कालमान-निर्णयः (Determination of the Measures of Time)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕಾಲಮಾನ (ಸಮಯಮಾಪನ) ಕುರಿತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಋಷಿಗಳು—ಆಯುಷ್ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾರೂಪ ಕಾಲವನ್ನು ಯಾವ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಗಣನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ? ಮಾಪನೀಯ ಕಾಲದ ಪರಮ ಮಿತಿ ಏನು? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಾಯು ಕಣ್ಣಿನ ಮಿಟಕನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ‘ನಿಮೇಷ’ವನ್ನು ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಘಟಕವೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿಮೇಷದಿಂದ ಕಾಷ್ಠಾ, ಕಾಷ್ಠಾದಿಂದ ಕಲಾ, ಕಲಾದಿಂದ ಮುಹೂರ್ತ, ಮುಹೂರ್ತದಿಂದ ಅಹೋರಾತ್ರ (ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ) ವರೆಗೆ ಮಾಪನ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ತಿಂಗಳು, ಋತು, ಅಯನಗಳ ಸಂಬಂಧ, ಮಾನುಷ-ಅಬ್ದ (ಮಾನವ ವರ್ಷ)ದ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ದೇವ-ಗಣನೆ ಹಾಗೂ ಪಿತೃ-ಗಣನೆಗಳ ಭೇದವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಖ್ಯ ತತ್ತ್ವ—ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ದೇವರಿಗೆ ರಾತ್ರಿ, ಉತ್ತರಾಯನ ದೇವರಿಗೆ ಹಗಲು ಎಂಬ ದಿವ್ಯ ಅಹೋರಾತ್ರ ನಿರ್ಣಯ. ಈ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಯುಗ-ಗಣನೆಯ ಆಧಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಭಾರತವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । केन मानेन कालेस्मिन्नायुस्संख्या प्रकल्प्यते । संख्यारूपस्य कालस्य कः पुनः परमो ऽवधिः
ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಈ ಕಾಲಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಆಯುಷ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಯಾವ ಮಾನದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ? ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾರೂಪವಾದ ಕಾಲದ ಪರಮ ಮಿತಿ ಯಾವುದು?
Verse 2
वायुरुवाच । आयुषो ऽत्र निमेषाख्यमाद्यमानं प्रचक्षते । संख्यारूपस्य कालस्य शांत्त्वतीतकलावधि
ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಇಲ್ಲಿ ಆಯುಷ್ಯದ ಮೊದಲ ಮಾಪವನ್ನು ‘ನಿಮೇಷ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸಂಖ್ಯಾರೂಪವಾದ ಕಾಲದ ಇದು ಆದಿ ಪ್ರಮಾಣ; ‘ಕಲಾ’ ಎಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಭಾಗದ ಮಿತಿವರೆಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಅದಕ್ಕೂ ಮೀರಿಯೂ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 3
अक्षिपक्ष्मपरिक्षेपो निमेषः परिकल्पितः । तादृशानां निमेषाणां काष्ठा दश च पञ्च च
ಕಣ್ಗೆಪ್ಪೆಗಳು ಮುಚ್ಚಿ ಮತ್ತೆ ತೆರೆಯುವ ಚಲನೆಯೇ ‘ನಿಮೇಷ’ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂಥ ಹದಿನೈದು ನಿಮೇಷಗಳು ಒಂದು ‘ಕಾಷ್ಠಾ’ ಆಗುತ್ತವೆ.
Verse 4
काष्ठांस्त्रिंशत्कला नाम कलांस्त्रिंशन्मुहूर्तकः । मुहूर्तानामपि त्रिंशदहोरात्रं प्रचक्षते
ಮೂವತ್ತು ಕಾಷ್ಠಾಗಳು ‘ಕಲಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಮೂವತ್ತು ಕಲಾಗಳು ಒಂದು ‘ಮುಹೂರ್ತ’; ಮೂವತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ‘ಅಹೋರಾತ್ರ’ (ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Verse 5
त्रिंशत्संख्यैरहोरात्रैर्मासः पक्षद्वयात्मकः । ज्ञेयं पित्र्यमहोरात्रं मासः कृष्णसितात्मकः
ಮೂವತ್ತು ಅಹೋರಾತ್ರಗಳಿಂದ ಒಂದು ಮಾಸವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಅದು ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಅಹೋರಾತ್ರವೇ ಒಂದು ಮಾಸ; ಅದು ಕೃಷ್ಣ-ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ.
Verse 7
मासैस्तैरयनं षड्भिर्वर्षं द्वे चायनं मतम् । लौकिकेनैव मानेन अब्दो यो मानुषः स्मृतः
ಆ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳು ಒಂದು ಅಯನ (ಅರ್ಧವರ್ಷ); ಎರಡು ಅಯನಗಳಿಂದ ವರ್ಷವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಲೋಕಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ ಆ ವರ್ಷವೇ ಮಾನವ ವರ್ಷವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 8
एतद्दिव्यमहोरात्रमिति शास्त्रस्य निश्चयः । दक्षिणं चायनं रात्रिस्तथोदगयनं दिनम्
ಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಶ್ಚಯದಂತೆ ಇದೇ ದಿವ್ಯ ಅಹೋರಾತ್ರ: ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ‘ರಾತ್ರಿ’, ಉತ್ತರಾಯನ (ಉದಗಯನ) ‘ದಿನ’.
Verse 9
मासस्त्रिंशदहोरात्रैर्दिव्यो मानुषवत्स्मृतः । संवत्सरो ऽपि देवानां मासैर्द्वादशभिस्तथा
ದಿವ್ಯ ಮಾಸವು ಮಾನವರಂತೆ ಮுப்பತ್ತು ದಿನ-ರಾತ್ರಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದುದೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ದೇವತೆಗಳ ಒಂದು ವರ್ಷವೂ ಅಂಥ ಹನ್ನೆರಡು ಮಾಸಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 10
त्रीणि वर्षशतान्येव षष्टिवर्षयुतान्यपि । दिव्यस्संवत्सरो ज्ञेयो मानुषेण प्रकीर्तितः
ಮೂರು ನೂರು ವರ್ಷಗಳು—ಅದರೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಅರವತ್ತು ವರ್ಷಗಳು ಸೇರಿ—ಮಾನವ ಗಣನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಸಂವತ್ಸರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 11
दिव्येनैव प्रमाणेन युगसंख्या प्रवर्तते । चत्वारि भारते वर्षे युगानि कवयो विदुः
ಯುಗಗಳ ಸಂಖ್ಯಾ-ಗಣನೆ ಕೇವಲ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಭಾರತವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಿವೆ ಎಂದು ಕವಿಗಳು-ಋಷಿಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.
Verse 12
पूर्वं कृतयुगं नाम ततस्त्रेता विधीयते । द्वापरं च कलिश्चैव युगान्येतानि कृत्स्नशः
ಮೊದಲು ಕೃತ (ಸತ್ಯ) ಯುಗ; ನಂತರ ತ್ರೇತಾ ಯುಗ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ ದ್ವಾಪರ ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ಕಲಿ—ಇವೆಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯುಗಗಳು.
Verse 13
चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् । तस्य तावच्छतीसंध्या संध्यांशश्च तथाविधः
ಕೃತ ಯುಗವು ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳದು. ಅದರ ಸಂಧ್ಯೆ (ಆರಂಭ ಸಂಧಿಕಾಲ) ಅಷ್ಟೇ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳದು; ಸಂಧ್ಯಾಂಶ (ಅಂತ್ಯ ಸಂಧಿಕಾಲ)ವೂ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದದು.
Verse 14
इतरेषु ससंध्येषु ससंध्यांशेषु च त्रिषु । एकापायेन वर्तंते सहस्राणि शतानि च
ಇತರೆ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೂ ಆ ಸಂಧ್ಯೆಗಳ ಮೂರು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಹಸ್ರಗಳೂ ಶತಗಳೂ ಒಂದೇ ವಿಧದ ಏಕರೂಪ ಕ್ಷಯಮಾನದಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ।
Verse 15
एतद्द्वादशसाहस्रं साधिकं च चतुर्युगम् । चतुर्युगसहस्रं यत्संकल्प इति कथ्यते
ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ (ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳು) ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಅಧಿಕ—ಇದೇ ಚತುರ್ಯುಗ. ಇಂತಹ ಚತುರ್ಯುಗಗಳ ಸಾವಿರ ಸಮೂಹವನ್ನೇ ‘ಕಲ್ಪ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 16
चतुर्युगैकसप्तत्या मनोरंतरमुच्यते । कल्पे चतुर्दशैकस्मिन्मनूनां परिवृत्तयः
ಚತುರ್ಯುಗಗಳ ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ‘ಮನ್ವಂತರ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಮನುವಿನ ಇಂತಹ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಪರಿವೃತ್ತಿಗಳು (ಅವಧಿಗಳು) ಇವೆ।
Verse 17
एतेन क्रमयोगेन कल्पमन्वंतराणि च । सप्रजानि व्यतीतानि शतशो ऽथ सहस्रशः
ಈ ಕ್ರಮಯೋಗವಾದ ಕಾಲಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಕಲ್ಪಗಳೂ ಮನ್ವಂತರಗಳೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಜೆಗಳೊಡನೆ ನೂರಾರು, ಮತ್ತೆ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿವೆ।
Verse 18
अज्ञेयत्वाच्च सर्वेषामसंख्येयतया पुनः । शक्यो नैवानुपूर्व्याद्वै तेषां वक्तुं सुविस्तरः
ಅವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಜ್ಞೇಯವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಅಸಂಖ್ಯವಾಗಿವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ರಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ।
Verse 19
कल्पो नाम दिवा प्रोक्तो ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः । कल्पानां वै सहस्रं च ब्राह्मं वर्षमिहोच्यते
‘ಕಲ್ಪ’ವೆಂದರೆ ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ದಿನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅಂಥ ಸಾವಿರ ಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮ ವರ್ಷ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 20
वर्षाणामष्टसाहस्रं यच्च तद्ब्रह्मणो युगम् । सवनं युगसाहस्रं ब्रह्मणः पद्मजन्मनः
ಎಂಟು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲವೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ಯುಗವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಪದ್ಮಜನ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಅಂಥ ಯುಗಗಳ ಸಾವಿರವನ್ನು ‘ಸವನ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 21
सवनानां सहस्रं च त्रिगुणं त्रिवृतं तथा । कल्प्यते सकलः कालो ब्रह्मणः परमेष्ठिनः
ಸವನಗಳ ಸಾವಿರವನ್ನು ಮೂರರಷ್ಟು ಮಾಡಿ, ಮತ್ತೆ ತ್ರಿವಿಧವಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿ—ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಲಮಾನದ ಗಣನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 22
तस्य वै दिवसे यांति चतुर्दश पुरंदराः । शतानि मासे चत्वारि विंशत्या सहितानि च
ಅವನ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಪುರಂದರರು (ಇಂದ್ರರು) ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ; ಒಂದು ಮಾಸದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನೂರು ಇಪ್ಪತ್ತು (ಅಂಥ ಇಂದ್ರರು) ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 23
अब्दे पञ्च सहस्राणि चत्वारिंशद्युतानि च । चत्वारिंशत्सहस्राणि पञ्च लक्षाणि चायुषि
ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಐದು ಸಹಸ್ರ ಮತ್ತು ನಲವತ್ತು ಯುತಗಳು (ಹತ್ತು ಸಾವಿರಗಳ ಗುಂಪುಗಳು) ಇವೆ; ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಲವತ್ತು ಸಹಸ್ರ ಮತ್ತು ಐದು ಲಕ್ಷ (ಪರಿಮಾಣ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 24
ब्रह्मा विष्णोर्दिने चैको विष्णू रुद्रदिने तथा । ईश्वरस्य दिने रुद्रस्सदाख्यस्य तथेश्वरः
ವಿಷ್ಣುವಿನ ದಿನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಅಧಿದೇವತೆಯಾಗಿ ಧ್ಯಾನಾರ್ಹನು; ರುದ್ರದಿನದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಈಶ್ವರದಿನದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನು ಧ್ಯೇಯನು; ಸದಾಶಿವದಿನದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಧ್ಯೇಯನು.
Verse 25
साक्षाच्छिवस्य तत्संख्यस्तथा सो ऽपि सदाशिवः । चत्वारिंशत्सहस्राणि पञ्चलक्षाणि चायुषि
ಅದೇ ಸಂಖ್ಯೆ ಸాక్షಾತ್ ಶಿವನದೇ; ಅವನೇ ಸದಾಶಿವನು. ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ನಲವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಐದು ಲಕ್ಷ (ವರ್ಷಗಳು) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 26
तस्मिन्साक्षाच्छिवेनैष कालात्मा सम्प्रवर्तते । यत्तत्सृष्टेस्समाख्यातं कालान्तरमिह द्विजाः । एतत्कालान्तरं ज्ञेयमहर्वै पारमेश्वरम् । रात्रिश्च तावती ज्ञेया परमेशस्य कृत्स्नशः । अहस्तस्य तु या सृष्टी रात्रिश्च प्रलयः स्मृतः
ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಕಾಲತತ್ತ್ವವು ಸాక్షಾತ್ ಶಿವನ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಓ ದ್ವಿಜರೇ, ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಕಾಲಾಂತರವೇ ಪರಮೇಶ್ವರನ ‘ದಿನ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣದ ಅವಧಿಯೇ ಅವನ ‘ರಾತ್ರಿ’ಯೆಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅವನ ದಿನ ಸೃಷ್ಟಿವಿಸ್ತಾರ; ಅವನ ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಳಯವೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.
Verse 27
अहर्न विद्यते तस्य न रात्रिरिति धारयेत् । एषोपचारः क्रियते लोकानां हितकाम्यया
ಅವನಿಗೆ ‘ಹಗಲು’ ಇಲ್ಲ, ‘ರಾತ್ರಿ’ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ಧರಿಸಬೇಕು. ಲೋಕಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ ಮಾತ್ರ ಇಂತಹ ಉಪಚಾರರೂಪದ ವಾಕ್ಯಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 28
प्रजाः प्रजानां पतयो मूर्तयश्च सुरासुराः । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च महाभूतानि पञ्च च
ಪ್ರಜೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳು; ಮೂರ್ತಿರೂಪಗಳು; ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು; ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಪಂಚ ಮಹಾಭೂತಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ (ಪ್ರಭುವಿನ ವ್ಯಾಪಕ ನಿಯಮದಲ್ಲಿ) ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ; ಅಲ್ಲಿ ಶಿವನೇ ಪರಮ ಪತಿ।
Verse 29
तन्मात्राण्यथ भूतादिर्बुद्धिश्च सह दैवतः । अहस्तिष्ठंति सर्वाणि पारमेशस्य धीमतः
ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳು, ಸ್ಥೂಲಭೂತಗಳ ಆದಿಕಾರಣ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿ—ಅಧಿದೇವತೆಗಳೊಡನೆ—ಎಲ್ಲವೂ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಧೀಮಂತ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ।
Verse 30
अहरंते प्रलीयन्ते रात्र्यन्ते विश्वसंभवः । यो विश्वात्मा कर्मकालस्वभावाद्यर्थे शक्तिर्यस्य नोल्लंघनीया
ದಿನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ; ರಾತ್ರ್ಯಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಭವನು ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕರ್ಮ, ಕಾಲ, ಸ್ವಭಾವಾದಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾರ ಶಕ್ತಿ ಅತಿಕ್ರಮಣೀಯವಲ್ಲವೋ, ಆ ವಿಶ್ವಾತ್ಮನೇ ಪರಮ ಶಿವನು.
Verse 31
यस्यैवाज्ञाधीनमेतत्समस्तं नमस्तस्मै महते शंकराय
ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಯಾರ ಆಜ್ಞಾಧೀನವೋ, ಆ ಮಹಾ ಶಂಕರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಅವನೇ ಪರಮ ಪತಿ, ಸರ್ವಾಧಿಪತಿ, ನಮ್ಮ ಶರಣ್ಯ ಶಿವನು.
Frequently Asked Questions
No single mythic episode is foregrounded; the chapter is primarily a technical, instructional discourse (Vāyu answering ṛṣis) defining time-measures and their cosmological correspondences.
It encodes a macrocosmic equivalence: the Devas’ day-night is mapped onto the sun’s half-year courses, shifting the frame from human diurnal time to cosmic/ritual time and enabling yuga computations on a divine scale.
The text highlights graded ontological standpoints—human (mānuṣa), ancestral (pitṛ), and divine (deva)—each with its own calendric equivalences, showing how cosmological order is structured through differential measures of kāla.