ಬ್ರಹ್ಮನು ದುಃಖವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿ, ಹರಿನಾಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತಿಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಶಕ್ತಿಯ ಕಡೆಗೆ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೌರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನಿಗಾಗಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ನಾಮೋಚ್ಚಾರ ಮಾಡಿದರೆ ಪರಮಪದ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವುದೇ ಹತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧಗಳ ಅವಭೃಥಸ್ನಾನಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧಕರ್ತನಂತೆ ಭಕ್ತನು ಪುನರ್ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಮರಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ಕಾಶಿ, ವಿರಜಾ ಮುಂತಾದ ತೀರ್ಥಗಳ ಮಹಿಮೆಯೂ ಜಿಹ್ವೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಲಸಿರುವ ದ್ವಾಕ್ಷರ ‘ಹರಿ’ಯ ಮುಂದೆ ಗೌಣ; ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹರಿಸ್ಮರಣದಿಂದ ಘೋರ ಪಾಪಗಳೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ—ಇದು ಭಕ್ತಿಕೇಂದ್ರಿತ ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮ. ನಂತರ ಅಧಿಕಾರಧರ್ಮವಾಗಿ, ದೈವದೂತರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಜನಾರ್ದನ/ಮಧುಸೂದನ ಭಕ್ತರನ್ನು ತಡೆಯಬಾರದು; ಅವರನ್ನು ದಂಡಿಸಿದರೆ ಆ ಪ್ರತಿಫಲ ದಂಡಿಸುವವನ ಮೇಲೆಯೇ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ದ್ವಾದಶೀ ವ್ರತ ಮಿಶ್ರ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಾಡಿದರೂ ಸ್ವತಃ ಪಾವನಗೊಳಿಸುವುದು; ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತರಿಗೆ ವಿರೋಧವಾಗುವ ಅಧರ್ಮಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 1
ब्रह्मोवाच । किमाश्चर्यं त्वया दृष्टं कथं वा खिद्यते भवान् । सद्गुणेषु च संतापः स तापो मरणांतिकः ॥ १ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ನೀನು ಯಾವ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡೆ? ನೀನು ಏಕೆ ಖಿನ್ನನಾಗಿದ್ದೀಯ? ಸದ್ಗುಣಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂತಾಪ—ಆ ದಹಿಸುವ ಶೋಕ—ಕೊನೆಗೆ ಮರಣದಲ್ಲೇ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ॥೧॥
Verse 2
यस्योच्चारणमात्रेण प्राप्यते परमं पदम् । तमुपोष्य कथं सौरे न गच्छति नरस्त्विति ॥ २ ॥
ಯಾರ ಹೆಸರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಚ್ಚರಿಸಿದರೂ ಪರಮಪದ ದೊರಕುವುದೋ—ಆ ಪ್ರಭುವಿಗಾಗಿ ‘ಸೌರ’ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನು ಆ ಗತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯದೆ ಇರಬಲ್ಲನು?॥೨॥
Verse 3
एको हि कृष्णस्य कृतः प्रणामो दशाश्वमेधावभृथेन तुल्यः । दशाश्वमेधी पुनरेति जन्म कृष्णप्रणामी न पुनर्भवाय ॥ ३ ॥
ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಒಂದೇ ಪ್ರಣಾಮವು ಹತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಗಳ ಅವಭೃಥಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನ. ಹತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧ ಮಾಡಿದವನು ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣಪ್ರಣಾಮಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ॥೩॥
Verse 4
कुरुक्षेत्रेण किं तस्य किं काश्या विरजेन वा । जिह्वाग्रे वर्तते यस्य हरिरित्यक्षरद्वयम् ॥ ४ ॥
ಯಾರ ಜಿಹ್ವಾಗ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಹರಿ’ ಎಂಬ ದ್ವ್ಯಕ್ಷರ ನಾಮವು ನೆಲೆಸಿದೆಯೋ, ಅವನಿಗೆ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ಕಾಶಿ ಅಥವಾ ವಿರಜಾ ತೀರ್ಥವೇನು ಬೇಕು?
Verse 5
ब्राह्मणः श्वपचीं गच्छन् विशेषेण रजस्वलाम् । अन्नमश्नन्सुरापक्वं मरणे यो हरिं स्मरेत् ॥ ५ ॥
ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಶ್ವಪಚಿ ಜಾತಿಯ ಸ್ತ್ರೀಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿದರೂ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಜಸ್ವಲೆಯಾಗಿದ್ದರೂ—ಮದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನವನ್ನೂ ತಿಂದರೂ, ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದರೆ ಅವನು ಉದ್ಧಾರವಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 6
अभक्ष्यागम्ययोर्जातं विहाय पापसंचयम् । स याति विष्णुसायुज्यं विमुक्तो भवबंधनैः ॥ ६ ॥
ಅಭಕ್ಷ್ಯ ಭಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅಗಮ್ಯ ಗಮನದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪಾಪಸಂಚಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಅವನು ವಿಷ್ಣು-ಸಾಯುಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಭವಬಂಧನಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 7
यन्नामोच्चारणान्मोक्षः कथं न तदुपोषणे । यस्मिन्संगीयते सोऽपि चिंत्यते पुरुषोत्तमः ॥ ७ ॥
ಯಾರ ನಾಮೋಚ್ಚಾರಣದಿಂದಲೇ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುತ್ತದೋ, ಅವನಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಉಪವಾಸದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಹೇಗೆ ಸಿಗದಿರುತ್ತದೆ? ಮತ್ತು ಅವನ ನಾಮವನ್ನು ಹಾಡುವಾಗ ಪುರುಷೋತ್ತಮನ ಚಿಂತನೆಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ.
Verse 8
लीलया चोच्चरेद्देवं श्रृणुयाच्च जनार्दनम् । गंगांभः पूतपुण्यत्वे स नरः समतां व्रजेत् ॥ ८ ॥
ಲೀಲೆಯಾಗಿ ಕೂಡ ದೇವನ ನಾಮವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಜನಾರ್ದನನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿದವನು, ಗಂಗಾಜಲದ ಪಾವನ-ಪುಣ್ಯದಾಯಕ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 9
अस्माकं जगतांनाथो जन्मदः पुरुषोत्तमः । कथं शासति दुर्मेधास्तस्य वासरसेविनम् ॥ ९ ॥
ನಮಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ನಾಥನೂ ಜನ್ಮದಾತನೂ ಪುರುಷೋತ್ತಮನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಪವಿತ್ರ ತಿಥಿ-ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದವನಿಗೆ ಮೂಢನು ಹೇಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಬಲ್ಲನು?
Verse 10
यस्त्वं न चूर्णितस्तैस्तु यस्त्वं बद्धो न तैर्दृढम् । तदस्माकं कृतं मानं मे तत्त्वं नावबुध्यसे ॥ १० ॥
ನೀನು ಅವರಿಂದ ಚೂರುಮೂರಾಗದವನು; ಅವರಿಂದ ದೃಢವಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡದವನು. ಆದರೂ ನಮ್ಮಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮಾನವನ್ನು ನೀನು ಅಪಮಾನವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೀಯ; ನನ್ನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 11
यो नियोगी न जानाति नृपभक्तान्वरान् क्षितौ । कृत्स्नायासेन संयुक्तः स तैर्निग्राह्यते पुनः ॥ ११ ॥
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಕ್ತರನ್ನು ಗುರುತಿಸದ ನಿಯೋಗಿ, ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೂ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಂದಲೇ ಮತ್ತೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ದಂಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 12
राजेष्टा न नियोक्तव्याः सापराधा नियोगिना । स्वामिप्रसादात्सिद्धास्ते विनिन्युर्व्वै नियोगिनम् ॥ १२ ॥
ರಾಜನಿಂದ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೇವಕರು ಅಪರಾಧಿಗಳಾದರೂ, ನಿಯೋಗಿಯು ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸೇವೆಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಬಾರದು. ಸ್ವಾಮಿಯ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಸಿದ್ಧರಾದ ಅವರು ಆ ನಿಯೋಗಿಯನ್ನೇ ಪತನಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದರು.
