Uttarabhāga

Adhyaya 1

The Description of the Glory of Dvādaśī

ಅಧ್ಯಾಯವು ಹರಿಯ ಭುಜಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಮಪಾದಗಳ ಮಂಗಳಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ವೈಷ್ಣವ ರಕ್ಷಣೆ‑ಕೃಪೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜ ಮಾಂಧಾತಾ ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು—ಪಾಪವೆಂಬ ಭಯಾನಕ ಇಂಧನವನ್ನು ದಹಿಸುವ ‘ಅಗ್ನಿ’ ಯಾವುದು, ಅರಿಯದೆ ಮಾಡಿದ ‘ಒಣ’ ಪಾಪ ಮತ್ತು ತಿಳಿದು ಮಾಡಿದ ‘ತೇವ’ ಪಾಪಗಳ ಭೇದವೇನು, ಹಾಗೆಯೇ ಭೂತ‑ವರ್ತಮಾನ‑ಭವಿಷ್ಯ ಪಾಪಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವೇನು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಸಿಷ್ಠರು ಆ ಶುದ್ಧಿಯ ಅಗ್ನಿ ಹರಿದಿನವಾದ ಏಕಾದಶಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಸಂಯಮ, ಉಪವಾಸ, ಮಧುಸೂದನ ಪೂಜೆ, ಧಾತ್ರಿ/ಆಮಲಕಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ ಸಹಿತ. ಏಕಾದಶಿ ನೂರಾರು ಜನ್ಮಗಳ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿ ಅಶ್ವಮೇಧ‑ರಾಜಸೂಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಪುಣ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಆರೋಗ್ಯ, ದಾಂಪತ್ಯಸೌಖ್ಯ, ಪುತ್ರ, ರಾಜ್ಯ, ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಫಲವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತೀರ್ಥಗಳಿಗಿಂತ ಹರಿದಿನ ವ್ರತವೇ ವಿಷ್ಣುಧಾಮಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಾಧನವೆಂದು, ಅದರ ಫಲವು ಮಾತೃ‑ಪಿತೃ‑ವೈವಾಹಿಕ ಬಂಧುಗಳಿಗೂ ಉದ್ಧಾರಕರವೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ವಾದಶಿಯನ್ನು ಈ ಪಾಪದಾಹ ವ್ರತವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಅಂತಿಮ ‘ಅಗ್ನಿ’ ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಿ, ವಿಷ್ಣುಲೋಕಪ್ರದಾಯಿನಿ ಹಾಗೂ ಪುನರ್ಜನ್ಮನಿವಾರಿಣಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.

27 verses

Adhyaya 2

Tithi-vicara (Determination of Tithi for Fasts, Parana, and Pitri Rites)

ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಸೂತನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ—ವ್ರತವನ್ನು ತಿಥಿಯ ಆರಂಭದಿಂದ ಪಾಲಿಸಬೇಕೋ, ಅಥವಾ ತಿಥಿ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಇರಬೇಕೋ? ಸೂತನು ದೇವೋದ್ದೇಶ ಉಪವಾಸದಲ್ಲಿ ತಿಥಿ-ಪೂರ್ಣತೆಯೇ ಮುಖ್ಯ, ಪಿತೃಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ‘ಮೂಲ’ ತೃಪ್ತಿಯೇ ಪ್ರಧಾನ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಪೂರ್ವವಿದ್ಧಾ/ವಿದ್ಧಾ (ಒವರ್‌ಲ್ಯಾಪ್ ದೋಷ) ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಿತ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಸೂರ್ಯೋದಯ-ಸ್ಪರ್ಶವೇ ನಿರ್ಣಾಯಕ; ಪಾರಣ ಮತ್ತು ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಕ್ಷಣದ ಪ್ರಬಲ ತಿಥಿ ಗ್ರಹ್ಯ; ಪಿತೃಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ-ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ತಿಥಿ ‘ಪೂರ್ಣ’ವೆಂದು ಪರಿಗಣನೆ. ಏಕಾದಶೀ/ದ್ವಾದಶೀ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಧ ಏಕಾದಶೀ, ದ್ವಾದಶೀ ಉಪವಾಸ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು, ಪಾರಣ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ವಿಧಿ, ಹಾಗೂ ವಾರ-ನಕ್ಷತ್ರ (ಉದಾ. ಶ್ರವಣ) ಆಧಾರಿತ ಶರತ್ತುಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಯುಗ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಗಣನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಯುಗಾರಂಭ, ಅಯನ, ಸೂರ್ಯಪ್ರವೇಶ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಧ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆ, ದಾನ, ಜಪ, ಹೋಮ, ಸ್ನಾನ, ಶ್ರಾದ್ಧ ಫಲಹೀನವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಠಿಣ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿ, ವ್ರತಕಾಲ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಕಾಲಜ್ಞರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯಲು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತದೆ।

47 verses

Adhyaya 3

Yama’s Journey to Brahmaloka (Ekadashi–Dvadashi Mahatmya in the Rukmangada Cycle)

ಋಷಿಗಳು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ ಗುರಿಸಾಧನೆ ನೀಡುವ ವಿವರವಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸೂತನು—ಹೃಷೀಕೇಶನು ಧನದಿಂದಲ್ಲ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಗೌತಮ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ರುಕ್ಮಾಂಗದ ರಾಜನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತರುತ್ತಾನೆ—ಕ್ಷೀರಶಾಯಿ/ಪದ್ಮನಾಭನ ಅಚಲ ಭಕ್ತನಾದ ರಾಜನು ಡಂಕರ ಘೋಷಣೆಯಿಂದ ಹರಿವಾಸರ (ಏಕಾದಶಿ–ದ್ವಾದಶಿ) ಶಿಸ್ತನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಹರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪವಿತ್ರ ದಿನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಬೇಕು; ಆ ದಿನ ಭೋಜನ ನಿಂದನೀಯವೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ದಂಡನೀಯವೂ, ದಾನ ಮತ್ತು ಗಂಗಾಸ್ನಾನ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ. ಅಧ್ಯಾಯವು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ—ನೆಪದಿಂದಾದರೂ ಏಕಾದಶಿ-ದ್ವಾದಶಿ ಆಚರಣೆ ವಿಷ್ಣುಲೋಕ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಹರಿದಿನದ ಭೋಜನ ‘ಪಾಪವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ’ ಎಂದು, ಉಪವಾಸ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನ ದಾಖಲೆಗಳು ಅಳಿದುಹೋಗುತ್ತವೆ, ನರಕಗಳು ಸ್ವರ್ಗಗಳೂ ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ಜೀವಗಳು ಗರುಡಾರೂಢರಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತವೆ. ಪಾಪಿಗಳು ಕಾಣದ ಕಾರಣ ನಾರದನು ಯಮನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ; ರಾಜನ ಘೋಷಣೆಗಳು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ದೂರಮಾಡಿವೆ ಎಂದು ಯಮನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುಃಖಿತ ಯಮನು ನಾರದ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗುಪ್ತರೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿಶ್ವವರ್ಣನೆ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಮನ ವಿಲಾಪ ಮತ್ತು ಸಭೆಯ ಆಶ್ಚರ್ಯ ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

68 verses

Adhyaya 4

Yamavākya (The Words of Yama)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಯಮನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ—ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತೇಜಸ್ಸಿನ ನಾಶವು ಮರಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಭಯಂಕರ; ನಿಷ್ಕಾಮನಾಗಿದ್ದರೂ ವಿಧಿನಿಯತ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದರೆ ಪತನವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನ್ಯಾಸಧರ್ಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಸ್ವಾಮಿಯ ಧನ ಅಥವಾ ರಾಜ/ಜನಸಂಪತ್ತನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಿಸುವುದು, ಆಡಳಿತ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘ ನರಕಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ ಹುಳು, ಇಲಿ, ಬೆಕ್ಕು ಮುಂತಾದ ಯೋನಿಜನ್ಮಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ತಾನು ಪ್ರಭುವಿನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ದಂಡನೆ ನೀಡುತ್ತೇನೆ, ಆದರೂ ಹರಿದಿನ ಏಕಾದಶಿ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶಮಾಡುವುದರಿಂದ ರಾಜ ರುಕ್ಮಾಂಗದನಿಂದ ‘ಪರಾಭವ’ವಾಯಿತು ಎಂದು ಯಮನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಭೂಮಿಯೇ ಸಹ ಗೌರವದಿಂದ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವಂತಿದೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯ ಶರಣಾಗತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ವಿಷ್ಣುರಹಿತ ಯಜ್ಞ, ತೀರ್ಥ, ದಾನ, ವ್ರತ ಅಥವಾ ಕಠೋರ ಮರಣವೂ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ನೀಡದು. ಏಕಾದಶಿ ಉಪವಾಸ ಭಕ್ತರನ್ನು ಪಿತೃ-ಪಿತಾಮಹರೊಂದಿಗೆ ವಿಷ್ಣುಲೋಕದತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದ ಯಮನಿಗೆ ಪಿತೃಬಂಧನ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಕಾರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುದೂತರು ಯಮನ ದಹನಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒಡೆದು ಕುಂಭೀ ನರಕದಿಂದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ಪರಮಧಾಮಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ.

29 verses

Adhyaya 5

Yama-vilāpana (The Lamentation Concerning Yama)

ಉತ್ತರಭಾಗದ ಭಕ್ತಿಭೂಗೋಳ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಯಮನು ಬ್ರಹ್ಮ (ವಿರಾಞ್ಚ/ಪಿತಾಮಹ)ನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ—ನಿರ್ದೋಷ ಸದಾಚಾರಿಗಳು ನಡೆದ ಚಕ್ರಧಾರಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗವು ಸುಸ್ಥಿರವೂ ಸುಗಮವೂ ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣುಲೋಕವು ಅಪರಿಮಿತ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಯ; ಅನೇಕ ಲೋಕಗಳು ಹಾಗೂ ಜೀವಿಗಳಿಂದಲೂ ಅದು ಎಂದಿಗೂ ‘ತುಂಬುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾಧವಧಾಮದಲ್ಲಿ ವಾಸವೇ ಶುದ್ಧ-ಅಶುದ್ಧ ಭೇದವನ್ನೂ, ನಿಷಿದ್ಧ ಕರ್ಮವನ್ನೂ ಮೀರಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ—ಹರಿ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದ ಪರಮ ಮಹಿಮೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜಾಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸದಂತಹ ಕಾರಣಗಳಿಂದಲೂ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಸಂಭವಿಸುವುದನ್ನು ಹೇಳಿ, ಆತ್ಮಗಳ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಹಕ್ಕು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದೆಂದು ಯಮನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಗವಾನ್ ಸ್ವಯಂ ಭಕ್ತನನ್ನು ಗರುಡಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ವೈಷ್ಣವ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, ಚತುರ್ಭುಜ ರೂಪ, ಪೀತಾಂಬರ, ಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಅನುಲೇಪನ ನೀಡಿ ಸಾಯುಜ್ಯ/ಸಾರೂಪ್ಯಸಮಾನ ಫಲವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ರಾಜ ರುಕ್ಮಾಂಗದನ ಗಳಿಸಿದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ, ಅಂಥ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದ ತಾಯಿಯ ಪ್ರಶಂಸೆ, ಮತ್ತು ಸತ್ಪುತ್ರನ ಮೌಲ್ಯ ವಿರುದ್ಧ ಅಧರ್ಮಪ್ರಿಯ ಸಂತಾನದ ನಿಂದೆ ಎಂಬ ಉಪದೇಶ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರುಕ್ಮಾಂಗದನ ಜನ್ಮವನ್ನು ಅಪೂರ್ವ ‘ಶೋಧನ’ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದು ಕೊಂಡಾಡಿ, ಹರಿ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಅನನ್ಯ ಪಾವನ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಕುರಿತು ಯಮನು ಆಶ್ಚರ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

17 verses

Adhyaya 6

Brahmavākya (Brahmā’s Pronouncement on Hari-nāma and the Non-punishability of Viṣṇu’s Devotees)

ಬ್ರಹ್ಮನು ದುಃಖವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿ, ಹರಿನಾಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತಿಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಶಕ್ತಿಯ ಕಡೆಗೆ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೌರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನಿಗಾಗಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ನಾಮೋಚ್ಚಾರ ಮಾಡಿದರೆ ಪರಮಪದ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವುದೇ ಹತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧಗಳ ಅವಭೃಥಸ್ನಾನಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧಕರ್ತನಂತೆ ಭಕ್ತನು ಪುನರ್ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಮರಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ಕಾಶಿ, ವಿರಜಾ ಮುಂತಾದ ತೀರ್ಥಗಳ ಮಹಿಮೆಯೂ ಜಿಹ್ವೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಲಸಿರುವ ದ್ವಾಕ್ಷರ ‘ಹರಿ’ಯ ಮುಂದೆ ಗೌಣ; ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹರಿಸ್ಮರಣದಿಂದ ಘೋರ ಪಾಪಗಳೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ—ಇದು ಭಕ್ತಿಕೇಂದ್ರಿತ ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮ. ನಂತರ ಅಧಿಕಾರಧರ್ಮವಾಗಿ, ದೈವದೂತರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಜನಾರ್ದನ/ಮಧುಸೂದನ ಭಕ್ತರನ್ನು ತಡೆಯಬಾರದು; ಅವರನ್ನು ದಂಡಿಸಿದರೆ ಆ ಪ್ರತಿಫಲ ದಂಡಿಸುವವನ ಮೇಲೆಯೇ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ದ್ವಾದಶೀ ವ್ರತ ಮಿಶ್ರ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಾಡಿದರೂ ಸ್ವತಃ ಪಾವನಗೊಳಿಸುವುದು; ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತರಿಗೆ ವಿರೋಧವಾಗುವ ಅಧರ್ಮಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ.

18 verses

Adhyaya 7

Brahmā’s Discourse to Mohinī (Harivāsara, Desire, and the Satya-Test of Rukmāṅgada)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಯಮನು ಹರಿ-ಭಕ್ತಿಯ ಪರಮ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ, ಸ್ತುತಿಸುವವರನ್ನು ಯಮನು ಬಂಧಿಸಲಾರನು; ‘ಹರಿ’ ಎಂಬ ಪದದ ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೂ ಪುನರ್ಜನ್ಮವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಯಮದ ದಾಖಲೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸೌತಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಯಮಕಾರ್ಯದ ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಮೋಹಿನೀ-ಸದೃಶ ಮನೋಹರ ಕನ್ಯೆ ಪ್ರकटವಾಗಿ, ಕಾಮದ ಕಠೋರ ನಿಂದೆ ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ನಿಷಿದ್ಧ ಸಂಬಂಧಗಳತ್ತ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಆಸೆ ಹುಟ್ಟಿದರೆ ಅದು ನರಕದಾಯಕ, ಸಂಚಿತ ಪುಣ್ಯನಾಶಕ. ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇಹವನ್ನು ಅಸ್ಥಿ-ಮಾಂಸ-ಮಲಾದಿಯಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಿ ಮೋಹವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ಆ ಕನ್ಯೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಆದರ್ಶರಾದ ರಾಜ ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಮತ್ತು ಪುತ್ರ ಧರ್ಮಾಂಗದ ಕಥೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಯೋಜನೆ—ಕನ್ಯೆ ಶಪಥಗಳಿಂದ ರಾಜನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಹರಿವಾಸರ ವ್ರತ (ಉಪವಾಸ) ತ್ಯಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟು, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಗನ ಶಿರಚ್ಛೇದವನ್ನೂ ಕೇಳಿ ಘೋರ ಸತ್ಯಧರ್ಮ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಬೇಕು; ಅಚಲ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಫಲವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಲೋಕ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

74 verses

Adhyaya 8

The Description of Mandara (Mandaropavarṇanam) in the Mohinī Narrative

ಸೂತನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ಪದ್ಮನೇತ್ರೆಯಾದ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ-ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುವ ನಾಮವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಬೇಡುತ್ತಾಳೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವಳಿಗೆ ಸಗುಣ ನಾಮವಾಗಿ “ಮೋಹಿನೀ” ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿ, ಅವಳ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ರೋಗಶಮನ ಹಾಗೂ ಆನಂದಪ್ರದ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವಳು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ದೇವತೆಗಳು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮಂದರ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮಂದರದ ತೀರ್ಥ-ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ—ವಾಸುಕಿಯ ಸಂಬಂಧ, ಸಮುದ್ರಮಥನ ಸ್ಮೃತಿ, ಸಮುದ್ರದ ಪ್ರಮಾಣ-ಆಳಗಳು, ಕೂರ್ಮನ ಅಸ್ಥಿಗಳಿಂದ ಕ್ಷೀರಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಉತ್ಪತ್ತಿ, ಹಾಗೂ ಪರ್ವತವು ರತ್ನ-ಔಷಧಿಗಳ ನಿಧಿ, ದಿವ್ಯ ಕ್ರೀಡಾಸ್ಥಳ, ತಪಸ್ಸನ್ನು ಉದ್ದೀಪಿಸುವ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂಬುದು. ಏಳು ಯೋಜನ ನೀಲಪ್ರಭ ಶಿಲಾಸನ, ಹತ್ತು ಕೈ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೌಲೀಶ ಲಿಂಗ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೃಷಲಿಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಬರುತ್ತದೆ. ಮೋಹಿನೀ ರಾಗ-ತಾಳ, ಮೂರ್ಚ್ಛನಾ, ಗಾಂಧಾರ ನಾದಗಳೊಂದಿಗೆ ದಿವ್ಯ ಸಂಗೀತ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ; ಅದರಿಂದ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಮ ಉದ್ದೀಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಒಬ್ಬ ದಿಗಂಬರ ತಪಸ್ವಿ ಸ್ತ್ರೀರೂಪ ಪಡೆದು ಮೋಹಿನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ; ಪಾರ್ವತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಮ-ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ದ್ವಂದ್ವಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

25 verses

Adhyaya 9

The Dialogue between Rukmāṅgada and Dharmāṅgada

ಸೂತನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ಹರಿಭಕ್ತನಾದ ರಾಜ ರುಕ್ಮಾಂಗದನು ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಧರ್ಮಾಂಗದನಿಗೆ ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿ, ರಾಜ್ಯತ್ಯಾಗವನ್ನೇ ಧರ್ಮವೆಂದು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯೋಗ್ಯ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಆಡಳಿತ ಒಪ್ಪಿಸಿದರೆ ಪಿತೃಧರ್ಮವೂ ಕೀರ್ತಿಯೂ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಿತೃಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಕೀರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪಿತೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿ, ಪಿತೃಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವವನೇ ನಿಜ ಪುತ್ರ; ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ನರಕಹೇತು. ಪ್ರಜಾಪಾಲನೆಯ ಶ್ರಮವನ್ನೂ, ಹರಿದಿನ ಉಪವಾಸವನ್ನು ರೋಗ/ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಎಂಬ ನೆಪಗಳಿಂದ ಬಿಡಬಾರದೆಂದು, ಅದು ರಾಜಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಜನಹಿತದ ಶಿಸ್ತು ಎಂದು ರುಕ್ಮಾಂಗದನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಧರ್ಮಾಂಗದನು ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತು ಜನರಿಗೆ—ಧರ್ಮಯುಕ್ತ ದಂಡ ನಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಮನ ಅಧಿಕಾರ ಶೂನ್ಯವೆಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜನಾರ್ದನಸ್ಮರಣೆ, ಮಮತ್ವತ್ಯಾಗ, ವರ್ಣಾಶ್ರಮಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಕರ್ತವ್ಯ, ಹಾಗೂ ಹರಿದಿನ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದ್ವಾದಶಿಯ ವ್ರತವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿಶ್ವಾಧಿಪತ್ಯ (ಹವ್ಯ-ಕವ್ಯವಹಕ, ಸೂರ್ಯ-ಆಕಾಶಾಂತರ್ಯಾಮಿ) ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಪುರುಷೋತ್ತಮನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕೆಂಬ ತತ್ತ್ವ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ರುಕ್ಮಾಂಗದನು ತೃಪ್ತನಾಗಿ ಪಿತೃಲೋಕವನ್ನು ಸೇರಿ, ಸದ್ಗುಣ ಪುತ್ರದಿಂದ ದೊರೆತ ‘ಮುಕ್ತಿ’ ಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

50 verses

Adhyaya 10

Rukmāṅgada–Vāmadeva Saṃvāda: Ahimsa, Hunting, and the Fruit of Dvādaśī-Bhakti

ವಸಿಷ್ಠರು ರುಕ್ಮಾಂಗದನಿಗೆ ರಾಣಿಯ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ನಿಜವಾದ ರಾಜಧರ್ಮವು ಪಶುಹಿಂಸೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಧರ್ಮಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಜನಾರ್ದನನ ಪೂಜಿಸುವುದು; ಹಿಂಸೆಯಿಂದಲ್ಲ. ಇಂದ್ರಿಯಭೋಗ ದುಃಖಕಾರಕ; ಹೃಷೀಕೇಶನ ಗೃಹಪೂಜೆಯೂ ವಧಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಹಿಂಸೆಯ ಪಾಪ ಆರು ಜನರಿಗೆ ಹಂಚುತ್ತದೆ—ಅನುಮೋದಕ, ಹಂತಕ, ಪ್ರೇರಕ, ಭೋಕ್ತ, ಅಡುಗೆಗಾರ, ಸಾಧನಕೊಡುವವ; ಅಹಿಂಸೆಯೇ ಪರಮಧರ್ಮ. ರಾಜನು ತನ್ನ ಅರಣ್ಯಗಮನ ಬೇಟೆಗೆ ಅಲ್ಲ, ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸುಂದರ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ವಾಮದೇವ ಋಷಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಋಷಿ ಅವನ ವೈಷ್ಣವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿ, ಜನ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಭಕ್ತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು, ದ್ವಾದಶೀ ವ್ರತ ವೈಕುಂಠಪ್ರದವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ವಿನಯದಿಂದ ರುಕ್ಮಾಂಗದನು—ಅದ್ಭುತ ಪತ್ನಿ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ, ಭಕ್ತ ಪುತ್ರ ಇವು ಯಾವ ಪೂರ್ವಪುಣ್ಯದ ಫಲವೆಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ಇವೆಲ್ಲ ನೃಹರಿಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪುಣ್ಯದ ಪರಿಪಾಕವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ.

69 verses

Adhyaya 11

The Vision of Mohinī (मोहिनी-दर्शनम्)

ವಸಿಷ್ಠರು ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟು, ರಾಜನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ವಾಮದೇವನು ತನ್ನ ಪೂರ್ವಕರ್ಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ—ಹಿಂದೆ ಶೂದ್ರಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ದಾರಿದ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಗೃಹದುಃಖ, ನಂತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಂಗ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ಪರಿವರ್ತನೆ. ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಮುನಾ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ವರಾಹ ಮಂದಿರದ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಅಶೂನ್ಯಶಯನ ವ್ರತ’ವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪಾರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ—ಶ್ರಾವಣ ದ್ವಿತೀಯೆಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀಸಹಿತ ಜಗನ್ನಾಥ (ವಿಷ್ಣು) ಪೂಜೆ, ಶಯ್ಯಾ-ವಸ್ತ್ರದಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಪಾಪನಾಶ; ದ್ವಾದಶಿಯ ಪೂಜೆಯಿಂದ ವಿಷ್ಣುಸಾಯುಜ್ಯ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ರಾಜನು ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ಮಗನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ವೈರಾಗ್ಯದತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ; ವಾಮದೇವನು ಪುತ್ರಧರ್ಮ/ಪಿತೃಆಜ್ಞಾಪಾಲನೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೊಗಳುತ್ತಾನೆ. ಮುಕ್ತನಾದ ರಾಜನು ಮಂದರ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದಿವ್ಯ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಣಲೋಕಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನಿಯ ಮಧುರ ನಾದ-ರೂಪದಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗಿ ನಿಂತಾಗ, ಅವಳು ಸಂಗಮಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಧರ್ಮ್ಯ ದಾನವನ್ನು ಬೇಡಿ ಧರ್ಮ-ಕಾಮಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾಳೆ.

48 verses

Adhyaya 12

Samayakaraṇa (Determination of Proper Times / Formalizing the Condition)

ವಸಿಷ್ಠರು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ—ರಾಜ ರುಕ್ಮಾಂಗದನು ಮೋಹಿನಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಕಾಮವಿಹ್ವಲನಾಗಿ ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ರಾಜ್ಯ, ಪಾತಾಳನಗರ, ಧನ ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನೇ ಸಹ ಅರ್ಪಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮೋಹಿನಿ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಲೋಭನಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ‘ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಬೇಕು’ ಎಂದು ಧರ್ಮಬದ್ಧ ಸಮಯ-ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ರಾಜನು ಎಲ್ಲ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆ; ಆಗ ಮೋಹಿನಿ ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಸತ್ಯ-ಧರ್ಮಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ, ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬಲಗೈಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾಳೆ. ರಾಜನು ಜೀವಮಾನಪೂರ್ತಿ ಸತ್ಯಪಾಲನೆ ಮಾಡುವೆನೆಂದು ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡಿ, ಕೈ-ದಾನವೇ ಸಾಕ್ಷಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಪಾಲನೆಗಾಗಿ ಸಂಚಿತ ಪುಣ್ಯವನ್ನೂ ಪಣಕ್ಕಿಡುತ್ತಾನೆ. ತಾನು ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದವನು, ತಂದೆ ಋತಧ್ವಜ, ತನ್ನ ಹೆಸರು ರುಕ್ಮಾಂಗದ, ಪುತ್ರ ಧರ್ಮಾಂಗದ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಮಂದರ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿಯ ಗಾನದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತನಾದದ್ದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೋಹಿನಿ ತಾನು ಬ್ರಹ್ಮಜನಿತೆ, ಮಂದರದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಶಿವಪೂಜೆ ನಡೆಸಿ ಶಿವಕೃಪೆಯಿಂದ ರಾಜನನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಅವನ ಕೈ ಹಿಡಿದು ಎತ್ತುತ್ತಾಳೆ—ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಯ, ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವು ಪ್ರಲೋಭನದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಬೇಕೆಂಬ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ।

34 verses

Adhyaya 13

Mohinī-Saṃmohana (The Enchantment of Mohinī)

ವಸಿಷ್ಠರು ರುಕ್ಮಾಂಗದ ರಾಜನ ಘಟನೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೋಹಿನಿ ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರ ವಿಧಿಯಂತೆ ತಕ್ಷಣ ವಿವಾಹವಾಗಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿ, ಅವಿವಾಹಿತ ಕನ್ಯೆಯ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಭಾರೀ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಯಾಜ್ಞಿಕ ದೋಷವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಪುರಾಣೋಕ್ತ ನಿಂದಿತ ಜನ್ಮ (ದಿವಾಕೀರ್ತಿ)ವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಮೂರು ಚಾಂಡಾಲ-ಜನ್ಮವೆಂದು ಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ ವಂಶಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಅವಿವಾಹಿತ ಕನ್ಯೆಯಿಂದ ಜನನ, ಸಮಗೋತ್ರ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಜನನ, ಮತ್ತು ಶೂದ್ರ ತಂದೆ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ ತಾಯಿಯಿಂದ ಜನನ. ವಿವಾಹಾನಂತರ ರಾಜನು ಅಪಾರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವಳ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವೆನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮೋಹಿನಿ ಸಹಪತ್ನಿ ಅಸೂಯೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಪತ್ನೀಧರ್ಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಪತಿ ಎಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರೂ ಪತ್ನಿಯೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು, ದಾರಿದ್ರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ; ಪತಿಯ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ನಿಂದನೀಯ, ತಮಸ್ಸಿನ ಕರ್ಮಫಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಅವಳು ನಗರಕ್ಕೆ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವವಿನಾಶದ ಸೂಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಧ್ಯಾಯವು ಗಂಭೀರ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ।

26 verses

Adhyaya 14

The Liberation of the Lizard (Godhā-vimukti)

ವಸಿಷ್ಠರು ರುಕ್ಮಾಂಗದ ರಾಜನಿಗೆ ಪರ್ವತದಿಂದ ಇಳಿಯುವ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿ ಖನಿಜದಂತ ಅಚ್ಚರಿಯ ರೂಪಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ರಾಜನ ಕುದುರೆಯ ಕಾಲು ಬಡಿದು, ಹೊಸದಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮನೆಹಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕರುಣೆಯಿಂದ ರಾಜನು ತಣ್ಣನೆಯ ನೀರಿನಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಚೇತನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ—ಶಾಕಲದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಾಪುಡಿ/ತಾಯಿತಿನಂತಹ ವಶೀಕರಣ ಉಪಾಯದಿಂದ ಗಂಡನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಭಾರೀ ರೋಗ ತಂದೆ; ಫಲವಾಗಿ ತಾಮ್ರಭ್ರಾಷ್ಟ್ರೀ ನರಕ ಮತ್ತು ನಂತರ ನೀಚ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಹಲ್ಲಿ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಇದ್ದೆ. ರಾಜನ ಪುಣ್ಯದ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬೇಡಿ—ವಿಜಯಾ-ದಾಯ ಕರ್ಮಗಳ ಅಕ್ಷಯ ಫಲ, ಶ್ರಾವಣ ದ್ವಾದಶೀ ವ್ರತ ಮತ್ತು ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿವತ್ತಾದ ಪಾರಣೆ, ಸರಯೂ-ಗಂಗಾ ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳ ಶುದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಗೃಹಸ್ಥನ ಹರಿ-ಸ್ಮರಣೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಮೋಹಿನಿ ಕರ್ಮಫಲದ ಕಠೋರತೆಯನ್ನು ವಾದಿಸಿದರೂ, ರಾಜನು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ದಧೀಚಿ, ಶಿಬಿ, ಜೀಮೂತವಾಹನ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಂದ ದಯೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ ಪುಣ್ಯ ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪುಣ್ಯ ಪಡೆದ ಹಲ್ಲಿ ದೇಹ ತ್ಯಜಿಸಿ ದಿವ್ಯಾಲಂಕಾರಧಾರಿಣಿಯಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತದೆ—ಶರಣಾಗತಿ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ವ್ರತಫಲದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ।

75 verses

Adhyaya 15

Dialogue of Father and Son (Pitṛputra-saṃvāda) — Mohinī Episode

ಪಾಪವಿಮುಕ್ತನಾದ ರಾಜ ರುಕ್ಮಾಂಗದನು ಮೋಹಿನಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾಯುವೇಗದ ಅಶ್ವಾರೂಢನಾಗಿ ಆಕಾಶಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಾಡುಗಳು, ನದಿಗಳು, ವಸತಿಗಳು, ಕೋಟೆಗಳು, ಸಮೃದ್ಧ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ವಾಮದೇವರ ಆಶ್ರಮದ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ವೈದೀಶೆಗೆ ತಲುಪಿ ಮತ್ತೆ ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪುತ್ರ ಧರ್ಮಾಂಗದನು ಮಿತ್ರರಾಜರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ತಂದೆಯನ್ನು ಎದುರುಗೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಾಗುವದಿನ ಔಚಿತ್ಯ-ಪುಣ್ಯ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅನೌಚಿತ್ಯದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೇಳಿದರೂ ಅನೇಕ ರಾಜರೊಂದಿಗೆ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ರುಕ್ಮಾಂಗದನು ಸ्नेಹದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಎತ್ತಿ ಆಲಿಂಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ತಂದೆ ರಾಜಧರ್ಮ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಾಮಾಲೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ—ಪ್ರಜಾಪಾಲನೆ, ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ತೆರಿಗೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪೋಷಣೆ, ಮೃದು ವಾಣಿ, ಗೋಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಚಾಂಡಾಲ ಮನೆಗಳವರೆಗೂ ದಯೆ, ನ್ಯಾಯನಿರ್ಣಯ, ತೂಕ-ಮಾಪನ ನಿಯಮ, ಅತಿವಸೂಲಾತಿ ತ್ಯಾಗ, ಜೂಜು-ಮದ್ಯ ತ್ಯಾಗ; ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಅಧರ್ಮಮೂಲವೆಂದು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಧರ್ಮಾಂಗದನು ಪುನಃಪುನಃ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞಾಪಾಲನೆಯೇ ಪುತ್ರನ ಪರಮಧರ್ಮವೂ ದೇವತೆಯೂ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನಿಯ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟು ಮಾಯೆಯೆಂದು ಶಂಕಿಸಿ, ರಾಜಗೃಹಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಳೆಂದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ.

48 verses

Adhyaya 16

Pātivratya-kathana (The Narrative of the Pativrata)

ವಸಿಷ್ಠನು ರಾಜನಿಗೆ ರುಕ್ಮಾಂಗದ–ಧರ್ಮಾಂಗದ ಚಕ್ರದ ಘಟನೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ರುಕ್ಮಾಂಗದನು ದೇವಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಸುದರ್ಶನ/ಮೋಹಿನಿಯನ್ನು ಮಂದರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಪಡೆದಂತೆ ಹೇಳಿ, ಅವಳನ್ನು ಧರ್ಮಾಂಗದನಿಗೆ ಮಾತೃತುಲ್ಯವಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಧರ್ಮಾಂಗದನು ಆದರ್ಶ ಪುತ್ರಭಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ, ಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಲನೆ, ಆ ಪಾದೋದಕವನ್ನು ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಅವಳ ಮೋಹಕ ರೂಪದ ಎದುರಲ್ಲಿಯೂ ನಿಯಮ-ಸಂಯಮ. ಆಭರಣಗಳ ಪೌರಾಣಿಕ ಮೂಲ ಹಾಗೂ ಮಹಾದಾನಗಳ ವರ್ಣನೆ ರಾಜಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿದಾನವನ್ನು ದೃಢಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಉಪದೇಶ—ರಾಜಪ್ರಿಯಪತ್ನಿಗೆ ಗೌರವ, ಈರ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸೌತಿನ್ಯ-ಕಲಹದ ನಿಂದೆ, ಹಾಗೂ ಪತಿಹಿತಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣ ಸೇವೆಯ ಪ್ರಶಂಸೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪತಿವ್ರತಾ ಕಥೆ: ಪತ್ನಿ ದುಃಖ ಸಹಿಸಿ ಕಠೋರ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ರೋಗಗ್ರಸ್ತ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಪಾಪಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ।

90 verses

Adhyaya 17

Mohinī’s Speech (Mohinyāḥ Bhāṣaṇam)

ಪುತ್ರನು ತನ್ನ ತಾಯಿ ಸಂಧ್ಯಾವಳಿಗೆ ಅಸೂಯೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮೋಹಿನಿಯನ್ನು ಸಹಧರ್ಮಿಣಿಯಾಗಿ, ಸಹಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಮಾತೃಭಾವದಿಂದ ಗೌರವಿಸಬೇಕೆಂದು ವಿನಂತಿಸಿ, ಸೌತಿಯನ್ನು ತಾಯಿಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಅಪರೂಪದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಂಧ್ಯಾವಳಿ ಒಪ್ಪಿ, ಶೀಘ್ರಫಲಪ್ರದ ಪರಮ ವ್ರತದ ಮಹಿಮೆ, ಮಹಾಪಾಪನಾಶವನ್ನು ಹೇಳಿ, ‘ಒಬ್ಬ ಸದ್ಗುಣೀ ಪುತ್ರನು ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಕರ ಪುತ್ರರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ’ ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಪುತ್ರನಿಗೆ ಜೀವಮಾನಪೂರ್ತಿ ಮಾತೃಋಣವಿದೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಷಡ್ರಸ ಭೋಜನದಿಂದ ತುಂಬುತ್ತವೆ; ಮೋಹಿನಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಿ, ಭೋಜನಾನಂತರ ಜಲಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತಾಂಬೂಲಾದಿ ವಿಧಿಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪುತ್ರನ ಮಾತೃಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಮೋಹಿನಿ ಧರ್ಮಪುತ্ৰನ ತಾಯಿಯಾಗುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ ರಾಜನನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾಳೆ; ರಾಜನು ಬಂದಾಗ ರಾಜವೈಭವಾಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದಾಂಪತ್ಯಧರ್ಮ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಗದರಿಸಿ, ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನವು ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ, ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ಯೋಗ್ಯ ವಾರಸಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜನು ವಿನಯದಿಂದ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮಾತೃತ್ವ, ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ರಾಜಧರ್ಮಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನವೇ ಧರ್ಮೋಪದೇಶದ ಶಿಖರ।

58 verses

Adhyaya 18

Honoring the Mother (Mātṛpūjanam): Consent, Equity, and Dana to Restore Household Dharma

ಮೋಹಿನೀ/ವಿಮೋಹಿನಿಯ ಮೋಹದಿಂದ ದಣಿದ ರಾಜನು ಪುತ್ರನಿಗೆ—ಅವಳನ್ನು ಪತ್ನಿಯಂತೆ ಗೌರವಿಸು ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಅವಳು ತೆರಳುತ್ತಾಳೆ. ಎಚ್ಚರವಾದ ಮೇಲೆ ರಾಜನು ಅವಳ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಶಿರಸಾವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೋಹಿನೀ ಅವನನ್ನು ಧರ್ಮಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಜ್ಯೇಷ್ಠ ರಾಣಿಯರಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡು; ಹಿರಿಯ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ‘ಕನಿಷ್ಠೆ’ಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರೆ ವಿನಾಶ, ಪತಿವ್ರತೆಯ ಕಣ್ಣೀರು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅನನ್ಯಳಾದ ಸಂಧ್ಯಾವಳಿಯ ಸ್ತುತಿ; ಗೃಹಮಾತೃಗಳು ಸೇರಿ ವಿಷ, ಅಗ್ನಿ, ಖಡ್ಗಧಾರೆ ಮುಂತಾದ ಉಪಮೆಗಳಿಂದ ಆತ್ಮಘಾತಕ ಕಾಮವನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ನಿಯಮ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಪತಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಜ್ಯೇಷ್ಠೆಯ ಸಂಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ; ಜ್ಯೇಷ್ಠೆಗೆ ದ್ವಿಗುಣ ಪಾಲು ಮತ್ತು ಅವಳು ಬಯಸಿದುದೆಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ದಂಪತಿಗಳು ಸೇರಿ ಇಷ್ಟ‑ಪೂರ್ತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಬಳಿಕ ರಾಜಕುಮಾರ ಮಹಾದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಧನ, ನಗರಗಳು, ರಥಗಳು, ಸ್ವರ್ಣ, ಸೇವಕರು, ಹಸುಗಳು, ಧಾನ್ಯ, ತುಪ್ಪ, ಆನೆ‑ಒಂಟೆ, ಸುಗಂಧ, ಪಾತ್ರೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ—ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲ ಮಾತೃಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಕುಲಸೌಹಾರ್ದವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ತೃಪ್ತ ಮಾತೃಗಳು ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಾರೆ—ರಾಜನು ಮೋಹಿನಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸುಖಿಸಲಿ; ಮಾತೃಸಮ್ಮಾನ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯವಿತರಣೆಯಿಂದ ಗೃಹಧರ್ಮ ಪುನಃ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ।

56 verses

Adhyaya 19

The Description of Mohinī’s Love Episode

ವಸಿಷ್ಠರು ಧರ್ಮಾಂಗದನಿಗೆ ರಾಜಧರ್ಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ—ದುಷ್ಟರ ನಿಗ್ರಹ, ಸದಾ ಜಾಗೃತಿ, ವ್ಯಾಪಾರದ ರಕ್ಷಣೆ, ದಾನಧರ್ಮ, ಕಪಟವರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಕೋಶ-ಪ್ರಜಾಪಾಲನೆಯನ್ನು ವಿವೇಕದಿಂದ ನಡೆಸುವುದು; ಹೂಗಳಿಂದ ಜೇನುನೊಣ ಸಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ. ಯುವರಾಜನು ತಂದೆತಾಯಿಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ತಂದೆಗೆ ಸೌಖ್ಯೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿ, ಭೂಮಿಯ ರಕ್ಷಣಾಭಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆ ಪಾಪವಿಮುಖರಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ—ಮರಗಳು ಫಲಿಸುತ್ತವೆ, ಹೊಲಗಳು ಧಾನ್ಯ ಕೊಡುತ್ತವೆ, ಹಸುಗಳು ಬಹುಕ್ಷೀರ ನೀಡುತ್ತವೆ, ಕುಟುಂಬಗಳು ಶಿಸ್ತಿನಿಂದಿರುತ್ತವೆ, ಕಳ್ಳರ ಭಯವಿಲ್ಲ. ಮಾಧವದಿನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ರತವನ್ನು ಪರಿಸರಸ್ಥೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗೆ ಸಹಾಯಕವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ; ಹರಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಮಾಜದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಕ್ಷವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಕಥೆ ತಿರುವು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ—ವೃದ್ಧ ರಾಜನು ಪುತ್ರನ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಪುನರುಜ್ಜೀವಿತನಾಗಿ ವಿಮೋಹಿನಿ/ಮೋಹಿನಿಗೆ ಮಾರುಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಕಾಮಮೋಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಕೊಡಬಾರದ್ದನ್ನೂ ದಾನ ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಮಾಯೆಯು ವಿವೇಕವನ್ನು ಹರಣ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

37 verses

Adhyaya 20

Dharmāṅgada’s Conquest of the Directions

ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ರುಕ್ಮಾಂಗದನು ವಿಷಯಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಒಂಬತ್ತನೇ ವರ್ಷ ಅವನ ಪುತ್ರ ಧರ್ಮಾಂಗದನು ಮಲಯಪರ್ವತದಿಂದ ಮರಳಿ, ವೈಷ್ಣವಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಐದು ವಿದ್ಯಾಧರರನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಐದು ಕಾಮದ ರತ್ನಗಳನ್ನು ತರುತ್ತಾನೆ—ಧನಪ್ರದ, ವಸ್ತ್ರ-ಆಭರಣಪ್ರದ, ಯೌವನ/ಅಮೃತಪ್ರದ, ಸಭಾ-ಭೋಜನಪ್ರದ, ಹಾಗೂ ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಗಮನಪ್ರದ. ಅವುಗಳನ್ನು ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಮೋಹಿನಿಗೆ ಆಭರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ಸಪ್ತದ್ವೀಪ ಜಯ, ಸಮುದ್ರಪ್ರವೇಶ, ನಾಗರ ಭೋಗವತೀ ಜಯ, ಮಣಿ ಮತ್ತು ಮುತ್ತಿನ ಹಾರಗಳ ಪಡೆಯುವುದು, ದಾನವರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದು, ಹಾಗೆಯೇ ರಸಾತಲದಲ್ಲಿ ವರುಣನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಯುದ್ಧವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಾರಾಯಣಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ವರುಣನನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಜೀವ ಉಳಿಸಿ, ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀತಿ—ಸಮೃದ್ಧಿ ತಂದೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ; ಪುತ್ರನು ಗರ್ವಿಸಬಾರದು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾದುದನ್ನು ತಡೆಯಬಾರದು; ಪುತ್ರರು ಪಿತೃಬೀಜಬಲದಿಂದಲೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧರ್ಮಾಂಗದನು ತನ್ನ ನವವಧುವನ್ನು ಮಾತೃಸಭೆಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದ-ರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

32 verses

Adhyaya 21

Śikṣā-nirūpaṇa (Exposition of Discipline): Son’s Marriage, Paternal Duty, and Royal Administration

ಮಾಂಧಾತಾ ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ—ಪುತ್ರನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಬಳಿಕ ರಾಜನು ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದನು? ಬ್ರಹ್ಮ (ವಿಧಾತೃ) ಸಂಬಂಧಿತ ಆ ಮೋಹಿನಿ ಯಾರು? ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತನಾದ ರಾಜನು ಪ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಹರ್ಷಿಸಿ ಧನವನ್ನು ಹಂಚುತ್ತಾನೆ—ಪುತ್ರನ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಒಂದು ಭಾಗ, ಮೋಹಿನಿಗೆ ಒಂದು ಭಾಗ, ಉಳಿದುದನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ. ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಾಂಗದನ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕೆಂದು ಕುಲಪುರೋಹಿತನಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿ, ಪುತ್ರವಿವಾಹವನ್ನು ಮಾಡಿಸದಿದ್ದರೆ ಮಹಾಪಾಪ, ಮಾಡಿಸಿದರೆ ಪುತ್ರನ ಗುಣದೋಷಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಯಜ್ಞಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಧರ್ಮಾಂಗದನು ವರುಣಕನ್ಯೆ ಹಾಗೂ ನಾಗಕನ್ಯೆಯರೊಂದಿಗೆ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಂದ ವಿವಾಹವಾಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನ ನೀಡಿ, ತಂದೆತಾಯಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಾಯಿ ಸಂಧ್ಯಾವಲಿಗೆ—ಸ್ವರ್ಗಸೌಖ್ಯವಲ್ಲ, ಪಿತೃಸೇವೆಯೇ ನನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ವ್ರತ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಜ್ಯಪಾಲನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಳಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆ, ನ್ಯಾಯವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಸರಿಯಾದ ತೂಕ-ಮಾಪ, ಗೃಹರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಏಕಾಂತ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ।

39 verses

Adhyaya 22

Kārtika-Māhātmya (The Greatness of Kārtika)

ವಸಿಷ್ಠರು ರಾಜ ಮಾಂಧಾತನಿಗೆ ಹರಿವಾಸರ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಆದರ್ಶ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ—ಧರ್ಮಸಂಪನ್ನ, ಸಮೃದ್ಧ, ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರಬೋಧನಕಾಲದ ಶುಭ ಋತುಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದು. ಬಳಿಕ ರುಕ್ಮಾಂಗದ–ಮೋಹಿನಿ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ, ಮೋಹ ಮತ್ತು ಭೋಗಗಳ ನಡುವೆಯೂ ರಾಜನು ‘ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪವಿತ್ರ ದಿನಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ತಿಕ ವ್ರತವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಬಾರದು’ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಮೋಹಿನಿಗೆ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ—ಸ್ವಲ್ಪ ನಿಯಮವೂ ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವ್ರತಕಲ್ಪ ವಿಧಿಗಳು—ಕೃಚ್ಛ್ರ, ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳು, ಉಪವಾಸ ಕ್ರಮಗಳು, ದೀಪದಾನವೇ ಪರಮ ದಾನ, ಪ್ರಬೋಧಿನಿ, ಭೀಷ್ಮಪಂಚಕ, ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ, ಪುಷ್ಕರ-ದ್ವಾರಕಾ-ಶೌಕರ/ವರಾಹ ದರ್ಶನ ಸಂಬಂಧಿತ ತೀರ್ಥಫಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಎಣ್ಣೆ, ಜೇನು, ಮಾಂಸ, ಮೈಥುನ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಆಹಾರಗಳ ನಿಷೇಧಗಳು. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ಸಂಬಂಧ ವ್ರತಗಳ ಉದ್ಯಾಪನ ನಿಯಮಗಳು—ಪ್ರತಿ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ದಾನ, ದಕ್ಷಿಣೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಕರ್ಮಫಲ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

87 verses

Adhyaya 23

The Discourse of Rukmāṅgada (Prabodhinī Ekādaśī, Kārtika-vrata, and Satya-dharma)

ಮೋಹಿನಿ ರಾಜ ರುಕ್ಮಾಂಗದನಿಗೆ ಕಾರ್ತಿಕ ವ್ರತವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಸವಾಲು ಹಾಕಿ, ವ್ರತಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಭೋಗಸಂಗಮವನ್ನು ಆಮಿಷವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಕಾಮ–ಧರ್ಮಗಳ ನಡುವೆ ಕಳವಳಗೊಂಡ ರಾಜನು ಹಿರಿಯ ರಾಣಿ ಸಂಧ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಕರೆಸಿ, ಭಕ್ತಿಪುಣ್ಯ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಕೃಚ್ಛ್ರ/ವರಕೃಚ್ಛ್ರ ತಪಸ್ಸು ಆಚರಿಸಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇತ್ತ ನಗರದಲ್ಲಿ ಭೇರಿಘೋಷದಿಂದ ಕಾರ್ತಿಕ ನಿಯಮಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ—ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಎದ್ದು, ಏಕಭೋಜನ, ಉಪ್ಪು-ಕ್ಷಾರ ವರ್ಜನೆ, ಹವಿಷ್ಯ ಆಹಾರ, ಭೂಮಿಶಯನ, ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಸ್ಮರಣೆ. ಘೋಷಣೆ ಪ್ರಬೋಧಿನಿ (ಬೋಧಿನಿ) ಏಕಾದಶಿಗೆ ತಲುಪಿ—ಪೂರ್ಣ ಉಪವಾಸ, ಹರಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವುದು, ಅರ್ಪಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆ; ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ ನಾಗರಿಕ ಶಿಸ್ತುಗಾಗಿ ದಂಡನೀಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಎದುರಾದಾಗ ರಾಜನು ಏಕಾದಶಿ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕವೆಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿ ನಿಯಮ–ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ದ್ವಾದಶಿ ಪಾರಣೆ ತಪ್ಪಬಾರದು; ಶಿಶುಗಳು, ದುರ್ಬಲರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು, ರಕ್ಷಕರು/ಯೋಧರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ. ಮೋಹಿನಿಯ ‘ತಿನ್ನು’ ಎಂಬ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಸುಖಕ್ಕಿಂತ ವ್ರತನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಸ್ತುತಿ—ಸತ್ಯವೇ ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರ, ಭೂತತತ್ತ್ವಗಳು, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ವ್ರತಪಾಲನೆ ರಾಜನ ಪರಮ ನೀತಿಧರ್ಮ.

