मन्दरगिरिवर्णनम् — Description of Mount Mandara as Śiva’s Residence (Tapas-abode)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अन्तर्धानगतो देव्या सह सानुचरो हरः । क्व यातः कुत्र वासः किं कृत्वा विरराम ह

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ದೇವಿಯೊಡನೆ ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಡನೆ ಹರನು ಅಂತರ್ಧಾನಗೊಂಡನು. ಅವನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು, ಎಲ್ಲಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಏನು ಮಾಡಿ ಸ್ಥಿರನಾದನು?

Verse 2

वायुरुवाच । महीधरवरः श्रीमान्मंदरश्चित्रकंदरः । दयितो देवदेवस्य निवासस्तपसो ऽभवत्

ವಾಯು ಹೇಳಿದರು—ವಿಚಿತ್ರ ಗುಹೆಗಳಿಂದು ಶೋಭಿತನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತ ಮಂದ್ರ, ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಿಯ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನವಾಯಿತು.

Verse 3

तपो महत्कृतं तेन वोढुं स्वशिरसा शिवौ । चिरेण लब्धं तत्पादपंकजस्पर्शजं सुखम्

ಅವನು ಮಹಾ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು—ತನ್ನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಶಿವ-ಶಿವಾ ಯುಗಲವನ್ನು ಹೊರುವುದಕ್ಕಾಗಿ; ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರ ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದಪದ್ಮಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದನು.

Verse 4

तस्य शैलस्य सौन्दर्यं सहस्रवदनैरपि । न शक्यं विस्तराद्वक्तुं वर्षकोटिशतैरपि

ಆ ಪರ್ವತದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸಾವಿರ ಬಾಯಿಗಳಿಂದಲೂ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗದು; ಕೋಟ್ಯಂತರ ವರ್ಷಗಳಾದರೂ ಅದರ ವಿಸ್ತೃತ ವರ್ಣನೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

Verse 5

शक्यमप्यस्य सौन्दर्यं न वर्णयितुमुत्सहे । पर्वतान्तरसौन्दर्यं साधारणविधारणात्

ಇದರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾದರೂ, ನಾನು ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಧೈರ್ಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಇದರ ಕಾಂತಿ ಇತರ ಪರ್ವತಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯದು.

Verse 6

इदन्तु शक्यते वक्तुमस्मिन्पर्वतसुन्दरे । ऋद्ध्या कयापि सौन्दर्यमीश्वरावासयोग्यता

ಆದರೆ ಈ ಸುಂದರ ಪರ್ವತದ ಕುರಿತು ಇಷ್ಟನ್ನು ಹೇಳಬಹುದು—ಯಾವುದೋ ಅಲೌಕಿಕ ದಿವ್ಯ ಋದ್ಧಿಯಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಅಂಥ ಶೋಭೆಯೂ, ಅಂಥ ಯೋಗ್ಯತೆಯೂ ಉಂಟಾಗಿ, ಇದು ಈಶ್ವರ ಶಿವನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ।

Verse 7

अत एव हि देवेन देव्याः प्रियचिकीर्षया । अतीव रमणीयोयं गिरिरन्तःपुरीकृतः

ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಲೆಂದು ದೇವನು ಈ ಅತ್ಯಂತ रमಣೀಯ ಪರ್ವತವನ್ನು ತನ್ನ ಅಂತಃಪುರ, ಗುಪ್ತ ನಿವಾಸವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು।

Verse 8

मेखलाभूमयस्तस्य विमलोपलपादपाः । शिवयोर्नित्यसान्निध्यान्न्यक्कुर्वंत्यखिलंजगत्

ಅದರ ವಲಯಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲ ಶಿಲಾಸೋಪಾನಗಳು ಶಿವ-ದೇವಿಯ ನಿತ್ಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಕ್ಷುದ್ರವೆನ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ।

Verse 9

पितृभ्यां जगतो नित्यं स्नानपानोपयोगतः । अवाप्तपुण्यसंस्कारः प्रसरद्भिरितस्ततः

ಪಿತೃಗಳ ಈ ಪವಿತ್ರ ಜಲಗಳನ್ನು ಸ್ನಾನಪಾನಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ಜಗತ್ತು ನಿತ್ಯ ಪೋಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಅವುಗಳಿಂದ ದೊರಕುವ ಪುಣ್ಯಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತವೆ।

Verse 10

लघुशीतलसंस्पर्शैरच्छाच्छैर्निर्झराम्बुभिः । अधिराज्येन चाद्रीणामद्रीरेषो ऽभिषिच्यते

ಪರ್ವತ ಝರಿಗಳ ಸ್ಫಟಿಕಸ್ವಚ್ಛ ಜಲಗಳ ಮೃದು ಶೀತಲ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದಲೂ, ಪರ್ವತಗಳ ಅಧಿರಾಜ್ಯದಿಂದಲೂ, ಈ ಪರ್ವತರಾಜನು ಇವತ್ತೇ ಅಭಿಷಿಕ್ತನಾದಂತೆ ತೋರುತ್ತಾನೆ।

Verse 11

निशासु शिखरप्रान्तर्वर्तिना स शिलोच्चयः । चंद्रेणाचल साम्राज्यच्छत्रेणेव विराजते

ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಖರಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿರುವ ಚಂದ್ರನಿಂದ ಆ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತವು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಪರ್ವತಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಚಂದ್ರನೇ ರಾಜಛತ್ರವಂತೆ ವಿರಾಜಿಸುವಂತೆ.

Verse 12

स शैलश्चंचलीभूतैर्बालैश्चामरयोषिताम् । सर्वपर्वतसाम्राज्यचामरैरिव वीज्यते

ಚಾಮರಧಾರಿಣಿ ಯುವತಿಯರ ಚಂಚಲ ಕೇಶಲತಗಳಿಂದ ಆ ಪರ್ವತವು যেন ವೀಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ—ಸರ್ವ ಪರ್ವತಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಚಾಮರಗಳು ಸುತ್ತಲೂ ಅಲೆಯುವಂತೆ।

Verse 13

प्रातरभ्युदिते भानौ भूधरो रत्नभूषितः । दर्पणे देहसौभाग्यं द्रष्टुकाम इव स्थितः

ಬೆಳಗಿನ ನವೋದಿತ ಸೂರ್ಯನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ರತ್ನಭೂಷಿತ ಆ ಪರ್ವತವು ದರ್ಪಣದ ಮುಂದೆ ನಿಂತಂತೆ, ತನ್ನ ದೇಹಸೌಭಾಗ್ಯದ ಕాంతಿಯನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸಿದಂತೆ ಕಂಡಿತು।

Verse 14

कूजद्विहंगवाचालैर्वातोद्धृतलताभुजैः । विमुक्तपुष्पैः सततं व्यालम्बिमृदुपल्लवैः

ಕೂಜುವ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕಲರವದಿಂದ ಅದು ಸದಾ ಚೈತನ್ಯವಾಗಿತ್ತು; ಗಾಳಿಯಿಂದ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಲತಾಭುಜಗಳು ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದವು; ಮೃದು ಪಲ್ಲವಗಳು ತೂಗುತ್ತಿದ್ದವು; ಬಿಡಿದ ಹೂಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉದುರುತ್ತಿದ್ದವು।

Verse 15

लताप्रतानजटिलैस्तरुभिस्तपसैरिव । जयाशिषा सहाभ्यर्च्य निषेव्यत इवाद्रिराट्

ಲತಾಪ್ರತಾನಗಳಿಂದ ಜಟಿಲಗೊಂಡು, ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವವರಂತೆ ನಿಂತಿರುವ ಮರಗಳಿಂದ ಆವರಿತ ಆ ಅದ್ರಿರಾಜನು ‘ಜಯ’ ಆಶೀರ್ವಾದದೊಂದಿಗೆ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ನಿರಂತರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುವಂತೆ ಕಂಡನು।

Verse 16

अधोमुखैरूर्ध्वमुखैश्शृंगैस्तिर्यङ्मुखैस्तथा । प्रपतन्निव पाताले भूपृष्ठादुत्पतन्निव

ಕೆಲವು ಶೃಂಗಗಳು ಕೆಳಮುಖ, ಕೆಲವು ಮೇಲ್ಮುಖ, ಇನ್ನಾವು ಬದಿಮುಖವಾಗಿದ್ದವು; ಅದು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಭೂಪೃಷ್ಠದಿಂದ ಏಳಿಬರುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿತು।

Verse 17

परीतः सर्वतो दिक्षु भ्रमन्निव विहायसि । पश्यन्निव जगत्सर्वं नृत्यन्निव निरन्तरम्

ಅವನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಂತೆ; ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ; ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 18

गुहामुखैः प्रतिदिनं व्यात्तास्यो विपुलोदरैः । अजीर्णलावण्यतया जृंभमाण इवाचलः

ಪ್ರತಿದಿನ ಗುಹಾಮುಖಗಳನ್ನು ಬಾಯಿಬಿಟ್ಟಂತೆ ತೆರೆದು, ವಿಶಾಲೋದರ ಪ್ರಾಣಿ ಬಾಯಿ ತೆರೆದಂತೆಯೇ; ಅಜೀರ್ಣದಿಂದ ಲಾವಣ್ಯ ಮಂಕಾದಂತೆ, ಆ ಪರ್ವತ ಜಂಭಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡಿತು।

Verse 19

ग्रसन्निव जगत्सर्वं पिबन्निव पयोनिधिम् । वमन्निव तमोन्तस्थं माद्यन्निव खमम्बुदैः

ಅದು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ನುಂಗುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಸಮುದ್ರವನ್ನೇ ಕುಡಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ; ಒಳಗಿದ್ದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ವಾಂತಿ ಮಾಡುವಂತೆ, ಮೋಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮದೋನ್ಮತ್ತವಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡಿತು।

Verse 20

निवास भूमयस्तास्ता दर्पणप्रतिमोदराः । तिरस्कृतातपास्स्निग्धाश्रमच्छायामहीरुहाः

ಆ ವಾಸಭೂಮಿಗಳು ನಿರ್ಮಲ ದರ್ಪಣದ ಒಳಭಾಗದಂತೆ ಶೀತಲವೂ ಮನೋಹರವೂ ಆಗಿದ್ದವು. ಮಹಾವೃಕ್ಷಗಳ ದಟ್ಟ, ಮೃದು ಛಾಯೆಯಿಂದ ಆಶ್ರಮಗಳ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯತಾಪ ಪ್ರವೇಶಿಸದೆ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು।

Verse 21

सरित्सरस्तडागादिसंपर्कशिशिरानिलाः । तत्र तत्र निषण्णाभ्यां शिवाभ्यां सफलीकृताः

ನದಿಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ಕೆರೆಗಳ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಶೀತಲವಾದ ಗಾಳಿಗಳು, ಅಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಆಸೀನರಾದ ಶಿವ-ಶಿವಾ ಎಂಬ ಆ ಎರಡು ಮಂಗಳಸ್ವರೂಪರಿಂದ ನಿಜಕ್ಕೂ ಸಫಲವಾದವು.

Verse 22

तमिमं सर्वतः श्रेष्ठं स्मृत्वा साम्बस्त्रियम्बकः । रैभ्याश्रमसमीपस्थश्चान्तर्धानं गतो ययौ

ಅವನನ್ನು ಸರ್ವತಃ ಶ್ರೇಷ್ಠತಮನಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಿ, ಉಮಾಸಹಿತ ತ್ರ್ಯಂಬಕ ಮಹೇಶ್ವರನು ರೈಭ್ಯಾಶ್ರಮದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಯೋಗಮಾಯೆಯಿಂದ ಅಂತರ್ಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಟನು।

Verse 23

तत्रोद्यानमनुप्राप्य देव्या सह महेश्वरः । रराम रमणीयासु देव्यान्तःपुरभूमिषु

ಅಲ್ಲಿನ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ತಲುಪಿ, ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಹೇಶ್ವರನು ದೇವಿಯ ಅಂತಃಪುರದ ಮನೋಹರ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಆನಂದದಿಂದ ವಿಹರಿಸಿದನು।

Verse 24

तथा गतेषु कालेषु प्रवृद्धासु प्रजासु च । दैत्यौ शुंभनिशुंभाख्यौ भ्रातरौ संबभूवतुः

ಹೀಗೆ ಕಾಲಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳು ವೃದ್ಧಿಯಾದಂತೆ, ಶುಂಭ-ನಿಶುಂಭ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಇಬ್ಬರು ದೈತ್ಯ ಸಹೋದರರು ಜನಿಸಿದರು।

Verse 25

ताभ्यां तपो बलाद्दत्तं ब्रह्मणा परमेष्टिना । अवध्यत्वं जगत्यस्मिन्पुरुषैरखिलैरपि

ಅವರ ತಪೋಬಲದಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನು, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪುರುಷರಿಂದಲೂ ಅವಧ್ಯತ್ವದ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು।

Verse 26

अयोनिजा तु या कन्या ह्यंबिकांशसमुद्भवा । अजातपुंस्पर्शरतिरविलंघ्यपराक्रमा

ಆ ಕನ್ಯೆ ಯಾವುದೇ ಯೋನಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದವಳಲ್ಲ; ಅಂಬಿಕೆಯ ಅಂಶದಿಂದ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದಳು. ಪುರುಷಸ್ಪರ್ಶವಿಲ್ಲದ ಶುದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ರಮಿಸುವಳು, ಯಾರೂ ಲಂಘಿಸಲಾರದ ಪರಾಕ್ರಮವಂತಳು.

Verse 27

तया तु नौ वधः संख्ये तस्यां कामाभिभूतयोः । इति चाभ्यर्थितो ब्रह्मा ताभ्याम्प्राह तथास्त्विति

“ಅವಳಿಂದಲೇ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ವಧ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ”—ಅವಳ ಮೇಲಿನ ಕಾಮದಿಂದ ಆವರಿತರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು. ಹೀಗೆ ಬೇಡಲ್ಪಟ್ಟ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವರಿಗೆ—“ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 28

ततः प्रभृति शक्रादीन्विजित्य समरे सुरान् । निःस्वाध्यायवषट्कारं जगच्चक्रतुरक्रमात्

ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಅವನು ಸಮರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವರನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ತನ್ನ ಅಪ್ರತಿಹತ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ವೇದಪಠಣವೂ ಯಜ್ಞದ “ವಷಟ್”ಕಾರವೂ ಮೌನವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಳ್ಳಿದನು.

Verse 29

तयोर्वधाय देवेशं ब्रह्माभ्यर्थितवान्पुनः । विनिंद्यापि रहस्यं वां क्रोधयित्वा यथा तथा

ಆ ಇಬ್ಬರ ವಧಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮತ್ತೆ ದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ನಂತರ ನಿಮ್ಮ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ—ಯಾವ ರೀತಿಯಾದರೂ—ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದನು.

Verse 30

तद्वर्णकोशजां शक्तिमकामां कन्यकात्मिकाम् । निशुम्भशुंभयोर्हंत्रीं सुरेभ्यो दातुमर्हसि

ಆದುದರಿಂದ ಆ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಸಾರದಿಂದ ಜನಿಸಿದ, ಆಸೆಯಿಲ್ಲದ, ಕನ್ಯಾರೂಪಿಣಿಯಾದ ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು—ನಿಶುಂಬ-ಶುಂಬರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವಳನ್ನು—ದೇವರಿಗೆ ದಾನಮಾಡುವುದು ನಿಮಗೆ ಯುಕ್ತ.

Verse 31

एवमभ्यर्थितो धात्रा भगवान्नीललोहितः । कालीत्याह रहस्यं वां निन्दयन्निव सस्मितः

ಈ ರೀತಿ ಧಾತ್ರ (ಬ್ರಹ್ಮ)ರಿಂದ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಭಗವಾನ್ ನೀಲಲೋಹಿತನು—ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ಗದರಿಸುವಂತೆ—ಸ್ಮಿತಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಿಮಿಬ್ಬರಿಗೆ ‘ಕಾಳಿ’ ಎಂಬ ರಹಸ್ಯ ನಾಮವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 32

ततः क्रुद्धा तदा देवी सुवर्णा वर्णकारणात् । स्मयन्ती चाह भर्तारमसमाधेयया गिरा

ಆಗ ವರ್ಣದ ಕಾರಣದಿಂದ ಕ್ರುದ್ಧಳಾದ ದೇವಿ ಸುವರ್ಣಾ ನಗುತ್ತಾ, ಪತಿಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಉವಾಚಿಸಿದಳು।

Verse 33

देव्युवाच । ईदृशो मम वर्णेस्मिन्न रतिर्भवतो ऽस्ति चेत् । एवावन्तं चिरं कालं कथमेषा नियम्यते

ದೇವಿ ಉವಾಚ— “ನನ್ನ ಇಂತಹ ವರ್ಣರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ರತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಈ ಕಾಮವೃತ್ತಿ ಇಷ್ಟು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಹೇಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಯಿತು?”

Verse 34

अरत्या वर्तमानो ऽपि कथं च रमसे मया । न ह्यशक्यं जगत्यस्मिन्नीश्वरस्य जगत्प्रभोः

“ಅರತಿ (ಅಸಂತೋಷ)ಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ರಮಿಸುತ್ತೀರಿ? ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ಪ್ರಭು ಈಶ್ವರನಿಗೆ ಅಶಕ್ಯವೆಂಬುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ।”

Verse 35

स्वात्मारामस्य भवतो रतिर्न सुखसाधनम् । इति हेतोः स्मरो यस्मात्प्रसभं भस्मसात्कृतः

ಸ್ವಾತ್ಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ರಮಿಸುವ ನಿಮಗೆ ರತಿ ಸುಖಸಾಧನವಲ್ಲ; ಆದಕಾರಣ ಸ್ಮರನು (ಕಾಮದೇವ) ನಿಮ್ಮಿಂದ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಭಸ್ಮವಾಯಿತು।

Verse 36

या च नाभिमता भर्तुरपि सर्वांगसुन्दरी । सा वृथैव हि जायेत सर्वैरपि गुणान्तरैः

ಸ್ತ್ರೀ ಸರ್ವಾಂಗಸುಂದರಿಯಾದರೂ ಭರ್ತೃಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾಗಿ ಅನುಕೂಲಳಾಗದಿದ್ದರೆ, ಇತರ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳಿದ್ದರೂ ಅವಳ ಜನ್ಮ ನಿಜಕ್ಕೂ ವ್ಯರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 37

भर्तुर्भोगैकशेषो हि सर्ग एवैष योषिताम् । तथासत्यन्यथाभूता नारी कुत्रोपयुज्यते

ಸ್ತ್ರೀಯರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಒಂದೇ ಶೇಷವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಭರ್ತೃಭೋಗದ ವಿಷಯವಾಗುವುದು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಅವಳನ್ನು ‘ಅಸತ್ಯ’ ಎಂದು ಮುದ್ರಿಸಿ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಾಗಿ ದೂಷಿಸಿದರೆ, ನಾರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾನ ಎಲ್ಲಿದೆ?

Verse 38

तस्माद्वर्णमिमं त्यक्त्वा त्वया रहसि निन्दितम् । वर्णान्तरं भजिष्ये वा न भजिष्यामि वा स्वयम्

ಆದುದರಿಂದ ನೀನು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ನಿಂದಿಸಿದ ಈ ವರ್ಣಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ನಾನು ಸ್ವಯಂ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬೇರೆ ವರ್ಣವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವೆನು, ಇಲ್ಲವೇ ಯಾವುದನ್ನೂ ಆಶ್ರಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 39

इत्युक्त्वोत्थाय शयनाद्देवी साचष्ट गद्गदम् । ययाचे ऽनुमतिं भर्तुस्तपसे कृतनिश्चया

ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ದೇವಿ ಶಯನದಿಂದ ಎದ್ದು, ಗದ್ಗದ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು. ತಪಸ್ಸಿಗೆ ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಭರ್ತೃನಿಂದ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಅನುಮತಿ ಬೇಡಿದಳು।

Verse 40

तथा प्रणयभंगेन भीतो भूतपतिः स्वयम् । पादयोः प्रणमन्नेव भवानीं प्रत्यभाषत

ಹೀಗೆ ಪ್ರಣಯಭಂಗವಾಗುವ ಭಯದಿಂದ ಭೀತನಾದ ಭೂತಪತಿ ಶಿವನು ಸ್ವತಃ ಭವಾನಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಲೇ ಅವಳಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು।

Verse 41

ईश्वर उवाच । अजानती च क्रीडोक्तिं प्रिये किं कुपितासि मे । रतिः कुतो वा जायेत त्वत्तश्चेदरतिर्मम

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಿಯೆ, ಇವು ಕ್ರೀಡಾವಚನವೆಂದು ನೀನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ; ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಏಕೆ ಕೋಪ? ನನ್ನಲ್ಲಿ ನಿನ್ನತ್ತ ಅರತಿ (ವಿಮುಖತೆ) ಇದ್ದರೆ, ರತಿ (ಪ್ರೇಮ) ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ?

Verse 42

माता त्वमस्य जगतः पिताहमधिपस्तथा । कथं तदुत्पपद्येत त्वत्तो नाभिरतिर्मम

ನೀನು ಈ ಜಗತ್ತಿನ ತಾಯಿ; ನಾನು ತಂದೆಯೂ ಅಧಿಪತಿಯೂ ಹೌದು. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ನಿನ್ನತ್ತ ನನಗೆ ಅಭಿರತಿ (ಆನಂದಮಯ ಆಸಕ್ತಿ) ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?

Verse 43

आवयोरभिकामो ऽपि किमसौ कामकारितः । यतः कामसमुत्पत्तिः प्रागेव जगदुद्भवः

ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಆಸೆ ಉದಯಿಸಿದರೂ ಅದು ಕಾಮದೇವನಿಂದ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು? ಏಕೆಂದರೆ ಕಾಮೋದ್ಭವವು ಜಗದುದ್ಭವಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಇತ್ತು.

Verse 44

पृथग्जनानां रतये कामात्मा कल्पितो मया । ततः कथमुपालब्धः कामदाहादहं त्वया

ಲೌಕಿಕ ಜನರ ರತಿ-ಆನಂದ ಮತ್ತು ಸಂಗಮಕ್ಕಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಾಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಕಾಮದಾಹಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ನನಗೆ ಹೇಗೆ ದೋಷಾರೋಪ ಮಾಡುತ್ತೀ? ನಾನು ಹೇಗೆ ಅಪರಾಧಿ?

Verse 45

मां वै त्रिदशसामान्यं मन्यमानो मनोभवः । मनाक्परिभवं कुर्वन्मया वै भस्मसात्कृतः

ನನ್ನನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಮನೋಭವ (ಕಾಮ) ಸ್ವಲ್ಪ ಅವಮಾನ ಮಾಡಿದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವನನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿದೆ.

Verse 46

विहारोप्यावयोरस्य जगतस्त्राणकारणात् । ततस्तदर्थं त्वय्यद्य क्रीडोक्तिं कृतवाहनम्

ಈ ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ವಿಹಾರವೂ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಕಾರಣ ಅದೇ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದು ನಿನ್ನನ್ನೇ ಸಾಧನವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಈ ಕ್ರೀಡಾಮಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದೇನೆ.

Verse 47

स चायमचिरादर्थस्तवैवाविष्करिष्यते । क्रोधस्य जनकं वाक्यं हृदि कृत्वेदमब्रवीत्

“ಈ ವಿಷಯವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನಿನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವುದು.” ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಆ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವನು ಮುಂದೆ ಹೀಗೆಂದನು.

Verse 48

देव्युवाच । श्रुतपूर्वं हि भगवंस्तव चाटु वचो मया । येनैवमतिधीराहमपि प्रागभिवंचिता

ದೇವಿ ಹೇಳಿದರು—“ಹೇ ಭಗವನ್, ನಿನ್ನ ಚಾಟು ವಚನಗಳನ್ನು ನಾನು ಹಿಂದೆಯೂ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಅವುಗಳಿಂದ ನಾನು, ದೃಢಬುದ್ಧಿಯಿದ್ದರೂ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮೋಸಗೊಂಡೆ.”

Verse 49

प्राणानप्यप्रिया भर्तुर्नारी या न परित्यजेत् । कुलांगना शुभा सद्भिः कुत्सितैव हि गम्यते

ಗಂಡನಿಗೆ ಅಪ್ರಿಯಳಾದರೂ, ಪ್ರಾಣ ಹೋಗುವಷ್ಟಕ್ಕೂ ಅವನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸದ ಸ್ತ್ರೀ ಸಜ್ಜನರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕುಲಾಂಗನೆ, ಶುಭಳಾಗಿ ಗಣ್ಯಳಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಆದರೆ ನೀಚರು ಅವಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 50

भूयसी च तवाप्रीतिरगौरमिति मे वपुः । क्रीडोक्तिरपि कालीति घटते कथमन्यथा

“ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ನಿನ್ನ ಅಪ್ರಸನ್ನತೆ ಬಹಳ—‘ನನ್ನ ರೂಪವು ಗೌರಿಯಂತೆ ಗೌರವರ್ಣವಲ್ಲ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಟದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ‘ಕಾಳಿ’ ಎಂಬ ಮಾತೂ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಹೇಗೆ?”

Verse 51

सद्भिर्विगर्हितं तस्मात्तव कार्ष्ण्यमसंमतम् । अनुत्सृज्य तपोयोगात्स्थातुमेवेह नोत्सहे

ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಕಠೋರತೆ ಸಜ್ಜನರಿಂದ ನಿಂದಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಲ್ಲ. ತಪಸ್ಸು-ಯೋಗ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ಬಿಡದೆ, ಇನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲು ನನಗೆ ಧೈರ್ಯವಿಲ್ಲ।

Verse 52

शिव उवाच । स यद्येवंविधतापस्ते तपसा किं प्रयोजनम् । ममेच्छया स्वेच्छया वा वर्णान्तरवती भव

ಶಿವನು ಹೇಳಿದರು: “ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸು ಇಂಥದ್ದೇ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಅಂಥ ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಯೋಜನವೇನು? ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಾಗಲಿ, ನಿನ್ನ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದಾಗಲಿ, ನೀನು ಬೇರೆ ವರ್ಣಧಾರಿಣಿಯಾಗು.”

Verse 53

देव्युवाच । नेच्छामि भवतो वर्णं स्वयं वा कर्तुमन्यथा । ब्रह्माणं तपसाराध्य क्षिप्रं गौरी भवाम्यहम्

ದೇವಿ ಹೇಳಿದರು: “ನಾನು ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮ ವಿಧಿ/ವರ್ಣನವನ್ನು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ನಾನು ಶೀಘ್ರವೇ ಗೌರೀ (ಮಂಗಳ, ಗೌರವರ್ಣ) ಆಗುವೆನು.”

Verse 54

ईश्वर उवाच । मत्प्रसादात्पुरा ब्रह्मा ब्रह्मत्वं प्राप्तवान्पुरा । तमाहूय महादेवि तपसा किं करिष्यसि

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು: “ಹಿಂದೆ ನನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಬ್ರಹ್ಮತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಓ ಮಹಾದೇವಿ, ಅವನನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನೀನು ಏನು ಸಾಧಿಸುವೆ?”

Verse 55

देव्युवाच । त्वत्तो लब्धपदा एव सर्वे ब्रह्मादयः सुराः । तथाप्याराध्य तपसा ब्रह्माणं त्वन्नियोगतः

ದೇವಿ ಹೇಳಿದರು: “ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಎಲ್ಲ ದೇವರುಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಅವರು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.”

Verse 56

पुरा किल सती नाम्ना दक्षस्य दुहिता ऽभवम् । जगतां पतिमेवं त्वां पतिं प्राप्तवती तथा

ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾನು ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ‘ಸತೀ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದ್ದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಜಗತ್ತಿನ ಪತಿಯಾದ ನಿನ್ನನ್ನೇ ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದೆ।

Verse 57

एवमद्यापि तपसा तोषयित्वा द्विजं विधिम् । गौरी भवितुमिच्छामि को दोषः कथ्यतामिह

ಇಂದಿಗೂ ನಾನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದ್ವಿಜಸ್ವರೂಪ ವಿಧಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಗೌರಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ದೋಷವೇನು? ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರಿ.

Verse 58

एवमुक्तो महादेव्या वामदेवः स्मयन्निव । न तां निर्बंधयामास देवकार्यचिकीर्षया

ಮಹಾದೇವಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ವಾಮದೇವನು ನಗುವಂತೆ; ದೈವಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಿಲ್ಲ.