त्रिमूर्तिसाम्यं तथा महेश्वरस्य परमार्थकारणत्वम् | Equality of the Trimūrti and Maheśvara as the Supreme Cause

Verse 1

वायुरुवाच । पुरुषाधिष्ठितात्पूर्वमव्यक्तादीश्वराज्ञया । बुद्ध्यादयो विशेषांता विकाराश्चाभवन् क्रमात्

ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಪುರುಷಾಧಿಷ್ಠಾನ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಈಶ್ವರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ವಿಶೇಷ (ಸ್ಥೂಲ ತತ್ತ್ವಗಳು) ತನಕ ವಿಕಾರಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಂಟಾದವು.

Verse 2

ततस्तेभ्यो विकारेभ्यो रुद्रो विष्णुः पितामहः । कारणत्वेन सर्वेषां त्रयो देवाः प्रजज्ञिरे

ನಂತರ ಆ ವಿಕಾರಗಳಿಂದ ರುದ್ರ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಪ್ರಕಟರಾದರು; ಸರ್ವ ಲೋಕ-ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣತತ್ತ್ವಗಳಾಗಿ ಈ ಮೂರು ದೇವರುಗಳು ಜನಿಸಿದರು।

Verse 3

सर्वतो भुवनव्याप्तिशक्तिमव्याहतां क्वचित् । ज्ञानमप्रतिमं शश्वदैश्वर्यं चाणिमादिकम्

ಅವನ ಶಕ್ತಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವ ಭುವನಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅಡ್ಡಿಯಾಗದು; ಅವನ ಜ್ಞಾನ ಅಪ್ರತಿಮ; ಮತ್ತು ಅವನ ಐಶ್ವರ್ಯವು ಅಣಿಮಾದಿ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಗಳೊಡನೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿದೆ।

Verse 4

सृष्टिस्थितिलयाख्येषु कर्मसु त्रिषु हेतुताम् । प्रभुत्वेन सहैतेषां प्रसीदति महेश्वरः

ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಲಯ ಎಂಬ ಮೂರು ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವನು ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಕಾರಣನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆ ಶಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಮಹೇಶ್ವರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 5

कल्पान्तरे पुनस्तेषामस्पर्धा बुद्धिमोहिनाम् । सर्गरक्षालयाचारं प्रत्येकं प्रददौ च सः

ಕಲ್ಪಾಂತದಲ್ಲಿ, ಬುದ್ಧಿ ಮೋಹಗೊಂಡು ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಒಳಗಾದವರಿಗೆ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿ, ರಕ್ಷಣೆ, ಲಯ ಮತ್ತು ಆಚಾರದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಟ್ಟನು.

Verse 6

एते परस्परोत्पन्ना धारयन्ति परस्परम् । परस्परेण वर्धंते परस्परमनुव्रताः

ಇವು ಪರಸ್ಪರದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತವೆ; ಪರಸ್ಪರದಿಂದಲೇ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ಪರಸ್ಪರದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

Verse 7

क्वचिद्ब्रह्मा क्वचिद्विष्णुः क्वचिद्रुद्रः प्रशस्यते । नानेन तेषामाधिक्यमैश्वर्यं चातिरिच्यते

ಕೆಲವೆಡೆ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು, ಕೆಲವೆಡೆ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು, ಇನ್ನೆಡೆ ರುದ್ರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದರಿಂದ ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಅಥವಾ ಅಧಿಕ ಈಶ್ವರತ್ವ ನಿಜವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 8

मूर्खा निंदंति तान्वाग्भिः संरंभाभिनिवेशिनः । यातुधाना भवंत्येव पिशाचाश्च न संशयः

ಕೋಪ ಮತ್ತು ಹಠದಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡ ಮೂರ್ಖರು ಕಠಿಣ ವಚನಗಳಿಂದ ಅಂಥ ಭಕ್ತರನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಯಾತುಧಾನರು ಮತ್ತು ಪಿಶಾಚರಂತೆ ಆಗುತ್ತಾರೆ—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.

Verse 9

देवो गुणत्रयातीतश्चतुर्व्यूहो महेश्वरः । सकलस्सकलाधारशक्तेरुत्पत्तिकारणम्

ಮಹಾದೇವನು ತ್ರಿಗುಣಾತೀತನು. ಮಹೇಶ್ವರನಾಗಿ ಅವನು ಚತುರ್ವ್ಯೂಹ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದರೂ ಅವನು ಪೂರ್ಣ-ಪರಿಪೂರ್ಣ; ಸಮಸ್ತ ತತ್ತ್ವಗಳ ಆಧಾರ, ಶಕ್ತಿಯ ಉದ್ಭವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 10

सोयमात्मा त्रयस्यास्य प्रकृतेः पुरुषस्य च । लीलाकृतजगत्सृष्टिरीश्वरत्वे व्यवस्थितः

ಅವನೇ ಪರಮಾತ್ಮ; ಈ ತ್ರಯಕ್ಕೂ, ಪ್ರಕೃತಿಗೂ ಪುರುಷನಿಗೂ ಈಶ್ವರನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ದಿವ್ಯ ಲೀಲೆಯಿಂದಲೇ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 11

यस्सर्वस्मात्परो नित्यो निष्कलः परमेश्वरः । स एव च तदाधारस्तदात्मा तदधिष्ठितः

ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಪರನಾಗಿ, ನಿತ್ಯನಾಗಿ, ನಿಷ್ಕಲನಾಗಿ ಇರುವ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ—ಅವನೇ ಅದರ ಆಧಾರ, ಅವನೇ ಅದರ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ, ಮತ್ತು ಅವನಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 12

तस्मान्महेश्वरश्चैव प्रकृतिः पुरुषस्तथा । सदाशिवभवो विष्णुर्ब्रह्मा सर्वशिवात्मकम्

ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರನೇ ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ಪುರುಷನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಸದಾಶಿವನಿಂದ ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮರು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತಾರೆ—ನಿಜಕ್ಕೂ ಎಲ್ಲವೂ ಶಿವಸ್ವರೂಪವೇ।

Verse 13

प्रधानात्प्रथमं जज्ञे वृद्धिः ख्यातिर्मतिर्महान् । महत्तत्त्वस्य संक्षोभादहंकारस्त्रिधा ऽभवत्

ಪ್ರಧಾನದಿಂದ ಮೊದಲು ಮಹತ್ತತ್ತ್ವವು ಜನಿಸಿತು; ಅದನ್ನು ವೃದ್ಧಿ, ಖ್ಯಾತಿ, ಮತಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವದ ಸಂಕ್ಷೋಭದಿಂದ ಅಹಂಕಾರವು ತ್ರಿವಿಧವಾಯಿತು।

Verse 14

अहंकारश्च भूतानि तन्मात्रानींद्रियाणि च । वैकारिकादहंकारात्सत्त्वोद्रिक्तात्तु सात्त्विकः

ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಭೂತಗಳು, ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಸತ್ತ್ವ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ವೈಕಾರಿಕ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ತತ್ತ್ವವು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 15

वैकारिकः स सर्गस्तु युगपत्संप्रवर्तते । बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैव पञ्चकर्मेंद्रियाणि च

ಆ ವೈಕಾರಿಕ (ಸಾತ್ತ್ವಿಕ) ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರವಾಹವು ಯುಗಪದವಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಸಹ ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 16

एकादशं मनस्तत्र स्वगुणेनोभयात्मकम् । तमोयुक्तादहंकाराद्भूततन्मात्रसंभवः

ಅಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಸ್ವಗುಣದಿಂದ ಜ್ಞಾನ-ಕರ್ಮ ಎರಡರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ತಮಸ್ಸುಯುಕ್ತ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ತನ್ಮಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಭೂತಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 17

भूतानामादिभूतत्वाद्भूतादिः कथ्यते तु सः । भूतादेश्शब्दमात्रं स्यात्तत्र चाकाशसंभवः

ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಿಗೂ ಆದಿಭೂತತ್ವವಿರುವುದರಿಂದ ಅವನು ‘ಭೂತಾದಿ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ‘ಭೂತಾದಿ’ ಎಂಬುದು ತತ್ತ್ವತಃ ನಾಮಮಾತ್ರ; ಅದರಿಂದಲೇ ಆಕಾಶವು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 18

आकाशात्स्पर्श उत्पन्नः स्पर्शाद्वायुसमुद्भवः । वायो रूपं ततस्तेजस्तेजसो रससंभवः

ಆಕಾಶದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶ-ತನ್ಮಾತ್ರೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ವಾಯು ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಯುವಿನಿಂದ ರೂಪ-ತತ್ತ್ವ, ಅದರಿಂದ ತೇಜಸ್ಸು (ಅಗ್ನಿ) ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ರಸ-ತನ್ಮಾತ್ರೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 19

रसादापस्समुत्पन्नास्तेभ्यो गन्धसमुद्भवः । गन्धाच्च पृथिवी जाता भूतेभ्योन्यच्चराचरम्

ರಸದಿಂದ ಆಪಃ (ಜಲ) ಉದ್ಭವಿಸಿದವು; ಆ ಜಲಗಳಿಂದ ಗಂಧ-ತತ್ತ್ವ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಗಂಧದಿಂದ ಪೃಥಿವಿ (ಭೂಮಿ) ಜನಿಸಿತು; ಭೂತಗಳಿಂದ ಇತರ ಸಮಸ್ತ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.

Verse 20

पुरुषाधिष्ठितत्वाच्च अव्यक्तानुग्रहेण च । महदादिविशेषान्ता ह्यण्डमुत्पादयन्ति ते

ಪುರುಷ (ಪರಮೇಶ್ವರ)ನ ಅಧಿಷ್ಠಾನದಿಂದಲೂ, ಅವ್ಯಕ್ತದ ಅನುಗ್ರಹ-ಸಹಕಾರದಿಂದಲೂ, ಮಹತ್‌ನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ವಿಶೇಷ-ತತ್ತ್ವಗಳವರೆಗೆ ಆ ತತ್ತ್ವಗಳು ಸೇರಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡರೂಪ ಅಂಡವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 21

तत्र कार्यं च करणं संसिद्धं ब्रह्मणो यदा । तदंडे सुप्रवृद्धो ऽभूत्क्षेत्रज्ञो ब्रह्मसंज्ञितः

ಆ (ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೀಯ ಕ್ರಮ)ದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಾರ್ಯ (ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕಾದ ಜಗತ್ತು) ಮತ್ತು ಕರಣ (ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಾಧನಗಳು) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾದಾಗ, ಆ ಅಂಡದೊಳಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ‘ಬ್ರಹ್ಮಾ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.

Verse 22

स वै शरीरी प्रथमः स वै पुरुष उच्यते । आदिकर्ता स भूतानां ब्रह्माग्रे समवर्तत

ಅವನೇ ಮೊದಲ ಶರೀರಧಾರಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ‘ಪುರುಷ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇ ಸರ್ವ ಭೂತಗಳ ಆದಿಕರ್ತ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ ಮುನ್ನೇ ಇದ್ದು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 23

तस्येश्वरस्य प्रतिमा ज्ञानवैराग्यलक्षणा । धर्मैश्वर्यकरी बुद्धिर्ब्राह्मी यज्ञे ऽभिमानिनः

ಆ ಈಶ್ವರನ ಪ್ರತಿಮೆ ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಗುರುತುಗೊಂಡಿದೆ. ಯಜ್ಞದ ಅಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಬುದ್ಧಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 24

अव्यक्ताज्जायते तस्य मनसा यद्यदीप्सितम् । वशी विकृत्वात्त्रैगुण्यात्सापेक्षत्वात्स्वभावतः

ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಆ ಶರೀರಧಾರಿಗೆ ಮನಸ್ಸು ಬಯಸಿದುದೆಲ್ಲವೂ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಜೀವನು ನಿಜವಾಗಿ ವಶನಲ್ಲ; ಸ್ವಭಾವತಃ ಅವನು ವಿಕಾರಶೀಲ, ತ್ರಿಗುಣಯುಕ್ತ, ಸಾಪೇಕ್ಷ (ಆಧೀನ) ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 25

त्रिधा विभज्य चात्मानं त्रैलोक्ये संप्रवर्तते । सृजते ग्रसते चैव वीक्षते च त्रिभिस्स्वयम्

ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತ್ರಿಧಾ ವಿಭಜಿಸಿ, ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾರ್ಯನಿರತನಾಗಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದಲೇ ಅವನು ಸ್ವಯಂ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವೀಕ್ಷಿಸಿ ನಿಯಮಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 26

चतुर्मुखस्तु ब्रह्मत्वे कालत्वे चांतकस्स्मृतः । सहस्रमूर्धा पुरुषस्तिस्रोवस्थास्स्वयंभुवः

ಬ್ರಹ್ಮತ್ವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಚತುರ್ಮುಖನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಕಾಲತ್ವದಲ್ಲಿ ‘ಅಂತಕ’ (ಅಂತ್ಯಕಾರಕ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಪುರುಷರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಹಸ್ರಶಿರಸ್ಸು ಪುರುಷ; ಸ್ವಯಂಭೂರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸ್ವಯಂ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 27

सत्त्वं रजश्च ब्रह्मा च कालत्वे च तमो रजः । विष्णुत्वे केवलं सत्त्वं गुणवृद्धिस्त्रिधा विभौ

ಬ್ರಹ್ಮತ್ವದಲ್ಲಿ ಸತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ರಜಸ್ಸು; ಕಾಲತ್ವದಲ್ಲಿ ತಮಸ್ಸು ಮತ್ತು ರಜಸ್ಸು. ಆದರೆ ವಿಷ್ಣುತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸತ್ತ್ವ ಮಾತ್ರ. ಹೀಗೆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಭುವಿನಲ್ಲಿ ಗುಣಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ತ್ರಿವಿಧವಾಗಿದೆ।

Verse 28

ब्रह्मत्वे सृजते लोकान् कालत्वे संक्षिपत्यपि । पुरुषत्वे ऽत्युदासीनः कर्म च त्रिविधं विभोः

ಬ್ರಹ್ಮತ್ವವನ್ನು ಧರಿಸಿದಾಗ ಆತನು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕಾಲತ್ವವನ್ನು ಧರಿಸಿದಾಗ ಅವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಿ ಲಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪರಮ ಪುರುಷತ್ವದಲ್ಲಿ ಆತನು ಅತ್ಯಂತ ಉದಾಸೀನನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ವಿಭುವಿನ ಕ್ರಿಯೆ ತ್ರಿವಿಧವಾಗಿದೆ।

Verse 29

एवं त्रिधा विभिन्नत्वाद्ब्रह्मा त्रिगुण उच्यते । चतुर्धा प्रविभक्तत्वाच्चातुर्व्यूहः प्रकीर्तितः

ಹೀಗೆ ತ್ರಿವಿಧ ವಿಭಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ‘ತ್ರಿಗುಣ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಚತುರ್ವಿಧ ವಿಭಾಗದಿಂದ ‘ಚಾತುರ್ವ್ಯೂಹ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 30

आदित्वादादिदेवो ऽसावजातत्वादजः स्मृतः । पाति यस्मात्प्रजाः सर्वाः प्रजापतिरिति स्मृतः

ಆತನು ಆದ್ಯನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ‘ಆದಿದೇವ’ನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಅಜನ್ಮನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ‘ಅಜ’ನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದರಿಂದ ‘ಪ್ರಜಾಪತಿ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 31

हिरण्मयस्तु यो मेरुस्तस्योल्बं सुमहात्मनः । गर्भोदकं समुद्राश्च जरायुश्चाऽपि पर्वताः

ಹಿರಣ್ಮಯವಾದ ಮೇರೂಪರ್ವತವು ಆ ಪರಮ ಮಹಾತ್ಮ ವಿಶ್ವಪುರುಷನ ‘ಉಲ್ಬ’ (ಬಾಹ್ಯ ಆವರಣ/ಪಿಂಡ)ವಾಗಿದೆ. ಗರ್ಭೋದಕ ಜಲಗಳು ಸಮುದ್ರಗಳಾದವು; ಪರ್ವತಗಳು ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತುವ ‘ಜರಾಯು’ (ಝಿಲ್ಲೆ)ಗಳಂತೆ ಆದವು.

Verse 32

तस्मिन्नंडे त्विमे लोका अंतर्विश्वमिदं जगत् । चंद्रादित्यौ सनक्षत्रौ सग्रहौ सह वायुना

ಆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಅಂಡದೊಳಗೆ ಈ ಲೋಕಗಳು—ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಂತರವಿಶ್ವ—ಸಮಾಹಿತವಾಗಿದೆ: ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ, ಗ್ರಹಗಳೊಂದಿಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಸರ್ವಗಾಮಿ ವಾಯುವಿನೊಂದಿಗೆ।

Verse 33

अद्भिर्दशगुणाभिस्तु बाह्यतोण्डं समावृतम् । आपो दशगुणेनैव तेजसा बहिरावृताः

ಹೊರಗಿನಿಂದ ಆ ಅಂಡವು ದಶಗುಣವಾದ ಜಲರಾಶಿಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ; ಆ ಜಲವೂ ಮತ್ತೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ದಶಗುಣವಾದ ತೇಜಸ್ಸು (ಅಗ್ನಿ) ಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ।

Verse 34

तेजो दशगुणेनैव वायुना बहिरावृतम् । आकाशेनावृतो वायुः खं च भूतादिनावृतम्

ತೇಜಸ್ಸು (ಅಗ್ನಿ) ಹೊರಗಿನಿಂದ ದಶಗುಣವಾದ ವಾಯುವಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ; ವಾಯು ಆಕಾಶದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ; ಆ ಖಂ (ಆಕಾಶ) ಕೂಡ ಭೂತಾದಿ ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ।

Verse 35

भूतादिर्महता तद्वदव्यक्तेनावृतो महान् । एतैरावरणैरण्डं सप्तभिर्बहिरावृतम्

ಸ್ಥೂಲ ಭೂತತತ್ತ್ವಗಳು ಮಹತ್ (ಬುದ್ಧಿತತ್ತ್ವ)ದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ; ಮಹತ್ ಮತ್ತೆ ಅವ್ಯಕ್ತ (ಪ್ರಕೃತಿ)ದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಈ ಏಳು ಆವರಣಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 36

एतदावृत्त्य चान्योन्यमष्टौ प्रकृतयः स्थिताः । सृष्टिपालनविध्वंसकर्मकर्त्र्यो द्विजोत्तमाः

ಈ ಆವರಣಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಒಂದನ್ನೊಂದು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಎಂಟು ಪ್ರಕೃತಿಗಳು ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ, ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ. ಅವೇ ಸೃಷ್ಟಿ, ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ವಿಧ್ವಂಸ ಕಾರ್ಯಗಳ ಪ್ರವર્તಕ ಶಕ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ.

Verse 37

एवं परस्परोत्पन्ना धारयंति परस्परम् । आधाराधेयभावेन विकारास्तु विकारिषु

ಹೀಗೆ ಪರಸ್ಪರಾಶ್ರಯದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದವುಗಳು ಒಂದನ್ನೊಂದು ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಆಧಾರ–ಆಧೇಯಭಾವದಿಂದ ವಿಕಾರಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಿಕಾರಿ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತವೆ.

Verse 38

कूर्मोंगानि यथा पूर्वं प्रसार्य विनियच्छति । विकारांश्च तथा ऽव्यक्तं सृष्ट्वा भूयो नियच्छति

ಆಮೆ ಮೊದಲು ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಚಾಚಿ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಒಳಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಅವ್ಯಕ್ತವು ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಿಕಾರಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸಿ ಪುನಃ ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ತನ್ನಲ್ಲೇ ನಿಯಮಿಸಿ ಲಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 39

अव्यक्तप्रभवं सर्वमानुलोम्येन जायते । प्राप्ते प्रलयकाले तु प्रतिलोम्येनुलीयते

ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಕ್ರಮಾನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಪ್ರಳಯಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಅದು ಪ್ರತಿಕ್ರಮವಾಗಿ ಅದೇ ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 40

गुणाः कालवशादेव भवंति विषमाः समाः । गुणसाम्ये लयो ज्ञेयो वैषम्ये सृष्टिरुच्यते

ಕಾಲದ ಅಧೀನದಿಂದ ಗುಣಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಮ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಷಮವಾಗುತ್ತವೆ. ಗುಣಸಾಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ವೈಷಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 41

तदिदं ब्रह्मणो योनिरेतदंडं घनं महत् । ब्रह्मणः क्षेत्रमुद्दिष्टं ब्रह्मा क्षेत्रज्ञ उच्यते

ಈ ಮಹತ್ ಹಾಗೂ ಘನವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ಯೋನಿ (ಉದ್ಭವಸ್ಥಾನ). ಇದನ್ನೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಬ್ರಹ್ಮನು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 42

इतीदृशानामण्डानां कोट्यो ज्ञेयाः सहस्रशः । सर्वगत्वात्प्रधानस्य तिर्यगूर्ध्वमधः स्थिताः

ಇಂತಹ ಅಂಡಗಳ (ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ) ಸಾವಿರಾರು ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಪ್ರಧಾನವು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವು ತಿರ್ಯಕ್, ಊರ್ಧ್ವ, ಅಧಃ—ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ।

Verse 43

तत्र तत्र चतुर्वक्त्रा ब्रह्माणो हरयो भवाः । सृष्टा प्रधानेन तथा लब्ध्वा शंभोस्तु सन्निधिम्

ಅಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನದಿಂದ ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮರು, ಹರಿ (ವಿಷ್ಣುಗಳು) ಮತ್ತು ಭವ (ರುದ್ರರು) ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಹೀಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಅವರು ಶಂಭು (ಶಿವ)ನ ಪವಿತ್ರ ಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು।

Verse 44

महेश्वरः परोव्यक्तादंडमव्यक्तसंभवम् । अण्डाज्जज्ञे विभुर्ब्रह्मा लोकास्तेन कृतास्त्विमे

ಮಹೇಶ್ವರನು ಅವ್ಯಕ್ತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪರಮನು; ಅವ್ಯಕ್ತಸಂಭವವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ-ಅಂಡವನ್ನು ಅವನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಆ ಅಂಡದಿಂದ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಜನಿಸಿದನು; ಅವನಿಂದಲೇ ಈ ಲೋಕಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದವು।

Verse 45

अबुद्धिपूर्वः कथितो मयैष प्रधानसर्गः प्रथमः प्रवृतः । आत्यंतिकश्च प्रलयोन्तकाले लीलाकृतः केवलमीश्वरस्य

ಈ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಸರ್ಗವನ್ನು ನಾನು ಅಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ (ವಿಚಾರ-ಗಣನೆ ಇಲ್ಲದೆ) ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಲ್ಪಾಂತಕಾಲದ ಆತ್ಯಂತಿಕ ಪ್ರಳಯವು ನಿಜವಾಗಿ ಕೇವಲ ಈಶ್ವರನ ಲೀಲೆಯೇ ಆಗಿದೆ.

Verse 46

यत्तत्स्मृतं कारणमप्रमेयं ब्रह्मा प्रधानं प्रकृतेः प्रसूतिः । अनादिमध्यान्तमनन्तवीर्यं शुक्लं सुरक्तं पुरुषेण युक्तम्

ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಮೇಯ ಕಾರಣತತ್ತ್ವವೆಂದು ಬ್ರಹ್ಮ, ಪ್ರಧಾನ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪ್ರಸೂತಿ-ಹೇತು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವುದು ಆದಿ-ಮಧ್ಯ-ಅಂತವಿಲ್ಲದೆ, ಅನಂತವೀರ್ಯಸಂಪನ್ನವಾಗಿದೆ; ಅದು ಶುಕ್ಲವೂ, ಸುರಕ್ತವೂ ಎಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿ, ಪುರುಷನೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.

Verse 47

उत्पादकत्वाद्रजसोतिरेकाल्लोकस्य संतानविवृद्धिहेतून् । अष्टौ विकारानपि चादिकाले सृष्ट्वा समश्नाति तथांतकाले

ರಜೋಗುಣದ ಉತ್ಪಾದಕ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ ಲೋಕದ ನಿರಂತರತೆಗೂ ಸಂತಾನವೃದ್ಧಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಅಷ್ಟ ವಿಕಾರಗಳನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಕಾಲಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನೇ ಹಾಗೆಯೇ ಗ್ರಸಿಸಿ ಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 48

प्रकृत्यवस्थापितकारणानां या च स्थितिर्या च पुनः प्रवृत्तिः । तत्सर्वमप्राकृतवैभवस्य संकल्पमात्रेण महेश्वरस्य

ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಕಾರಣಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಅವುಗಳ ಪುನಃಪ್ರವೃತ್ತಿಯೂ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಪ್ರಾಕೃತ ವೈಭವವುಳ್ಳ ಮಹೇಶ್ವರನ ಕೇವಲ ಸಂಕಲ್ಪಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.