91 verses

Adhyaya 24

Mohinī-prashna (The Question about Mohinī)

ರಾಜನು ಹರಿವಾಸರ (ಏಕಾದಶಿ) ದಿನ ಭೋಜನ ಮಾಡದೆ ಇರಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪುರಾಣೋಕ್ತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ನಂಬಲಾರದ ಉಪದೇಶಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ, ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ಕಠಿಣ ನಿಷೇಧವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಪುರೋಡಾಶವೂ ‘ನಿಷಿದ್ಧ ಅನ್ನ’ ಆಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಬಲರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಂದಮೂಲ, ಹಣ್ಣು, ಹಾಲು, ನೀರು ಇತ್ಯಾದಿ ಕನಿಷ್ಠ ಆಹಾರವನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿ, ತಿಂದರೆ ನರಕಫಲವೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೋಹಿನಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡದ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಕಾಂಡಿಗಳ ಮಾತನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು, ರಾಜನ ಸ್ವಧರ್ಮ ಪ್ರಜಾಪಾಲನೆ; ತಪೋವ್ರತಕ್ಕಿಂತ ಅದು ಮುಖ್ಯವೆಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾಳೆ. ರಾಜನು ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ: ವೇದವು ಕರ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ, ಗೃಹಸ್ಥರಿಗೆ ಸ್ಮೃತಿರೂಪ; ಪುರಾಣಗಳು ಎರಡಕ್ಕೂ ಆಧಾರ-ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ತಿಥಿ-ವ್ರತ-ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಪಾಪಕ್ಕೆ ಔಷಧದಂತೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತವೆ. ಬಳಿಕ ಮೋಹಿನಿ ಗೌತಮಾದಿ ವೇದವಿದ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾಳೆ; ಅವರು ಅನ್ನವೇ ಜಗತ್ತನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ, ಪಾತ್ರದ ಹೊರಗಿನ ವ್ರತ ಪರಧರ್ಮವಾಗಿ ವಿನಾಶ ತರುತ್ತದೆ; ರಾಜರಿಗೆ ಆಡಳಿತವೇ ವ್ರತ, ರಕ್ತರಹಿತ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ರಾಜ್ಯವೇ ನಿಜ ಯಜ್ಞ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತಾರೆ.

53 verses

Adhyaya 25

Mohinī-ākhyāna: The Trial of Ekādaśī and the King’s Satya-saṅkalpa

ವಸಿಷ್ಠರು ಮೋಹಿನಿಯ ಮಾತುಗಳ ನಂತರ ಉಂಟಾದ ವಿವಾದವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ರಾಜನಿಗೆ—ಏಕಾದಶಿ ಉಪವಾಸ ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತವಲ್ಲ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಾಜರಿಗೆ ಉಪವಾಸ ಅಯುಕ್ತ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯದ ಆಧಾರದಿಂದ ‘ವ್ರತಭಂಗ’ವಾಗದೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿರಿ ಎಂದು ಸಲಹೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ ರುಕ್ಮಾಂಗದನು ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮನೀತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ—ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳ ಏಕಾದಶಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಾಹಾರ, ಮದ್ಯಾದಿ ತ್ಯಾಗ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಿಂಸೆ ತ್ಯಜನೆ; ಏಕಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ತಿನ್ನುವುದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪತನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳೂ ತನ್ನನ್ನು ವ್ರತದಿಂದ ಕದಲಿಸಲಾರರು; ವ್ರತಭಂಗಿಗಳಿಗೆ ನರಕಫಲ, ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ತರ್ಕಗಳ ನಿಂದನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೋಪಗೊಂಡ ಮೋಹಿನಿ ಅವನನ್ನು ಅಧರ್ಮಿ, ಮಿಥ್ಯಾವಾದಿ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾಳೆ; ಋಷಿಗಳ ವಿಲಾಪ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಸಂಕಟ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪುತ್ರ ಧರ್ಮಾಂಗದ ಮಧ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ಮೋಹಿನಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಕರೆದು, ತಂದೆಯನ್ನು ಸತ್ಯ-ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಪಾಲಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾನೆ—ರಾಜನ ಸತ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಲೋಕಕೀರ್ತಿಗಾಗಿ ತಾನೇ ಮಾರಾಟವಾಗಲು ಸಹ ಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮ ನೀತಿ: ವ್ರತ ಮುರಿದರೆ ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಎರಡೂ ಕುಸಿಯುತ್ತವೆ.

83 verses

Adhyaya 26

Mohinī-Ākhyāna: Rukmāṅgada’s Refusal to Eat on Harivāsara (Ekādaśī)

ಮೋಹಿನೀ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ರಾಜ ರುಕ್ಮಾಂಗದನು ಹರಿವಾಸರ/ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಅನ್ನತ್ಯಾಗ ವ್ರತವನ್ನು ಅಚಲವಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೀರ್ತಿನಾಶ, ಸುಳ್ಳುಗಾರನೆಂಬ ಆರೋಪ, ರಾಜ್ಯಭ್ರಂಶ, ಲೋಕನಿಂದೆ, ಪ್ರಿಯವಿಯೋಗ, ಮರಣ ಅಥವಾ ನರಕವೂ ಬಂದರೂ ಸರಿ; ಆದರೆ ಏಕಾದಶೀ ವ್ರತಭಂಗ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಧ್ಯಾಯವು ಏಕಾದಶೀ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಪಾಪನಾಶಕ, ಯಶಸ್ಸು–ಪುಣ್ಯಪ್ರದ ಸಾಧನೆ ಎಂದು ಹೊಗಳಿ, ನಿಷಿದ್ಧ ಭೋಜನ, ದುಸ್ಸಂಗ, ಮದ್ಯಪಾನ ಮೊದಲಾದ ಅತಿಕ್ರಮ ಜೀವನವನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಇದು ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಮೋಹ–ಮಮತೆ ಬಂಧನದ ಮೂಲವೆಂದು ತೋರಿಸಿ, ವ್ರತಜನ್ಯ ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಭೇರೀನಾದದಂತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯ ಪಡೆದ ಈ ವ್ರತನಿಷ್ಠೆಯಿಂದಲೇ ರುಕ್ಮಾಂಗದನ ತ್ರಿಲೋಕ ಕೀರ್ತಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದೇ ಅಂತ್ಯಸಾರ.

18 verses

Adhyaya 27

The Account of Kāṣṭhīlā (Kāṣṭhīlā-ākhyāna) within the Mohinī Narrative

ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಧರ್ಮಾಂಗದನು ತನ್ನ ತಾಯಿ ಸಂಧ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸಂಧ್ಯಾವಳಿ ರಾಜ ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿಯ ನಡುವೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಳಾಗಿ, ಹರಿವಾಸರ/ಏಕಾದಶಿಯಂದು ರಾಜನು ಪಾಪಕರ ಅಥವಾ ನಿಷಿದ್ಧ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಬಾರದೆಂದು ದೃಢವಾಗಿ ಹೇಳಿ, ರಾಜನ ಸತ್ಯವೂ ವ್ರತವೂ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಮೋಹಿನಿಗೆ ಬೇರೆ ವರವನ್ನು ಕೇಳಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮದ ವಿವರಣೆ—ಪತ್ನಿಯು ಪತಿಯ ಧರ್ಮವ್ರತವನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು; ಪತಿಯನ್ನು ಅಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಬಲವಂತಪಡಿಸಿದರೆ ನರಕಫಲ ಮತ್ತು ನೀಚಯೋನಿಗಳೆಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆ. ಮೋಹಿನಿ ಪಾಪ, ದೈವ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಾಧಾನದ ಸಮಯದ ಮನೋಭಾವವೇ ಸಂತಾನದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದೆಂಬ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಬಳಿಕ ಒಳಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಷ್ಠೀಲಾ ಸಂಧ್ಯಾವಳಿಗೆ ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ದೋಷವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ—ಅಹಂಕಾರ, ಬಿದ್ದ ಪತಿಗೆ ನೆರವಾಗದಿರುವುದು, ಗೃಹಲೋಭದಿಂದ ಕರ್ಮಪತನ; ಜನ್ಮಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಅಪಹರಣೆ, ಸಹಪತ್ನಿ ವೈಷಮ್ಯ, ಮೋಸ ಮತ್ತು ಸಮೀಪ ಹಿಂಸೆಯ ಸಂಕಟ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಂಕಟದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ; ಏಕಾದಶೀಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವ್ರತವೇ ನೀತಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.

155 verses

Adhyaya 28

Kāṣṭhīla-Upākhyāna: Rākṣasī, Spear-Śakti, and Kāśī as Śakti-kṣetra

ಧಾವಿಸಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ರಾಕ್ಷಸನಿಂದ ಭಯಗೊಂಡ ರಾಕ್ಷಸಿ ತನ್ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಪತಿಗೆ ಜ್ವಲಿಸುವ ಶಕ್ತಿ-ಭಾಲವನ್ನು ಎಸೆಯಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಆ ಆಯುಧವು ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವಳು ತನ್ನದೇ ರಾಕ್ಷಸ-ಪತಿಯ ಪತನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಗುಹೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ನಂಬುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಭಾಷಣೆ ಧರ್ಮದ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ—ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರಗಳು, ವ್ಯಾಸರು, ಮೋಹಿನೀ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ವರ್ತನೆ ಏಕೆ ವಿರೋಧಾಭಾಸವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಸದಾಚಾರ ಮತ್ತು ವಿಧಿಕರ್ಮಗಳ ಮಹತ್ವ, ಮತ್ತು ಸತ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆದರೂ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಅನರ್ಥ ತಪ್ಪಿಸಲು ವಿವೇಕದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು. ಕಾಶೀ/ವಾರಾಣಸಿಯನ್ನು ಐದು ಗವ್ಯೂತಿಗಳೊಳಗಿನ ಶಕ್ತಿ-ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮರಣವು ಪುನರ್ಜನ್ಮವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಪಿತೃಗೃಹಕ್ಕೆ ಮರಳಿಸಲು ಆದೇಶ. ರಾಕ್ಷಸಿ ತನ್ನ ಪೂರ್ವಕರ್ಮ (ಕಂದಲೀ→ಶಾಪ→ರಾಕ್ಷಸಿ ಜನ್ಮ) ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಯೇ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಪಂಚಭೂತಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲಿ ಶಪಥ ಮಾಡಿ, ಗುಹಾಧನದೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ರತ್ನಾವಲಿಯನ್ನು ಆಕಾಶಮಾರ್ಗದಿಂದ ಕಾಶಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾಳೆ.

90 verses

Adhyaya 29

The Description of Kāśī (Kāśī-māhātmya): Avimukta, Kapālamocana, and Śiva’s Purification

ಕಾಷ್ಠೀಲನು ಕಾಶೀ/ವಿಶ್ವೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಆಗಮನವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಕಾಶಿಯನ್ನು ಪಾಪನಾಶಿನಿ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷದಾಯಿನಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ವೈಷ್ಣವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೇ ಪರಮವೆಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಶಿವನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಐದನೇ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ಛೇದಿಸಿದ ಅಪರಾಧ, ಕಪಾಲ ಅಂಟಿಕೊಂಡುದು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ಪಾಪದ ಹಿಂಬಾಲನೆ ವಿವರವಾಗುತ್ತದೆ; ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ನಿಯತ ಸಂಚಾರ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅನುಭವಿಸಲೇಬೇಕೆಂದು ವಿಷ್ಣು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬದರಿಕಾಶ್ರಮ, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ/ಬ್ರಹ್ಮಹ್ರದ ಮೊದಲಾದ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ಪರ್ಯಟನೆ ಬಳಿಕ ಶಿವನು ಅವಿಮುಕ್ತ ಗಡಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾರದು. ಶಿವನು ಅನೇಕ ಅವತಾರ-ನಾಮಗಳಿಂದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ವಿಷ್ಣುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸದ ವರ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆ ಸ್ಥಳ ಶೈವವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಬಿಂದುಸರಸ್ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಸ್ನಾನದಿಂದ ಕಪಾಲಮೋಚನ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕಪಾಲ ಬಿದ್ದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಶಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಫಲ—ಕರ್ಮಕ್ಷಯ, ಅಲ್ಲಿ ಮರಣದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ, ಲೋಕಿಕಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಹಿತ—ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.

73 verses

Adhyaya 30

Kāṣṭhīlā-Ākhyāna: Ratnāvalī’s Return, Co-wife Dharma, and the Phālguna Propitiation

ಕಾಷ್ಠೀಳಾ ವರ್ಣಿಸುವುದು—ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತನ್ನ ರಾಕ್ಷಸೀ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜಕುಮಾರಿ ರತ್ನಾವಳಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ರಾಜ ಸುದ್ಯುಮ್ನನ ನಗರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ದ್ವಾರಪಾಲಕ ಅಬಾಹು ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿಸಿದಾಗ, ರಾಜನು ಗಂಗಾತೀರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮಗಳನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ರತ್ನಾವಳಿ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ: ರಾಕ್ಷಸ ತಲ್ಪಥನು ಅವಳನ್ನು ಅರ್ಣವಗಿರಿ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಅಪಹರಿಸಿದ್ದ; ಆದರೆ ರಾಕ್ಷಸೀ ಪತ್ನಿಯ ಬುದ್ಧಿ-ಯೋಗದಿಂದ ಅವನ ಅಧರ್ಮ ಸಂಕಲ್ಪ ಮುರಿದು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೂ ರಕ್ಷಿತನಾದ. ನಂತರ ಧರ್ಮಸಂದೇಹ—‘ಸಹಾಸನ’ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ತಾನು ಪತ್ನೀಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಬಂಧಿತಳಾಗಿದ್ದೇನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಧರ್ಮದೋಷ ತಪ್ಪಿಸಲು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಸುದ್ಯುಮ್ನನು ರಾಕ್ಷಸಿಯನ್ನು ಬೇಡಿ, ರತ್ನಾವಳಿಯನ್ನು ಎರಡನೇ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸೌತಣ-ವೈರ ಇಲ್ಲದೆ ಕಾಪಾಡುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಕ್ಷಸೀ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪೂಜೆಯ ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪುತ್ತಾಳೆ—ಫಾಲ್ಗುಣ ಶುಕ್ಲ ಅಷ್ಟಮಿಯಿಂದ ಚತುರ್ದಶಿವರೆಗೆ ಏಳು ದಿನಗಳ ಉತ್ಸವ, ಸಂಗೀತ-ನಾಟಕಗಳೊಂದಿಗೆ, ಹಾಗೂ ಸುರಾ, ಮಾಂಸ, ರಕ್ತಾದಿ ಅರ್ಪಣೆ; ಭಕ್ತರಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆಯ ವರ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಭ ಮತ್ತು ದಾಂಪತ್ಯ ಧನದ ನೀತಿಕಥೆ—ಹಿಂದಿನ ಪತ್ನಿ ಪ್ರಾಕ್ಕಾಲಿಕೀ ದಾರಿದ್ರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅವಮಾನಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಪುನರ್ಮಿಲನದ ಬಳಿಕ ಯಾತನೆ ಅನುಭವಿಸಿ, ಪತಿಯ ಧನ-ಪ್ರಾಣ ರಕ್ಷಣೆವೇ ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಯಮನ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ.

88 verses

Adhyaya 31

The Greatness of the Month of Māgha (Māgha-snāna, Harivāsara, and the Kāṣṭhīlā-Upākhyāna)

ವಸಿಷ್ಠರು ಒಂದು ಸಂವಾದವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಸಂಧ್ಯಾವಳಿ ಕಾಷ್ಠೀಲೆಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಹಿಂದೆ ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಂಚನೆ ಮಾಡಿ ಧನವನ್ನು ಅಡಗಿಟ್ಟ ಪಾಪದಿಂದ ಅವಳು ನಿಂದಿತ ಯೋನಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿದೆ. ಕರುಣೆಯಿಂದ ಸಂಧ್ಯಾವಳಿ ‘ಇಂತಹ ಅಧಮ ಜನ್ಮದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಹೇಗೆ?’ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಕಾಷ್ಠೀಲೆ ಮಾಘಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಮಾಘಮಾಸದ ದುರ್ಲಭತೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ, ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಪ್ರಾತಃಸ್ನಾನ, ಪುಣ್ಯದ ಕ್ರಮ (ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಜಲ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಬಾವಿಯ ನೀರನ್ನು ಹೊತ್ತು ತರುವುದು ಕಡಿಮೆ), ಸ್ನಾನದ ಉದ್ದೇಶ ಧರ್ಮಸೇವೆ, ನದಿಗಳಿಲ್ಲದ ಕಡೆ ಪರ್ಯಾಯ ವಿಧಿಗಳು. ಪ್ರತಿದಿನ ತಿಲ-ಶರ್ಕರ ದಾನ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದಿಂದ ಹೋಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ, ವಸ್ತ್ರ-ಮಿಠಾಯಿ ದಾನ, ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಿರ್ಮಲ ರೂಪವಾದ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಏಕಾದಶಿ/ಹರಿವಾಸರ ಮತ್ತು ದ್ವಾದಶಿ ಮಹಾಪಾತಕನಾಶಕಗಳು, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತೀರ್ಥಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದನೆ. ಹೊಸ ತಾಮ್ರಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಜಗಳೊಂದಿಗೆ ವರಾಹ-ಸ್ವರ್ಣದಾನ, ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ, ವೈಷ್ಣವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನ, ಯಥಾವಿಧಿ ಪಾರಣೆ—ಪುನರ್ಜನ್ಮರಹಿತ ಫಲ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಷ್ಠೀಲೆ ಸುಲೋಚನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಏಕಾದಶಿ ಪುಣ್ಯದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾಳೆ; ಜಲಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಾನಾಂತರವಾದಾಗ ಕಾಷ್ಠೀಲೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಧಾಮಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತಾಳೆ—ಪತಿವ್ರತಾಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಕಾರಣ ನಿಯಮ ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ।

60 verses

Adhyaya 32

Saṃdhyāvalī-ākhyāna (Mohinī-parīkṣā; Dvādaśī-vrata-mahattva)

ವಸಿಷ್ಠರು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ—ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರಿ ಮೋಹಿನಿ ಮೋಹ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸಂಧ್ಯಾವಲಿಯ ಮೇಲೆ ಕ್ರೂರ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೇರುತ್ತಾಳೆ. ಧರ್ಮಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪತಿವ್ರತಾ-ದಾನದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿ, ಬಾಲಕ ಧರ್ಮಾಂಗದನು ಹರಿ/ದ್ವಾದಶೀ ನಿಯಮವನ್ನು ಭಂಗ ಮಾಡಿ ಊಟ ಮಾಡಿದರೆ ‘ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ’ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಮಗನ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಸಂಧ್ಯಾವಲಿ ನಡುಗಿದರೂ ಧೈರ್ಯ ಪಡೆದು ಪುರಾಣಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ—ದ್ವಾದಶೀ ವ್ರತಾಚರಣೆ ಸ್ವರ್ಗ-ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ; ಧನ, ಬಂಧು, ಜೀವಕ್ಕಾಗಿ ಕೂಡ ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು. ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ರತವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾ ಮೋಹಿನಿಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವೆನೆಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ವಿರೋಚನ ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ—ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸತ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಪಾದೋದಕ/ಚರಣಾಮೃತ ಪಾನದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರು. ಅಸುರಬಲದಿಂದ ಪೀಡಿತ ದೇವತೆಗಳು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ತೃತ ಸ್ತೋತ್ರದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ; ವಿಷ್ಣು ವೃದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿರೋಚನನ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಕೊನೆಗೆ ಅವನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಚರಣಾಮೃತ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ದಂಪತಿಗಳು ದಿವ್ಯರೂಪ ಪಡೆದು ಉರ್ಧ್ವಗಮನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ದೇವರ ಪೀಡೆ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಧ್ಯಾವಲಿ—ಪತಿ ರುಕ್ಮಾಂಗದನಿಗಾಗಿ ಕೂಡ ಸತ್ಯದಿಂದ ತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ; ಸತ್ಯವೇ ಪರಮಗತಿ, ಸತ್ಯಭ್ರಂಶ ಅಧೋಗತಿ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸುತ್ತದೆ.

69 verses

Adhyaya 33

Dharmāṅgada’s Discourse (Dharmāṅgadopadeśa) in the Mohinī Episode

ವಸಿಷ್ಠರು ವರ್ಣಿಸುವುದು—ರಾಣಿ ಸಂಧ್ಯಾವಳಿ ರಾಜ ರುಕ್ಮಾಂಗದನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಮಗನ ತ್ಯಾಗದಷ್ಟು ಅಸಹ್ಯ ಬೆಲೆ ಬಂದರೂ ಸತ್ಯಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ಇನ್ನೂ ಭಯಂಕರ; ಧರ್ಮತ್ಯಾಗವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಪತ್ತಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಅನರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ನಿಕಷ’ (ಕಸೋಟಿ) ಭಾವ ಗಾಢವಾಗುತ್ತದೆ: ವ್ರತ ಪರೀಕ್ಷಿತವಾದಾಗ ಹರಿ (ಹೃಷೀಕೇಶ) ಫಲ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಸತ್ಯಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಬಂದ ಕಷ್ಟಗಳೂ ಪುಣ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ರುಕ್ಮಾಂಗದನು ಮೋಹಿನಿಯನ್ನು ಬೇಡಿ, ಮಗನ ಬದಲು ಬೇರೆ ತಪಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ಸುಪುತ್ರ, ಗಂಗಾಜಲ, ವೈಷ್ಣವ ದೀಕ್ಷೆ, ಹರಿ ಪೂಜೆ, ಮಾಘಕೃತ್ಯಗಳು ಎಂಬ ಅಪರೂಪದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೋಹಿನಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ—ತಾನು ಬಯಸುವುದು ಹರಿಯ ಪವಿತ್ರ ದಿನದಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಊಟ ಮಾಡುವುದಷ್ಟೇ, ಮಗನ ಮರಣವಲ್ಲ. ಆಗ ಧರ್ಮಾಂಗದನು ಮುಂದೆ ಬಂದು ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ತಂದೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪೂರ್ತಿಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾನೆ—ಆತ್ಮತ್ಯಾಗವು ತಂದೆಯ ಸತ್ಯರಕ್ಷಣೆಯ ಧರ್ಮ, ಉನ್ನತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು. ಅಧ್ಯಾಯಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವು ಮೋಕ್ಷದಾಯಕವೂ ಕೀರ್ತಿದಾಯಕವೂ ಎಂದು ಮಹಿಮೆಯಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ದೇವತೆಗಳೂ ಭಕ್ತನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು ಎಂಬ ಸೂಚನೆ ಇದೆ.

70 verses

Adhyaya 34

The Vision of the Lord Granted to Rukmangada (Prepared to Slay His Son)

ವಸಿಷ್ಠರು ಮೋಹಿನೀ-ಉಪಾಖ್ಯಾನದ ಶಿಖರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೋಹಿನಿಯ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಧರ್ಮಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದ ರಾಜ ರುಕ್ಮಾಂಗದನು ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಪುತ್ರ ಧರ್ಮಾಂಗದನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪುತ್ರನು ಪಿತೃಭಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಶರಣಾಗತಿ ಭಾವದಿಂದ ತನ್ನ ಕಂಠವನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆಗ ಭೂಮಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಸಮುದ್ರಗಳು ಉಬ್ಬುತ್ತವೆ, ಉಲ್ಕಾಪಾತವಾಗುತ್ತದೆ—ಧರ್ಮಪರೀಕ್ಷೆಯ ಗಂಭೀರತೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೋಹಿನೀ ದುಃಖದಿಂದ ಕುಸಿದು, ದೇವಕಾರ್ಯ ವಿಫಲವಾಯಿತೇ ಎಂದು ಭಯಪಡುತ್ತಾಳೆ. ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಸాక్షಾತ್ ಬಂದು ರಾಜನ ಕೈ ಹಿಡಿದು ತೃಪ್ತಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ರುಕ್ಮಾಂಗದನನ್ನು ಪತ್ನಿ ಸಂಧ್ಯಾವಳಿ ಮತ್ತು ಪುತ್ರನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಧಾಮ/ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವ; ಚಿತ್ರಗುಪ್ತಾದಿ ಲಿಖಿತಕಾರರು ವಿಧಿಲೇಖೆಯನ್ನು ತಿದ್ದು, ದಂಡ-ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ಪರಮೇಶ್ವರನ ಆಜ್ಞಾಧೀನವೆಂದು ಉಪಾಖ್ಯಾನ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

27 verses

Adhyaya 35

Śāpaprāpti (Receiving a Curse) — Mohinī Narrative

ಮೋಹಿನೀ–ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಯಮನು ತನ್ನ ಯುಕ್ತಿ ವಿಫಲವಾಯಿತೆಂದು ಅಳಲು ತೋರುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ವಿಷ್ಣುವ್ರತವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಪಾಲಿಸಿದರೂ ಜೀವಿಗಳು ವೈಕುಂಠವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಮೋಹಿನಿಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಿ/ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಲು ಇಳಿದು ಬಂದು, ಅವಳನ್ನು ಲಜ್ಜಿತಳಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಗೊಂಡಳಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ದೀರ್ಘ ಉಪಮೆಗಳ ಸರಣಿಯಿಂದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ, ಸರಿಯಾದ ಸಾಧನ, ಕರುಣೆ, ಸದುಪದೇಶ ಮತ್ತು ಸಮ್ಯಕ್ ವಿಧಿ ಇಲ್ಲದೆ ಧರ್ಮ, ಜ್ಞಾನ, ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಕಾಂಡ ಫಲವಿಲ್ಲವೆಂದು ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳು ವೈಶಾಖ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಮೋಹಿನೀ ಏಕಾದಶಿ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಅಚಲ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಆ ಮೂವರನ್ನು ತನ್ನ ಧಾಮ ವೈಕುಂಠಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ವೇತನ, ಋಣ-ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಅನ್ನ/ಜೀವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವ ಪಾಪ ಕುರಿತು ನೀತಿಬೋಧ ಬರುತ್ತದೆ. ಮೋಹಿನಿ ವಿಲಪಿಸಿ ಉನ್ನತ ವಿಷ್ಣುಸ್ತುತಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಮರಳಿ ಬಂದ ತಪಸ್ವಿ/ಪುರೋಹಿತನು ಇದನ್ನು ಅಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಲೋಕನಿಂದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಕೋಪಗೊಂಡು ಜಲಶಾಪದಿಂದ ದೂಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಾಕ್ಬಲದಿಂದ ಅವಳು ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತಾಳೆ—ಇದೇ ‘ಶಾಪಪ್ರಾಪ್ತಿ’ ಅಧ್ಯಾಯ.

88 verses

Adhyaya 36

The Account of Mohinī (Mohinī-upākhyāna)

ವಸಿಷ್ಠನು ರಾಜನಿಗೆ ಮೋಹಿನಿಯ ಉಪಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಹರಿವಾಸರ/ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿ—ಪತಿಯ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷ, ಮಗನ ಮೇಲೆ ಹಿಂಸೆವರೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಮೋಹಿನಿಯನ್ನು ವಾಯುದೂತನು ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ತಳ್ಳಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನರಕಗಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಯಮಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ‘ಬ್ರಹ್ಮದಂಡ’ದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವಳ ಸ್ಪರ್ಶಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ನರಕವಾಸಿಗಳು ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಧರ್ಮರಾಜನಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಮೋಹಿನಿ ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ಶರಣು ಬೇಡಿದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಕೂಡ ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ; ನಂತರ ಜನಕ ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಾಪದ ಕಾರಣವನ್ನೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾ ಶಿವ, ಇಂದ್ರ, ಧರ್ಮ, ಸೂರ್ಯ, ಅಗ್ನಿ ಹಾಗೂ ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಧರ್ಮದ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ವೈಕುಂಠದ ಪರಮತ್ವ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಕೇವಲ ಸಾಂಖ್ಯ ಅಥವಾ ಅಷ್ಟಾಂಗಯೋಗದಿಂದ ಅದು ದುರ್ಲಭವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ-ಸಮುದ್ರ-ಸ್ವರ್ಗ-ನರಕ-ಪಾತಾಳ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಮೋಹಿನಿಗೆ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲದ ಸಮಸ್ಯೆ, ಏಕಾದಶಿ/ಹರಿವಾಸರದ ತಾರಕಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಪಾತ್ರದ ದೈವೋದ್ದೇಶದಿಂದ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ।

61 verses

Adhyaya 37

The Account of Mohinī (Mohinī-kathanam): Ekādaśī Nirṇaya, Daśamī Boundary, and Aruṇodaya

ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಏಕಾದಶಿ ಪರಮ ಪಾವನಕಾರಿಣಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಪಾರಣೆಯ ಶುದ್ಧ ವಿಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ವೈಷ್ಣವ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ವಾದಶಿಯ ಆಚರಣೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಏಕಾದಶಿಯಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವೆಂದು, ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕ್ರಮ, ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾದಶಿ ‘ಭಾಗವಾದ’ ಅಥವಾ ‘ವೇಧಿತ’ವಾದರೆ ನಿರ್ಣಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅರುಣೋದಯವನ್ನು ಎರಡು ಮುಹೂರ್ತಗಳೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ರಾತ್ರಿ-ಹಗಲಿನ ಮುಹೂರ್ತಗಳ ಒಟ್ಟು ಮತ್ತು ಋತುಭೇದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಅನುಪಾತ ಸರಿಹೊಂದಿಸುವಿಕೆಯನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯೋದಯ-ಸ್ಪರ್ಶಿ ದಶಮಿ ನಿಂದಿತ; ದಶಮಿ ಗಡಿಯಲ್ಲೇ ಮೋಹಿನಿಯನ್ನು ಅಯೋಗ್ಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು, ಪಂಚಾಂಗದ ದೋಷವು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಾನಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಯಮನ ಗೌರವ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ, ಕೋಪದಿಂದ ಮೋಹಿನಿ ಭಸ್ಮವಾಗುವುದು, ಬ್ರಹ್ಮನು ಕಮಂಡಲು ಜಲದಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಪುನರುತ್ಥಾನಗೊಳಿಸುವುದು, ಪುರೋಹಿತನೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಾನ—ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಏಕಾದಶಿ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ವಿಷ್ಣುಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪುನಃ ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ।

47 verses

Adhyaya 38

The Description of the Greatness of the Gaṅgā

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ವಸು ಉತ್ತರವಾಗಿ ಗಂಗೆಯ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಾಗೀರಥಿಯ ಸನ್ನಿಧಿ ದೇಶಗಳನ್ನೂ ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಗಂಗಾಭಕ್ತಿ ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಯಜ್ಞ, ಯೋಗ, ದಾನ, ತ್ಯಾಗಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ‘ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿ’ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಇತರ ತೀರ್ಥಗಳು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ನಿಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಗಂಗೆಯು ಸ್ವಯಂಸಿದ್ಧೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ದರ್ಶನ, ಸ್ನಾನ, ಆಚಮನ, ಜಲವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಗಂಗಾಬಿಂದು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ ಗಾಳಿಯ ಸ್ಪರ್ಶವೂ ಪಾಪಹರ, ಮಹಾಪಾತಕನಾಶಕ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗಾಜಲದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು/ಜನಾರ್ದನ ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವನು, ಗಂಗಾಜಲದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಶಿವಸನ್ನಿಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯೂ ಇದೆ. ಗಂಗೆಯ ಭೂಮಿ-ಪಾತಾಳ-ಸ್ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲಾನುಸಾರ ಸಂಚಾರ, ಕೆಲವು ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಮುಕ್ತಿಫಲ, ಹಾಗೂ ಜಲ ‘ಬಾಸಿಯಾಗದು’ ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾಸೇವೆ ಸ್ವರ್ಗ, ಜ್ಞಾನ, ಯೋಗಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಲಾಗಿದೆ।

63 verses

Adhyaya 39

The Greatness of Bathing in the Ganges (Gaṅgā-snānā-mahātmya)

ಮೋಹಿನೀ ಕಥಾ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಸು ಮೋಹಿನಿಗೆ ಗಂಗೆಯ ತಾರಕ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೇವಲ ದರ್ಶನವೇ ಗರುಡನು ಸರ್ಪವಿಷವನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಪಾಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನವು ವಂಶಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಪಿತೃಗಳನ್ನೂ ಸಂತತಿಯನ್ನೂ ಅನೇಕ ತಲೆಮಾರುಗಳವರೆಗೆ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಂಗಾನಾಮ-ಕೀರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೆ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಫಲಪ್ರದ; ನರಕಾಸನ್ನರನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸಿ ಪಾಪಸಂಚಯದ ‘ಪಂಜರ’ವನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತದೆ. ಗಂಗಾಸಂಬಂಧವನ್ನು ನೈಮಿಷ, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ನರ್ಮದಾ, ಪುಷ್ಕರ ಮೊದಲಾದ ತೀರ್ಥಫಲ, ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ವ್ರತ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಫಲಕ್ಕೆ ಸಮ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ—ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಹಾಗೂ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಫಲವೃದ್ಧಿ, ಹರಿದ್ವಾರ-ಪ್ರಯಾಗ-ಸಿಂಧುಸಂಗಮದ ಮಹಿಮೆ, ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರವಿ-ವರುಣರ ಸಾಕ್ಷಿಯಿಂದ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ನಾಮಸ್ತುತಿ ಮಾಡಿದರೂ ಗಂಗಾಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೂ ಸ್ವರ್ಗ-ಮೋಕ್ಷ ಸಿದ್ಧಿ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ।

49 verses

Adhyaya 40

The Account of the Fruits of Bathing at Particular Sacred Places (Tīrtha-viśeṣa-snāna-phala)

ಉತ್ತರಭಾಗದ ಗಂಗಾ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನೀ–ವಸು ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ವಸು ಗಂಗಾಸ್ನಾನದ ಧರ್ಮಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಫಲತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲು ಕಾಲಾಧಾರಿತ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ನಿರಂತರ ಮಾಘಸ್ನಾನದಿಂದ ಇಂದ್ರಲೋಕ, ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಪುರಿ; ಉತ್ತರಾಯಣದಲ್ಲಿ ನಿಯಮತಪಸ್ಸು (ಸಂಯಮಿತ ಆಹಾರ ಇತ್ಯಾದಿ) ಹಾಗೂ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಸ್ನಾನಗಳಿಂದ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ. ವಿಷುವ/ಅಯನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಅಕ್ಷಯ ತಿಥಿ, ಮನ್ವಂತರ-ಯುಗಾರಂಭ, ಅಪರೂಪದ ನಕ್ಷತ್ರಯೋಗಗಳು, ಪರ್ವಗಳು, ಮಹೋದಯ-ಅರ್ಧೋದಯ, ಗ್ರಹಣಸ್ನಾನ—ಇವು ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಬಹುಗುಣಗೊಳಿಸಿ ಜನ್ಮದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗಿನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಸ್ಥಳಭೇದದಿಂದ ಪುಣ್ಯವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ವಿಂಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕಾಶಿ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ ತ್ರಯ—ಗಂಗಾದ್ವಾರ (ಹರಿದ್ವಾರ), ಪ್ರಯಾಗ, ಸಾಗರ ಸಂಗಮ—ಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕುಶಾವರ್ತ, ಕನಖಲ, ಸೌಕರ/ವರಾಹಸ್ಥಾನ, ಬ್ರಹ್ಮತೀರ್ಥ, ಕುಬ್ಜ, ಕಾಪಿಲ, ಸರಯೂ–ಗಂಗಾ ಸಂಗಮದ ವೇಣೀರಾಜ್ಯ, ಗಾಂಡವ, ರಾಮತೀರ್ಥ, ಸೋಮತೀರ್ಥ, ಚಂಪಕದ ಉತ್ತರವಹಿನೀ ಗಂಗಾ, ಕಲಶ, ಸೋಮದ್ವೀಪ, ಜಹ್ನು ಸರೋವರ, ಅದಿತಿ/ತಾರಕ ತೀರ್ಥ, ಕಶ್ಯಪ/ಶಿಲೋಚ್ಚಯ, ಇಂದ್ರಾಣಿ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ತೀರ್ಥ, ದಕ್ಷ-ಪ್ರಯಾಗ ಮತ್ತು ಯಮುನಾ ಮೊದಲಾದ ತೀರ್ಥಗಳಿಗೆ ಯಜ್ಞಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ, ರೋಗನಾಶ, ಪಾಪಕ್ಷಯ ಹಾಗೂ ಸ್ವರ್ಗ ಅಥವಾ ವಿಷ್ಣುಪದಪ್ರಾಪ್ತಿ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

55 verses

Adhyaya 41

Description of the Rules for Charitable Gifts and Related Rites (Gaṅgā-māhātmya)

ವಸು ಮೋಹಿನಿಗೆ ಗಂಗಾ-ಅವಗಾಹನ (ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನ)ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ವಿಧಿಗಳ ಫಲಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ, ಗಂಗೆಯನ್ನು ಪುಣ್ಯವರ್ಧಿನಿ ಹಾಗೂ ಪಿತೃಉದ್ಧಾರದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ವಾಹಿನಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗಂಗಾತಟದಲ್ಲಿ ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ, ಕುಶ-ತಿಲಸಹಿತ ಪಿತೃತರ್ಪಣ, ಮತ್ತು ಗಂಗಾಜಲದ ಮಹಿಮೆ ಇಷ್ಟು ಅಪಾರವೆಂದು—ನರಕಸ್ಥ ಪಿತೃಗಳಿಗೂ ಅದು ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು—ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗಾಸ್ನಾನವನ್ನು ನಿತ್ಯ ಶಿವಲಿಂಗಪೂಜೆ, ಮಂತ್ರಜಪ—ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಿ ‘ಓಂ ನಮೋ ನಾರಾಯಣಾಯ’ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ‘ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ’—ಮತ್ತು ಗಂಗಾತಟದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮೂರ್ತಿ/ಲಿಂಗ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ, ನಿತ್ಯ ಅರ್ಪಣೆ-ನಿಮಜ್ಜನದಿಂದ ಅನಂತ ಪುಣ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ವೈಶಾಖದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಯ ತೃತೀಯಾ, ಕಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣ ಸಹಿತ ವಿಷ್ಣು, ಗಂಗಾ, ಶಂಭುಗಳಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯ ಅರ್ಪಣೆಯ ವ್ರತಕಲ್ಪವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ದಾನಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಟ್ಟಿ—ಘೃತಧೇನು, ಗೋদান, ಸ್ವರ್ಣ, ಭೂದಾನ (ನಿವರ್ತನ ಪ್ರಮಾಣ), ಗ್ರಾಮದಾನ, ಗಂಗಾತಟದಲ್ಲಿ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ನಿವಾಸಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ—ಪ್ರತಿ ದಾನದ ಫಲವನ್ನು ವಿಷ್ಣುಲೋಕ, ಶಿವಲೋಕ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ, ಇಂದ್ರಲೋಕ, ಗಂಧರ್ವಲೋಕಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವೇ ಪರಮ ಗುರಿ ಎಂದು ಉಪಸಂಹರಿಸುತ್ತದೆ.

73 verses

Adhyaya 42

Procedure for the Guḍa-dhenū (Jaggery-Cow) Gift; Ten Dhenu-dānas; Yearlong Gaṅgā Worship and Darśana

ಮೋಹಿನೀ ಗಂಗೆಯ ಅಪ್ರತಿಮ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಗುಡ-ಧೇನು ದಾನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಪ್ರತೀಕಾತ್ಮಕ ಧೇನು-ದಾನಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ವಸಿಷ್ಠರು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ; ಕುಲಪುರೋಹಿತ ಹಾಗೂ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ವಸು ವಿಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಭೂಮಿಶುದ್ಧಿ, ಗೋಮಯಲೇಪನ, ಕುಶವಿನ್ಯಾಸ, ಪೂರ್ವಮುಖ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನ, ಗುಡದಿಂದ ಗೋವು-ಕರು ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕಿನಿಯಮ, ತೂಕಮಾಪನ, ಅಲಂಕಾರ-ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ದಾನವನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವುದು. ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ಸ್ವರೂಪಿಣಿ ಗೋವಿನ ಆವಾಹನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯೊಡನೆ ದಾನ ಮಾಡುವ ವಿಧಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಪಾಪನಾಶಕ ದಶ ಧೇನು-ದಾನಗಳು—ಗುಡ, ತುಪ್ಪ, ಎಳ್ಳು, ನೀರು, ಹಾಲು, ಜೇನು, ಸಕ್ಕರೆ, ಮೊಸರು, ರತ್ನ, ರೂಪ-ಧೇನು—ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ. ಮುಂದಾಗಿ ಧೇನು-ದಾನವನ್ನು ತೀರ್ಥಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ, ಅಯನ, ವಿಷುವ, ವ್ಯತೀಪಾತ, ಯುಗ/ಮನ್ವಂತರಾರಂಭ, ಗ್ರಹಣಾದಿ ಶುಭಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಗಾಪೂಜೆ—ಅಕ್ಕಿ, ಹಾಲು, ಪಾಯಸ, ಜೇನು, ತುಪ್ಪ, ಸಿಹಿಪದಾರ್ಥ, ಲೋಹ, ಸುಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ ಅರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಪುರಾಣೋಕ್ತ ನಮಸ್ಕಾರಮಂತ್ರ—ಮಾಸಾನುಕ್ರಮದಿಂದ ವರ್ಷವ್ರತ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರೆ ಗಂಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನ ನೀಡಿ ವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾಳೆ: ಕಾಮಿಗಳಿಗೇ ಭೋಗಫಲ, ನಿಷ್ಕಾಮರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷ.

45 verses

Adhyaya 43

Pūjādi-kathana — Gaṅgā Vratas, Tenfold Worship, Stotra, and Mokṣa on the Riverbank

ವಸಿಷ್ಠರ ವೃತ್ತಾಂತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಸು, ಸಮಾಜದಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಶರಣಾರ್ಥಿನಿಯಾದ ಮೋಹಿನಿಗೆ ಶಿವೋಪದೇಶಾಧಾರವಾಗಿ ಗಂಗಾ ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳ ಅಪ್ರತಿಮ ವ್ರತ‑ಪೂಜಾ ವಿಧಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ನಿಯಮಗಳು, ನಕ್ತಭೋಜನ, ಗಂಗಾತಟದ ಮಾಸವ್ರತಗಳು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಘ ಮತ್ತು ವೈಶಾಖ), ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಪಂಚಾಮೃತಾಭಿಷೇಕ, ಪುಷ್ಪ‑ದೀಪ ಅರ್ಪಣೆ, ಗೋদান, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಆಹಾರ ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಮೌನವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಶುಕ್ಲ ದಶಮಿ (ಹಸ್ತಾ ನಕ್ಷತ್ರ) ದಿನ ಜಾಗರಣসহ ‘ದಶವಿಧ’ ಗಂಗಾಪೂಜೆ, ತಿಲಜಲ ಅರ್ಘ್ಯ, ಪಿಂಡದಾನ, ಪ್ರತಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಣ ಆಯ್ಕೆಗಳು (ಲೋಹ/ಮಣ್ಣು/ಹಿಟ್ಟು‑ಚಿತ್ರ), ಜಲಚರ ಅರ್ಪಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖ ಗಂಗಾ ರಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ದೇಹ‑ವಾಣಿ‑ಮನಸ್ಸಿನ ಹತ್ತು ಪಾಪಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಈ ಕರ್ಮ ಹಾಗೂ ದಶಹರಾ ಮಂತ್ರಜಪದಿಂದ ಪಾಪನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ, ದೀರ್ಘ ಗಂಗಾಸ್ತೋತ್ರವು ರೋಗಶಮನ, ರಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಲಯ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವ‑ವಿಷ್ಣು ಅಭೇದ, ಉಮಾ‑ಗಂಗಾ ಏಕತ್ವ, ಗಂಗಾತಟದಲ್ಲಿ ಮರಣ/ಸ್ಮರಣೆ/ಅಸ್ಥಿ ವಿಸರ್ಜನೆಯಿಂದ ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮ, ತೀರ್ಥಸೀಮಾ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ದಾನಗ್ರಹಣ ನಿಷೇಧವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

130 verses

Adhyaya 44

The Greatness of Gayā (Gayā-Māhātmya)

ವಸಿಷ್ಠ–ರಾಣಿ ಮೋಹಿನಿಯ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನಿ ಗಯಾ-ತೀರ್ಥದ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ವಸು ಗಯೆಯನ್ನು ಪರಮ ಪಿತೃ-ತೀರ್ಥವೆಂದು, ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿವಾಸವಿದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿ—ಒಬ್ಬ ಮಗನಾದರೂ ಗಯೆಗೆ ಹೋಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಸಂತಾನದ ಆದರ್ಶಫಲ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪಿತೃಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ಗಯಾಸುರ ಕಥೆ—ಅವನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಲೋಕಗಳು ಪೀಡಿತವಾಗುತ್ತವೆ; ದೇವರುಗಳು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ; ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಅಸುರನ ವಧವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ‘ಗದಾಧರ’ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷದಾತನಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಷೇತ್ರಸೀಮೆ, ಬ್ರಹ್ಮಸನ್ನಿಧಿ ಹಾಗೂ ಯಜ್ಞ, ಶ್ರಾದ್ಧ, ಪಿಂಡದಾನ, ಸ್ನಾನದ ಫಲಗಳು—ನರಕವಿಮೋಚನೆ, ಸ್ವರ್ಗ/ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ—ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಜ ವಿಶಾಲನ ಗಯಾ-ಶ್ರಾದ್ಧದಿಂದ ಅವೀಚಿ/ವೀಚಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಪಾಪಿ ಪಿತೃಗಳು ಉದ್ಧಾರವಾಗುತ್ತಾರೆ; ಯಮನು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಾಪಾರಿಗೆ ಪ್ರೇತಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಗಯಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಯವಟ, ಧರ್ಮಪೃಷ್ಠ, ಬ್ರಹ್ಮಾರಣ್ಯ, ನಿಃಕ್ಷೀರಾ, ಮಾನಸ, ಧೇನುಕ, ಗೃಧ್ರವಟ, ಫಲ್ಗು, ಬ್ರಹ್ಮಸರೋವರ ಮೊದಲಾದ ಉಪತೀರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಶೇಷ ಫಲ—ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯ, ವಂಶೋನ್ನತಿ—ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

92 verses

Adhyaya 45

The Procedure for Offering Piṇḍa (Funerary Rice-balls) — Gayā-māhātmya

ವಸು–ಮೋಹಿನೀ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮೊದಲು ಪ್ರೇತಶಿಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಭಾಸ/ಪ್ರಭಾಸೇಶ ಮತ್ತು ಅತ್ರಿಯ ಪಾದಚಿಹ್ನಾಂಕಿತ ಶಿಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಪವಿತ್ರಸ್ಥಳವೆಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಪಿಂಡದಾನ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನದಿಂದ ಪ್ರೇತತ್ವದಿಂದ ವಿಮೋಚನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಗಯಾ-ಶ್ರಾದ್ಧದ ಕಠಿಣ ವಿಧಾನ—ಪ್ರಭಾಸೇಶ (ಶಿವ)ನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಯಮ/ಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಅವರ ಎರಡು ಶ್ವಾನಗಳಿಗೆ ಬಲಿ, ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಪಿಂಡಕ್ರಮ: ಪಿತೃಆವಾಹನ, ಪ್ರಾಚೀನಾವೀತ, ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖ ಆಸನ, ಕವ್ಯವಾಹನ-ಅನಲ-ಸೋಮ-ಯಮ-ಆರ್ಯಮಾ ಸ್ಮರಣೆ, ಪಂಚಗವ್ಯ ಶುದ್ಧಿ, ತಿಲೋದಕ, ಯವ/ಎಳ್ಳು/ತುಪ್ಪ/ಜೇನು ಮಿಶ್ರಣ, ಸರಿಯಾದ ಮಂತ್ರರೂಪ, ದಂಪತಿಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ಪಿಂಡಾರ್ಪಣೆ ನಿಷಿದ್ಧ. ಗಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲದೋಷವಿಲ್ಲ, ಪಿಂಡಕ್ಕೆ ಹಲವು ಆಹಾರಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಅನುಮತ, ಮತ್ತು ನರಕ ಹಾಗೂ ತಿರ್ಯಕ್ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾಲ/ಪೀಡಿತ ಮೃತರ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳಿಗೂ ಅರ್ಪಣೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪ್ರೇತಪರ್ವತ, ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡ, ಪಂಚತೀರ್ಥ, ಉತ್ತರ/ದಕ್ಷಿಣ ಮಾನಸ (ಸೂರ್ಯಪೂಜೆ, ಸಪಿಂಡೀಕರಣ), ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲ್ಗುತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಗದಾಧರ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾರಣ್ಯ/ಮತಂಗ ತೊಟ್ಟು—ಇವು ‘ಎರಡನೇ ದಿನ’ದ ಕರ್ಮಸಮೂಹವೆಂದು ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.

105 verses

Adhyaya 46

The Greatness of Offering Piṇḍas at Viṣṇvādipada (Viṣṇupada) — Gayā Śrāddha Procedure and Fruits

ಗಯಾ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ವಸು ಮೋಹಿನಿಗೆ ಮೂರನೇ ದಿನದ ಶ್ರಾದ್ಧವಿಧಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ನೀಡುತ್ತಾ ಗಯಾ-ಸಂಗದ ಸಮಾನ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಸರಸ್/ಬ್ರಹ್ಮತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಸಾಪಿಂಡ-ಶ್ರಾದ್ಧ, ಪಿಂಡದಾನ, ತರ್ಪಣಗಳನ್ನು ಬಾವಿ–ಯೂಪಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ಯೂಪದ ಬಳಿಯೂ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಬ್ರಹ್ಮನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮಾವಿನ ಮರಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹಾಕುವುದು, ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ-ನಮಸ್ಕಾರಗಳು ಪಿತೃವಿಮೋಚನವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಯಮಬಲಿ ಮತ್ತು ದಿಗ್ಬಲಿಗಳು (ನಾಯಿ, ಕಾಗೆ ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆ ಸಹಿತ) ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ, ನಿಯಮಿತ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನಂತರ ಫಲ್ಗುತೀರ್ಥ, ಗಯಾಶಿರ, ವಿಷ್ಣುಪದಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಸಾಪಿಂಡೀಕರಣದಿಂದ ಸಮಾಪ್ತಿ; ವಿಷ್ಣುಪದದ ದರ್ಶನ-ಸ್ಪರ್ಶ-ಪೂಜೆ ಮಾತ್ರವೇ ಪಾಪನಾಶಕ ಮತ್ತು ಪಿತೃಮುಕ್ತಿದಾಯಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭಾರದ್ವಾಜನ ಪಿತೃತ್ವಸಂದೇಹ, ಭೀಷ್ಮನ ಶ್ರಾದ್ಧ, ರಾಮನು ದಶರಥನಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಪಿಂಡದಾನ—ಇವು ಸರಿಯಾದ/ತಪ್ಪಾದ ವಿಧಾನ (ಕೈಯಲ್ಲಿ ನೀಡುವುದೋ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇಡುವುದೋ) ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ರುದ್ರ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಸೂರ್ಯ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಅಗಸ್ತ್ಯಾದಿ ಪಾದಸ್ಥಳಗಳು ವಾಜಪೇಯ, ರಾಜಸೂಯ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮ ಯಾಗಸಮ ಫಲಗಳಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಗದಾಲೋಲಾ ಮತ್ತು ಕ್ರೌಂಚಪಾದದ ಸ್ಥಳಕಥೆಗಳೂ ಇವೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿಲಾತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಪಿಂಡ-ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಅನೇಕ ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಷ್ಣು-ಸಾಯುಜ್ಯವರೆಗೂ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

58 verses

Adhyaya 47

Gayā-māhātmya (The Greatness of Gayā): Gadālola, Akṣayavaṭa, and the Śrāddha Circuit for Pitṛ-Liberation

ಉತ್ತರಭಾಗದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ವಸು, ಮೋಹಿನಿಗೆ ಪಿತೃ-ತರ್ಪಣ ಮತ್ತು ಸಪಿಂಡೀಕರಣ ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಗಯಾ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗಡಾಲೋಲ (ಗದಾ-ಪ್ರಕ್ಷಾಳನ) ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿಸ್ನಾನದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಅಕ್ಷಯವಟದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ನೆರವೇರಿಸಿ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಕ್ಕೆ ‘ನಡೆಸುವುದು’ ಎಂದು ವರ್ಣನೆ ಇದೆ. ಯೋಗನಿದ್ರಾಧಾರಿ ಭಗವಂತನಿಗೂ ಅಕ್ಷಯವಟಕ್ಕೂ ಸ್ತೋತ್ರಸಮಾನ ವಂದನೆಗಳು, ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಣು ಗದೆಯಿಂದ ಹೇತಿ ಅಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಗಡಾಲೋಲ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸಿದ ಕಾರಣಕಥೆಯೂ ಬರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಗಯಾ ಪ್ರದೇಶದ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳು—ನದಿಗಳು, ಸಂಗಮಗಳು, ಕುಂಡಗಳು, ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಶಿಲೆಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಗಾಯತ್ರೀ/ಸಾವಿತ್ರೀ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಗಣೇಶ ದೇವಾಲಯಗಳು—ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಫಲಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ: ಅಶ್ವಮೇಧಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ, 7×3 ತಲೆಮಾರುಗಳ ಉದ್ಧಾರ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ/ವಿಷ್ಣುಲೋಕ/ಶಿವಲೋಕ ಪ್ರಾಪ್ತಿ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಗಯೆಯಲ್ಲಿ ಜನಾರ್ದನನೇ ಪಿತೃರೂಪ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತ; ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪಿಂಡದಾನದಿಂದ ಮೂರು ಋಣಗಳಿಂದ ವಿಮೋಚನೆ; ಮರಣಕಾರಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನ ಪಠಣದ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಕೀರ್ತಿ, ದೀರ್ಘಾಯು, ಸಂತಾನ, ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿ—ಇವುಗಳಿಂದ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ।

95 verses

Adhyaya 48

The Greatness of Kāśī (Kāśī-māhātmya) and Avimukta’s Liberative Power

ಮೋಹಿನೀ ಗಯಾ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ ಕಾಶಿಯ ವಿವರವಾದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಕುಲಪುರೋಹಿತ ವಸು ವಾರಾಣಸಿಯನ್ನು ತ್ರಿಲೋಕಸಾರ, ಒಂದೇ ವೇಳೆ ವೈಷ್ಣವವೂ ಶೈವವೂ ಆದ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅಪೂರ್ವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ನಗರಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾಶಿಗೆ ಬಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ, ಗೋಹತ್ಯೆ, ಗುರುತಲ್ಪಗಮನ, ನ್ಯಾಸ-ಚೌರ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಮಹಾಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಅಲ್ಲಿ ವಾಸದಿಂದ ಆಚರಣಶುದ್ಧಿ, ಭಯ-ಶೋಕ ನಿವೃತ್ತಿ, ಯೋಗಸಿದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಒಳಗಿನ ‘ನಾಡಿಗಳು’ (ಇಡಾ–ಸುಷುಮ್ನಾ)ಗಳನ್ನು ವರುಣಾ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಧಾರೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಿ, ವಿಭಾಗಗಳು ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ‘ಅವಿಮುಕ್ತ’ (ಶಿವನು ಎಂದಿಗೂ ತ್ಯಜಿಸದ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಣಿಕರ್ಣಿಕಾ/ಶ್ಮಶಾನವನ್ನು ಪರಮ ಯೋಗಪೀಠವೆಂದು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದು, ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ, ದಾನ, ವ್ರತ, ಪೂಜೆಯಿಂದ ಅಪಾರ ಪುಣ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಅವಿಮುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ರುದ್ರರೊಂದಿಗೆ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ತಾರಕಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ, ನರಕಪಾತವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಮರಳದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

89 verses

Adhyaya 49

Tīrtha-yātrā-varṇana (Description of Pilgrimage to the Sacred Fords)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಸು ಮೋಹಿನಿಗೆ ಅವಿಮುಕ್ತ/ಕಾಶೀ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಾಯವ್ಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು—ಹೆಸರಿನ ಲಿಂಗಗಳು, ಕೆರೆಗಳು, ವಿಧಿಸ್ಥಾನಗಳು—ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಾಗರನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಚತುರ್ಮುಖ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಭದ್ರದೇಹ ಸರೋವರದ ಮಹಿಮೆ ಹೇಳಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಸಹಸ್ರ ಗೋಧಾನದ ಸಮಾನ ಫಲ, ತೀರ್ಥಸ್ನಾನದಿಂದ ಪುಣ್ಯವೃದ್ಧಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕೃತ್ತಿವಾಸೇಶ್ವರದ ಸ್ಥಾನ, ಪುನಃಪುನಃ ದರ್ಶನದಿಂದ ತಾರಕಜ್ಞಾನ ಲಭಿಸುವುದು, ಯುಗಾನುಸಾರ ದೇವನಾಮಗಳ ಬದಲಾವಣೆ (ತ್ರ್ಯಂಬಕ, ಕೃತ್ತಿವಾಸ, ಮಹೇಶ್ವರ, ಹಸ್ತಿಪಾಲೇಶ್ವರ) ಮೂಲಕ ಶಿವನ ಶಾಶ್ವತ ಪರಂಪರೆ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಿಂಗಳವಾರು ಚತುರ್ದಶೀ ಪೂಜಾವಿಧಾನವು ವಿಭಿನ್ನ ದಿವ್ಯಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವಲೋಕದ ಪ್ರೇರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವಿಮುಕ್ತದ ಒಳ ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ ಘಂಟಾಕರ್ಣೀ ಕೆರೆ, ದಂಡಖಾತದಲ್ಲಿ ತರ್ಪಣದಿಂದ ಪಿತೃಉದ್ಧಾರ, ಪಿಂಡದಾನದಿಂದ ಪಿಶಾಚಮೋಚನ, ಲಲಿತಾ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಜಾಗರಣೆ, ಹಾಗೂ ಮಣಿಕರ್ಣೀ/ಮಣಿಕರ್ಣಿಕೇಶ್ವರ-ಗಂಗೇಶ್ವರ ಮಹಿಮೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸಕಥೆ ಮತ್ತು ಕೋಳಿಯ ಶಕುನದಿಂದ ‘ಅವಿಮುಕ್ತತಾರ’ ಹಾಗೂ ‘ವಿಮುಕ್ತ’ ನಾಮಕಥೆ ಹೇಳಿ, ಅವಿಮುಕ್ತದಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷೆ-ಶರಣು ಪಡೆದು ದರ್ಶನ-ಸ್ನಾನ-ಸಂಧ್ಯಾಚರಣೆ ಮಾಡಿದರೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ನಿಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣ ಕೈವಲ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

75 verses

Adhyaya 50

The Greatness of Kāśī (Avimukta): Pilgrimage Calendar, Yātrā-Dharma, and the Network of Śiva-Liṅgas

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಸು ಮೋಹಿನಿಗೆ ಅವಿಮುಕ್ತ ಕಾಶಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ‘ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲ’ವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ವಿಭಿನ್ನ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಸಮುದಾಯಗಳು ಕಾಮಕುಂಡ, ರುದ್ರಾವಾಸ, ಪ್ರಿಯಾದೇವೀ-ಕುಂಡ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ಕುಂಡ, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಸರೋವರ, ಕೋಟಿತೀರ್ಥ, ಕಪಾಲಮೋಚನ, ಕಾಲೇಶ್ವರ ಮೊದಲಾದೆಡೆ ಸ್ನಾನ-ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಯಾತ್ರಾಧರ್ಮ—ಅನ್ನ-ಪುಷ್ಪಗಳೊಡನೆ ಜಲಕಲಶದಾನ, ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ತೃತೀಯೆಯಲ್ಲಿ ಗೌರೀವ್ರತದ ಫಲ, ಸ್ವರ್ಗದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಲಿಕಾ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಸಂವರ್ತಾ/ಲಲಿತಾ ಆರಾಧನೆ, ಶಿವಭಕ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ, ಮತ್ತು ಪಂಚಗೌರಿಯ ಆವಾಹನ—ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಘ್ನನಿವಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ವಿನಾಯಕ ದರ್ಶನಕ್ರಮ (ಢುಣ್ಢಿ, ಕಿಲ, ದೇವ್ಯಾ, ಗೋಪ್ರೇಕ್ಷ, ಹಸ್ತಿ-ಹಸ್ತಿನ್, ಸಿಂದೂರ್ಯ) ಮತ್ತು ವಡವಾ ದೇವಿಗೆ ಲಡ್ಡು ನೈವೇದ್ಯ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದಿಕ್ಕುಗಳಂತೆ ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಕ ಚಂಡಿಕೆಗಳ ವರ್ಣನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ತ್ರಿಸ್ರೋತಾ/ಮಂದಾಕಿನಿ/ಮತ್ಸ್ಯೋದರಿ ಸಂಗಮಗಳು ಹಾಗೂ ಗಂಗೆಯ ಶುಭಾಗಮನದ ಮಹಿಮೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಾದೇಶ್ವರ, ಕಪಾಲಮೋಚನ, ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ (ಅ-ಉ-ಮ್ ತತ್ತ್ವ), ಪಂಚಾಯತನ, ಗೋಪ್ರೇಕ್ಷಕ/ಗೋಪ್ರೇಕ್ಷೇಶ್ವರ, ಕಪಿಲಾ-ಹ್ರದ, ಭದ್ರದೋಹ, ಸ್ವರ್ಲೋಕೇಶ್ವರ/ಸ್ವರ್ಲೀಲಾ, ವ್ಯಾಘ್ರೇಶ್ವರ/ಶೈಲೇಶ್ವರ, ಸಂಗಮೇಶ್ವರ, ಶುಕ್ರೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಜಂಬುಕವಧ-ಸಂಬಂಧ ಲಿಂಗಾದಿ ತೀರ್ಥಗಳು ಪಾಪನಾಶ ಮತ್ತು ಶಿವಲೋಕ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

70 verses

Adhyaya 51

Kāśī-māhātmya: Avimukta Gaṅgā and the Pañcanada Tīrtha

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಸು ಮೋಹಿನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ ಅವಿಮುಕ್ತ (ಕಾಶಿ/ವಾರಾಣಸಿ) ಮತ್ತು ಉತ್ತರवाहಿನೀ ಗಂಗೆಯು ಪರಮ ತಾರಕಸ್ಥಾನವೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವಿಮುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳು ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಪಾಪಿಗಳಿಗೂ ನರಕನಿವಾರಣ ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಎಲ್ಲ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ತೀರ್ಥಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸನ್ನಿಹಿತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗಾಸ್ನಾನ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಘದಲ್ಲಿ), ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಶಿವದರ್ಶನ, ದಶಾಶ್ವಮೇಧ ಹಾಗೂ ವರುಣಾ–ಅಸಿ–ಜಾಹ್ನವೀ ಸಂಗಮ ಪ್ರದೇಶದಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳ ಯಾತ್ರಾವಿಧಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಪಂಚನದ ತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವರ್ಣಿತ—ಯುಗಭೇದವಾಗಿ ಧರ್ಮನದಾ/ಧೂತಪಾಪ/ಬಿಂದು-ತೀರ್ಥ ಸಂಬಂಧವೂ ಹೇಳಿ, ಅಲ್ಲಿ ತರ್ಪಣ-ಶ್ರಾದ್ಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡುವ ಸ್ನಾನ-ದಾನವು ಪ್ರಯಾಗದ ಮಾಘಪುಣ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ದಾನ ಅಕ್ಷಯಫಲದಾಯಕವೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದು/ಓದುವುದು/ಪಠಿಸುವುದು ಯಜ್ಞ-ತೀರ್ಥ ಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ; ದಾನದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕ—ಸತ್ಯಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಗುರುಸೇವಕರಿಗೆ ದಾನ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ, ಕಪಟರು, ಗುರುದ್ರೋಹಿಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ/ಗೋವಿರೋಧಿಗಳಿಗೆ ದಾನ ನಿಂದನೀಯವೆಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ।

49 verses

Adhyaya 52

Puruṣottama-māhātmya (The Greatness of Puruṣottama Kṣetra)

ಕಾಶಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೋಹಿನಿ, ಜೀವನಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ಹರಿಯ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವಸುಗೆ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ವಸು ಭಾರತವರ್ಷದ ಉತ್ಕಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿರುವ ರಹಸ್ಯಮಯ, ಮರಳುಪರಿಪೂರ್ಣ, ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ, ಹತ್ತು ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಅನೇಕ ‘ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ’ ಉಪಮೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮೋನ್ನತವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವರು, ಋಷಿಗಳು, ವೇದಗಳು, ಇತಿಹಾಸ-ಪುರಾಣಗಳು, ನದಿಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲಿ ಸಮಾಗಮಿಸುವ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಸಂಗಮವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಿ, ತೀರ್ಥರಾಜದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಪುರುಷೋತ್ತಮ ದರ್ಶನದ ಫಲವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನ ರಾಜನ ವೈಷ್ಣವ ಗುಣಗಳು, ಯೋಗ್ಯ ಪೂಜಾಸ್ಥಾನದ ಹುಡುಕಾಟ, ಕ್ಷೇತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಅಶ್ವಮೇಧ, ಸಂಕರ್ಷಣ (ಬಲರಾಮ), ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಸುಭದ್ರೆಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಪಂಚತೀರ್ಥ ಸ್ಥಾಪನೆ ಹಾಗೂ ನಿತ್ಯಪೂಜೆಯಿಂದ ಮೋಕ್ಷಸಿದ್ಧಿ ವಿವರವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಮೋಹಿನಿ ಪ್ರಾಚೀನ ವೈಷ್ಣವ ಮೂರ್ತಿಯ ಕುರಿತು ಕೇಳಿದಾಗ, ವಸು ಸುಮೇರುದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ತರುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣು ಸಮುದ್ರತೀರದ ನ್ಯಗ್ರೋಧ, ಕೇಶವಾಲಯ ಮತ್ತು ಯಮನ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಯಮನು ಇಂದ್ರನೀಲಮಣಿ-ರೂಪ ಮೂರ್ತಿ ನಿರಾಕಾಂಕ್ಷ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಶ್ವೇತಲೋಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಷ್ಣು ಅದನ್ನು ಮರಳು ಮತ್ತು ಲತಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಡುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತಮಾಧವ, ಸ್ವರ್ಗದ್ವಾರ, ನರಸಿಂಹ ದರ್ಶನ, ಅನಂತವಾಸುದೇವ, ಸಮುದ್ರಸ್ನಾನ, ತರ್ಪಣ, ಪಂಚತೀರ್ಥ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ವ್ರತಾಚಾರಗಳ ಮುಂದಿನ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

98 verses

Adhyaya 53

The Glory of Puruṣottama (Puruṣottama-māhātmya): Indradyumna’s Praise and the Origins of Sacred Images

ಮೋಹಿನೀ ವಸುವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ—ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಹಿಂದೆ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಯಾವ ವಿಧಾನದಿಂದ ಮಾಧವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು? (1–3). ವಸು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಪೂಜಾರ್ಹ ವಿಗ್ರಹದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ರಾಜನಿಗೆ ತೀವ್ರ ಚಿಂತೆ; ನಿದ್ರೆ ಇಲ್ಲ, ರಾಜಭೋಗಗಳಲ್ಲೂ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ (4–6). ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಕಲ್ಲು/ಮರ/ಲೋಹದಿಂದ ಇರಬಹುದು, ಆದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಲಕ್ಷಣಗಳಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಮಾಣ; ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನು ಅಂಥ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಂಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ (7–8). ಪಾಂಚರಾತ್ರ ಪೂಜೆಯ ಬಳಿಕ ದೀರ್ಘ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷದಾತ ವಾಸುದೇವ, ಸಂಕರ್ಷಣ-ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ-ಅನಿರುದ್ಧ, ನಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ನರಸಿಂಹ-ವರಾಹಾದಿ ಅವತಾರಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ (9–19). ಹರಿಯ ಭೇದಾತೀತ ಏಕತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ, ಧ್ಯಾನಾರ್ಥ ಚತುರ್ಭುಜ ರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ (20–30). ನಂತರ ಸ್ತುತಿ ಶರಣಾಗತಿಯಾಗುತ್ತದೆ—ಜೀವನ ಪುನರ್ಜನ್ಮ, ಕರ್ಮಬಂಧ, ನರಕ-ಸ್ವರ್ಗಗಮನ ಮತ್ತು ಸಂಸಾರದ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಹೇಳಿ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಜನ್ಮದಲ್ಲೂ ಅಚಲ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ; ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಪೂಜಾಂಗಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ (31–68).

69 verses

Adhyaya 54

Kāruṇya-stotra Phalaśruti; Dream-Darśana of Vāsudeva; Manifestation and Pratiṣṭhā of Jagannātha, Balabhadra (Ananta), and Subhadrā

ಮೋಹಿನೀ–ವಸು ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ‘ಕಾರುಣ್ಯ’ ಎಂಬ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಸ್ತೋತ್ರದ ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಜಗನ್ನಾಥ ಪೂಜೆಯ ನಂತರ ನಿತ್ಯ ಸ್ತವನ ಮಾಡಿ, ಮೂರು ಸಂಧ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಠಿಸಿದರೆ ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷ, ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಸಮಾನ ನಿಯಮವಾಗಿ ನಾಸ್ತಿಕ, ಅಹಂಕಾರಿ, ಕೃತಘ್ನ, ಭಕ್ತಿಹೀನರಿಗೆ ಗುಪ್ತೋಪದೇಶ ಅಥವಾ ದಾನ ಕೊಡಬಾರದು; ದಾನ ಸದ್ಗುಣ ವೈಷ್ಣವರಿಗೆ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ರಾಜನ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ನಪ್ರಕಾಶ—ಅಷ್ಟಭುಜ ಗರುಡಾರೂಢ ವಾಸುದೇವನು ದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಸಮುದ್ರತೀರದ ಅದ್ಭುತ ಫಲರಹಿತ ಮರವನ್ನು ಕಂಡು ಕತ್ತರಿಸಿ ಅದರಂತೆ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಷದಲ್ಲಿ ಬಂದು ರಾಜಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿ ಮೂರು ಮೂರ್ತಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ—ಕೃಷ್ಣರೂಪ ವಾಸುದೇವ (ಜಗನ್ನಾಥ), ಶ್ವೇತ ಹಳಧರ ಅನಂತ/ಬಲಭದ್ರ, ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಣವರ್ಣ ಸುಭದ್ರಾ; ಎಲ್ಲವೂ ಶುಭಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತ. ರಾಜನಿಗೆ ದೀರ್ಘ ರಾಜ್ಯ, ಕೀರ್ತಿ, ಪರಮಧಾಮಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ವರಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ; ಇಂದ್ರದ್ಯುಸ್ಮಸರೋವರ ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಮತ್ತು ಪಿಂಡದಾನದ ಫಲವೂ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶೋಭಾಯಾತ್ರೆ, ಶುಭಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ-ಅಭಿಷೇಕ, ಅಪಾರ ದಾನ-ದಕ್ಷಿಣೆ, ಧರ್ಮಪಾಲನೆ, ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತಿ—ಇದೇ ಅಧ್ಯಾಯಸಾರ.

126 verses

Adhyaya 55

Glory of Puruṣottama: Pañcatīrthī Observance and Narasiṃha Worship

ಮೋಹಿನೀ–ವಸು ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪುಣ್ಯಕಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ—ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮಾಸ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ದ್ವಾದಶಿ; ಮತ್ತು ಪುರುಷೋತ್ತಮ ದರ್ಶನವು ದೀರ್ಘ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ತಪಸ್ಸುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಫಲದಾಯಕವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಸು ಪಂಚತೀರ್ಥೀ ಆಚರಣೆಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ತ್ರಿವಾರ ಸ್ನಾನ, ಶಿವಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಂತ್ರಜಪ, ದೇವ–ಋಷಿ–ಪಿತೃ ತರ್ಪಣ; ನಂತರ ಶಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ, ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಅಘೋರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಕ್ಷಮಾಪ್ರಾರ್ಥನೆ—ಶಿವಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷ. ಬಳಿಕ ಕಲ್ಪವಟ (ನ್ಯಗ್ರೋಧ) ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ತುತಿ, ಗರುಡನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ವಿಷ್ಣು ಮಂದಿರ ಪ್ರವೇಶ; ಸಂಕರ್ಷಣ (ಬಲರಾಮ), ಸುಭದ್ರಾ ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ಕೃಷ್ಣ/ಪುರುಷೋತ್ತಮನನ್ನು ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರಿ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ ‘ಜಯ’ ಸ್ತುತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಧ್ಯಾನವರ್ಣನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಪ್ತಿ. ಕೇವಲ ದರ್ಶನ-ನಮಸ್ಕಾರದಿಂದಲೇ ವೇದ, ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ಆಶ್ರಮಧರ್ಮಗಳ ಸಮಗ್ರ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ವಂಶೋದ್ಧಾರ ಸಹಿತ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗ್ರಂಥವು ಪುನಃಪುನಃ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ನೃಸಿಂಹ ಉಪಾಸನೆ—ಅವರ ನಿತ್ಯ ಸನ್ನಿಧಿ, ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮ-ಮೋಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಶರಣ್ಯ; ಸರಳ ಉಪಚಾರಗಳು, ಕವಚ/ಅಗ್ನಿಶಿಖಾ ಜಪ, ಉಪವಾಸ, ಹೋಮ, ರಕ್ಷಾಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪಾಪನಾಶ, ಸಂಕಟರಕ್ಷೆ, ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಖಚಿತವೆಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

134 verses

Adhyaya 56

Puruṣottama-kṣetra Māhātmya: Śveta-Mādhava & Matsya-Mādhava; Mārkaṇḍeya-tīrtha Mārjana and Bath Liturgy

ವಸು ಮೋಹಿನಿಗೆ ಶ್ರೀ ಪುರುಷೋತ್ತಮ-ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪರಮ ಪುಣ್ಯ ತೀರ್ಥಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ—ಕೇವಲ ದರ್ಶನವೇ ಪಾಪನಾಶಕವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಶ್ವೇತ-ಮಾಧವನನ್ನು ವೈಷ್ಣವ ಚಿಹ್ನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವರ್ಣಿಸಿ, ಶ್ವೇತಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಶ್ವೇತದ್ವೀಪಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂಬ ಫಲವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಮತ್ಸ್ಯ-ಮಾಧವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಪ್ರಳಯಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರದ ಜಗದುದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಹರಿಯ ಏಕಾಗ್ರ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಯೋಗದಿಂದ ಅಜೇಯತ್ವ, ರಾಜ್ಯಲಾಭ ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ವಿಧಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಜನ ಶುದ್ಧಿ, ಚತುರ್ದಶಿ ಮತ್ತು ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪೂರ್ಣಿಮೆ (ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ ನಕ್ಷತ್ರ) ವಿಶೇಷ ಕಾಲ, ಕಲ್ಪವಟದ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರನ್ಯಾಸ, ದಿಕ್ಕುಗಳ ವಿಷ್ಣು-ಕವಚ, ಆತ್ಮತಾದಾತ್ಮ್ಯ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥರಾಜನಿಗೆ ಸ್ನಾನಪ್ರಾರ್ಥನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಸ್ನಾನಾನಂತರ ಅಘಮರ್ಷಣ, ಶುದ್ಧ ವಸ್ತ್ರಧಾರಣೆ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಸಂಧ್ಯಾ-ಸೂರ್ಯೋಪಾಸನೆ, 108 ಗಾಯತ್ರೀ ಜಪ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಕುಶವಿನ್ಯಾಸসহ ದೇವ-ಪಿತೃ ತರ್ಪಣ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಪಿತೃಅರ್ಪಣೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಕಾರಣವನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

69 verses

Adhyaya 57

The Greatness of Puruṣottama (Aṣṭākṣarī Maṇḍala-Pūjā and Nyāsa)

ವಸು–ಮೋಹಿನೀ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ವಸು ನಾರಾಯಣನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೂಜಾಕ್ರಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾಲ್ಕು ದ್ವಾರಗಳಿರುವ ಚತುರಸ್ರ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಅಷ್ಟದಳ ಪದ್ಮಮಂಡಲವನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಆಚಮನ, ವಾಕ್ಸಂಯಮ ಮೊದಲಾದ ಶುದ್ಧಿಯ ನಂತರ ಸಾಧಕನು ಮಂತ್ರಧ್ಯಾನದಿಂದ ಅಂತಃಶುದ್ಧಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷ/ರ ವರ್ಣಭಾವನೆ, ಶಿರಸ್ಸಿನ ಚಂದ್ರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಏಕಾರ-ನ್ಯಾಸ; ನಂತರ ಅಮೃತಸ್ನಾನಸಮಾನ ಶೋಧನೆಯಿಂದ ‘ದಿವ್ಯದೇಹ’ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅನಂತರ ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರೀ ನ್ಯಾಸ, ವೈಷ್ಣವ ಪಂಚಾಂಗ ಸಹಾಯಕಾಂಗಗಳು, ಕರಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವಾಸುದೇವ–ಸಂಕರ್ಷಣ–ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ–ಅನಿರುದ್ಧ ಎಂಬ ಚತುರ್ವ್ಯೂಹ ಧ್ಯಾನ ದೇಹವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದಿಕ್ಕು ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸುತ್ತಲೂ ವಿಷ್ಣುನಾಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸೂರ್ಯ–ಚಂದ್ರ–ಅಗ್ನಿ ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ಆವಾಹನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪದ್ಮಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರೀ ಹಾಗೂ ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಮತ್ಸ್ಯ, ನರಸಿಂಹ, ವಾಮನ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ಆವಾಹನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪಾದ್ಯ, ಅರ್ಘ್ಯ, ಮಧುಪರ್ಕ, ಆಚಮನೀಯ, ಸ್ನಾನ, ವಸ್ತ್ರ, ಗಂಧ, ಉಪವೀತ, ದೀಪ, ಧೂಪ, ನೈವೇದ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಉಪಚಾರಗಳು ವರ್ಣಿತ; ದಳಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯೂಹ/ಅವತಾರ ನ್ಯಾಸ, ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾ-ಶಾರ್ಙ್ಗ, ಖಡ್ಗ, ತೂಣೀರ, ಗರುಡಾದಿ ಪರಿವಾರಸ್ಥಾಪನೆ, ದಿಕ್ಪಾಲರು ಮತ್ತು ಲೋಕಾಧಾರಗಳ ಆವಾಹನವೂ ಇದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಪಸಂಖ್ಯೆ (8/28/108), ಮುದ್ರಾಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಫಲಶ್ರುತಿ—ಇಂತಹ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಕಂಡರೂ ಅಕ್ಷಯ ವಿಷ್ಣುವಿನತ್ತ ಗತಿ; ಹರಿಪೂಜಾವಿಧಿಯ ಅಜ್ಞಾನ ಪರಮಪದಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ।

59 verses

Adhyaya 58

Description of the Origin of the Cosmic Egg (Brahmāṇḍa) and the Ocean as King of Tīrthas

ಮೋಹಿನೀ–ವಸು ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ (ವಸಿಷ್ಠರ ವೃತ್ತಾಂತವಾಗಿ) ವಸು ಪುರುಷೋತ್ತಮ-ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಬೇಕಾದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಮೊದಲು ಪುರುಷೋತ್ತಮನ ಪೂಜೆ, ನಮಸ್ಕಾರ, ‘ನದಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ’ ಎಂದು ಸಾಗರನ ತರ್ಪಣ, ಸ್ನಾನ, ನಂತರ ತೀರದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನ ಆರಾಧನೆ। ರಾಮ–ಕೃಷ್ಣ–ಸುಭದ್ರೆಗೆ ವಂದನೆ ಹಾಗೂ ಸಾಗರನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದರೆ ಅಶ್ವಮೇಧಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ, ಪಾಪನಾಶ, ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವೈಷ್ಣವ-ಯೋಗದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ। ಗ್ರಹಣ, ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ಅಯನ, ವಿಷುವ, ಯುಗ/ಮನ್ವಂತರಾರಂಭ, ವ್ಯತೀಪಾತ, ಆಷಾಢ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕ ಮುಂತಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಾನ ಮತ್ತು ಪಿಂಡದಾನ ಸಹಸ್ರಗುಣ ಹಾಗೂ ಅಕ್ಷಯ ಫಲ ನೀಡುತ್ತವೆ। ವಸು ಸಾಗರದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ—ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳು, ನದಿಗಳು, ಸರೋವರಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ; ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ಅವಿನಾಶಿ; ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ‘ತೊಂಬತ್ತೊಂಬತ್ತು ಕೋಟಿ’ ತೀರ್ಥಗಳಿವೆ। ಸಮುದ್ರ ಉಪ್ಪಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಕೇಳಿದ ಮೋಹಿನಿಗೆ, ಏಳು ಸಮುದ್ರಗಳು ಶಿಶುಗಳಾಗಿದ್ದ ಕಥೆ, ರಾಧಿಕೆಯ ಶಾಪ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಕಿರಿಯ ಸಮುದ್ರ ಕ್ಷಾರಸ್ವರೂಪವಾದುದು ಎಂದು ವಸು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ। ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಖ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ಗುಣ-ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ವಿರಾಟ್, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಚತುರ್ದಶ ಲೋಕಗಳವರೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ।

68 verses

Adhyaya 59

The Greatness of Puruṣottama (Goloka-tattva and Rādhā–Kṛṣṇa Upāsanā)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಸು ಮೋಹಿನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಕಲ್ಮಷರಹಿತ ಶುದ್ಧಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪ, ದಿವ್ಯಜ್ಯೋತಿ; ಗೋಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಅಂತರ್ಜ್ಯೋತಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ವ್ಯಕ್ತ-ಅವ್ಯಕ್ತ ಎರಡೂ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ (1–5)। ವೃಂದಾವನ, ಹಸುಗಳು, ಗೋಪರು, ಮರಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಗೋಲೋಕದ ಪಾವನ ಪರಿಸರ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ; ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವಗುರುತು ಮಸುಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ (3–5)। ನಂತರ ತೇಜೋಮಯ ದರ್ಶನ—ಯುವ ಶ್ಯಾಮ, ವೇಣುಧರ, ದ್ವಿಭುಜ ಪ್ರಭು; ಅವರ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ರಾಧೆ ವಿರಾಜಮಾನ. ರಾಧೆ ಸ್ವರ್ಣವರ್ಣೆ, ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಅತೀತ, ಅವರಿಗೇ ಅಭಿನ್ನ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ (6–9)। ಪರಮಕಾರಣ ಅನಿರ್ವಚನೀಯ; ಶಿವನಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಮಾರ್ಗದ ಪ್ರವೇಶ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪುನಃಪುನಃ ಚತುರ್ಭುಜ ಪ್ರಕಾಶರೂಪ ದರ್ಶನ; ಲಕ್ಷ್ಮೀ–ಸನತ್ಕುಮಾರ–ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನ–ನಾರಾಯಣ–ಬ್ರಹ್ಮ–ಧರ್ಮಪುತ್ರ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ನಾರದನಿಗೆ ಉಪದೇಶ ಬಂದಿತೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖ (10–21)। ಮುಂದಾಗಿ ಲೀಲಾತತ್ತ್ವ, ದೇವಿಯರ ಏಕತ್ವ (ರಾಧೆ=ಲಕ್ಷ್ಮೀ/ಸರಸ್ವತಿ/ಸಾವಿತ್ರಿ; ಹರಿ=ದುರ್ಗೆ), ಶಕ್ತಿಯ ಸತಿ/ಪಾರ್ವತಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಕಾಶಗಳು, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ನೇತಿ ನೇತಿ’ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಧನೆ—ಶರಣಾಗತಿಯ ವಿಧಗಳು, ಪ್ರಕಟ ಮಂತ್ರವಿಧಾನ, ಗುರುಪೂಜೆ, ವೈಷ್ಣವಸಮ್ಮಾನ, ನಿರಂತರ ಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವ-ವ್ರತಾಚರಣೆ (22–48)।

49 verses

Adhyaya 60

Abhiṣeka (Consecratory Bathing Rite)

ಪುರುಷೋತ್ತಮಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ವಸು–ಮೋಹಿನೀ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಸರೋವರಕ್ಕೆ (ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗದ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ತೀರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟದು) ಪ್ರವೇಶವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ—ಶೌಚ, ಆಚಮನ, ಹರಿ-ಸ್ಮರಣೆ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿಂತು ತೀರ್ಥಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರ. ಸ್ನಾನದ ನಂತರ ದೇವ-ಋಷಿ-ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ನಿಯತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜಲತರ್ಪಣ, ವಾಕ್ಸಂಯಮ, ಪಿತೃಪಿಂಡದಾನ ಮತ್ತು ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಜೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಫಲವಾಗಿ ಅಶ್ವಮೇಧಸಮ ಪುಣ್ಯ, ಪಿತೃಉದ್ಧಾರ, ಸ್ವರ್ಗಭೋಗ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಶುಕ್ಲ ದಶಮಿಯಿಂದ ಒಂದು ವಾರ ಉತ್ಸವಕಾಲ—ಆ ವೇಳೆ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಗಳು ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ; ದೇವದರ್ಶನದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳು ಅಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತವೆ. ದಶಹರಾ, ಏಕಾದಶಿ ಉಪವಾಸ, ಪೌರ್ಣಿಮೆ (ಪಂಚದಶಿ) ದರ್ಶನ, ವೈಶಾಖ ತೃತೀಯ ಚಂದನಲೇಪನ ದರ್ಶನ, ಫಾಲ್ಗುಣದ ಜೂಲು ದರ್ಶನ ವಿಶೇಷ. ನಂತರ ಭಾರತವ್ಯಾಪಿ ತೀರ್ಥ-ನದಿ-ಪರ್ವತಗಳ ಪಟ್ಟಿ ನೀಡಿ, ಕೃಷ್ಣದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಭಿಷೇಕ ಮಂಟಪ, ಸಂಗೀತ-ವಾದ್ಯ, ವೈದಿಕ ಘೋಷ, ದೇವ-ಋಷಿ ಹಾಗೂ ಕಾಲತತ್ತ್ವಗಳ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಗಾಜಲ-ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ದಿವ್ಯಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

77 verses

Adhyaya 61

Description of the Fruits of Pilgrimage to Puruṣottama-kṣetra

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಸು ಮೋಹಿನೀ/ಸುಪ್ರಭಾ/ನಂದಿನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ದಿವ್ಯ ಸ್ತುತಿ—ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯಗಣಗಳು ರಾಮ ಮತ್ತು ಸುಭದ್ರೆಯೊಡನೆ ಇರುವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ‘ಜಯ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಜಗದೀಶ್ವರ, ಮತ್ಸ್ಯ-ಕೂರ್ಮ-ವರಾಹ ಅವತಾರ, ಚಕ್ರ-ಶಂಖ-ಗದಾಧಾರಿ ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಧರ್ಮದ ಸಮಾನತೆಯ ತರ್ಕ—ಮಂಡಪದ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಆಸೀನವಾದ ತ್ರಯ (ಕೃಷ್ಣ-ರಾಮ-ಸುಭದ್ರಾ) ಯ ಕೇವಲ ದರ್ಶನವೇ ಗೋদান, ಕನ್ಯಾದಾನ, ಸ್ವರ್ಣಸಹಿತ ಭೂದಾನ, ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರ, ವೃಷೋತ್ಸರ್ಗ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಪರಿಕ್ರಮೆಗಳ ಸಮಾನ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಭಿಷೇಕದ ಶೇಷಜಲದ ಮಹಿಮೆ ವಿಶೇಷ—ಅದನ್ನು ಛಿಟಿಕಿಸಿದರೆ ವಂಧ್ಯತ್ವ, ರೋಗ, ಗ್ರಹಪೀಡೆ, ರಾಕ್ಷಸಗ್ರಹಣ ಇತ್ಯಾದಿ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿ ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಸ್ನಾನಾನಂತರ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖ ಗಮನದಲ್ಲಿ, ಕೃಷ್ಣದರ್ಶನ ಮಹಾಪಾಪನಾಶಕವಾಗಿದ್ದು ವಿಶ್ವಪರಿಕ್ರಮೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನಗಳ ಸಮಾನ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ವ್ರತಕಲ್ಪ: ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿ ಸ್ನಾನ, ಸೂರ್ಯಜಪ, ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ-ಹಾಲು-ಜೇನು/ಚಂದನಜಲ ಅಭಿಷೇಕ, ಪಂಚೋಪಚಾರ ಪೂಜೆ, ಹನ್ನೆರಡು ದೀಪಗಳು, ನೈವೇದ್ಯ, ಮಂತ್ರಜಪ, ಪ್ರಣಾಮ, ಗುರುಪೂಜೆ, ಮಂಡಪ/ಮಂಡಲ ರಚನೆ, ವಾಸುದೇವಕಥಾ-ಕೀರ್ತನೆಯೊಂದಿಗೆ ಜಾಗರಣೆ; ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಪೂಜೆ, ಗೋ-ಸ್ವರ್ಣ-ಪಾತ್ರದಾನ, ಭೋಜನ ಮತ್ತು ವಿದಾಯಕ್ರಮ. ಫಲ—ಅನೇಕ ದಿವ್ಯಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಕಾಲ ವಾಸ, ನಂತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಜನಾಗಿ ಜನ್ಮ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವಯೋಗ ಮತ್ತು ಕೈವಲ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಿ.

104 verses

Adhyaya 62

Tīrtha-vidhi (Procedure for Holy Places) — Prayāgarāja-māhātmya

ವಸು–ಮೋಹಿನೀ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನೀ, ಪುರುಷೋತ್ತಮನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಪ್ರಯಾಗದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ವಸು ಮೊದಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ದಾನ, ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧಾ-ಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಯಾತ್ರೆ ಅನೇಕ ಯಜ್ಞಫಲಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಕೇವಲ ದೇಹಸನ್ನಿಧಿ (ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳಂತೆ) ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಫಲವಿಲ್ಲ. ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧ-ಲೋಭ ನಿಯಂತ್ರಣ, ತಿತಿಕ್ಷೆ, ಸಂತೋಷ, ಪ್ರತಿಗ್ರಹವಿರಕ್ತಿ ಇವು ಆಂತರಿಕ ಅರ್ಹತೆಗಳು. ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಗಣೇಶಪೂಜೆ, ದೇವ-ಪಿತೃ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಸಾಧುಗಳ ಸತ್ಕಾರ, ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ-ತರ್ಪಣ ವಿಧಾನ, ಪಿಂಡದ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಶೌಚ-ಪರಿಹಾರ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಯಾಗ ಮತ್ತು ಗಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ನಿಯಮಗಳು—ಶೋಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಂಡನ, ಕಾರ್ಪಟೀ ವೇಷ, ದಾನ/ಉಪಹಾರ ಸ್ವೀಕಾರವರ್ಜನೆ. ಅಹಂಕಾರಪೂರ್ಣ ವಾಹನಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ, ಪ್ರಯಾಣಮಾರ್ಗ/ವಾಹನಭೇದದಿಂದ ದೋಷ-ಪುಣ್ಯ ತಾರತಮ್ಯ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಡನ–ಕ್ಷೌರ ಭೇದ, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ-ವಿಶಾಲಾ-ವಿರಜಾ-ಗಯಾ ಮುಂತಾದ ಅಪವಾದಗಳು, ಗಂಗಾ-ವಿಶೇಷ ನಿಯಮಗಳು ಹಾಗೂ ಜಲ-ಭೂಮಿ-ಅಗ್ನಿ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಋಷಿ-ಸಮ್ಮತಿಯಿಂದ ತೀರ್ಥಪವಿತ್ರತೆಯ ಆಧಾರ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

56 verses

Adhyaya 63

Prayaga-mahatmya (Glory of Prayaga and the Magha Bath at Triveni)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಸು ಮೋಹಿನಿಗೆ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ವೇದಸಮ್ಮತ ಪ್ರಯಾಗ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೂರ್ಯ ಮಕರದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಘಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಘವ್ರತ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತ್ರಿವೇಣಿ-ಸ್ನಾನ ಪರಮಫಲಪ್ರದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗಾಸಂಬಂಧಿತ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಸ್ಥಾನ, ಸಂಗಮ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹದಿಶೆಯಂತೆ ಪುಣ್ಯತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಅಪರೂಪದ ವೇಣಿ/ತ್ರಿವೇಣಿ (ಗಂಗಾ–ಯಮುನಾ; ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಸರಸ್ವತಿ)ಯನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾಘದಲ್ಲಿ ದೇವರು, ಋಷಿ, ಸಿದ್ಧ, ಅಪ್ಸರೆ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಣಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ; ಸ್ನಾನದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಜಪ, ಮೌನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿಧಾನವಿದೆ. ಸ್ನಾನಸ್ಥಳ (ಮನೆಯ ಬಿಸಿ ನೀರು, ಕೆರೆ, ನದಿ, ಮಹಾಸಂಗಮ) ಮತ್ತು ಕಾಲ (ಮಕರ ಮಾಘ)ದಂತೆ ಫಲ ಅನೇಕಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಪ್ರಯಾಗಕ್ಷೇತ್ರಮಂಡಲ ಐದು ಯೋಜನ; ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ, ಹಂಸಪ್ರತಾಪನ, ದಶಾಶ್ವಮೇಧಿಕ, ಋಣಮೋಚನಕ, ಅಗ್ನಿತೀರ್ಥ, ನರಕತೀರ್ಥ ಮುಂತಾದ ಉಪತೀರ್ಥಗಳು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಅಹಿಂಸೆ, ಸತ್ಯ, ತರ್ಪಣಾದಿ ಧರ್ಮಾಚಾರಗಳು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ದಾನ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರೋತ್ರಿಯರಿಗೆ ಗೋಧಾನ—ಮತ್ತು ಚೂಡಾಕರ್ಮ ಮೊದಲಾದವು ಶ್ಲಾಘ್ಯ; ಅಂತರ್ಭಕ್ತಿ ನಿರ್ಣಾಯಕವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾಘಸ್ನಾನದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ, ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಗಸ್ಮರಣದಿಂದಲೂ ಪರಮಗತಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

175 verses

Adhyaya 64

The Determination of the Extent of the Sacred Field and Related Matters (Kurukṣetra Māhātmya)

ವಸು–ಮೋಹಿನೀ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನೀ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ವಸು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪರಮ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಪಾಪಹರ, ಅದರ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದೇ ಮುಕ್ತಿದಾಯಕ. ಅದು ಬ್ರಹ್ಮಾವರ್ತದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ–ದೃಷದ್ವತಿ ನದಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವುದೆಂದು ಹೇಳಿ, ನಾಲ್ಕು ಮೋಕ್ಷಸಾಧನಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ: ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ, ಗಯಾ-ಶ್ರಾದ್ಧ, ಗೋಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮರಣ, ಮತ್ತು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರವಾಸ. ಬ್ರಹ್ಮಸರಸ್, ರಾಮಹ್ರದ, ರಾಮತೀರ್ಥಗಳ ಉದ್ಭವ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಪರಶುರಾಮ, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರ ತಪಸ್ಸಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರಸ್ವತಿಯ ಪ್ರವಾಹ, ಕುರುಗಳ ಕೃಷಿ, ಮತ್ತು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ/ಶ್ಯಾಮಂತಪಂಚಕದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಐದು ಯೋಜನೆಗಳೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ನಾನ, ಉಪವಾಸ, ದಾನ, ಹೋಮ, ಜಪ, ದೇವಪೂಜೆಗಳ ಅಕ್ಷಯ ಫಲಗಳು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಮರಣಿಸಿದವರಿಗೆ ಪುನರಾಗಮನವಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಯಕ್ಷ ರಕ್ಷಕ ಸುಚಂದ್ರನ ಶಾಂತಿವಿಧಾನ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ನಿಯೋಜಿತ ರಕ್ಷಕರು ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ತಡೆದು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.

33 verses

Adhyaya 65

Description of the Pilgrimage to the Sacred Tīrthas (Kurukṣetra-yātrā-krama)

ಮೋಹಿನೀ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಪುಣ್ಯ ವನಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ವಸು ಸಂಯೋಜಿತ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಏಳು ಮುಖ್ಯ ವನಗಳು (ಕಾಮ್ಯಕ, ಅದಿತಿವನ, ವ್ಯಾಸವನ, ಫಲಕೀವನ, ಸೂರ್ಯವನ, ಮಧುವನ, ಸೀತಾವನ) ಹಾಗೂ ಋತುಪ್ರಕಾರದ ನದಿಗಳು; ಅವುಗಳ ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ಪಾನದಿಂದ ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾತ್ರೆ ದ್ವಾರಪಾಲ ಯಕ್ಷ ರಂತುಕನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ವಿಮಲ/ವಿಮಲೇಶ್ವರ, ಪಾರಿಪ್ಲವ, ಪೃಥಿವೀ ತೀರ್ಥ, ದಕ್ಷಾಶ್ರಮ (ದಕ್ಷೇಶ್ವರ), ಶಾಲಕಿನೀ, ನಾಗತೀರ್ಥ, ಪಂಚನದ, ಕೋಟಿತೀರ್ಥ/ಕೋಟೀಶ್ವರ, ಅಶ್ವಿತೀರ್ಥ, ವರಾಹತೀರ್ಥ, ಸೋಮತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಶಿವಲಿಂಗ ಸ್ಥಳಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತಾ ಸ್ನಾನ, ಪೂಜೆ, ದಾನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ತೀರ್ಥಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ, ಅಶ್ವಮೇಧ, ರಾಜಸೂಯ, ಸೋಮಯಜ್ಞಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಹೇಳಿ ಚೈತ್ರ ಆಚರಣೆಗಳು, ಕಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾದಾನ, ಪಿತೃಪಕ್ಷ/ಮಹಾಲಯ ಶ್ರಾದ್ಧ, ಗ್ರಹಣದಾನ ನಿಯಮಗಳನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ತೀರ್ಥವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಸ್ಥಾಣು ತೀರ್ಥವನ್ನು ಮೋಕ್ಷದ ಶಿಖರವೆಂದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊಗಳುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದು/ಪಠಿಸುವುದು ಪಾಪನಾಶಕವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

136 verses

Adhyaya 66

The Greatness of Haridvāra (Gaṅgādvāra-māhātmya)

ವಸು–ಮೋಹಿನೀ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನೀ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಗಂಗಾದ್ವಾರ (ಹರಿದ್ವಾರ)ದ ಪುಣ್ಯಪ್ರದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾಳೆ. ವಸು, ಭಾಗೀರಥನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಗಂಗೆಯು ಲಾಕಾನಂದಾ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದುದನ್ನೂ, ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಯಜ್ಞಭೂಮಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಪಾವನವಾದುದನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ದಕ್ಷಯಜ್ಞದ ಸಂಕಟ—ಶಿವನ ಬಹಿಷ್ಕಾರ, ಸತಿಗೆ ಅವಮಾನ, ಅವಳ ದೇಹತ್ಯಾಗ; ಆ ಸ್ಥಳ ಸ್ನಾನ-ತರ್ಪಣಗಳಿಗೆ ಮಹಾಫಲದಾಯಕ ತೀರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ವೀರಭದ್ರನು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಯಜ್ಞ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಹರಿದ್ವಾರದ ಉಪತೀರ್ಥಗಳು—ಹರಿತೀರ್ಥ (ಹರಿಪಾದ), ತ್ರಿಗಂಗಾ, ಕನಖಲ್, ಜಹ್ನುತೀರ್ಥ, ಕೋಟಿತೀರ್ಥ/ಕೋಟೀಶ, ಸಪ್ತಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಸಪ್ತರ್ಷಿ ಆಶ್ರಮಗಳು, ಆವರ್ತ, ಕಪಿಲಾ ಸರೋವರ, ನಾಗರಾಜ ತೀರ್ಥ, ಲಲಿತಕಾ, ಶಾಂತನು ತೀರ್ಥ, ಭೀಮಸ್ಥಳ ಇತ್ಯಾದಿ—ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವ್ರತ-ದಾನ ಫಲಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಕುಂಭ ಸಂಬಂಧಿತ ಸೂರ್ಯ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳು, ವಾರುಣ/ಮಹಾವಾರುಣಕ ಮೊದಲಾದ ಅಪರೂಪದ ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನದ ವಿಶೇಷ ಮಹಿಮೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸತ್ಕಾರ, ಹಾಗೆಯೇ ಹರಿದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣೆ, ಪಠಣ, ಗಂಗಾಸಹಸ್ರನಾಮ ಜಪ, ಪುರಾಣಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಬರಹದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ರಕ್ಷೆ-ಪುಣ್ಯ ಫಲಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

57 verses

Adhyaya 67

Badarikāśrama-māhātmya: The Five Śilās, Tīrthas, and the Path of Liberation

ವಸು–ಮೋಹಿನಿಯ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಬದರೀ ಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ—ಇದು ಹರಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರ; ಇಲ್ಲಿ ನರ–ನಾರಾಯಣರು ಲೋಕಹಿತಾರ್ಥ ಯುಗಯುಗಾಂತರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಗ್ನಿ/ವಹ್ನಿ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನದಿಂದ ಪಾಪದಾಹ, ನಾರದೀ ಶಿಲೆ ಮತ್ತು ನಾರದಕುಂಡದಿಂದ ಶುದ್ಧಿ, ಪಂಚಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ತರ್ಪಣದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಿಂದ ಪುನರಾಗಮನ-ನಿವೃತ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಗರುಡನ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ವರಗಳಿಂದ ವೈನತೇಯ-ಶಿಲೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆ; ಅದರ ಸ್ಮರಣೆಯೂ ಪುಣ್ಯದಾಯಕ. ವಾರಾಹೀ ಮತ್ತು ನರಸಿಂಹ ಶಿಲೆಗಳು ಅವತಾರಕೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ದುರ್ಗತಿನಿವಾರಣೆ, ವೈಷ್ಣವಧಾಮಪ್ರಾಪ್ತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಐದನೇ ನರ–ನಾರಾಯಣ ಶಿಲೆ ಯುಗಧರ್ಮವಾಗಿ—ಪೂರ್ವಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ, ಕಲಿಯಲ್ಲಿ ನಾರದಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಶಿಲಾರ್ಚನೆ (ವೈಶಾಖ/ಕಾರ್ತಿಕ) ಮೂಲಕ ಸುಲಭ. ಕಪಾಲಮೋಚನಾದಿ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳ ಪಟ್ಟಿ ನೀಡಿ ಯಾತ್ರಾಜಾಲವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಬದರಿಯಲ್ಲಿ ಪಠಣ, ವಾಸ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಾಪರಹಿತತೆ, ಸಮೃದ್ಧಿ, ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಹರಿದರ್ಶನ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಮಾಪ್ತಿ।

83 verses

Adhyaya 68

Kāmodākhyāna (Glory of the Kāmodā Sacred Place)

ಮೋಹಿನಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ವಸು ಉತ್ತರಿಸಿ ಗಂಗಾತೀರದ ‘ಕಾಮೋದಾ’ ತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಕ್ಷೀರಸಾಗರ ಮಥನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ‘ಕನ್ಯಾರತ್ನಗಳು’—ರಮಾ, ವಾರುಣಿ, ಕಾಮೋದಾ, ವರಾ—ಉದ್ಭವಿಸಿದವು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ವಾರುಣಿಯನ್ನು ಅಸುರರು ಪಡೆದರು; ಲಕ್ಷ್ಮೀ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ಥಿರ ಸಹಧರ್ಮಿಣಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದಳು. ದೇವತೆಗಳು ಭವಿಷ್ಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿದು, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಕಾಮೋದಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನನಿಮಗ್ನಳಾಗಿ ವಿಷ್ಣು-ಸಂಯೋಗವನ್ನು ಬಯಸುವ ದೇವಿ ಕಾಮೋದೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿ ಹೃದಯಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಷ್ಣು ಸಿಗುವನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದೇವಿಯ ಆನಂದಾಶ್ರುಗಳು ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಸುಗಂಧಿತ ಹಳದಿ ‘ಕಾಮೋದ’ ಕಮಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವು. ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ, ಅವಿಧಿಯಿಂದ ದುಃಖ. ತೀರ್ಥವು ಗಂಗಾದ್ವಾರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ; ಒಂದು ವರ್ಷ ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರಿ ಮಂತ್ರಜಪ, ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ಮಾಡಿದರೆ ಸాక్షಾತ್ ದರ್ಶನ. ಚೈತ್ರ ದ್ವಾದಶಿಯ ಸ್ನಾನ-ಶ್ರವಣದಿಂದ ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾಮನಾಪೂರ್ತಿ; ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಥಾಶ್ರವಣ ಪಾಪನಾಶಕ.

26 verses

Adhyaya 69

Kāmākṣā-māhātmya (Glory of Kāmākṣā) with Siddhanātha Account

ವಸು–ಮೋಹಿನೀ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ, ಹಿಂದಿನ ಪಾಪನಾಶಕ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೋಹಿನೀ ಕಾಮಾಕ್ಷಾ ಪೂಜೆಯ ಫಲವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ವಸು ಪೂರ್ವ ಸಮುದ್ರತೀರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಮಾಕ್ಷೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ ವ್ರತಸಮಾನ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ನಿಯಮಿತ ಆಹಾರ, ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಪೂಜೆ, ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯ ವಾಸ; ಇದರಿಂದ ದರ್ಶನ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಿ ಭಯಂಕರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಅಚಲ ಧೈರ್ಯವೇ ಸಿದ್ಧಿಯ ಮಾನದಂಡ, ಭಯ–ಚಂಚಲತೆ ಅಡ್ಡಿ. ನಂತರ ಪಾರ್ವತೀಪುತ್ರ ಸಿದ್ಧನಾಥನ ವೃತ್ತಾಂತ—ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುಪ್ತನಾಗಿದ್ದು, ಕಲಿಯ ಒಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹಂತದ ನಂತರ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಜನರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿ ಕಲಿಯ ತ್ರಿವಿಧ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸುವನು. ಸಿದ್ಧೇಶನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಮಾಕ್ಷೆಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸ್ವಪ್ನದರ್ಶನ, ಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಲೋಕಭ್ರಮಣಾದಿ ವರಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಮುಂದಾಗಿ ಮತ್ಸ್ಯನಾಥ ಕಥೆ—ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮಗು ಮೀನು ನುಂಗಿ, ಶಿವನ ಪರತತ್ತ್ವೋಪದೇಶದಿಂದ (ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರಸಂಬಂಧಿತ) ಸಿದ್ಧನಾಗಿ, ಉಮೆಯಿಂದ ‘ಸಿದ್ಧರ ನಾಥ’ ಎಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಶ್ರವಣದಿಂದ ಶುದ್ಧಿ, ಇಷ್ಟಫಲ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂಬ ಪ್ರಶಂಸೆ ಇದೆ।

28 verses

Adhyaya 70

Prabhāsa-kṣetra: Circuit of Tīrthas and Shrines Leading to Bhukti and Mokṣa

ಮೋಹಿನೀ ವಸುವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಳುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ವಸು ಪ್ರಭಾಸವನ್ನು ವಿಶಾಲ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ-ಪರಿಕ್ರಮಾ ವಲಯವೆಂದು, ಮಧ್ಯವೇದಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅರ್ಕಸ್ಥಲದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೀರ್ಥವನ್ನೂ ವರ್ಣಿಸಿ, ಸೋಮನಾಥನ ಸ್ನಾನ-ಪೂಜೆಯಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ—ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಅನೇಕ ಲಿಂಗಪೂಜೆಗಳು, ಅಗ್ನಿತೀರ್ಥ-ಕಪರ್ದ್ದೀಶ, ಕೇದಾರೇಶ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಶೈವಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹ/ಆದಿತ್ಯ ಪರಿಕ್ರಮೆ (ಕುಜ, ಗುರು, ಚಂದ್ರ, ಶುಕ್ರ, ಶನಿ, ರಾಹು, ಕೇತು). ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೇವೀ ಆರಾಧನೆ, ಗಣೇಶ/ವಿನಾಯಕ ವಿಧಿಗಳು, ವೈಷ್ಣವ ಪ್ರಸಂಗಗಳು (ಆದಿ-ನಾರಾಯಣ, ನಗರಾದಿತ್ಯ ಸಮೀಪ ಕೃಷ್ಣ-ಸಾಯುಜ್ಯ), ಶ್ರಾದ್ಧ-ಪಿಂಡದಾನ—ಗಯಾಸಮಾನ ಫಲವೆಂಬ ಪ್ರಶಂಸೆ—ಇವೆಲ್ಲ ಸೇರಿವೆ. ಬಾವಿ, ನದಿ, ಸಂಗಮ, ಕುಂಡಗಳ ಹೆಸರಿನ ದಟ್ಟ ಪಟ್ಟಿಯು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷತೀರ್ಥಗಳಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸದ ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾಸಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದು/ಓದುವುದು ಅಥವಾ ಬರಹವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ರಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಭಯನಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

96 verses

Adhyaya 71

Puṣkara-Māhātmya (The Glory of Puṣkara)

ಮೋಹಿನೀ ಪುಷ್ಕರೋದ್ಭವ ಪುಷ್ಕರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ವಸು ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ನಿತ್ಯ ಇಚ್ಛಾಪೂರ್ತಿಕರ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆಗಳ ನಿವಾಸವಾಗಿದ್ದು ಶಿವದೂತೀ ರಕ್ಷಿಸುವ ಸ್ಥಳ. ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನ ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಕರ; ಒಮ್ಮೆ ಸ್ನಾನ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ದರ್ಶನವೂ ಮಹಾ ವೈದಿಕ ಯಜ್ಞಫಲಕ್ಕೆ ಸಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬಳಿಕ ಪುಷ್ಕರದ ಒಳಗಿನ ತೀರ್ಥಭೂಗೋಳ—ಶಿಖರಗಳು, ಹರಿವುಗಳು, ಮೂರು ಸರೋವರಗಳು (ಜ್ಯೇಷ್ಠ/ಮಧ್ಯ/ಕನಿಷ್ಠ), ಸರಸ್ವತೀ ಸಂಬಂಧಿತ ಘಾಟಗಳು, ಹಾಗೂ ನಂದಾ, ಕೋಟಿತೀರ್ಥ, ಅಗಸ್ತ್ಯಾಶ್ರಮ, ಸಪ್ತರ್ಷ್ಯಾಶ್ರಮ, ಮನುಸ್ಥಾನ, ಗಂಗೋದ್ಗಮ, ವಿಷ್ಣುಪದ, ನಾಗತೀರ್ಥ, ಪಿಶಾಚತೀರ್ಥ, ಶಿವದೂತೀ-ಸರೋವರ, ಆಕಾಶ-ಪುಷ್ಕರ ಇತ್ಯಾದಿ—ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತೀ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಗೋদান, ಭೂದಾನ, ಸ್ವರ್ಣ, ಅನ್ನ, ಧಾನ್ಯ, ಎಳ್ಳು ದಾನ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಪಾಪಕ್ಷಯ, ದೀರ್ಘಾಯು, ಸಮೃದ್ಧಿ, ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಲೋಕ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮ/ವಿಷ್ಣು/ರುದ್ರಲೋಕ, ಸ್ವರ್ಗ ಅಥವಾ ಮೋಕ್ಷ ಫಲಗಳನ್ನು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ನಕ್ಷತ್ರ-ಯೋಗ ನಿಯಮಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣೆ, ನಾಮೋಚ್ಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಶ್ರವಣ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೂ ಪುಷ್ಕರ ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾರಲಾಗಿದೆ.

Adhyaya 72

An Account of the Power of Sage Gautama’s Austerities (Gautamāśrama-māhātmya)

ವಸು–ಮೋಹಿನೀ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನೀ, ಪುಷ್ಕರದ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ಗೌತಮಾಶ್ರಮದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ವಸು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಗೌತಮನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಆ ಆಶ್ರಮ ಪಾಪನಾಶಕ ಆಶ್ರಯ, ಕ್ಲೇಶಶಮನ; ದೀರ್ಘ ವ್ರತ-ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವಲೋಕಪ್ರದ. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದ ದುರ್ಭಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಸಿದ ಋಷಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ಅನ್ನ ಬೇಡಿದಾಗ, ಕರుణಾಮಯ ಗೌತಮನು ಗಂಗೆಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆ; ಗಂಗಾ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪ್ರकटವಾಗಿ ಗೋದಾವರಿಯಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ತಪೋಬಲದಿಂದ ಅದೇ ದಿನ ಅಕ್ಕಿ ಬಿತ್ತಿ ಕೊಯ್ದು, ದುರ್ಭಿಕ್ಷ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆಹಾರ ಒದಗುತ್ತದೆ. ಸಂತುಷ್ಟ ತ್ರ್ಯಂಬಕ ಶಿವನು ದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಅಚಲ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ, ಸಮೀಪದ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯನಿವಾಸದ ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಆ ಪರ್ವತ ತ್ರ್ಯಂಬಕವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋದಾವರಿಯಲ್ಲಿ (ಗಂಗಾ) ಸ್ನಾನ, ತ್ರ್ಯಂಬಕ ಪೂಜೆ, ಪಿತೃಕರ್ಮ, ಪಂಚವಟಿಯಲ್ಲಿ ವ್ರತಗಳು—ರಾಮನ ತ್ರೇತಾಯುಗ ವಾಸದಿಂದಲೂ ಪವಿತ್ರ—ಮೋಕ್ಷಫಲದಾಯಕ; ಪಠಣ-ಶ್ರವಣದಿಂದ ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ.

Adhyaya 73

Vedapāda-stava (Hymn in Vedic Quarters): Śiva’s Tāṇḍava at Puṇḍarīkapura

ವಸು–ಮೋಹಿನೀ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನೀ ಗೋದಾವರಿ–ಪಂಚವಟಿಯ ಸಮೀಪ ತ್ರ್ಯಂಬಕನ ಮಹಿಮೆ ಹಾಗೂ ಮಹಾದೇವನು ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿದ ಪುಂಡರೀಕಪುರದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ವಸು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯ ಜೈಮಿನಿ ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ನಗರಸದೃಶ ತೀರ್ಥಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನೋಡಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ತರ್ಪಣ-ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಮಣ್ಣಿನ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದನು. ತೃಪ್ತನಾದ ಶಿವನು ಉಮಾ, ಗಣೇಶ, ಸ್ಕಂದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ, ಜೈಮಿನಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಅದ್ಭುತ ನೃತ್ಯರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪ್ರಮಥರನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ ಉನ್ಮತ್ತ ತಾಂಡವವನ್ನು ಮಾಡಿದನು—ಭಸ್ಮ, ಚಂದ್ರ, ಗಂಗಾ, ತೃತೀಯ ನೇತ್ರ, ಸರ್ಪ, ಚರ್ಮ ಇತ್ಯಾದಿ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಜಗತ್ತು ಕಂಪಿತವಾಯಿತು. ಜೈಮಿನಿ ವೇದಪದಯುಕ್ತ ದೀರ್ಘ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ವಿಶ್ವಾಧಿಪತ್ಯ, ಪಂಚಬ್ರಹ್ಮರೂಪಗಳು (ಈಶಾನ, ತತ್ಪುರುಷ, ಅಘೋರ/ಘೋರ, ವಾಮದೇವ, ಸದ್ಯೋಜಾತ), ಸಂಸಾರಭಯದಿಂದ ಶರಣು ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಆಯುಷ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ, ವಿದ್ಯೆ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಜನ್ಮಜನ್ಮಾಂತರ ದಾಸ್ಯವನ್ನು ವರವಾಗಿ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಪಠಣದಿಂದ ಜಯ, ಬುದ್ಧಿ, ಧನ, ಪುತ್ರಲಾಭ, ಶಿವಲೋಕ/ಸಾಯುಜ್ಯ; ತಾಂಡವತೀರ್ಥ ಸ್ನಾನ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ, ಪಿತೃಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿ, ದಾನ ಅಕ್ಷಯವೆಂದು ಹೇಳಿದೆ.

Adhyaya 74

The Greatness of Gokarṇa (Gokarṇa-māhātmya)

ವಸು–ಮೋಹಿನೀ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ, ಪುಂಡರೀಕಪುರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೋಹಿನೀ ಗೋಕರ್ಣದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ವಸು ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಗೋಕರ್ಣವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅದರ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮೋಕ್ಷ; ಅನೇಕ ತೀರ್ಥ, ಕ್ಷೇತ್ರ, ವನಕುಂಜಗಳಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಪುಣ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಅಲ್ಲಿ ದೇವರು, ಅಸುರರು, ಮಾನವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಗರನ ಪುತ್ರರ ತೋಡಿಕೆಯಿಂದ ಸಮುದ್ರ ಉಬ್ಬಿ, ಗೋಕರ್ಣದ ಋಷಿಗಳು ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಮಹೇಂದ್ರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಪರಶುರಾಮನ ಶಾಂತ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಸೇರಿ ಆತಿಥ್ಯ ಪಡೆದು, ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿ ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಮರಳಿ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪರಶುರಾಮನು ತೀರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ವರುಣನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾನೆ; ವರುಣನು ಗರ್ವದಿಂದ ತಡಮಾಡಿದಾಗ, ಭಾರ್ಗವಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರೇರಿಸಿ ಜಲವನ್ನು ಶೋಷಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭೀತನಾದ ವರುಣನು ಶರಣಾಗುತ್ತಾನೆ; ಜಲ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಗೋಕರ್ಣ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಶುರಾಮನು ಶಂಕರನನ್ನು ‘ಗೋಕರ್ಣ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಸ್ಮರಣೆ, ದರ್ಶನ, ನಿವಾಸ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಬಹುಗುಣ ಪುಣ್ಯ; ಅಲ್ಲಿ ಮರಣದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗ; ಶಿವಸನ್ನಿಧಿ ಪಾಪನಾಶಕ.

Adhyaya 75

The Greatness of Lakṣmaṇācala, with the Narrative of Rāma and Lakṣmaṇa

ಮೋಹಿನೀ–ವಸು ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ, ಗೋಕರ್ಣನ ಪಾಪನಾಶಕ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೋಹಿನೀ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾಚಲದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾಳೆ. ವಸು ಚತುರ್ವ್ಯೂಹ ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ದಿವ್ಯಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ರಾಮನು ನಾರಾಯಣ, ಭರತನು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಶತ್ರುಘ್ನನು ಅನಿರುದ್ಧ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಸಂಕರ್ಷಣ (ಶಿವ/ಮಂಗಳಭಾವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ). ನಂತರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರಾಮಾಯಣ: ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಯಜ್ಞ, ತಾಡಕಾ–ಸುಬಾಹು ವಧೆ, ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಲಾಭ, ಮಿಥಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವಧನುಸ್ಸು ಭಂಗ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಗಳು, ಪರಶುರಾಮನ ವಿನಯ, ವನವಾಸ, ಸೀತಾಹರಣ, ಸುಗ್ರೀವಮೈತ್ರಿ, ಹನುಮಂತನ ದೌತ್ಯ, ಸೇತುಬಂಧ, ಇಂದ್ರಜಿತ್–ರಾವಣ ವಧೆ, ಸೀತೆಯ ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆ, ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಮರಳಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ, ಸೀತಾತ್ಯಾಗ, ಕುಶ–ಲವ ಹಾಗೂ ಅಶ್ವಮೇಧ ಪ್ರಸಂಗ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದುರ್ವಾಸಾ ಘಟನೆಯಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಆತ್ಮತ್ಯಾಗಮಯ ನಿರ್ಗಮನ ಮತ್ತು ರಾಮನ ಪರಮಧಾಮಾರೋಹಣ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಶಾಶ್ವತ ತೀರ್ಥಾಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಲಕ್ಷ್ಮಣಾಚಲ ದರ್ಶನದಿಂದ ಜೀವನಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಹರಿಧಾಮಪ್ರಾಪ್ತಿ, ದಾನ-ಕರ್ಮಗಳು ಅಕ್ಷಯಫಲ, ಪಠಣ-ಶ್ರವಣದಿಂದ ರಾಮಪ್ರಿಯತೆ; ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಮೋಕ್ಷದರ್ಶನದ ದ್ವಾರವೆಂದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Adhyaya 76

Setu-māhātmya (The Glory of Setu and the Fruits of its Tīrthas)

ವಸು–ಮೋಹಿನೀ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನೀ, ಹಿಂದಿನ ರಾಮಾಯಣ ಪಠಣವನ್ನು ಪಾಪನಾಶಕ ಹಾಗೂ ಪುಣ್ಯವರ್ಧಕವೆಂದು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಸೇತುವಿನ ಪರಮ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ವಸು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಸೇತುವಿನ ಕೇವಲ ದರ್ಶನವೇ ಸಂಸಾರಸಾಗರದಿಂದ ಪಾರಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀರಾಮೇಶ್ವರನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ; ನಿಯಮಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆ ಪರಮಪದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸೇತುವಿನ ತೀರ್ಥಗಳು—ಚಕ್ರತೀರ್ಥ, ತಾಲತೀರ್ಥ, ಸೀತಾಕುಂಡ, ಮಂಗಳತೀರ್ಥ, ಅಮೃತವಾಪಿ, ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡ, ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ, ಜಟಾತೀರ್ಥ, ಹನುಮತ್ಕುಂಡ, ಅಗಸ್ತ್ಯತೀರ್ಥ, ರಾಮಕುಂಡ, ಲಕ್ಷ್ಮೀತೀರ್ಥ, ಅಗ್ನಿತೀರ್ಥ, ಶಿವತೀರ್ಥ, ಶಂಖತೀರ್ಥ, ಕೋಟಿತೀರ್ಥ, ಸಾಧ್ಯಾಮೃತ, ಸರ್ವತೀರ್ಥ, ಧನುಷ್ಕೋಟಿ, ಕ್ಷೀರಕುಂಡ, ಕಪಿತೀರ್ಥ, ಗಾಯತ್ರೀ–ಸರಸ್ವತೀ ತೀರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಋಣಮೋಚನ—ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ವಿಭಿನ್ನ ಫಲಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ: ಅಮರತ್ವ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ/ಶಿವಲೋಕ, ಯೋಗಗತಿ, ಆರೋಗ್ಯ, ವಿಜಯ, ಸಂತಾನ-ಧನ, ಸಮೃದ್ಧಿ-ಸೌಂದರ್ಯ, ಬಂಧನ/ಋಣವಿಮೋಚನೆ, ಹಾಗೂ ದುಷ್ಟ ಜನ್ಮ ತಪ್ಪಿಸುವುದು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸೇತು ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಓದಿದರೂ ಕೇಳಿದರೂ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಉಪಸಂಹಾರ।

Adhyaya 77

नर्मदातीर्थमाहात्म्ये तीर्थसंग्रहः (The Greatness of the Sacred Fords of the Narmadā)

ಸೇತು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಬಳಿಕ ಮೋಹಿನೀ ರೇವಾ/ನರ್ಮದೆಯ ತೀರ್ಥಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಆದರೆ ಸಮಗ್ರ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾಳೆ. ವಸು ಎರಡೂ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ನಾಲ್ಕು ನೂರು ತೀರ್ಥಗಳ ‘ಗುಚ್ಛ’, ತೀರವಾರು ಎಣಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ರೇವೆಯ ಸಮುದ್ರ-ಸಂಗಮದ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಫಲ-ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ—ಓಂಕಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಎರಡು ಕ್ರೋಶ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಮೂರುವರೆ ಕೋಟಿ’ ಪುಣ್ಯ, ಕಪಿಲಾ-ಸಂಗಮ ಮತ್ತು ಅಶೋಕ-ವನದಂತಹ ಸಂಗಮ-ವನಗಳ ಮಹಾತೀರ್ಥ-ಸಮ ಫಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಶತಗುಣ, ಸಹಸ್ರಗುಣ, ದಶಸಹಸ್ರಗುಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಹೆಚ್ಚುವ ಫಲಕ್ರಮ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. 108 ಮುಂತಾದ ನಿಶ್ಚಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಂಗಮಗಳು, ಪ್ರಮುಖ ಶೈವ ಲಿಂಗಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ‘ಸ್ವರ್ಣ-ತೀರ್ಥಗಳು’ ಪಟ್ಟಿ ಆಗುತ್ತವೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶೈವ, ವೈಷ್ಣವ, ಶಾಕ್ತ, ಮಾತೃಕಾ, ಬ್ರಹ್ಮ-ಸಂಬಂಧಿತ, ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ ಪರಂಪರೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ತೀರ್ಥವರ್ಗೀಕರಣ ಮಾಡಿ—ನರ್ಮದೆಯ ಪುಣ್ಯ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಈ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಶ್ರವಣ-ಪಠಣ-ಲೇಖನ ಪಾಪನಾಶ ಮಾಡಿ ಗೃಹರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಸಮೃದ್ಧಿ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

Adhyaya 78

The Glory of Avantikā (Avanti-māhātmya)

ಮೋಹಿನೀ ವಸುಗೆ ಅವಂತೀ/ಅವಂತಿಕಾ (ಉಜ್ಜಯಿನೀ)ಯ ಪವಿತ್ರ ಉದ್ಭವ, ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ದೇವರುಗಳು ಪೂಜಿಸುವ ಮಹಾಕಾಲನ ಗ್ಲಾನಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ವಸು ಮಹಾಕಾಲವನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ತೀರ್ಥಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಅದು ಅಪ್ರತಿಮ ಕ್ಷೇತ್ರ ಹಾಗೂ ತಪಸ್ಸಿನ ಆಸನ; ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾಕಾಲನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳು, ಕುಂಡಗಳು, ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಲಿಂಗಗಳ ಹೆಸರುಗಳು, ಸ್ನಾನ-ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳು ಹಾಗೂ ಫಲಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ—ಕಪಾಲಮೋಚನದಿಂದ ಮಹಾಪಾಪಶುದ್ಧಿ, ಕಲಕಲೇಶದಲ್ಲಿ ವಿವಾದಜಯ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ, ನಿರ್ಭಯತೆ, ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿ, ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಲೋಕ ಅಥವಾ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ. ಯಾತ್ರಾಚಾರವಾಗಿ ಒಳಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ವಿಘ್ನೇಶ, ಭೈರವ ಮತ್ತು ಉಮೆಯ ಪೂಜೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹಾಕಾಲವನದಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯ ಲಿಂಗಗಳಿವೆ; ಎದುರಾದ ಯಾವ ಲಿಂಗವನ್ನಾದರೂ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಭಕ್ತನು ಶಿವಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವಂತೀ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದೇ ಪಾಪನಾಶಕವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ।

Adhyaya 79

The Description of the Greatness of Mathurā (Mathurā-māhātmya)

ವಸು–ಮೋಹಿನೀ ಸಂವಾದದಿಂದ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಂತಿಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿದ ನಂತರ ಮೋಹಿನೀ ಮಥುರೆಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ವಸು ಮಥುರೆಯನ್ನು ಭಗವಂತನ ಪ್ರಾಕಟ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಜನ್ಮ, ಗೋಕುಲಲೀಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಸನ ದೈತ್ಯರ ಸಂಹಾರದಿಂದ ಅದು ಪಾವನವಾಗಿದೆ. ನಂತರ ದ್ವಾದಶ ವನಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಮಧುವನ, ತಾಲಾಹ್ವಯ, ಕುಮುದ, ಕಾಮ್ಯವನ (ವಿಮಲ-ಹ್ರದ ಸಹಿತ), ಬಹುಲ, ಭದ್ರವನ, ಖಾದಿರ, ಮಹಾವನ, ಲೋಹಜಂಘ, ಬಿಲ್ವಾರಣ್ಯ, ಭಾಂಡೀರ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ವೃಂದಾವನ—ಪ್ರತಿ ವನದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ನಾನ-ಪೂಜೆಯಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಭಕ್ತಿಫಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಥುರಾ-ಮಂಡಲವನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತು ಯೋಜನಗಳ ತೀರ್ಥಪರಿಕ್ರಮಾ ವಲಯವೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಿ, ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೂ ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ರಾಂತಿ/ವಿಮುಕ್ತ, ರಾಮತೀರ್ಥ, ಪ್ರಯಾಗ, ಕನಖಲ, ತಿಂದುಕ, ಪಟುಸ್ವಾಮಿ, ಧ್ರುವ, ಋಷಿತೀರ್ಥ, ಮೋಕ್ಷತೀರ್ಥ, ಬೋಧಿನೀ, ಕೋಟಿತೀರ್ಥ, ಅಸಿಕುಂಡ, ನವತೀರ್ಥ, ಸಂಯಮನ, ಧಾರಾಯತನ, ನಾಗತೀರ್ಥ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ/ಘಂಟಾಭರಣ, ಸೋಮ, ಪ್ರಾಚೀ ಸರಸ್ವತಿ, ಚಕ್ರತೀರ್ಥ, ದಶಾಶ್ವಮೇಧಿಕ, ವಿಘ್ನರಾಜ, ಅನಂತ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇಶವನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ, ಚತುರ್ವ್ಯೂಹರೂಪ ದಿವ್ಯ ಸನ್ನಿಧಿ ಮತ್ತು ಮಥುರಾ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಶ್ರವಣ-ಪಠನಗಳ ತಾರಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ।

Adhyaya 80

The Greatness of Śrī Vṛndāvana (Śrī-vṛndāvana-māhātmya)

ಮೋಹಿನೀ ವಸುವನ್ನು ವೃಂದಾವನದ ಗುಪ್ತ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ವಸು ರಹಸ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ನಾರದನು ವೃಂದಾ-ದೇವಿಯಿಂದ ಗೋಪೀಕೇಶ (ಗೋಪಿಯರ ಸ್ವಾಮಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ)ನ ಗುಹ್ಯ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಅಧ್ಯಾಯವು ಮಥುರಾ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ವೃಂದಾರಣ್ಯದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು—ಪುಷ್ಪಸರಸ್, ಕೌಸೂಮಸರಸ್, ಯಮುನಾ ತೀರ, ಗೋಪೀಕೇಶರ, ಸಖಿಸ್ಥಲ ಸಮೀಪದ ಗೋವರ್ಧನ—ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಾರದನ ವೃಂದಾ ಆಶ್ರಮಾಗಮನವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾಧವಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಿಂದ ಸರೋವರದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ನಾರದನು ರೂಪಾಂತರಕಾರಿ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ನಾರದೀ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರತ್ನಮಯ ಮಂದಿರ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಗೋಪೀಕೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನ/ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಮರಳಿ ಪುರುಷರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ವೃಂದಾ ಕುಬ್ಜಾ/ಸಂಕೇತ ಸಂಬಂಧಿತ ಅಂತರರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಗುರು–ಶಿಷ್ಯ ಗುಪ್ತ ‘ದಗ್ಧ-ಷಟ್ಕರ್ಣಗ’ ಮಂತ್ರಸಾಧನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕಮೇವ ಅದ್ವೈತ ಪರತತ್ತ್ವವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ವೃಂದಾವನದ ತೀರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಫಲಗಳು—ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡ, ಗೋವಿಂದಕುಂಡ, ತತ್ತ್ವಪ್ರಕಾಶ ಘಾಟ್, ಅರಿಷ್ಟಕುಂಡ, ಶ್ರೀಕುಂಡ, ರುದ್ರ/ಕಾಮಕುಂಡ ಇತ್ಯಾದಿ—ಪಟ್ಟಿ, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ವೃಂದಾವನಾಶ್ರಯದ ಮಹಿಮೆ, ಗೋವರ್ಧನ ಪಾವನಕಥೆ ಮತ್ತು ವೃಂದಾವನವೇ ಪರಮ ತೀರ್ಥ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಉಪಸಂಹಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

Adhyaya 81

The Exposition of the Deeds of Vasu (Vasu’s Vrindavan Boon and the Future Deeds of Hari)

ವಸು ಮೋಹಿನಿಗೆ ತೀರ್ಥ-ಪರಿಕ್ರಮೆಯ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಉಪದೇಶಿಸಿ, ನಂತರ ಮೋಹಿನಿ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ವಸುವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿ ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ವಸು ವೃಂದಾರಣ್ಯ (ವೃಂದಾವನ) ವಾಸವನ್ನು ಆಯ್ದು ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಆಗ ವಿಷ್ಣು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಅದೇ ವರವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ವೃಂದಾವನದ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಆಸಕ್ತನಾದ ವಸು ನಾರದರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸುವ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಾರದರು ಶಿವನ ಮೂಲಕ ಪಡೆದ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಶಿವನು ಗೋಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸುರಭಿಯಿಂದ ಕೇಳಿದ್ದದು: ಭೂಮಿಯ ಭಾರ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಹರಿಯ ಅವತಾರ, ಕೃಷ್ಣನ ವ್ರಜಲೀಲೆಗಳು (ಪೂತನಾವಧೆ, ಕಾಲಿಯದಮನ, ಇತರ ದೈತ್ಯನಿಗ್ರಹ), ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಸವಧೆ, ದ್ವಾರಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಗಳು, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾದವರ ಉಪಸಂಹಾರ ಮತ್ತು ಹರಿಯ ಸ್ವಧಾಮಪ್ರಾಪ್ತಿ. ನಾರದರು ವೀಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಗಾನಮಾಡುತ್ತಾ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ವಸು ವ್ರಜದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಲೀಲೆ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಕಾತರನಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ.

Adhyaya 82

The Fruits of Hearing the Mahāpurāṇas; Mohinī’s Tīrtha-Yātrā; Mohinī Ekādaśī Discipline

ಋಷಿಗಳು ಕೃಷ್ಣಲೀಲೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ ಸೂತನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ವಸು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದ ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರಿ ಮೋಹಿನಿ ಏನು ಮಾಡಿದಳು ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸೂತನು ವಸು ಸೂಚಿಸಿದ ವಿಧಿಯಂತೆ ಮೋಹಿನಿ ಮಾಡಿದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಗಂಗೆ ಮೊದಲಾದ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ದೇವಪೂಜೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನ, ಗಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಿಂಡದಾನ, ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಆರಾಧನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಪುರುಷೋತ್ತಮ, ದ್ವಾರಕಾ, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ಗಂಗಾದ್ವಾರ, ಬದರಿ (ನರ-ನಾರಾಯಣ), ಅಯೋಧ್ಯೆ, ಅಮರಕಂಟಕ, ಓಂಕಾರ, ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರ, ಪುಷ್ಕರ, ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತಃಪರಿಕ್ರಮೆಯೊಂದಿಗೆ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಗೋদান. ನಂತರ ವ್ರತ-ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಏಕಾದಶಿಯ ಪ್ರಯಾಣ/ಕಾಲನಿಯಮ, ‘ಮೋಹಿನೀ-ವೇಧ’ ತಪ್ಪಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಪೂಜೆಯಿಂದ ವೈಕುಂಠಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂಬ ಫಲವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ‘ಮೋಹಿನಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಸೂಚನೆ, ಮತ್ತು ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಉದಾಹರಣೆಯಿಂದ ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತಿಯ ಅಚಲತೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ ನಾರದೀಯ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯ, ಎಲ್ಲ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳಿಗೆ ಹಿತ, ಹಾಗೂ ಶಿವ/ಪ್ರಧಾನ/ಪುರುಷ/ಕರ್ಮ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ.