುವ ಪರಮ ವರಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡು. ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಅವನ್ನು ನೀಡುವೆ—ಇಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ ಬೇಡ.

Verse 47

वायुरुवाच । एवमुक्त्वा महादेवः कराभ्यामुपगृह्यतम् । मूर्ध्न्याघ्राय सुतस्ते ऽयमिति देव्यै न्यवेदयत्

ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಮಹಾದೇವನು ಅವನನ್ನು ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಸ्नेಹದಿಂದ ಅವನ ಶಿರೋಮೂರ್ಧನನ್ನು ಘ್ರಾಣಿಸಿ ದೇವಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು—“ಇವನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು.”

Verse 48

देवी च गुहवत्प्रीत्या मूर्ध्नि तस्य कराम्बुजम् । विन्यस्य प्रददौ तस्मै कुमारपदमव्ययम्

ಮತ್ತೆ ದೇವಿಯು ಗುಹ (ಸ್ಕಂದ)ನಂತೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಕಮಲಹಸ್ತವನ್ನು ಅವನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು, ಅವನಿಗೆ ‘ಕುಮಾರ’ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯ ಪದವಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದಳು.

Verse 49

क्षीराब्धिरपि साकारः क्षीरं स्वादु करे दधत् । उपस्थाय ददौ पिण्डीभूतं क्षीरमनश्वरम्

ಕ್ಷೀರಸಾಗರವೂ ಸಹ ಸಾಕಾರವಾಗಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಿಹಿಯಾದ ಹಾಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮುಂದೆ ಬಂದು, ಪಿಂಡೀಭೂತವಾದ—ಅನಶ್ವರವಾದ—ಕ್ಷೀರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿತು.

Verse 50

योगैश्वर्यं सदा तुष्टिं ब्रह्मविद्यामनश्वराम् । समृद्धिं परमान्तस्मै ददौ संतुष्टमानसः

ಸಂತೃಪ್ತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಯೋಗೈಶ್ವರ್ಯ, ಸದಾ ತೃಪ್ತಿ, ಅನಶ್ವರವಾದ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪರಮ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು.

Verse 51

अथ शंभुः प्रसन्नात्मा दृष्ट्वा तस्य तपोमहः । पुनर्ददौ वरं दिव्यं मुनये ह्युपमन्यवे

ನಂತರ ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮನಾದ ಶಂಭು, ಆ ಮುನಿಯ ತಪಸ್ಸಿನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಉಪಮನ್ಯು ಮುನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ವರವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು.

Verse 52

व्रतं पाशुपतं ज्ञानं व्रतयोगं च तत्त्वतः । ददौ तस्मै प्रवक्तृत्वपाटवं सुचिरं परम्

ಅವರು ಅವನಿಗೆ ಪಾಶುಪತ ವ್ರತ, ವಿಮೋಚಕ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಾನುಸಾರ ವ್ರತಯೋಗವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದರು; ಹಾಗೆಯೇ ಉಪದೇಶ-ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಇರುವ ಪರಮ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯವನ್ನೂ ನೀಡಿದರು.

Verse 53

सो ऽपि लब्ध्वा वरान्दिव्यान्कुमारत्वं च सर्वदा । तस्माच्छिवाच्च तस्याश्च शिवाया मुदितो ऽभवत्

ಅವನು ಕೂಡ ದಿವ್ಯ ವರಗಳನ್ನು—ಯಾವಾಗಲೂ ಇರುವ ಯೌವನವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ—ಪಡೆದು, ಆ ಶಿವನಿಂದಲೂ ಆ ಶಿವೆಯಿಂದಲೂ (ದೇವಿಯಿಂದಲೂ) ಕೃಪೆಯಿಂದ ಹರ್ಷಿತನಾದನು.

Verse 54

ततः प्रसन्नचेतस्कः सुप्रणम्य कृतांजलिः । ययाचे स वरं विप्रो देवदेवान्महेश्वरात्

ನಂತರ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾಗಿ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ದೇವದೇವನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನಿಂದ ಒಂದು ವರವನ್ನು ಬೇಡಿದನು.

Verse 55

उपमन्युरुवाच । प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर । स्वभक्तिन्देहि परमान्दिव्यामव्यभिचारिणीम्

ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದರು: ಹೇ ದೇವದೇವೇಶ, ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು; ಹೇ ಪರಮೇಶ್ವರ, ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು. ನನಗೆ ನಿನ್ನ ಸ್ವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು—ಪರಮ, ದಿವ್ಯ, ಅಚಲವಾದುದಾಗಿ.

Verse 56

श्रद्धान्देहि महादेव द्वसम्बन्धिषु मे सदा । स्वदास्यं परमं स्नेहं सान्निध्यं चैव सर्वदा

ಹೇ ಮಹಾದೇವಾ! ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವರಲ್ಲಿ—ನಿನ್ನ ಭಕ್ತರು ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಸಂಗದಲ್ಲಿ—ನನಗೆ ಸದಾ ಅಚಲ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು. ನಿನ್ನ ದಾಸ್ಯಭಾವ, ಪರಮ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸರ್ವಕಾಲವೂ ನಿನ್ನ ನಿತ್ಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ನನಗೆ ನೀಡು.

Verse 57

एवमुक्त्वा प्रसन्नात्माहर्षगद्गदया गिरा । सतुष्टाव महादेवमुपमन्युर्द्विजोत्तमः

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನಾದ ಉಪಮನ್ಯು ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾಗಿ, ಹರ್ಷದಿಂದ ಗದ್ಗದವಾದ ವಾಣಿಯಿಂದ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು.

Verse 58

उपमन्युरुवाच । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । प्रसीद करुणासिंधो साम्ब शंकर सर्वदा

ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವ! ಶರಣಾಗತವತ್ಸಲ! ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು. ಹೇ ಕರುಣಾಸಿಂಧು, ಹೇ ಸಾಂಬ ಶಂಕರ! ಸದಾ ಅನುಗ್ರಹಿಸು.

Verse 59

वायुरुवाच । एवमुक्तो महादेवः सर्वेषां च वरप्रदः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मोपमन्युं मुनिसत्तमम्

ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಹೀಗೆ ಸಂಬೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವರಪ್ರದನಾದ ಮಹಾದೇವನು ಪ್ರಸನ್ನಹೃದಯನಾಗಿ ಮುನಿಸತ್ತಮನಾದ ಉಪಮನ್ಯುವಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 60

शिव उवाच । वत्सोपमन्यो तुष्टो ऽस्मि सर्वं दत्तं मया हि ते । दृढभक्तो ऽसि विप्रर्षे मया विज्ञासितो ह्यसि

ಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—ವತ್ಸ ಉಪಮನ್ಯು! ನಾನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನೇ ನೀಡಿದ್ದೇನೆ. ಹೇ ವಿಪ್ರರ್ಷೇ! ನೀನು ದೃಢಭಕ್ತನು; ನೀನು ನನ್ನಿಂದ ನಿಜವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೀ.

Verse 61

अजरश्चामरश्चैव भव त्वन्दुःखवर्जितः । यशस्वी तेजसा युक्तो दिव्यज्ञानसमन्वितः

ನೀನು ಅಜರನಾಗಿಯೂ ಅಮರನಾಗಿಯೂ ದುಃಖವರ್ಜಿತನಾಗಿ ಇರು. ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿರು, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನಸಮನ್ವಿತನಾಗಿರು.

Verse 62

अक्षया बान्धवाश्चैव कुलं गोत्रं च ते सदा । भविष्यति द्विजश्रेष्ठ मयि भक्तिश्च शाश्वती

ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನಿನ್ನ ಬಂಧುಗಳು, ನಿನ್ನ ಕುಲವೂ ಗೋತ್ರವೂ ಸದಾ ಅಕ್ಷಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 63

सान्निध्यं चाश्रमे नित्यं करिष्यामि द्विजोत्तम । उपकंठं मम त्वं वै सानन्दं विहरिष्यसि

ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೇ! ಈ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿತ್ಯ ನನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತೇನೆ; ನೀನು ನನ್ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಆನಂದದಿಂದ ವಿಹರಿಸುವೆ.

Verse 64

एवमुक्त्वा स भगवान्सूर्यकोटिसमप्रभः । ईशानस्स वरान्दत्त्वा तत्रैवान्तर्दधे हरः

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸೂರ್ಯಕೋಟಿಸಮಾನ ಪ್ರಕಾಶವುಳ್ಳ ಭಗವಾನ್ ಈಶಾನಸ್ವರೂಪ ಹರನು ವರಗಳನ್ನು ದತ್ತು ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು।

Verse 65

उपमन्युः प्रसन्नात्मा प्राप्य तस्माद्वराद्वरान् । जगाम जननीस्थानं सुखं प्रापाधिकं च सः

ಉಪಮನ್ಯು ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮನಾಗಿ ಅವನಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ತಾಯಿಯ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಮತ್ತು ಅವನು ಹಿಂದಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದನು।