सर्‍वेश्वर-परमकारण-निरूपणम् / The Supreme Lord as the Uncaused Cause

Verse 1

जीवैरेभिरिमांल्लोकान्सर्वानीशो य ईशते

ಈ ಜೀವಿಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಆಳುವವನೇ ಪರಮೇಶ್ವರನು.

Verse 2

यस्मात्सर्वमिदं ब्रह्मविष्णुरुद्रेन्द्रपूर्वकम् । सह भूतेन्द्रियैः सर्वैः प्रथमं संप्रसूयते

ಯಾರಿಂದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ, ಇಂದ್ರ ಮೊದಲಾದವರೊಡನೆ ಈ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚವು—ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಸಹಿತ—ಮೊದಲಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ, ಅವನಿಂದಲೇ.

Verse 3

कारणानां च यो धाता ध्याता परमकारणम् । न संप्रसूयते ऽन्यस्मात्कुतश्चन कदाचन

ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳ ಧಾತನಾಗಿಯೂ ಪರಮಕಾರಣವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನಾಗಿಯೂ ಇರುವವನು—ಅವನು ಎಂದಿಗೂ, ಎಲ್ಲಿಯೂ, ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 4

सर्वैश्वर्येण संपन्नो नाम्ना सर्वेश्वरः स्वयम् । सर्वैर्मुमुक्षुभिर्ध्येयश्शंभुराकाशमध्यगः

ಸರ್ವೈಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾದ ಆತನೇ ಸ್ವಯಂ ‘ಸರ್ವೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ಆಕಾಶಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಶಂಭುವನ್ನು ಎಲ್ಲ ಮುಮುಕ್ಷುಗಳೂ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

Verse 5

यो ऽग्रे मां विदधे पुत्रं ज्ञानं च प्रहिणोति मे । तत्प्रसादान्मयालब्धं प्राजापत्यमिदं पदम्

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಪುತ್ರನಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ನನಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ನೀಡಿದವನು—ಅವನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ನಾನು ಈ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ಪದವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ।

Verse 6

ईशो वृक्ष इव स्तब्धो य एको दिवि तिष्ठति । येनेदमखिलं पूर्णं पुरुषेण महात्मना

ಈಶನು ಮರದಂತೆ ಸ್ಥಬ್ಧನಾಗಿ, ಏಕನಾಗಿ, ದಿವಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ; ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಪುರುಷನಿಂದಲೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ।

Verse 7

एको बहूनां जंतूनां निष्क्रियाणां च सक्रियः । य एको बहुधा बीजं करोति स महेश्वरः

ಅನೇಕ ದೇಹಧಾರಿಗಳಾದ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಒಬ್ಬನೇ ನಿತ್ಯ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲನು; ಇತರರು ಜಡಪ್ರಾಯರು. ಅವನೇ ಒಬ್ಬನೇ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಿಗೆ ಬೀಜ-ಕಾರಣವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವನು—ಅವನೇ ಮಹೇಶ್ವರನು.

Verse 8

य एको भागवान्रुद्रो न द्वितीयो ऽस्ति कश्चन

ಅವನೇ ಏಕೈಕ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು; ಅವನಿಗೆ ಎರಡನೆಯವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಪರಮ ಅದ್ವಿತೀಯನು.

Verse 9

सदा जनानां हृदये संनिविष्टो ऽपि यः परैः । अलक्ष्यो लक्षयन्विश्वमधितिष्ठति सर्वदा

ಅವನು ಸದಾ ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರೂ ಬಹಿರ್ಮುಖರಿಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಣದಿದ್ದರೂ ಅವನೇ ನಿತ್ಯ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಅಧಿಷ್ಠಾನಮಾಡಿ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 10

यस्तु कालात्प्रमुक्तानि कारणान्यखिलान्यपि । अनन्तशक्तिरेवैको भगवानधितिष्ठति

ಕಾಲದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳ ಮೇಲೂ—ಯಾವುದೇ ಹೊರತಾಗಿಲ್ಲದೆ—ಅಧಿಷ್ಠಾನವಾಗಿರುವವನು, ಅನಂತಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಆ ಏಕೈಕ ಭಗವಾನ್ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ ಪರಮಾಧಿಕಾರಿ.

Verse 11

न यस्य दिवसो रात्रिर्न समानो न चाधिकः । स्वभाविकी पराशक्तिर्नित्या ज्ञानक्रिये अपि

ಅವರಿಗೆ ಹಗಲೂ ಇಲ್ಲ, ರಾತ್ರಿಯೂ ಇಲ್ಲ; ಅವರಿಗೆ ಸಮನಾದವನು ಇಲ್ಲ, ಮಿಗಿಲಾದವನು ಕೂಡ ಇಲ್ಲ. ಅವರ ಪರಾಶಕ್ತಿ ಸ್ವಭಾವಸಿದ್ಧವಾಗಿ ನಿತ್ಯ; ಜ್ಞಾನವೂ ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಅವರಲ್ಲಿ ಸದಾ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.

Verse 12

यदिदं क्षरमव्यक्तं यदप्यमृतमक्षरम् । तावुभावक्षरात्मानावेको देवः स्वयं हरः

ಯದು ಕ್ಷರವಾಗಿಯೂ ಅವ್ಯಕ್ತವಾಗಿಯೂ ಇದೆ, ಯದು ಅಮೃತವಾಗಿಯೂ ಅಕ್ಷರವಾಗಿಯೂ ಇದೆ—ಈ ಎರಡೂ ಅಕ್ಷರಸ್ವರೂಪವೇ; ನಿಜವಾಗಿ ಒಬ್ಬನೇ ದೇವನು—ಸ್ವಯಂ ಹರ (ಶಿವ).

Verse 13

ईशते तदभिध्यानाद्योजनासत्त्वभावनः । भूयो ह्यस्य पशोरन्ते विश्वमाया निवर्तते

ಅವನ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಪ್ರಭುವಿನ ಸాక్షಾತ್ಕಾರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅಂತರಂಗವು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಯೋಗವಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಸತ್ತ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆಗ ಬಂಧಿತ ಪಶುವಿನ ಬಂಧನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಮಾಯೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ನಿವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 14

यस्मिन्न भासते विद्युन्न सूर्यो न च चन्द्रमाः । यस्य भासा विभातीदमित्येषा शाश्वती श्रुतिः

ಆ ಪರಮ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಮಿಂಚು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಸೂರ್ಯನೂ ಅಲ್ಲ, ಚಂದ್ರನೂ ಅಲ್ಲ. ಅವನ ಕಿರಣದಿಂದಲೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ—ಇದೇ ಶಾಶ್ವತ ಶ್ರುತಿಯ ವಾಕ್ಯ.

Verse 15

एको देवो महादेवो विज्ञेयस्तु महेश्वरः । न तस्य परमं किंचित्पदं समधिगम्यते

ಒಬ್ಬನೇ ದೇವನು ಮಹಾದೇವ—ಮಹೇಶ್ವರನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅವನ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಯಾರೂ ಸೀಮಿತ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆಯಲೂ ಅರಿಯಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

Verse 16

अयमादिरनाद्यन्तस्स्वभावादेव निर्मलः । स्वतन्त्रः परिपूर्णश्च स्वेच्छाधीनश्चराचरः

ಅವನೇ ಆದಿ, ಆದರೂ ಅವನಿಗೆ ಆರಂಭವೂ ಇಲ್ಲ ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ; ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಅವನು ನಿರ್ಮಲ. ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಿಪೂರ್ಣ; ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ಅವನ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಗೆ ಅಧೀನವಾಗಿದೆ.

Verse 17

अप्राकृतवपुः श्रीमांल्लक्ष्यलक्षणवर्जितः । अयं मुक्तो मोचकश्च ह्यकालः कालचोदकः

ಅವರು ಅಪ್ರಾಕೃತ ದಿವ್ಯದೇಹಧಾರಿ, ಶ್ರೀಮಂತ; ಗ್ರಾಹ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಅತೀತ. ಅವರು ಸ್ವಯಂ ಮುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದಾತರು; ಕಾಲಾತೀತನಾಗಿ ಕಾಲಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವವರು.

Verse 18

सर्वोपरिकृतावासस्सर्वावासश्च सर्ववित् । षड्विधाध्वमयस्यास्य सर्वस्य जगतः पतिः

ಅವರು ಎಲ್ಲ ನಿವಾಸಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ವಾಸಿಸುವವರು, ಆದರೂ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಿವಾಸದ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ; ಸರ್ವಜ್ಞ ಪ್ರಭು ಶಿವನು—ಷಡ್ವಿಧ ಅಧ್ವಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಪತಿ, ಪರಮಾಧಿಪತಿ.

Verse 19

उत्तरोत्तरभूतानामुत्तरश्च निरुत्तरः । अनन्तानन्तसन्दोहमकरंदमधुव्रतः

ಅವರು ಎಲ್ಲ ಉತ್ತರವತ್ತರ ಭೂತಗಳಿಗಿಂತಲೂ ‘ಉತ್ತರ’ ಮತ್ತು ಅವರಿಗಿಂತ ಮೇಲಿಲ್ಲದ ನಿರುತ್ತರ ತತ್ತ್ವ. ಅವರು ಅನಂತಾನಂತಗಳ ಸಮೂಹ; ಅವರ ಆನಂದಮಧುವನ್ನು ಪಾನಮಾಡುವ ಮಧುವ್ರತ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅವರು ಮಕರಂದರಸಸ್ವರೂಪ.

Verse 20

अखंडजगदंडानां पिंडीकरणपंडितः । औदार्यवीर्यगांभीर्यमाधुर्यमकरालयः

ಅಖಂಡ ಅನೇಕ ಜಗದಂಡಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಏಕೀಕೃತ ಪಿಂಡವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವನು ಪರಮ ಪಂಡಿತನು; ಔದಾರ್ಯ, ವೀರ್ಯ, ಗಾಂಭೀರ್ಯ, ಮಾಧುರ್ಯಗಳೆಂಬ ಗುಣಗಳ ಮಹಾಸಾಗರಾಶ್ರಯವೂ ಅವನೇ।

Verse 21

नैवास्य सदृशं वस्तु नाधिकं चापि किंचन । अतुलः सर्वभूतानां राजराजश्च तिष्ठति

ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನವಾದುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಅವನಿಗಿಂತ ಅಧಿಕವೂ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಸರ್ವಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಅತುಲ್ಯನು, ರಾಜಾಧಿರಾಜನಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 22

अनेन चित्रकृत्येन प्रथमं सृज्यते जगत् । अंतकाले पुनश्चेदं तस्मिन्प्रलयमेष्यते

ಆತನ ಈ ಅದ್ಭುತ, ವಿಚಿತ್ರ ಶಕ್ತಿಕರ್ಮದಿಂದ ಮೊದಲು ಜಗತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಕಾಲಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತೆ ಆತನಲ್ಲೇ ಲಯವಾಗಿ ಪ್ರಳಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ।

Verse 23

अस्य भूतानि वश्यानि अयं सर्वनियोजकः । अयं तु परया भक्त्या दृश्यते नान्यथा क्वचित्

ಎಲ್ಲ ಭೂತಜೀವಿಗಳು ಆತನ ವಶದಲ್ಲಿವೆ; ಆತನೇ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನಿಯೋಜಿಸಿ ನಡೆಸುವವನು। ಆದರೆ ಆತನು ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ದರ್ಶನಕೊಡುತ್ತಾನೆ; ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲ।

Verse 24

व्रतानि सर्वदानानि तपांसि नियमास्तथा । कथितानि पुरा सद्भिर्भावार्थं नात्र संशयः

ವ್ರತಗಳು, ಎಲ್ಲಾ ದಾನಗಳು, ತಪಸ್ಸುಗಳು, ನಿಯಮಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಪುರಾತನದಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜನರು ಭಾವಾರ್ಥ, ಅಂತರಂಗ ಭಕ್ತಿಗಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।

Verse 25

हरिश्चाहं च रुद्रश्च तथान्ये च सुरासुराः । तपोभिरुग्रैरद्यापि तस्य दर्शनकांक्षिणः

‘ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು), ನಾನು ಮತ್ತು ರುದ್ರ—ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ದೇವರುಗಳೂ ಅಸುರರೂ—ಇಂದಿಗೂ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ.’

Verse 26

अदृश्यः पतितैर्मूढैर्दुर्जनैरपि कुत्सितैः । भक्तैरन्तर्बहिश्चापि पूज्यः संभाष्य एव च

ಪತಿತರು, ಮೂಢರು, ದುರ್ಜನರು, ಕುತ್ಸಿತರು—ಅವರಿಗೆ ಅವನು ಅದೃಶ್ಯನೇ. ಆದರೆ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅವನು ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಪೂಜ್ಯನು; ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಾರ್ಥನಾತ್ಮಕ ಸಂಭಾಷಣೆಯಿಂದ ಸನ್ನಿಹಿತನಾಗುವನು.

Verse 27

तदिदं त्रिविधं रूपं स्थूलं सूक्ष्मं ततः परम् । अस्मदाद्यमरैर्दृश्यं स्थूलं सूक्ष्मं तु योगिभिः

ಈ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ತ್ರಿವಿಧ ರೂಪವಿದೆ—ಸ್ಥೂಲ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಪರ. ಸ್ಥೂಲರೂಪವು ನಮ್ಮಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ದೃಶ್ಯ; ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪವು ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ.

Verse 28

ततः परं तु यन्नित्यं ज्ञानमानंदमव्ययम् । तन्निष्ठैस्तत्परैर्भक्तैर्दृश्यं तद्व्रतमाश्रितैः

ಅದಕ್ಕಿಂತ ಪರವಾಗಿ ನಿತ್ಯವಾದ ತತ್ತ್ವವಿದೆ—ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪ, ಆನಂದಸ್ವರೂಪ, ಅವ್ಯಯ. ಆ ಪರಮಶಿವನು ಅವನಲ್ಲೇ ನಿಷ್ಠೆಯುಳ್ಳ, ಅವನಲ್ಲೇ ತತ್ಪರರಾದ, ಅವನ ವ್ರತಾಚಾರಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ದರ್ಶನಕೊಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 29

बहुनात्र किमुक्तेन गुह्याद्गुह्यतरं परम् । शिवे भक्तिर्न सन्देहस्तया युक्तो विमुच्यते

ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು? ಗುಹ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಗುಹ್ಯವಾದ ಪರಮ ರಹಸ್ಯ ಇದೇ—ಶಿವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದವನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 30

प्रसादादेव सा भक्तिः प्रसादो भक्तिसंभवः । यथा चांकुरतो बीजं बीजतो वा यथांकुरः

ಆ ಭಕ್ತಿ (ಪ್ರಭುವಿನ) ಪ್ರಸಾದದಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಪ್ರಸಾದವೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಜನಿಸುತ್ತದೆ—ಅಂಕುರದಿಂದ ಬೀಜ, ಬೀಜದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಅಂಕುರ ಎಂಬಂತೆ।

Verse 31

प्रसादपूर्विका एव पशोस्सर्वत्र सिद्धयः । स एव साधनैरन्ते सर्वैरपि च साध्यते

ಪಶು (ಬಂಧಿತ ಜೀವ)ಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ದೊರೆಯುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಿದ್ಧಿಗಳು (ಪ್ರಭುವಿನ) ಪ್ರಸಾದಪೂರ್ವಕವೇ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಸಾಧ್ಯನಾಗುವವನು ಅವನೇ ಒಬ್ಬನು।

Verse 32

प्रसादसाधनं धर्मस्स च वेदेन दर्शितः । तदभ्यासवशात्साम्यं पूर्वयोः पुण्यपापयोः

ಧರ್ಮವೇ ಶಿವಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಧನ; ಅದು ವೇದದಿಂದಲೇ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗಿದೆ. ಆ ವೇದೋಕ್ತ ಧರ್ಮದ ನಿರಂತರ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಪೂರ್ವದ ಪುಣ್ಯಪಾಪಗಳು ಸಮಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದು ಶಮನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

Verse 33

साम्यात्प्रसादसंपर्को धर्मस्यातिशयस्ततः । धर्मातिशयमासाद्य पशोः पापपरिक्षयः

ಸಮತ್ವದಿಂದ ದಿವ್ಯಪ್ರಸಾದಸಂಪರ್ಕ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದ ಧರ್ಮದ ಅತಿಶಯ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಉನ್ನತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಬಂಧಿತ ಜೀವ (ಪಶು) ಯ ಪಾಪಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 34

एवं प्रक्षीणपापस्य बहुभिर्जन्मभिः क्रमात् । सांबे सर्वेश्वरे भक्तिर्ज्ञानपूर्वा प्रजायते

ಹೀಗೆ ಪಾಪಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದವನಿಗೆ ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ—ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪೂರ್ವವಾಗಿ ಹೊಂದಿ—ಸಾಂಬ, ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ಭಕ್ತಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 35

भावानुगुणमीशस्य प्रसादो व्यतिरिच्यते । प्रसादात्कर्मसंत्यागः फलतो न स्वरूपतः

ಭಕ್ತನ ಭಾವಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಈಶ್ವರನ ಪ್ರಸಾದವು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—ಅದು ಫಲತ್ಯಾಗ, ಕರ್ಮಸ್ವರೂಪತ್ಯಾಗವಲ್ಲ.

Verse 36

तस्मात्कर्मफलत्यागाच्छिवधर्मान्वयः शुभः । स च गुर्वनपेक्षश्च तदपेक्ष इति द्विधा

ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗದಿಂದ ಶಿವಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಶುಭ ಅನ್ವಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆ (ಶಿವಧರ್ಮ) ಎರಡು ವಿಧ—ಗುರುವಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಇಲ್ಲದ್ದು ಮತ್ತು ಗುರುವಿನ ಅವಲಂಬನೆಯದ್ದು.

Verse 37

तत्रानपेक्षात्सापेक्षो मुख्यः शतगुणाधिकः । शिवधर्मान्वयस्यास्य शिवज्ञानसमन्वयः

ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ‘ಸಾಪೇಕ್ಷ’ ಪ್ರಧಾನ ಉಪಾಯವು ‘ಅನಪೇಕ್ಷ’ಕ್ಕಿಂತ ಶತಗುಣ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಶಿವಧರ್ಮ ಪರಂಪರೆ ಶಿವಜ್ಞಾನ ಸಮನ್ವಯದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 38

ज्ञनान्वयवशात्पुंसः संसारे दोषदर्शनम् । ततो विषयवैराग्यं वैराग्याद्भावसाधनम्

ಜ್ಞಾನೋದಯವಾದಾಗ ಪುರುಷನು ಸಂಸಾರದ ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಅದರಿಂದ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ವೈರಾಗ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಭಾವಸಾಧನೆ—ಶಿವನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರ ಭಕ್ತಿ-ಸಮಾಧಿ—ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 39

भावसिद्ध्युपपन्नस्य ध्याने निष्ठा न कर्मणि । ज्ञानध्यानाभियुक्तस्य पुंसो योगः प्रवर्तते

ಭಾವಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದವನಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಜ್ಞಾನ-ಧ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತವಾದ ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ಯೋಗವು ಪ್ರವರ್ತಿಸಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

Verse 40

योगेन तु परा भक्तिः प्रसादस्तदनंतरम् । प्रसादान्मुच्यते जंतुर्मुक्तः शिवसमो भवेत्

ಯೋಗದಿಂದ ಪರಾಭಕ್ತಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರ ತಕ್ಷಣವೇ (ಶಿವನ) ಪ್ರಸಾದಕೃಪೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಜೀವ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಮುಕ್ತನಾದ ಮೇಲೆ ಶಿವಸಮನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 41

अनुग्रहप्रकारस्य क्रमो ऽयमविवक्षितः । यादृशी योग्यता पुंसस्तस्य तादृगनुग्रहः

ಇಲ್ಲಿ ಅನುಗ್ರಹದ ವಿಧಗಳ ನಿಶ್ಚಿತ ಕ್ರಮವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿಲ್ಲ. ಪುರುಷನ ಯೋಗ್ಯತೆ ಹೇಗಿದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹವೂ ಅವನಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 42

गर्भस्थो मुच्यते कश्चिज्जायमानस्तथापरः । बालो वा तरुणो वाथ वृद्धो वा मुच्यते परः

ಕೆಲವರು ಗರ್ಭದಲ್ಲೇ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಜನನಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ. ಕೆಲವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವರು ಯೌವನದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತಿತರರು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 43

तिर्यग्योनिगतः कश्चिन्मुच्यते नारको ऽपरः । अपरस्तु पदं प्राप्तो मुच्यते स्वपदक्षये

ಕೆಲವರು ತಿರ್ಯಕ್‌ಯೋನಿಗೆ (ಪಶುಜನ್ಮಕ್ಕೆ) ಬಿದ್ದರೂ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವರು ನರಕಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಉನ್ನತ ಪದವನ್ನು ಪಡೆದು, ಆ ಪದದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷಯವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 44

कश्चित्क्षीणपदो भूत्वा पुनरावर्त्य मुच्यते । कश्चिदध्वगतस्तस्मिन् स्थित्वास्थित्वा विमुच्यते

ಕೆಲವರು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ದಣಿದು ಹಿಂದಿರುಗಿದರೂ ನಂತರ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅದೇ ಪಥಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ದೃಢವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ; ನೆಲೆಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 45

तस्मान्नैकप्रकारेण नराणां मुक्तिरिष्यते । ज्ञानभावानुरूपेण प्रसादेनैव निर्वृतिः

ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾನವರ ಮುಕ್ತಿ ಒಂದೇ ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಜ್ಞಾನಭಾವದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಕೇವಲ (ಶಿವನ) ಪ್ರಸಾದದಿಂದಲೇ ನಿಜವಾದ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ವಿಮೋಚನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 46

तस्मादस्य प्रसादार्थं वाङ्मनोदोषवर्जिताः । ध्यायंतश्शिवमेवैकं सदारतनयाग्नयः

ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಪ್ರಸಾದಕ್ಕಾಗಿ ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ದೋಷಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸದಾ ಏಕೈಕ ಶಿವನನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ನಿತ್ಯ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿ.

Verse 47

तन्निष्ठास्तत्परास्सर्वे तद्युक्तास्तदुपाश्रयाः । सर्वक्रियाः प्रकुर्वाणास्तमेव मनसागताः

ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಅವನಲ್ಲೇ ನಿಷ್ಠೆಯುಳ್ಳವರು, ಅವನಿಗೇ ಪರಾಯಣರು, ಅವನೊಡನೆ ಏಕ್ಯರಾದವರು, ಅವನಲ್ಲೇ ಶರಣಾಗತರಾಗಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗಲೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಿವನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದ್ದರು.

Verse 48

दीर्घसूत्रसमारब्धं दिव्यवर्षसहस्रकम् । सत्रांते मंत्रयोगेन वायुस्तत्र गमिष्यति

ದೀರ್ಘ ಸಿದ್ಧತೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿದ ಆ ಸತ್ರಯಾಗವು ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸತ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಯೋಗದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ವಾಯುದೇವನು ಅಲ್ಲಿ (ಆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ/ಸಭೆಗೆ) ತೆರಳುವನು.

Verse 49

स एव भवतः श्रेयः सोपायं कथयिष्यति । ततो वाराणसी पुण्या पुरी परमशोभना

ಅವನೇ ನಿಮಗೆ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು, ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಉಪಾಯದೊಡನೆ ತಿಳಿಸುವನು. ಅನಂತರ ಪರಮಶೋಭನವಾದ ಪುಣ್ಯಪುರಿ ವಾರಾಣಸಿಯ ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ.

Verse 50

गंतव्या यत्र विश्वेशो देव्या सह पिनाकधृक् । सदा विहरति श्रीमान् भक्तानुग्रहकारणात्

ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಪಿನಾಕಧಾರಿಯಾದ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನು ನೆಲೆಸಿರುವ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತನಾದ ಪ್ರಭು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ನೀಡುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಸದಾ ವಾಸಿಸಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 51

तत्राश्चर्यं महद्दृष्ट्वा मत्समीपं गमिष्यथ । ततो वः कथयिष्यामि मोक्षोपाय द्विजोत्तमाः

ಅಲ್ಲಿ ಆ ಮಹದಾಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ನೀವು ನನ್ನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುವಿರಿ. ನಂತರ, ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ, ನಾನು ನಿಮಗೆ ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು.

Verse 52

येनैकजन्मना मुक्तिर्युष्मत्करतले स्थिता । अनेकजन्मसंसारबंधनिर्मोक्षकारिणी

ಈ ಉಪಾಯದಿಂದ ಒಂದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲೇ ಮುಕ್ತಿ ನಿಮ್ಮ ಕರತಲದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಇದು ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ಸಂಸಾರಬಂಧನದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ನೀಡುವುದು.

Verse 53

एतन्मनोमयं चक्रं मया सृष्टं विसृज्यते । यत्रास्य शीर्यते नेमिः स देशस्तपसश्शुभः

ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಈ ಮನೋಮಯ ಚಕ್ರವನ್ನು ಈಗ ಬಿಡಿಸಿ ಚಲನೆಗೆ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ; ಇದರ ನೇಮಿ ಎಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯಗೊಂಡು ಮುರಿಯುವುದೋ, ಆ ಸ್ಥಳ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಶುಭಕರ.

Verse 54

इत्युक्त्वा सूर्यसंकाशं चक्रं दृष्ट्वा मनोमयम् । प्रणिपत्य महादेवं विससर्ज पितामहः

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಪಿತಾಮಹನು ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶದಂತೆ ದೀಪ್ತಿಯಾದ ಮನೋಮಯ ಚಕ್ರವನ್ನು ಕಂಡನು; ನಂತರ ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದನು.

Verse 55

ते ऽपि हृष्टतरा विप्राः प्रणम्य जगतां प्रभुम् । प्रययुस्तस्य चक्रस्य यत्र नेमिरशीर्यत

ಆ ವಿಪ್ರ ಋಷಿಗಳೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಜಗತ್ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಆ ದಿವ್ಯಚಕ್ರದ ನೇಮಿ ಮುರಿದಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.

Verse 56

चक्रं तदपि संक्षिप्तं श्लक्ष्णं चारुशिलातले । विमलस्वादुपानीये निजपात वने क्वचित्

ಆ ಚಕ್ರವೂ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಂಡು ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿತು—ನೀರು ನಿರ್ಮಲವೂ ಸಿಹಿಸ್ವಾದವೂ ಆಗಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಮೃದುವಾದ ಸುಂದರ ಶಿಲಾತಲದ ಮೇಲೆ.

Verse 57

तद्वनं तेन विख्यातं नैमिषं मुनिपूजितम् । अनेकयक्षगंधर्वविद्याधरसमाकुलम्

ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ವನವು ‘ನೈಮಿಷ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು, ಮುನಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿತ; ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಯಕ್ಷ-ಗಂಧರ್ವ-ವಿದ್ಯಾಧರರಿಂದ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತದೆ.

Verse 58

अष्टादश समुद्रस्य द्वीपानश्नन्पुरूरवाः । विलासवशमुर्वश्या यातो दैवेन चोदितः

ದೈವಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಪುರೂರವನು ಸಮುದ್ರದ ಹದಿನೆಂಟು ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿದನು; ಉರ್ವಶಿಯ ಕ್ರೀಡಾ-ವಿಲಾಸಮೋಹದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತನಾಗಿ ಅವನು ಅಸಹಾಯಕವಾಗಿ ವಶನಾದನು।

Verse 59

अक्रमेण हरन्मोहाद्यज्ञवाटं हिरण्मयम् । मुनिभिर्यत्र संक्रुद्धैः कुशवज्रैर्निपातितः

ಮೋಹವಶನಾಗಿ ಕ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಅವನು ಹಿರಣ್ಮಯ ಯಜ್ಞವಾಟವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದನು; ಅಲ್ಲಿ ಕ್ರುದ್ಧ ಮುನಿಗಳು ಕುಶ-ವಜ್ರಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದು ಅವನನ್ನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಿದರು।

Verse 60

विश्वं सिसृक्षमाणा वै यत्र विश्वसृजः पुरा । सत्रमारेभिरे दिव्यं ब्रह्मज्ञा गार्हपत्यगाः

ಅಲ್ಲಿ ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ವಿಶ್ವಸೃಜಕರಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು ದಿವ್ಯ ಸತ್ರಯಜ್ಞವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು; ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞ ಋಷಿಗಳು ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೊಳಿಸಿದರು।

Verse 61

ऋषिभिर्यत्र विद्वद्भिः शब्दार्थन्यायकोविदैः । शक्तिप्रज्ञाक्रियायोगैर्विधिरासीदनुष्ठितः

ಅಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾವಂತರಾದ ಋಷಿಗಳು—ಶಬ್ದಾರ್ಥದ ಯಥಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ-ತರ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು—ಶಕ್ತಿ, ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಯೋಗಗಳಿಂದ ಸಮರ್ಥರಾಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು।

Verse 62

यत्र वेदविदो नित्यं वेदवादबहिष्कृतान् । वादजल्पबलैर्घ्नंति वचोभिरतिवादिनः

ಯಲ್ಲಿ ವೇದವಿದ್ವಾಂಸರು ನಿತ್ಯವೂ ವೇದಮಾರ್ಗದಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕೃತರಾದವರನ್ನು ವಾದ-ಜಲ್ಪಬಲದಿಂದ, ಕಲಹವಚನಗಳ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತಾರೋ; ಅಲ್ಲಿ ಅತಿವಾದಿಗಳು ವಾಣಿಯಿಂದಲೇ ಸೋಲುತ್ತಾರೆ.

Verse 63

स्फटिकमयमहीभृत्पादजाभ्यश्शिलाभ्यः प्रसरदमृतकल्पस्स्वच्छपानीयरम्यम् । अतिरसफलवृक्षप्रायमव्यालसत्त्वं तपस उचितमासीन्नैमिषं तन्मुनीनाम्

ಪರ್ವತಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಫಟಿಕಮಯ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಅಮೃತಸಮಾನವಾದ ನಿರ್ಮಲ ಜಲವು ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು—ಸ್ವಚ್ಛ, ಮಧುರ, ಪಾನಕ್ಕೆ ರಮ್ಯ. ಅಲ್ಲಿ ರಸವತ್ತಾದ ಫಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ವೃಕ್ಷಗಳು ಬಹಳವಾಗಿದ್ದು, ಸರ್ಪಗಳೂ ಹಾನಿಕರ ಜೀವಿಗಳೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ನೈಮಿಷವು ಮುನಿಗಳ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿತ್ತು.