दक्षस्य रुद्रनिन्दा-निमित्तकथनम् / The Cause of Dakṣa’s Censure of Rudra

Verse 1

ऋषय ऊचुः । देवी दक्षस्य तनया त्यक्त्वा दाक्षायणी तनुम् । कथं हिमवतः पुत्री मेनायामभवत्पुरा

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ದೇವಿ ದಾಕ್ಷಾಯಣೀ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮೇನಾದ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ಹಿಮವತನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಹೇಗೆ ಆದಳು?

Verse 2

कथं च निन्दितो रुद्रो दक्षेण च महात्मना । निमित्तमपि किं तत्र येन स्यान्निंदितो भवः

ಮಹಾತ್ಮನಾದ ದಕ್ಷನು ರುದ್ರನನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿಂದಿಸಿದನು? ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಭವ (ಶಿವ) ನಿಂದಿತನಾದನು?

Verse 3

उत्पन्नश्च कथं दक्षो अभिशापाद्भवस्य तु । चाक्षुषस्यांतरे पूर्वं मनोः प्रब्रूहि मारुत

ಹೇ ಮಾರುತ (ವಾಯು)! ಭವ (ಶಿವ) ಸಂಬಂಧಿತ ಶಾಪದಿಂದ ದಕ್ಷನು ಮತ್ತೆ ಹೇಗೆ ಜನ್ಮಿಸಿದನು? ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ, ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಮುನ್ನ, ಇದನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸು।

Verse 4

वायुरुवाव । शृण्वंतु कथयिष्यामि दक्षस्य लघुचेतसः । वृत्तं पापात्प्रमादाच्च विश्वामरविदूषणम्

ವಾಯುನುಡಿದನು—ಕೇಳಿರಿ; ಅಲ್ಪಚಿತ್ತನಾದ ದಕ್ಷನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು. ಅದು ಪಾಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾದದಿಂದ ಜನಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಪಕೀರ್ತಿ ತಂದಿತು ಹಾಗೂ ಜಗದ್ಧರ್ಮಕ್ರಮವನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸಿತು।

Verse 5

पुरा सुरासुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः । कदाचिद्द्रष्टुमीशानं हिमवच्छिखरं ययुः

ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇವರು-ಅಸುರರು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಪರಮರ್ಷಿಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಈಶಾನನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಮವತ್ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಹೋದರು।

Verse 6

तदा देवश्च देवी च दिव्यासनगतावुभौ । दर्शनं ददतुस्तेषां देवादीनां द्विजोत्तमाः

ಆಗ ದೇವನೂ ದೇವಿಯೂ ದಿವ್ಯಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನರಾಗಿ, ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೇ, ದೇವಾದಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ದರ್ಶನವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದರು।

Verse 7

तदानीमेव दक्षो ऽपि गतस्तत्र सहामरैः । जामातरं हरं द्रष्टुं द्रष्टुं चात्मसुतां सतीम्

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷನೂ ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಹೋದನು—ತನ್ನ ಅಳಿಯ ಹರ (ಶಿವ)ನನ್ನು ನೋಡಲು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮಗಳು ಸತಿಯನ್ನು ಕೂಡ ನೋಡಲು।

Verse 8

तदात्मगौरवाद्देवो देव्या दक्षे समागते । देवादिभ्यो विशेषेण न कदाचिदभूत्स्मृतिः

ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ವರೂಪಗೌರವವನ್ನು ಕಾಯುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ದೇವಿ ದಕ್ಷಯಜ್ಞಸಭೆಗೆ ಬಂದಾಗ, ದೇವತೆಗಳಾದಿಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಭುವು ಎಂದಿಗೂ ಹೊರಗಿನ ಪರಿಚಯವೋ ಆತ್ಮೀಯತೆಯೋ ತೋರಿಸಲಿಲ್ಲ।

Verse 9

तस्य तस्याः परं भावमज्ञातुश्चापि केवलम् । पुत्रीत्येवं विमूढस्य तस्यां वैरमजायत

ಅವಳ ಪರಮ ಅಂತರಂಗಭಾವವನ್ನು ಅರಿಯಲಾರದೆ, ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಕೇವಲ ‘(ನನ್ನ) ಮಗಳು’ ಎಂದಷ್ಟೇ ತಿಳಿದನು; ಹೀಗೆ ಮೋಹಗ್ರಸ್ತನಾದ ಅವನಿಗೆ ಅವಳ ಮೇಲೆ ವೈರವಾಯಿತು।

Verse 10

ततस्तेनैव वैरेण विधिना च प्रचोदितः । नाजुवाह भवं दक्षो दीक्षितस्तामपि द्विषन्

ನಂತರ ಅದೇ ವೈರವೂ ವಿಧಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯೂ ಕಾರಣವಾಗಿ ಪ್ರಚೋದಿತನಾದ ದಕ್ಷನು, ಯಜ್ಞದೀಕ್ಷಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ಭವ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಿಲ್ಲ; ಅವಳನ್ನು (ಸತಿಯನ್ನು) ದ್ವೇಷಿಸಿ ಅವಳನ್ನೂ ಕರೆಯಲಿಲ್ಲ।

Verse 11

अन्याञ्१ आमातरस्सर्वानाहूय स यथाक्रमम् । शतशः पुष्कलामर्चाञ्चकार च पृथक्पृथक्

ನಂತರ ಅವನು ಇತರ ಎಲ್ಲ ಅಮಾತ್ಯರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕರೆಯಿಸಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೂರಾರು ಬಾರಿ ಸಮೃದ್ಧ ಪೂಜಾರ್ಚನೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು।

Verse 12

तथा तान्संगताञ्छ्रुत्वा नारदस्य मुखात्तदा । ययौ रुद्राय रुद्राणी विज्ञाप्य भवनं पितुः

ನಾರದನ ಮುಖದಿಂದ ಆ ಎಲ್ಲ ಸಂಭವಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ರುದ್ರಾಣಿ ಆಗ ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿ, ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆ ವಿಷಯವನ್ನೆಲ್ಲ ವಿನಯದಿಂದ ನಿವೇದಿಸಿದಳು।

Verse 13

अथ संनिहितं दिव्यं विमानं विश्वतोमुखम् । लक्षणाढ्यं सुखारोहमतिमात्रमनोहरम्

ಆಗ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು; ಅದು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳತ್ತ ಮುಖ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ, ಏರಲು ಸುಲಭ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾಗಿತ್ತು।

Verse 14

तप्तजांबूनदप्रख्यं चित्ररत्नपरिष्कृतम् । मुक्तामयवितानाग्न्यं स्रग्दामसमलंकृतम्

ಅದು ತಪ್ತ ಜಾಂಬೂನದ ಚಿನ್ನದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ವಿಚಿತ್ರ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಮುತ್ತಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿತಾನದಿಂದ ಶೋಭಿಸಿ, ಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ದಾಮಗಳಿಂದ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿತ್ತು।

Verse 15

तप्तकंचननिर्व्यूहं रत्नस्तंभशतावृतम् । वज्रकल्पितसोपानं विद्रुमस्तंभतोरणम्

ಅದು ಕಾಯಿಸಿದ ಚಿನ್ನದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಭವ್ಯವಾದ ರಚನೆಯಾಗಿತ್ತು, ನೂರಾರು ರತ್ನದ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು; ಅದರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ವಜ್ರದಂತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅದರ ತೋರಣಗಳು ಹವಳದ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದವು.

Verse 16

पुष्पपट्टपरिस्तीर्णं चित्ररत्नमहासनम् । वज्रजालकिरच्छिद्रमच्छिद्रमणिकुट्टिमम्

ಆ ಮಹಾಸನವು ಪುಷ್ಪವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹಾಸಲ್ಪಟ್ಟು, ವಿಚಿತ್ರ ರತ್ನಗಳಿಂದ ದೀಪ್ತವಾಗಿತ್ತು; ವಜ್ರಜಾಲದಂತೆ ಕಿರಣರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅಖಂಡ ಮಣಿಗಳಿಂದ ಜಡಿತ ನಿರ್ದೋಷ ಕುಟ್ಟಿಮದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಯಿತು।

Verse 17

मणिदंडमनोज्ञेन महावृषभलक्ष्मणा । अलंकृतपुरोभागमब्भ्रशुब्भ्रेण केतुना

ಅದರ ಮುಂಭಾಗವು ಮನೋಹರ ಮಣಿದಂಡದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಅದರಲ್ಲಿ ಮಹಾವೃಷಭದ ಲಕ್ಷಣ ಅಂಕಿತವಾಗಿತ್ತು; ಮೇಘದಂತೆ ಶುಭ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಕೇತುವಿನಿಂದ ಅದು ಶೋಭಿಸಿತು।

Verse 18

रत्नकंचुकगुप्तांगैश्चित्रवेत्रकपाणिभिः । अधिष्ठितमहाद्वारमप्रधृष्यैर्गुणेश्वरैः

ಮಹಾದ್ವಾರವು ಅಪ್ರಧೃಷ್ಯ ಶಿವಗಣಾಧಿಪತಿಗಳಿಂದ ಕಾವಲಿರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಅವರ ಅಂಗಗಳು ರತ್ನಜಡಿತ ಕಂಚುಕಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು, ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಿತ್ರ ವರ್ಣವೇತ್ರಗಳು ಇದ್ದವು।

Verse 19

मृदंगतालगीतादिवेणुवीणाविशारदैः । विदग्धवेषभाषैश्च बहुभिः स्त्रीजनैर्वृतम्

ಅದು ಅನೇಕ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿತ್ತು—ಅವರು ಮೃದಂಗ, ತಾಳ, ಗಾನ ಹಾಗೂ ವೇಣು-ವೀಣಾ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು; ಸಂಸ್ಕೃತ ವೇಷಭೂಷೆ ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು।

Verse 20

आरुरोह महादेवी सह प्रियसखीजनैः । चामारव्यञ्जनं तस्या वज्रदंडमनोहरे

ಮಹಾದೇವಿ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಸಖೀಜನರೊಂದಿಗೆ ಆರೋಹಣ ಮಾಡಿ ಕುಳಿತಳು. ಅವಳಿಗಾಗಿ ವಜ್ರದಂಡದಂತೆ ಮನೋಹರ ಹಿಡಿಗಳಿರುವ ಚಾಮರ-ವ್ಯಂಜನಗಳು ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದವು।

Verse 21

गृहीत्वा रुद्रकन्ये द्वे विवीजतुरुभे शुभे । तदाचामरयोर्मध्ये देव्या वदनमाबभौ

ಆಮೇಲೆ ರುದ್ರನ ಎರಡು ಶುಭ ಕನ್ಯೆಗಳು ಚಾಮರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮೃದುವಾಗಿ ಬೀಸಿದವು. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆ ಎರಡು ಚಾಮರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ದೇವಿಯ ಮುಖವು ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು।

Verse 22

अन्योन्यं युध्यतोर्मध्ये हंसयोरिव पंकजम् । छत्रं शशिनिभं तस्याश्चूडोपरि सुमालिनी

ಅವರ ಪರಸ್ಪರ ಪೈಪೋಟಿಯ ಮಧ್ಯೆ—ಎರಡು ಹಂಸಗಳ ನಡುವೆ ಕಮಲದಂತೆ—ದೇವಿಯ ಚೂಡದ ಮೇಲೆ ಚಂದ್ರಸಮಾನ ಪ್ರಕಾಶವುಳ್ಳ, ಸೌಂದರ್ಯಮಾಲೆಯಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದ ಛತ್ರವು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು।

Verse 23

धृतमुक्तापरिक्षिप्तं बभार प्रेमनिर्भरा । तच्छत्रमुज्ज्वलं देव्या रुरुचे वदनोपरि

ಪ್ರೇಮದಿಂದ ತುಂಬಿದ ದೇವಿಯು ಮುತ್ತಿನ ಸರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಛತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು. ಆ ದೀಪ್ತ ಛತ್ರವು ದೇವಿಯ ಮುಖದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಿಸಿತು।

Verse 24

उपर्यमृतभांडस्य मंडलं शशिनो यथा । अथ चाग्रे समासीना सुस्मितास्या शुभावती

ಅಮೃತಭಾಂಡದ ಮೇಲೆಯೇ ಚಂದ್ರಮಂಡಲ ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಶುಭವತಿ, ಮೃದುಸ್ಮಿತದಿಂದ ದೀಪ್ತಮುಖಳಾಗಿ ಅವಳು ಮುಂದೆಯೇ ಕುಳಿತಳು।

Verse 25

अक्षद्यूतविनोदेन रमयामास वै सतीम् । सुयशाः पादुके देव्याश्शुभे रत्नपरिष्कृते

ಅಕ್ಷದ್ಯೂತದ ಕ್ರೀಡಾ-ವಿನೋದದಿಂದ ಆ ಯಶಸ್ವಿಯು ಸತೀದೇವಿಯನ್ನು ರಮಿಸಿದನು. ದೇವಿಯ ಶುಭ ಪಾದುಕೆಯ ಜೋಡಿ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ತನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು.

Verse 26

स्तनयोरंतरे कृत्वा तदा देवीमसेवतः । अन्या कांचनचार्वंगी दीप्तं जग्राह दर्पणम्

ಆಗ ಅದನ್ನು ದೇವಿಯ ಸ್ತನಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವನು ದೇವಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸಿದನು. ಅದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬಳು ಕನಕವರ್ಣದ ಸುಂದರಾಂಗಿಯು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ದರ್ಪಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು.

Verse 27

अपरा तालवृन्तं च परा तांबूलपेटिकाम् । काचित्क्रीडाशुकं चारु करे ऽकुरुत भामिनी

ಒಬ್ಬಳು ತಾಳವೃಂತ (ವೀಸಣಿಗೆ) ಹಿಡಿದಳು, ಮತ್ತೊಬ್ಬಳು ತಾಂಬೂಲ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತಂದಳು; ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸುಂದರಿಯು ಕ್ರೀಡಾರ್ಥವಾಗಿ ಮನೋಹರ ಶುಕಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಳು—ಎಲ್ಲರೂ ಸೌಮ್ಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 28

काचित्तु सुमनोज्ञानि पुष्पाणि सुरभीणि च । काचिदाभरणाधारं बभार कमलेक्षणा

ಒಬ್ಬ ಕಮಲನಯನೆ ಸ್ತ್ರೀ ಮನೋಹರ ಸುಗಂಧ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದಳು; ಮತ್ತೊಬ್ಬಳು ಆಭರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಆಧಾರಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದಳು.

Verse 29

काचिच्च पुनरालेपं सुप्रसूतं शुभांजनम् । अन्याश्च सदृशास्तास्ता यथास्वमुचितक्रियाः

ಕೆಲವು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮತ್ತೆ ಸುಗಂಧ ಲೇಪನ ಮತ್ತು ಶುಭ ಅಂಜನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು; ಇತರರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಯೋಗ್ಯ ಸೇವಾಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.

Verse 30

आवृत्त्या तां महादेवीमसेवंत समंततः । अतीव शुशुभे तासामंतरे परमेश्वरी

ಅವರು ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಸೇವಿಸಿದರು; ಅವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ಅಪಾರ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಿಸಿದಳು।

Verse 31

तारापरिषदो मध्ये चंद्रलेखेव शारदी । ततः शंखसमुत्थस्य नादस्य समनंतरम्

ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಆ ಸಭೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಶರದೃತುವಿನ ಚಂದ್ರಕಲೆಯಂತೆ ಶೋಭಿಸಿದಳು. ನಂತರ ತಕ್ಷಣವೇ ಶಂಖದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ನಾದಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಬಂತು।

Verse 32

प्रास्थानिको महानादः पटहः समताड्यत । ततो मधुरवाद्यानि सह तालोद्यतैस्स्वनैः

ಪ್ರಸ್ಥಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾನಾದದ ಪಟಹವನ್ನು ಬಾರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಲಯಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ಬಾರಿಸಿದ ತಾಳಗಳ ಘೋಷದೊಂದಿಗೆ ಮಧುರ ವಾದ್ಯಗಳು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿದವು।

Verse 33

अनाहतानि सन्नेदुः काहलानां शतानि च । सायुधानां गणेशानां महेशसमतेजसाम्

ಯಾರೂ ಹೊಡೆಯದೆ ಇದ್ದರೂ ನೂರಾರು ಯುದ್ಧಕಾಹಳಗಳು ಸ್ವಯಂ ನಾದಿಸಿದವು. ಮಹೇಶನ ಸಮ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ, ಆಯುಧಧಾರಿಗಳಾದ ಗಣೇಶಗಣಗಳು ಮಹಾಬಲದಿಂದ ಸೇರಿದರು.

Verse 34

सहस्राणि शतान्यष्टौ तदानीं पुरतो ययुः । तेषां मध्ये वृषारूढो गजारूढो यथा गुरुः

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮುಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಎಂಟು ಲಕ್ಷರು ಮುಂದುವರಿದರು. ಅವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವೃಷಭಾರೂಢನಾದ ಪ್ರಭು—ಗಜಾರೂಢನಾದ ಪೂಜ್ಯ ಗುರುವರ್ಯನಂತೆ, ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಉನ್ನತನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು.

Verse 35

जगाम गणपः श्रीमान् सोमनंदीश्वरार्चितः । देवदुंदुभयो नेदुर्दिवि दिव्यसुखा घनाः

ಆಗ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಗಣಪ (ಗಣೇಶ) ಸೋಮ, ನಂದಿ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರರಿಂದ ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಅರ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಹೊರಟನು. ದಿವಿಯಲ್ಲಿ ದೇವದುಂದುಭಿಗಳು ಮೊಳಗಿದವು; ಮೇಘಗಳು ದಿವ್ಯಸুখದಾಯಕ ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸಿದವು.

Verse 36

ननृतुर्मुनयस्सर्वे मुमुदुः सिद्धयोगिनः । ससृजुः पुष्पवृष्टिं च वितानोपरि वारिदाः

ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು ನೃತ್ಯಮಾಡಿದರು; ಸಿದ್ಧಯೋಗಿಗಳು ಹರ್ಷಿಸಿದರು. ಮೇಲಿನ ವಿತಾನದ ಮೇಲೆ ಮಳೆತರುವ ಮೇಘಗಳು ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಸುರಿಸಿದವು.

Verse 37

तदा देवगणैश्चान्यैः पथि सर्वत्र संगता । क्षणादिव पितुर्गेहं प्रविवेश महेश्वरी

ಆಗ ದಾರಿಯೆಲ್ಲೆಡೆ ಇತರ ದೇವಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ ಮಹೇಶ್ವರಿ, ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ತಂದೆಯ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಂತಾಯಿತು.

Verse 38

तां दृष्ट्वा कुपितो दक्षश्चात्मनः क्षयकारणात् । तस्या यवीयसीभ्यो ऽपि चक्रे पूजाम सत्कृताम्

ಅವಳನ್ನು ಕಂಡು ದಕ್ಷನು ಕೋಪಗೊಂಡನು; ಅವಳನ್ನೇ ತನ್ನ ಕ್ಷಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು. ಆದರೂ ಅವಳ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರಿಯರಿಗೂ ಗೌರವಪೂರ್ಣ ವಿಧಿಪೂಜೆಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದನು.

Verse 39

तदा शशिमुखी देवी पितरं सदसि स्थितम् । अंबिका युक्तमव्यग्रमुवाचाकृपणं वचः

ಆಗ ಚಂದ್ರಮುಖಿಯಾದ ದೇವಿ ಅಂಬಿಕೆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಯುಕ್ತವಾದ, ಸಂಯಮಿತವಾದ, ಗೌರವಪೂರ್ಣವಾದ ವಚನಗಳನ್ನು ಅವ್ಯಗ್ರವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು।

Verse 40

देव्युवाच । ब्रह्मादयः पिशाचांता यस्याज्ञावशवर्तिनः । स देवस्सांप्रतं तात विधिना नार्चितः किल

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ತಾತ! ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವರಿಂದ ಪಿಶಾಚಾಂತವರಗೂ ಎಲ್ಲರೂ ಯಾರ ಆಜ್ಞೆಗೆ ವಶರಾಗಿರುವರೋ, ಆ ದೇವನೇ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಿಧಿವಿಧಾನದಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.

Verse 41

तदास्तां मम ज्यायस्याः पुत्र्याः पूजां किमीदृशीम् । असत्कृतामवज्ञाय कृतवानसि गर्हितम्

ಅದು ಇರಲಿ; ನನ್ನ ಜ್ಯೇಷ್ಠೆಯ ಪುತ್ರಿಗೆ ನೀನು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದಿ? ಅವಳನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ನೀನು ಗರ್ಹಿತವಾದ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೀ.

Verse 42

एवमुक्तो ऽब्रवीदेनां दक्षः क्रोधादमर्षितः । त्वत्तः श्रेष्ठा विशिष्टाश्च पूज्या बालाः सुता मम

ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಸಹಿಸಲಾರದೆ ದಕ್ಷನು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ನಿನ್ನಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠರೂ, ವಿಶಿಷ್ಟರೂ, ಪೂಜ್ಯರೂ ನನ್ನ ಬಾಲೆಯಾದ ಪುತ್ರಿಯರೇ.”

Verse 43

तासां तु ये च भर्तारस्ते मे बहुमता मुदा । गुनैश्चाप्यधिकास्सर्वैर्भर्तुस्ते त्र्यंबकादपि

ಅವರ ಪತಿಗಳು ನನಗೆ ಹರ್ಷದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವ್ಯರು; ಸಮಸ್ತ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪತಿ ತ್ರ್ಯಂಬಕ (ಭಗವಾನ್ ಶಿವ)ನಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠರು.

Verse 44

स्तब्धात्मा तामसश्शर्वस्त्वमिमं समुपाश्रिता । तेन त्वामवमन्ये ऽहं प्रतिकूलो हि मे भवः

ನೀನು ಸ್ಥಬ್ಧಚಿತ್ತನಾದ, ತಾಮಸಸ್ವಭಾವದ ಈ ಶರ್ವನ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದೀ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಭವ (ಶಿವ) ನನಗೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಪ್ರತಿಕೂಲನು.

Verse 45

तथोक्ता पितरं दक्षं क्रुद्धा देवी तमब्रवीत् । शृण्वतामेव सर्वेषां ये यज्ञसदसि स्थिताः

ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ದೇವಿ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡು ತನ್ನ ತಂದೆ ದಕ್ಷನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು—ಯಜ್ಞಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ।

Verse 46

अकस्मान्मम भर्तारमजाताशेषदूषणम् । वाचा दूषयसे दक्ष साक्षाल्लोकमहेश्वरम्

ಹೇ ದಕ್ಷಾ! ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ನೀನು ವಾಕ್ಯದಿಂದ ನನ್ನ ಭರ್ತೃ-ಪ್ರಭುವನ್ನು—ಯಾವ ದೋಷವೂ ಎಂದಿಗೂ ಉಂಟಾಗದವನನ್ನು—ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಲೋಕಮಹೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವನನ್ನು—ನಿಂದಿಸುತ್ತಿರುವೆ।

Verse 47

विद्याचौरो गुरुद्रोही वेदेश्वरविदूषकः । त एते बहुपाप्मानस्सर्वे दंड्या इति श्रुतिः

ವಿದ್ಯಾಚೋರ, ಗುರುದ್ರೋಹಿ, ವೇದೇಶ್ವರನನ್ನು ದೂಷಿಸುವವನು—ಇವರು ಎಲ್ಲರೂ ಬಹುಪಾಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದವರು; ಶ್ರುತಿ ಪ್ರಕಾರ ಇವರೆಲ್ಲ ದಂಡನೀಯರು।

Verse 48

तस्मादत्युत्कटस्यास्य पापस्य सदृशो भृशम् । सहसा दारुणो दंडस्तव दैवाद्भविष्यति

ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಈ ಅತ್ಯಂತ ಘೋರ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಭಯಾನಕ ದಂಡನೆ, ದೈವವಿಧಾನದಿಂದ, ಅಚಾನಕವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವುದು।

Verse 49

त्वया न पूजितो यस्माद्देवदेवस्त्रियंबकः । तस्मात्तव कुलं दुष्टं नष्टमित्यवधारय

ನೀನು ದೇವದೇವನಾದ ತ್ರ್ಯಂಬಕನನ್ನು ಪೂಜಿಸದ ಕಾರಣ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತಿಳಿ—ನಿನ್ನ ಕುಲವು ದುಷ್ಟಗೊಂಡು ನಾಶವಾಗುವುದು।

Verse 50

इत्युक्त्वा पितरं रुष्टा सती संत्यक्तसाध्वसा । तदीयां च तनुं त्यक्त्वा हिमवंतं ययौ गिरिम्

ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಸತಿ ತಂದೆಯ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಭಯವನ್ನೆಲ್ಲ ತ್ಯಜಿಸಿ; ಆ ವಂಶದ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹಿಮವಾನ್ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೊರಟಳು।

Verse 51

स पर्वतपरः श्रीमांल्लब्धपुण्यफलोदयः । तदर्थमेव कृतवान् सुचिरं दुश्चरं तपः

ಅವನು ಪರ್ವತವನ್ನೇ ಪರಮ ಆಸನವೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಿ ಪೂರ್ವಪುಣ್ಯದ ಫಲೋದಯದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ; ಅದೇ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ದುಶ್ಚರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು।

Verse 52

तस्मात्तमनुगृह्णाति भूधरेश्वरमीश्वरी । स्वेच्छया पितरं चक्रे स्वात्मनो योगमायया

ಆದ್ದರಿಂದ ಈಶ್ವರಿ ಭೂಧರೇಶ್ವರನಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನಿತ್ತಳು; ತನ್ನ ಸ್ವಾತ್ಮ ಯೋಗಮಾಯೆಯಿಂದ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ತಂದೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿದಳು।

Verse 53

यदा गता सती दक्षं विनिंद्य भयविह्वला । तदा तिरोहिता मंत्रा विहतश्च ततो ऽध्वरः

ಸತಿ ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಾ ದಕ್ಷನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ ಹೊರಟಾಗ, ಮಂತ್ರಗಳು ಅಡಗಿಹೋಯವು; ಆ ಕ್ಷಣದಿಂದ ಯಜ್ಞವಿಧಿ ವಿಫಲವಾಗಿ ನಾಶವಾಯಿತು।

Verse 54

तदुपश्रुत्य गमनं देव्यास्त्रिपुरुमर्दनः । दक्षाय च ऋषिभ्यश्च चुकोप च शशाप तान्

ದೇವಿಯ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಳಿ ತ್ರಿಪುರಮರ್ದನ ಶಿವನು ಕೋಪಗೊಂಡನು; ದಕ್ಷನಿಗೂ ಋಷಿಗಳಿಗೂ ರೋಷಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಶಪಿಸಿದನು।

Verse 55

यस्मादवमता दक्षमत्कृते ऽनागसा सती । पूजिताश्चेतराः सर्वाः स्वसुता भर्तृभिः सह

ದಕ್ಷನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೋಷಿಣಿ ಸತೀ ಅವಮಾನಿತಳಾದಳು; ಆದಕಾರಣ ಅವನ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಪುತ್ರಿಯರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.

Verse 56

वैवस्वते ऽंतरे तस्मात्तव जामातरस्त्वमी । उत्पत्स्यंते समं सर्वे ब्रह्मयज्ञेष्वयोनिजाः

ಆದ್ದರಿಂದ ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಈ ಜಾಮಾತರು ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಅಯೋನಿಜರಾಗಿ (ಗರ್ಭಜನ್ಮವಿಲ್ಲದೆ) ಪ್ರकटಿಸುವರು. ಈ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಕಟನೆ ಮೂಲಕ ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗೂ ಜೀವಗಳ ಮೋಕ್ಷಪಕ್ವತೆಗೆಗೂ ಪ್ರಭುವಿನ ವಿಧಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 57

भविता मानुषो राजा चाक्षुषस्य त्वमन्वये । प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चापि प्रचेतसः

ನೀನು ಚಾಕ್ಷುಷ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ರಾಜನಾಗಿ ಜನಿಸುವೆ; ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿಷನ ಮೊಮ್ಮಗನಾಗಿಯೂ, ಪ್ರಚೇತಸನ ಪುತ್ರನಾಗಿಯೂ ಇರುವೆ.

Verse 58

अहं तत्रापि ते विघ्नमाचरिष्यामि दुर्मते । धर्मार्थकामयुक्तेषु कर्मस्वपि पुनः पुनः

ಹೇ ದುರ್ಮತೇ! ಅಲ್ಲಿ ಸಹ ನಾನು ನಿನಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವೆನು—ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಯುಕ್ತ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ.

Verse 59

तेनैवं व्याहृतो दक्षो रुद्रेणामिततेजसा । स्वायंभुवीं तनुं त्यक्त्वा पपात भुवि दुःखितः

ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ಸಿನ ರುದ್ರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ದಕ್ಷನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ದೇಹಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ದುಃಖದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು.

Verse 60

ततः प्राचेतसो दक्षो जज्ञे वै चाक्षुषे ऽन्तरे । प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चैव प्रचेतसाम्

ನಂತರ ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚೇತಸರಿಂದ ದಕ್ಷನು ಜನಿಸಿದನು. ಅವನು ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿಷನ ಮೊಮ್ಮಗನೂ, ಪ್ರಚೇತಸರ ಪುತ್ರನೂ ಆಗಿದ್ದನು.

Verse 61

भृग्वादयो ऽपि जाता वै मनोर्वैवस्वतस्य तु । अंतरे ब्रह्मणो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम्

ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಭೃಗು ಮೊದಲಾದ ಋಷಿಗಳೂ ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು—ಬ್ರಹ್ಮನ ಯಜ್ಞದ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ, (ದೇವ) ವಾರುಣೀ-ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಗ।

Verse 62

तदा दक्षस्य धर्मार्थं यज्ञे तस्य दुरात्मनः । महेशः कृतवान्विघ्नं मना ववस्वते सति

ಆಗ ಧರ್ಮರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ, ದುರುದ್ದೇಶದ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶನು ಕೇವಲ ತನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪಮಾತ್ರದಿಂದ ವಿಘ್ನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದನು—ವಿವಸ್ವಾನ್ (ಸೂರ್ಯ) ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ।