वीरभद्रक्रोधशमनं देवस्तुतिश्च (Pacification of Vīrabhadra and the Gods’ Hymn)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಯಜ್ಞದ ಸಂಘರ್ಷದ ನಂತರದ ಸ್ಥಿತಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ವಿಷ್ಣುಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆಗಳು ಸೋತು ಗಾಯಗೊಂಡು ಭೀತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ವೀರಭದ್ರನ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳು ಅವರನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಂಧಾನದ ಮಧ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ವೀರಭದ್ರನ (ಅಥವಾ ಅವನ ಅಧೀನ ಗಣಪತಿಯ) ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕ್ರೋಧಶಮನ ಮಾಡಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಕ್ಷಮೆ ನೀಡುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಗೌರವ ಮತ್ತು ವಿನಂತಿಯಿಂದ ವೀರಭದ್ರನ ರೋಷ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಕಾಶ ಪಡೆದು ದೇವತೆಗಳು ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಂಜಲಿ ಇಟ್ಟು ಶರಣಾಗತಭಾವದಿಂದ ಶಿವನ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ—ಅವನನ್ನು ಶಾಂತಸ್ವರೂಪ, ಯಜ್ಞವಿಧ್ವಂಸಕ, ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ, ಕಾಲಾಗ್ನಿರುದ್ರ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಿ, ಅವನ ಭಯಂಕರ ದಂಡರೂಪವೂ ಜಗದ್ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ನ್ಯಾಯವಾದ ಆಡಳಿತವೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಯವು ಭಕ್ತಿಯಾಗುವ ಪರಿವರ್ತನೆ, ಮಧ್ಯಸ್ಥತೆಯ ಪರಿಣಾಮ, ಮತ್ತು ಶಿವನಾಮಗಳ ಮೂಲಕ ಶಕ್ತಿಗಳ ಸೂಚನೆ—ಇವು ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಾರಾಂಶ.
Shlokas
Verse 1
वायुरुवाच । इति सञ्छिन्नभिन्नांगा देवा विष्णुपुरोगमाः । क्षणात्कष्टां दशामेत्य त्रेसुः स्तोकावशेषिता
ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಹೀಗೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ದೇವತೆಗಳ ಅಂಗಾಂಗಗಳು ಛಿನ್ನಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವರು ದುಃಖಕರ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಿದ್ದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿದರು.
Verse 2
त्रस्तांस्तान्समरे वीरान् देवानन्यांश्च वै गणाः । प्रमथाः परमक्रुद्धा वीरभद्रप्रणोदिताः
ಆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ವೀರಭದ್ರನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಪರಮಕ್ರುದ್ಧರಾದ ಪ್ರಮಥ ಗಣಗಳು ಭಯಗೊಂಡ ವೀರ ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೂ ಇತರರ ಮೇಲೂ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು.
Verse 3
प्रगृह्य च तथा दोषं निगडैरायसैर्दृढैः । बबन्धुः पाणिपादेषु कंधरेषूदरेषु च
ಅವನನ್ನು ಹಾಗೆ ಹಿಡಿದು, ಆ ದೋಷಿಯನ್ನು ದೃಢವಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಬೇಡಿಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿದರು—ಕೈಕಾಲುಗಳಿಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಕುತ್ತಿಗೆಗೂ ಹೊಟ್ಟೆಗೂ.
Verse 4
तस्मिन्नवसरे ब्रह्मा भद्रमद्रीन्द्रजानुतम् । सारथ्याल्लब्धवात्सल्यः प्रार्थयन् प्रणतो ऽब्रवीत्
ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು—ಸಾರಥಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಿ ವಾತ್ಸಲ್ಯಭರಿತ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪಡೆದವನು—ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಪರ್ವತರಾಜನ ಮೇಲೆ ಮಣಿಕಾಲೂರಿದ್ದ ಆ ಮಂಗಳಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ ಬೇಡಿಕೊಂಡು ಹೀಗೆಂದನು।
Verse 5
अलं क्रोधेन भगवन्नष्टाश्चैते दिवौकसः । प्रसीद क्षम्यतां सर्वं रोमजैस्सह सुव्रत
ಹೇ ಭಗವನ್, ಕ್ರೋಧ ಸಾಕು; ಈ ದಿವೌಕಸರು ಈಗಾಗಲೇ ನಾಶಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು; ಹೇ ಸುವ್ರತ, ರೋಮಜರೊಡನೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕ್ಷಮಿಸು।
Verse 6
एवं विज्ञापितस्तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिना । शमं जगाम संप्रीतो गणपस्तस्य गौरवात्
ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿನಂತಿಸಿದಾಗ ಗಣಪ (ಗಣೇಶ) ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು; ಬ್ರಹ್ಮನ ಗೌರವವನ್ನು ಮಾನಿಸಿ ಶಾಂತನಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡನು।
Verse 7
देवाश्च लब्धावसरा देवदेवस्य मंत्रिणः । धारयन्तो ऽञ्जलीन्मूर्ध्नि तुष्टुवुर्विविधैः स्तवैः
ನಂತರ ದೇವತೆಗಳು—ಯೋಗ್ಯ ಅವಕಾಶ ದೊರಕಿದಾಗ—ದೇವದೇವನ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅಂಜಲಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ವಿವಿಧ ಸ್ತವಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು।
Verse 8
देवा ऊचुः । नमः शिवाय शान्ताय यज्ञहन्त्रे त्रिशूलिने । रुद्रभद्राय रुद्राणां पतये रुद्रभूतये
ದೇವರು ಹೇಳಿದರು—ಶಾಂತಸ್ವರೂಪ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಅಧರ್ಮ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿಗೆ; ಶುಭ ರುದ್ರನಿಗೆ, ರುದ್ರಗಳ ಪತಿಗೆ, ಮತ್ತು ರುದ್ರಸ್ವರೂಪನಾದ ಅವನಿಗೆ ನಮಃ।
Verse 9
कालाग्निरुद्ररूपाय कालकामांगहारिणे । देवतानां शिरोहन्त्रे दक्षस्य च दुरात्मनः
ಕಾಲಾಗ್ನಿರುದ್ರಸ್ವರೂಪನಾದ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಕಾಮರ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಛೇದಿಸುವ, ದೇವತೆಗಳ ಶಿರೋಹಂತಕನಾದ ಹಾಗೂ ದುರುಾತ್ಮ ದಕ್ಷನನ್ನು ದಂಡಿಸಿದ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 10
संसर्गादस्य पापस्य दक्षस्याक्लिष्टकर्मणः । शासिताः समरे वीर त्वया वयमनिन्दिता
ಹೇ ವೀರನೇ! ಅಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮನಾದ ಈ ಪಾಪಿ ದಕ್ಷನ ಸಂಗದಿಂದ, ನಿಂದಾರ್ಹರಲ್ಲದ ನಾವು ಸಹ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಿಂದ ಶಿಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ದಂಡಿತರಾದೆವು।
Verse 11
दग्धाश्चामी वयं सर्वे त्वत्तो भीताश्च भो प्रभो । त्वमेव गतिरस्माकं त्राहि नश्शरणागतान्
ಹೇ ಪ್ರಭೋ! ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ದಗ್ಧರಾಗಿದ್ದೇವೆ ಮತ್ತು ನಿನ್ನಿಂದ ಭೀತರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ನೀನೇ ನಮ್ಮ ಏಕೈಕ ಗತಿ; ಶರಣಾಗತರಾದ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು।
Verse 12
वायुरुवाच । तुष्टस्त्वेवं स्तुतो देवान् विसृज्य निगडात्प्रभुः । आनयद्देवदेवस्य समीपममरानिह
ವಾಯು ಹೇಳಿದರು: ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಭು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ, ಇಲ್ಲಿಯೇ ಆ ಅಮರರನ್ನು ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು।
Verse 13
देवोपि तत्र भगवानन्तरिक्षे स्थितः प्रभुः । सगणः सर्वगः शर्वस्सर्वलोकमहेश्वरः
ಅಲ್ಲಿಯೂ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಭು ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು—ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಡನೆ; ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಶರ್ವ, ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ಮಹೇಶ್ವರನು.
Verse 14
तं दृष्ट्वा परमेशानं देवा विष्णुपुरोगमाः । प्रीता अपि च भीताश्च नमश्चक्रुर्महेश्वरम्
ಪರಮೇಶಾನನನ್ನು ಕಂಡು ವಿಷ್ಣು-ಪುರೋಗಮರಾದ ದೇವತೆಗಳು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರೂ ಭಕ್ತಿಭಯದಿಂದ ಕಂಪಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು.
Verse 15
दृष्ट्वा तानमरान्भीतान्प्रणतार्तिहरो हरः । इदमाह महादेवः प्रहसन् प्रेक्ष्य पार्वतीम्
ಭಯಗೊಂಡ ಆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಶರಣಾಗತರ ಆರ್ಥಿಯನ್ನು ಹರಣ ಮಾಡುವ ಹರನು ನಗುತ್ತಾ, ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡು ಮಹಾದೇವನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
Verse 16
महादेव उवाच । माभैष्ट त्रिदशास्सर्वे यूयं वै मामिकाः प्रजाः । अनुग्रहार्थमेवेह धृतो दंडः कृपालुना
ಮಹಾದೇವನು ನುಡಿದನು—ಹೇ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳೇ, ಭಯಪಡಬೇಡಿ; ನೀವು ನಿಜಕ್ಕೂ ನನ್ನದೇ ಪ್ರಜೆಗಳು. ಅನುಗ್ರಹ ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೃಪಾಳುವಾದ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ದಂಡವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದೇನೆ.
Verse 17
भवतां निर्जराणां हि क्षान्तो ऽस्माभिर्व्यतिक्रमः । क्रुद्धेष्वस्मासु युष्माकं न स्थितिर्न च जीवितम्
ಹೇ ಅಮರ ದೇವತೆಗಳೇ, ನಿಮ್ಮ ಮೇಲಾದ ಅಪರಾಧವನ್ನು ನಾವು ಸಹಿಸಿ ಕ್ಷಮಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ನೀವು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಕ್ರುದ್ಧರಾದರೆ, ನಿಮಗೆ ನಿಲ್ಲುವಿಕೆ ಇಲ್ಲ, ಜೀವವೂ ಇಲ್ಲ.
Verse 18
वायुरुवाच । इत्युक्तास्त्रिदशास्सर्वे शर्वेणामिततेजसा । सद्यो विगतसन्देहा ननृतुर्विबुधा मुदा
ವಾಯುನುಡಿದನು—ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಶರ್ವ (ಶಿವ) ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಸಂಶಯರಹಿತರಾಗಿ, ಹರ್ಷದಿಂದ ನೃತ್ಯಮಾಡಿದರು।
Verse 19
प्रसन्नमनसो भूत्वानन्दविह्वलमानसाः । स्तुतिमारेभिरे कर्तुं शंकरस्य दिवौकसः
ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿ, ಆನಂದದಿಂದ ವಿಹ್ವಲವಾದ ಹೃದಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿ ದೇವತೆಗಳು ಶಂಕರನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು।
Verse 20
देवा ऊचुः । त्वमेव देवाखिललोककर्ता पाता च हर्ता परमेश्वरो ऽसि । कविष्णुरुद्राख्यस्वरूपभेदै रजस्तमस्सत्त्वधृतात्ममूर्ते
ದೇವರು ಹೇಳಿದರು—ನೀನೇ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಪಾಲಕ ಮತ್ತು ಸಂಹಾರಕ; ನೀನೇ ಪರಮೇಶ್ವರ. ಹೇ ಕ (ಬ್ರಹ್ಮ), ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ ಎಂಬ ರೂಪಭೇದಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನೇ, ರಜಸ್-ತಮಸ್-ಸತ್ತ್ವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಆತ್ಮಮೂರ್ತಿಯೇ!
Verse 21
सर्वमूर्ते नमस्ते ऽस्तु विश्वभावन पावन । अमूर्ते भक्तहेतोर्हि गृहीताकृतिसौख्यद
ಹೇ ಸರ್ವಮೂರ್ತಿಯೇ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹೇ ವಿಶ್ವಭಾವನ ಪಾವನನೇ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಹೇ ಅಮೂರ್ತಿಯೇ, ಭಕ್ತರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನೀವು ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಆ ಸಾಕಾರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದ ಸುಖವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತೀರಿ।
Verse 22
चंद्रो ऽगदो हि देवेश कृपातस्तव शंकर । निमज्जनान्मृतः प्राप सुखं मिहिरजाजलिः
ಹೇ ದೇವೇಶ ಶಂಕರನೇ! ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಚಂದ್ರನು ರೋಗಮುಕ್ತನಾದನು. ಹಾಗೆಯೇ ಮಿಹಿರಜಾಜಲಿಯೂ ಮುಳುಗಿ ಮೃತನಾದರೂ ನಿಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಸುಖಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು।
Verse 23
सीमन्तिनी हतधवा तव पूजनतः प्रभो । सौभाग्यमतुलं प्राप सोमवारव्रतात्सुतान्
ಹೇ ಪ್ರಭೋ! ಪತಿಹೀನಳಾದ ಸೀಮಂತಿನೀ ನಿನ್ನ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಅತುಲ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಳು; ಸೋಮವಾರ ವ್ರತದಿಂದ ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದಳು.
Verse 24
श्रीकराय ददौ देवः स्वीयं पदमनुत्तमम् । सुदर्शनमरक्षस्त्वं नृपमंडलभीतितः
ದೇವನು ಶ್ರೀಕರನಿಗೆ ತನ್ನ ಅನುತ್ತಮ ಪದವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು; ಹೇ ಸುದರ್ಶನ! ರಾಜಮಂಡಲಗಳ ಭಯದಿಂದ ನೀನು ಅವನನ್ನು (ಆ ಲೋಕವನ್ನು) ರಕ್ಷಿಸಿದೆ.
Verse 25
मेदुरं तारयामास सदारं च घृणानिधिः । शारदां विधवां चक्रे सधवां क्रियया भवान्
ಕರುಣಾನಿಧಿಯು ಮೆದುರನನ್ನು ಅವನ ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ರಕ್ಷಿಸಿದನು; ಹೇ ಭವ (ಶಿವ)! ನಿನ್ನ ಪವಿತ್ರ ಕ್ರಿಯಾಬಲದಿಂದ ವಿಧವೆಯಾದ ಶಾರದಾ ಮತ್ತೆ ಸಧವೆಯಾದಳು.
Verse 26
भद्रायुषो विपत्तिं च विच्छिद्य त्वमदाः सुखम् । सौमिनी भवबन्धाद्वै मुक्ता ऽभूत्तव सेवनात्
ಭದ್ರಾಯುಷನ ಮೇಲೆ ಬಂದ ವಿಪತ್ತನ್ನು ಕಡಿದು ನೀನು ಅವನಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡಿದೆ; ಮತ್ತು ಸೌಮಿನೀ ನಿನ್ನ ಸೇವೆಯಿಂದ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಭವಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಳಾದಳು.
Verse 27
विष्णुरुवाच । त्वं शंभो कहरीशाश्च रजस्सत्त्वतमोगुणैः । कर्ता पाता तथा हर्ता जनानुग्रहकांक्षया
ವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಶಂಭೋ! ನೀನೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ರುದ್ರನು. ರಜಃ-ಸತ್ತ್ವ-ತಮೋ ಗುಣಗಳಿಂದ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನೀನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಪಾಲಕ ಹಾಗೂ ಸಂಹಾರಕನಾಗುತ್ತೀ.
Verse 28
सर्वगर्वापहारी च सर्वतेजोविलासकः । सर्वविद्यादिगूढश्च सर्वानुग्रहकारकः
ಅವನು ಸರ್ವ ಗರ್ವವನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವವನು, ಸರ್ವ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಲೀಲಾವಿಲಾಸ. ಸರ್ವ ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವುಗಳ ರಹಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಗುಪ್ತನಾಗಿ, ಸರ್ವರಿಗೂ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವವನು।
Verse 29
त्वत्तः सर्वं च त्वं सर्वं त्वयि सर्वं गिरीश्वर । त्राहि त्राहि पुनस्त्राहि कृपां कुरु ममोपरि
ಹೇ ಗಿರೀಶ್ವರಾ! ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ನೀನೇ ಎಲ್ಲವೂ; ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ನೆಲೆಸಿದೆ. ರಕ್ಷಿಸು—ರಕ್ಷಿಸು—ಮತ್ತೆ ರಕ್ಷಿಸು; ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ಮಾಡು।
Verse 30
अथास्मिन्नन्तरे ब्रह्मा प्रणिपत्य कृतांजलिः । एवं त्ववसरं प्राप्य व्यज्ञापयत शूलिने
ಆ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಕೈಮುಗಿದು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಸಾಷ್ಟಾಂಗವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು; ಹೀಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಅವಕಾಶ ಪಡೆದು ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ಶಿವನಿಗೆ ತನ್ನ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು।
Verse 31
ब्रह्मोवाच । जय देव महादेव प्रणतार्तिविभंजन । ईदृशेष्वपराधेषु को ऽन्यस्त्वत्तः प्रसीदति
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಜಯವಾಗಲಿ, ಹೇ ದೇವಾ! ಹೇ ಮಹಾದೇವಾ! ಶರಣಾಗತರ ದುಃಖವನ್ನು ಭಂಜಿಸುವವನೇ! ಇಂತಹ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಹೊರತು ಇನ್ನಾರು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಕ್ಷಮಿಸಬಲ್ಲರು?
Verse 32
लब्धमानो भविष्यंति ये पुरा निहिता मृधे । प्रत्यापत्तिर्न कस्य स्यात्प्रसन्ने परमेश्वरे
ಹಿಂದೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕುಸಿದವರು ಮತ್ತೆ ಮಾನವೂ ಸಿದ್ಧಿಯೂ ಪಡೆಯುವರು. ಪರಮೇಶ್ವರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದರೆ ಯಾರಿಗೆ ವಿಪತ್ತು ಅಥವಾ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಕೆ ಸಂಭವಿಸಲಿದೆ?
Verse 33
यदिदं देवदेवानां कृतमन्तुषु दूषणम् । तदिदं भूषणं मन्येत अंगीकारगौरवात्
ದೇವದೇವರು ಇವರ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಯಾವ ದೂಷಣೆಯಾದರೂ, ಅದನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸುವ ಗೌರವದಿಂದ ಅದೇ ದೂಷಣೆಯನ್ನು ಭೂಷಣವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
Verse 34
इति विज्ञाप्यमानस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना । विलोक्य वदनं देव्या देवदेवस्स्मयन्निव
ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೀಗೆ ವಿನಂತಿಸಿದಾಗ, ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವನು ದೇವಿಯ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ, ನಗುವಂತೆಯೇ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 35
पुत्रभूतस्य वात्सल्याद्ब्रह्मणः पद्मजन्मनः । देवादीनां यथापूर्वमंगानि प्रददौ प्रभुः
ತಮಗೆ ಪುತ್ರಸಮಾನನಾದ ಪದ್ಮಜನ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೇಲೆ ಪಿತೃವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಭುವು ದೇವಾದಿಗಳ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಯಥಾಪೂರ್ವವಾಗಿ ಮರಳಿ ನೀಡಿದನು.
Verse 36
प्रथमाद्यैश्च या देव्यो दंडिता देवमातरः । तासामपि यथापूर्वाण्यंगानि गिरिशो ददौ
ಪ್ರಥಮಾದಿಗಳು ದಂಡಿಸಿದ ದೇವಮಾತೃಗಳಿಗೂ ಗಿರೀಶನು ಅವರ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಯಥಾಪೂರ್ವವಾಗಿ ಮರಳಿ ನೀಡಿದನು.
Verse 37
दक्षस्य भगवानेव स्वयं ब्रह्मा पितामहः । तत्पापानुगुणं चक्रे जरच्छागमुखं मुखम्
ಆಗ ಪಿತಾಮಹನಾದ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸ್ವತಃ, ದಕ್ಷನ ಪಾಪಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಜರಿದ ಮೇಕೆಯ ಮುಖದಂತ ಮುಖವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು।
Verse 38
सो ऽपि संज्ञां ततो लब्ध्वा स दृष्ट्वा जीवितः सुधी । भीतः कृताञ्जलिः शंभुं तुष्टाव प्रलपन्बहु
ನಂತರ ಅವನು ಚೇತನೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು; ತಾನು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತನೆಂದು ಕಂಡ ಆ ಸುಧೀ ಭಯದಿಂದ ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ಶಂಭುವನ್ನು ಅನೇಕ ವಿನಯವಚನಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದನು।
Verse 39
दक्ष उवाच । जय देव जगन्नाथ लोकानुग्रहकारक । कृपां कुरु महेशानापराधं मे क्षमस्व ह
ದಕ್ಷನು ಹೇಳಿದರು—ಜಯವಾಗಲಿ ದೇವಾ! ಜಗನ್ನಾಥನೇ, ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವವನೇ. ಮಹೇಶಾನನೇ, ಕರುಣೆ ತೋರಿ ನನ್ನ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸು।
Verse 40
कर्ता भर्ता च हर्ता च त्वमेव जगतां प्रभो । मया ज्ञातं विशेषेण विष्ण्वादिसकलेश्वरः
ಹೇ ಜಗತ್ಪ್ರಭು, ಕರ್ತಾ ಭರ್ತಾ ಹর্তಾ ನೀನೇ. ನಾನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ—ವಿಷ್ಣುವಾದಿ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಧಿಪತಿಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ನೀನೇ ಪರಮೇಶ್ವರನು।
Verse 41
त्वयैव विततं सर्वं व्याप्तं सृष्टं न नाशितम् । न हि त्वदधिकाः केचिदीशास्ते ऽच्युतकादयः
ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ; ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾಶವಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನಿಗಿಂತ ಮೇಲು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ—ಅಚ್ಯುತಾದಿ ದೇವಾಧಿಪತಿಗಳೂ ಅಲ್ಲ।
Verse 42
वायुरुवाच । तं तथा व्याकुलं भीतं प्रलपंतं कृतागसम् । स्मयन्निवावदत्प्रेक्ष्य मा भैरिति १ घृणानिधिः
ವಾಯುನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನನ್ನು ಹೀಗೆ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ, ಭೀತನಾಗಿ, ತನ್ನ ಅಪರಾಧಭಾರದಿಂದ ಅಳಲುತ್ತಿರಲು ಕಂಡು, ಕರುಣಾನಿಧಿ ನಗುವಿನಂತೆ ಹೇಳಿದನು—“ಭಯಪಡಬೇಡ।”
Verse 43
तथोक्त्वा ब्रह्मणस्तस्य पितुः प्रियचिकीर्षया । गाणपत्यं ददौ तस्मै दक्षायाक्षयमीश्वरः
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ತಂದೆ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ, ಈಶ್ವರನು ದಕ್ಷನಿಗೆ ಅಕ್ಷಯವಾದ ಗಾಣಪತ್ಯ ಪದವಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು।
Verse 44
ततो ब्रह्मादयो देवा अभिवंद्य कृत २ ंजलिः । तुष्टुवुः प्रश्रया वाचा शंकरं गिरिजाधिपम्
ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವರುಗಳು ಅಂಜಲಿ ಬದ್ಧವಾಗಿ ವಂದಿಸಿ, ವಿನಯಭರಿತ ವಾಣಿಯಿಂದ ಗಿರಿಜಾಧಿಪ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು।
Verse 45
ब्रह्मादय ऊचुः । जय शंकर देवेश दीनानाथ महाप्रभो । कृपां कुरु महेशानापराधं नो क्षमस्व वै
ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವರುಗಳು ಹೇಳಿದರು— ಜಯ ಶಂಕರ! ದೇವೇಶ, ದೀನರ ನಾಥ, ಮಹಾಪ್ರಭು. ಹೇ ಮಹೇಶಾನ, ಕೃಪೆ ತೋರಿಸಿ ನಮ್ಮ ಅಪರಾಧವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕ್ಷಮಿಸು.
Verse 46
मखपाल मखाधीश मखविध्वंसकारक । कृपां कुरु मशानापराधं नः क्षमस्व वै
ಹೇ ಮಖಪಾಲ, ಹೇ ಮಖಾಧೀಶ, ಹೇ ಮಖವಿಧ್ವಂಸಕಾರಕ! ಹೇ ಮಹೇಶಾನ, ಕೃಪೆ ತೋರಿಸಿ; ಶ್ಮಶಾನಸಂಬಂಧಿಯಾದ ನಮ್ಮ ಅಪರಾಧವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕ್ಷಮಿಸು.
Verse 47
देवदेव परेशान भक्तप्राणप्रपोषक । दुष्टदण्डप्रद स्वामिन्कृपां कुरु नमो ऽस्तु ते
ಹೇ ದೇವದೇವ, ಹೇ ಪರಮೇಶ್ವರ! ನೀನು ಭಕ್ತರ ಪ್ರಾಣಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವವನು, ದುಷ್ಟರಿಗೆ ದಂಡ ನೀಡುವವನು. ಹೇ ಸ್ವಾಮಿ, ಕೃಪೆ ತೋರಿಸು; ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
Verse 48
त्वं प्रभो गर्वहर्ता वै दुष्टानां त्वामजानताम् । रक्षको हि विशेषेण सतां त्वत्सक्तचेतसाम्
ಹೇ ಪ್ರಭು, ನಿನ್ನನ್ನು ಅರಿಯದ ದುಷ್ಟರ ಗರ್ವವನ್ನು ನೀನೇ ಹರಣಮಾಡುವೆ; ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಚಿತ್ತರಾದ ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ನೀನು ವಿಶೇಷ ರಕ್ಷಕನು.
Verse 49
अद्भुतं चरितं ते हि निश्चितं कृपया तव । सर्वापराधः क्षंतव्यो विभवो दीनवत्सलाः
ನಿನ್ನ ಚರಿತ್ರೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅದ್ಭುತ—ಅದು ನಿನ್ನ ಕೃಪಾಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ. ಹೇ ಮಹಿಮಾವಂತ ದೀನವತ್ಸಲ, ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸು.
Verse 50
वायुरुवाच । इति स्तुतो महादेवो ब्रह्माद्यैरमरैः प्रभुः । स भक्तवत्सलस्स्वामी तुतोष करुणोदधिः
ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಅಮರರು ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಭು ಮಹಾದೇವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಸ್ವಾಮಿ, ಕರುಣಾಸಾಗರ, ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತನಾದನು.
Verse 51
चकारानुग्रहं तेषां ब्रह्मादीनां दिवौकसाम् । ददौ नरांश्च सुप्रीत्या शंकरो दीनवत्सलः
ದೀನವತ್ಸಲ ಶಂಕರನು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಿದನು; ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಮಾನವರನ್ನೂ (ಸಹಾಯಕರು/ಪರಿಚಾರಕರಾಗಿ) ನೀಡಿದನು.
Verse 52
स च ततस्त्रिदशाञ्छरणागतान् परमकारुणिकः परमेश्वरः । अनुगतस्मितलक्षणया गिरा शमितसर्वभयः समभाषत
ಆಗ ಪರಮಕಾರుణಿಕನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಶರಣಾಗತರಾದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೌಮ್ಯ ಸ್ಮಿತಲಕ್ಷಣವಾದ ವಾಣಿಯಿಂದ ಸಂಬೋಧಿಸಿ, ಅವರ ಸರ್ವಭಯಗಳನ್ನು ಶಮಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು।
Verse 53
शिव उवाच । यदिदमाग इहाचरितं सुरैर्विधिनियोगवशादिव यन्त्रितैः । शरणमेव गतानवलोक्य वस्तदखिलं किल विस्मृतमेव नः
ಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—ವಿಧಿನಿಯೋಗವಶದಿಂದ ಬಂಧಿತರಾದವರಂತೆ ದೇವತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅಪರಾಧವನ್ನು, ನೀವು ಶರಣಾಗತರಾಗಿ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ನಾವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆತಿದ್ದೇವೆ।
Verse 54
तदिह यूयमपि प्रकृतं मनस्यविगणय्य विमर्दमपत्रपाः । हरिविरिंचिसुरेन्द्रमुखास्सुखं व्रजत देवपुरं प्रति संप्रति
ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವೂ—ಲಜ್ಜೆಯಿಲ್ಲದೆ—ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಥೋಚಿತವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ. ಈಗ ಹರಿ, ವಿರಿಂಚಿ, ಸುರೇಂದ್ರ ಮೊದಲಾದ ದೇವನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಿಯಾಗಿ ತಕ್ಷಣ ದೇವಪುರದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಿರಿ।
Verse 55
इति सुरानभिधाय सुरेश्वरो निकृतदक्षकृतक्रतुरक्रतुः । सगिरिजानुचरस्सपरिच्छदः स्थित इवाम्बरतोन्तरधाद्धरः
ಇಂತೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿ, ಯಜ್ಞಾತೀತನಾದ (ಅಕ್ರತು) ಆದರೂ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ ಸುರೇಶ್ವರನು, ಗಿರಿಜೆಯ ಅನುಚರರು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ನಿಂತಂತೆ ಇದ್ದು ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು।
Verse 56
अथ सुरा अपि ते विगतव्यथाः कथितभद्रसुभद्रपराक्रमाः । सपदि खेन सुखेन यथासुखं ययुरनेकमुखाः मघवन्मुखाः
ನಂತರ ಆ ದೇವತೆಗಳೂ ವ್ಯಥೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ, ಭದ್ರ-ಸುಭದ್ರರ ಮಂಗಳಕರ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮಘವಾನ್ (ಇಂದ್ರ)ನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ತಕ್ಷಣವೇ ಆಕಾಶಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸುಖಾನಂದದಿಂದ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟಧಾಮಗಳಿಗೆ ಹೊರಟರು।
Frequently Asked Questions
The aftermath of the Dakṣa-yajña conflict: the devas are subdued by Vīrabhadra’s forces, Brahmā intercedes, and the devas respond with submission and a formal hymn to Śiva/Rudra.
It models a Purāṇic soteriology where divine wrath functions as dharmic correction, and restoration occurs through śaraṇāgati and stuti—transforming fear into recognition of Śiva’s supreme governance.
Śiva is praised as Śānta (peaceful) and simultaneously as Yajñahantṛ (destroyer of the sacrifice), Triśūlin (trident-bearer), Rudrabhadra, lord of the Rudras, and as Kālāgni-Rudra who consumes/overcomes time-bound desire and punishes Dakṣa’s wrongdoing.