Verse 13
एवं हि पापकर्तारः प्रणता ये जनार्दने । कथं संयमिता तेषां बाल्याद्भास्करनंदन ॥ १३ ॥
ಓ ಭಾಸ್ಕರನಂದನ! ಪಾಪ ಮಾಡಿದವರಾದರೂ ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ಶರಣಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದವರಲ್ಲಿ, ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಿಯಂತ್ರಣ ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟದೆ ಇರಲಿದೆ?
Verse 14
शैवैर्भास्करभक्तैर्वा मद्भक्तैर्वा दिवाकरे । करोमि तव साहाय्यं हरिभक्तैर्न भास्करे ॥ १४ ॥
ಹೇ ದಿವಾಕರಾ! ಶೈವರ ಮೂಲಕವಾಗಲಿ, ಭಾಸ್ಕರಭಕ್ತರ ಮೂಲಕವಾಗಲಿ, ನನ್ನ ಭಕ್ತರ ಮೂಲಕವಾಗಲಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ಆದರೆ ಹೇ ಭಾಸ್ಕರಾ, ಹರಿಭಕ್ತರ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲ.
Verse 15
सर्वेषामेव देवानामादिस्तुपुरुषोत्तमः ॥ १५ ॥
ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಆದಿಮೂಲ ಪುರುಷೋತ್ತಮನೇ—ಅವನೇ ಪರಮ ಕಾರಣ.
Verse 16
मधुसूदनभक्तानां निग्रहो नोपपद्यते । व्याजेनापि कृता यैस्तु द्वादशी पक्षयोर्द्वयोः ॥ १६ ॥
ಮಧುಸೂದನನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ದಂಡನೆ ಅಥವಾ ನಿಗ್ರಹ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ. ಯಾರು ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ನೆಪದಿಂದಾದರೂ ದ್ವಾದಶೀ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಸಹ ಅದು ಪಾವನ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ.
Verse 17
तैः कृते अवमाने तु तव नाहं सहायवान् । कृते सहाये तव सूर्यसूनो भवेदनीतिर्मम देहघातिनी । विपर्ययो ब्रह्मपदात्सुपुण्यात्कृतेव मार्गे सह विष्णुभक्तैः ॥ १७ ॥
ಅವರು ಮಾಡಿದ ಅವಮಾನದಿಂದ ನಿನಗೆ ಅವಮಾನವಾದರೆ ನಾನು ನಿನ್ನ ಸಹಾಯಕನಾಗಲಾರೆ. ನಾನು ನಿನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರೆ, ಹೇ ಸೂರ್ಯಸೂನೋ, ಅದು ನನಗೆ ಅಧರ್ಮವಾಗಿ ದೇಹಘಾತಕವಾಗುತ್ತದೆ; ಬ್ರಹ್ಮಪದವನ್ನು ನೀಡುವ ಪರಮ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಲೂ, ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತರೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುವ ಮಾರ್ಗದಿಂದಲೂ ನನ್ನನ್ನು ವಿಪರೀತವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 18
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे ब्रह्मवाक्यं नाम षष्ठोऽध्यायः ॥ ६ ॥
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬೃಹನ್ನಾರದೀಯ ಪುರಾಣದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಬ್ರಹ್ಮವಾಕ್ಯ’ ಎಂಬ ಆರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.
The chapter establishes a soteriological hierarchy: śrauta rites yield great merit but remain within saṃsāra’s economy, whereas direct bhakti—symbolized by a single bow to Kṛṣṇa—connects to non-return (apunarāvṛtti), marking devotion as a superior mokṣa-upāya.
It does not deny tīrtha value, but relativizes it: when ‘Hari’ abides on the tongue (constant nāma), the devotee’s salvific access is immediate and portable, making pilgrimage supplementary rather than indispensable.
It presents a strong nāma/smaraṇa doctrine: even severe violations are said to be overcome if one remembers Hari at death, emphasizing the purifying and liberating priority of devotion, while implying that genuine surrender can transform the practitioner’s disposition toward restraint.
The chapter frames it as a dharma failure of recognition (an-avagamana) and an offense that rebounds: those who do not honor the king’s excellent devotees are ultimately checked and punished, implying a cosmic governance principle protecting bhaktas.
Dvādaśī observance is portrayed as inherently sanctifying (pāvana) even when undertaken with mixed motives or as a pretext, especially when practiced regularly—supporting the Uttara-bhāga’s vrata-kalpa orientation and sacred-time theology.