रुद्राविर्भावकारणम् — Causes and Pattern of Rudra’s Manifestation (Pratikalpa)

Verse 1

वायुरुवाच । प्रतिकल्पं प्रवक्ष्यामि रुद्राविर्भावकारणम् । यतो विच्छिन्नसंताना ब्रह्मसृष्टिः प्रवर्तते

ವಾಯುನುಡಿದನು—ಪ್ರತಿ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿಯೂ ರುದ್ರನ ಅವಿರ್ಭಾವದ ಕಾರಣವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು; ಅದರ ಮೂಲಕ ಸಂತತಿ ವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾದರೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸೃಷ್ಟಿಪ್ರವಾಹ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ।

Verse 2

कल्पेकल्पे प्रजाः सृष्ट्वा ब्रह्मा ब्रह्मांडसंभवः । अवृद्धिहेतोर्भूतानां मुमोह भृशदुःखितः

ಪ್ರತಿ ಕಲ್ಪದಲ್ಲೂ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಸಂಭವ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಭೂತಗಳ ವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣ ಕಾಣದೆ, ಅತಿದುಗುಡದಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದನು।

Verse 3

तस्य दुःखप्रशांत्यर्थं प्रजानां च विवृद्धये । तत्तत्कल्पेषु कालात्मा रुद्रो रुद्रगणाधिपः

ಅವನ ದುಃಖಶಮನಕ್ಕೂ ಪ್ರಜಗಳ ವೃದ್ಧಿಗೂ, ಕಾಲಾತ್ಮನಾದ ರುದ್ರನು—ರುದ್ರಗಣಾಧಿಪತಿ—ಪ್ರತಿ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿಯೂ ಅವಿರ್ಭವಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 4

निर्दिष्टः पममेशेन महेशो नीललोहितः । पुत्रो भूत्वानुगृह्णाति ब्रह्माणं ब्रह्मणोनुजः

ಹೀಗೆ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಆದೇಶದಿಂದ ಮಹೇಶನು ನೀಲಲೋಹಿತ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಪುತ್ರನಂತೆ ಭವಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಅನುಜನೆಂದು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದನು।

Verse 5

स एव भगवानीशस्तेजोराशिरनामयः । अनादिनिधनोधाता भूतसंकोचको विभुः

ಅವನೇ ಭಗವಾನ್ ಈಶ—ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಮಹಾರಾಶಿ, ಯಾವುದೇ ಕ್ಲೇಶಕ್ಕೂ ಅಸ್ಪರ್ಶ. ಅನಾದಿ-ಅನಂತ ಧಾತಾ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಭು; ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳನ್ನು ಸಂಕೋಚಿಸಿ ತನ್ನೊಳಗೆ ಲೀನಗೊಳಿಸಬಲ್ಲನು।

Verse 6

परमैश्वर्यसंयुक्तः परमेश्वरभावितः । तच्छक्त्याधिष्ठितश्शश्वत्तच्चिह्नैरपि चिह्नितः

ಅವನು ಪರಮೈಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಪರಮೇಶ್ವರಭಾವದಿಂದ ಭಾವಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಸದಾ ಆತನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಿತನಾಗಿ, ಪ್ರಭುವಿನದೇ ಆದ ಲಕ್ಷಣಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದಲೂ ಚಿಹ್ನಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 7

तन्नामनामा तद्रूपस्तत्कार्यकरणक्षमः । तत्तुल्यव्यवहारश्च तदाज्ञापरिपालकः

ಅವನು ಅದೇ ನಾಮವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು, ಅದೇ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು, ಆ ಪ್ರಭುವಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಸಮರ್ಥನು. ಅವನ ವರ್ತನೆಯೂ ಆತನಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಆತನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಪಾಲಿಸುವವನು।

Verse 8

सहस्रादित्यसंकाशश्चन्द्रावयवभूषणः । भुजंगहारकेयूरवलयो मुंजमेखलः

ಅವನು ಸಾವಿರ ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿ, ಚಂದ್ರತತ್ತ್ವಮಯ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಸರ್ಪಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕೇಯೂರ ಮತ್ತು ವಲಯಗಳನ್ನು ತೊಟ್ಟು, ಮುಂಜಗಿಡದ ಮೇಖಲೆಯಿಂದ ಕಟಿಬದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 9

जलंधरविरिंचेन्द्रकपालशकलोज्ज्वलः । गङ्गातुंगतरंगार्धपिंगलाननमूर्धजः

ಅವನು ಜಲಂಧರ, ವಿರಿಂಚಿ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನ ಕಪಾಲಖಂಡಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗಂಗೆಯ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಉಕ್ಕುವ ತರಂಗಗಳು ಅವನ ಶಿರಸ್ಸು ಹಾಗೂ ಜಟೆಗಳನ್ನು ಶೋಭಿಸಿ, ಅವನ ಮುಖವನ್ನು ಪಿಂಗಳ-ಸುವರ್ಣವರ್ಣದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

Verse 10

भग्नदंष्ट्रांकुराक्रान्तप्रान्तकान्तधराधरः । सव्यश्रवणपार्श्वांतमंडलीकृतकुण्डलः

ಅವನ ಮನೋಹರ, ಪರ್ವತಸಮಾನ ಕಂಠವು ಮುರಿದ ದಂತಾಗ್ರಗಳ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತು ಪಡೆದಿತ್ತು. ಹಾಗೆಯೇ ಎಡ ಕಿವಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಕುಂಡಲವು ವಲಯವಾಗಿ ಮಡಚಿಕೊಂಡು ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿತ್ತು.

Verse 11

महावृषभनिर्याणो महाजलदनिःस्वनः । महानलसमप्रख्यो महाबलपराक्रमः

ಅವನು ಮಹಾವೃಷಭ (ನಂದಿ) ಮೇಲೆ ಆರೂಢನಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಘೋಷ ಮಹಾಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಮಹಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮ ಅಪಾರವಾಗಿದೆ.

Verse 12

एवं घोरमहारूपो ब्रह्मपुत्रीं महेश्वरः । विज्ञानं ब्रह्मणे दत्त्वा सर्गे सहकरोति च

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಘೋರ ಮಹಾರೂಪನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನು (ಮೊದಲು) ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸತ್ಯಾತ್ಮಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿ, ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 13

तस्माद्रुद्रप्रसादेन प्रतिकल्पं प्रजापतेः । प्रवाहरूपतो नित्या प्रजासृष्टिः प्रवर्तते

ಆದ್ದರಿಂದ ರುದ್ರನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಪ್ರತಿಕಲ್ಪದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರವಾಹರೂಪವಾಗಿ, ಅಖಂಡ ಧಾರೆಯಂತೆ, ನಿತ್ಯವೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

Verse 14

कदाचित्प्रार्थितः स्रष्टुं ब्रह्मणा नीललोहितः । स्वात्मना सदृशान् सर्वान् ससर्ज मनसा विभुः

ಒಮ್ಮೆ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಬೇಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ ನೀಲಲೋಹಿತನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಕಲ್ಪಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪಸಮಾನವಾದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು।

Verse 15

कपर्दिनो निरातंकान्नीलग्रीवांस्त्रिलोचनान् । जरामरणनिर्मुक्तान् दीप्तशूलवरायुधान्

ಅವರು ಜಟಾಧಾರಿಗಳಾದ, ಭಯರಹಿತರಾದ, ನೀಲಕಂಠರಾದ, ತ್ರಿನೇತ್ರರಾದ—ಜರಾ ಮರಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದ—ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ತ್ರಿಶೂಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಯುಧಧಾರಿಗಳನ್ನು ಕಂಡರು।

Verse 16

तैस्तु संच्छादितं सर्वं चतुर्दशविधं जगत् । तान्दृष्टा विविधान्रुद्रान् रुद्रमाह पितामहः

ಅವರಿಂದ ಚತುರ್ದಶಲೋಕಮಯವಾದ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಆ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳ ರುದ್ರರನ್ನು ಕಂಡ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ರುದ್ರ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 17

नमस्ते देवदेवेश मास्राक्षीरीदृशीः प्रजाः । अन्याः सृज त्वं भद्रं ते प्रजा मृत्युसमन्विताः

ಹೇ ದೇವದೇವೇಶ್ವರನೇ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಇಂತಹ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಡಿರಿ. ನಿಮಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ—ಮರಣಸಹಿತ, ಅಂದರೆ ನಶ್ವರವಾದ ಇತರ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿರಿ।

Verse 18

इत्युक्तः प्रहसन्प्राह ब्रह्माणं परमेश्वरः । नास्ति मे तादृशस्सर्गस्सृज त्वमशुभाः प्रजाः

ಇಂತೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ನಗುತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಅಂತಹ ಸೃಷ್ಟಿ ನನ್ನದು ಅಲ್ಲ. ನೀನೇ ಅಶುಭ ಸ್ವಭಾವದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸು।”

Verse 19

ये त्विमे मनसा सृष्टा महात्मानो महाबलाः । चरिष्यंति मया सार्धं सर्व एव हि याज्ञिकाः

ನನ್ನ ಮನಸಿನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಮಹಾತ್ಮರು, ಮಹಾಬಲಿಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ನನ್ನೊಡನೆ ಸೇರಿ ಸಂಚರಿಸಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡುವರು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯರಾದ ಯಾಜ್ಞಿಕರು.

Verse 20

इत्युक्त्वा विश्वकर्माणं विश्वभूतेश्वरो हरः । सह रुद्रैः प्रजासर्गान्निवृत्तात्मा व्यतिष्ठत

ವಿಶ್ವಕರ್ಮನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ವಿಶ್ವಭೂತಗಳ ಈಶ್ವರನಾದ ಹರನು ರುದ್ರರೊಂದಿಗೆ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತನು; ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿವೃತ್ತಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 21

ततः प्रभृति देवो ऽसौ न प्रसूते प्रजाः शुभाः । ऊर्ध्वरेताः स्थितः स्थाणुर्यावदाभूतसंप्लवम्

ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಆ ದೇವನು ಶುಭ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಇನ್ನು ಪ್ರಸವಿಸಲಿಲ್ಲ; ಸ್ಥಾಣುವಿನಂತೆ ಅಚಲನಾಗಿ, ಊರ್ಧ್ವರೇತಸ್ಸಾಗಿ (ಯೋಗಸಂಯಮದಿಂದ), ಭೂತಸಂಪ್ಲವ ಪ್ರಳಯದವರೆಗೆ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು.