ವಸಿಷ್ಠರು ಮೋಹಿನಿಯ ಮಾತುಗಳ ನಂತರ ಉಂಟಾದ ವಿವಾದವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ರಾಜನಿಗೆ—ಏಕಾದಶಿ ಉಪವಾಸ ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತವಲ್ಲ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಾಜರಿಗೆ ಉಪವಾಸ ಅಯುಕ್ತ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯದ ಆಧಾರದಿಂದ ‘ವ್ರತಭಂಗ’ವಾಗದೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿರಿ ಎಂದು ಸಲಹೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ ರುಕ್ಮಾಂಗದನು ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮನೀತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ—ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳ ಏಕಾದಶಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಾಹಾರ, ಮದ್ಯಾದಿ ತ್ಯಾಗ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಿಂಸೆ ತ್ಯಜನೆ; ಏಕಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ತಿನ್ನುವುದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪತನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳೂ ತನ್ನನ್ನು ವ್ರತದಿಂದ ಕದಲಿಸಲಾರರು; ವ್ರತಭಂಗಿಗಳಿಗೆ ನರಕಫಲ, ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ತರ್ಕಗಳ ನಿಂದನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೋಪಗೊಂಡ ಮೋಹಿನಿ ಅವನನ್ನು ಅಧರ್ಮಿ, ಮಿಥ್ಯಾವಾದಿ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾಳೆ; ಋಷಿಗಳ ವಿಲಾಪ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಸಂಕಟ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪುತ್ರ ಧರ್ಮಾಂಗದ ಮಧ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ಮೋಹಿನಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಕರೆದು, ತಂದೆಯನ್ನು ಸತ್ಯ-ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಪಾಲಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾನೆ—ರಾಜನ ಸತ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಲೋಕಕೀರ್ತಿಗಾಗಿ ತಾನೇ ಮಾರಾಟವಾಗಲು ಸಹ ಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮ ನೀತಿ: ವ್ರತ ಮುರಿದರೆ ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಎರಡೂ ಕುಸಿಯುತ್ತವೆ.
Verse 1
वसिष्ठ उवाच । तद्वाक्यं ब्राह्मणाः श्रुत्वा मोहिन्या समुदीरितम् । तथ्यमित्येवमुक्त्वा तु राजानं वाक्यमब्रुवन् ॥ १ ॥
ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳಿದರು—ಮೋಹಿನಿಯು ಹೇಳಿದ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ‘ಇದು ಸತ್ಯ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ರಾಜನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು।
Verse 2
ब्राह्मणा ऊचुः । यस्त्वया नृपते पुण्यः कृतोऽयं शपथः किल । एकादश्यां न भोक्तव्यं पक्षयोरुभयोरपि ॥ २ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳಿದರು—ಓ ನೃಪತಿ! ನೀವು ಈ ಪುಣ್ಯ ಶಪಥವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿರುವುದು ಸತ್ಯ: ಶುಕ್ಲ-ಕೃಷ್ಣ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಭೋಜನ ಮಾಡಬಾರದು।
Verse 3
न कृतः शास्त्रदृष्ट्या तु स्वबुद्ध्यैव प्रकल्पितः । साग्रीनां प्राशनं प्रोक्तमुभयोः संध्ययोः किल ॥ ३ ॥
ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದುದಲ್ಲ; ಸ್ವಬುದ್ಧಿಯಿಂದಲೇ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ‘ಸಾಗ್ರೀ’ಯ ಪ್ರಾಶನವನ್ನು ಎರಡೂ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ—ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ—ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 4
होमोच्छिष्टप्रभोक्तारस्त्रयो वर्णाः प्रकीर्तिताः । विशेषाद्भूमिपालानां कथं युक्तमुपोषणम् ॥ ४ ॥
ಹೋಮಯಜ್ಞದ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟವನ್ನು ಭುಂಜಿಸುವವರು ಮೂರು ದ್ವಿಜವರ್ಣಗಳು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭೂಮಿಪಾಲ ರಾಜರಿಗೆ ಉಪವಾಸ ಹೇಗೆ ಯುಕ್ತ?
Verse 5
सर्वदोद्यतशस्त्राणां दुष्टसंयमिनां विभो । शास्त्रतोऽशास्त्रतो वापि यस्त्वया शपथः कृतः ॥ ५ ॥
ಹೇ ವಿಭೋ! ಸದಾ ಶಸ್ತ್ರೋದ್ಯತವಾಗಿ ದುಷ್ಟರು ಇತರರನ್ನು ಬಲದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವರಲ್ಲಿ—ಶಾಸ್ತ್ರಾನುಸಾರವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಲಿ—ನೀನು ಮಾಡಿದ ಯಾವ ಶಪಥವೋ ಅದು ಬಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿ.
Verse 6
परिपूर्णो भवत्यद्य वाक्येन हि द्विजन्मनाम् । व्रतभंगो न तेऽस्तीह भुक्ष्वं विप्रसमन्वितः ॥ ६ ॥
ಇಂದು ದ್ವಿಜರ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ನೀನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೀ. ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ವ್ರತಭಂಗವಿಲ್ಲ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಭುಂಜಿಸು.
Verse 7
परितापो न ते कार्यो विप्रवाक्यं महत्तरम् । योऽन्यथा मन्यते वाक्यं विप्राणां नृपसत्तम ॥ ७ ॥
ನಿನಗೆ ಪರಿತಾಪ ಬೇಡ; ವಿಪ್ರರ ವಾಕ್ಯವೇ ಮಹತ್ತರ. ಹೇ ನೃಪಸತ್ತಮ! ವಿಪ್ರರ ಮಾತನ್ನು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಎಣಿಸುವವನು ಮಾರ್ಗಭ್ರಷ್ಟನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 8
स याति राक्षसीं योनिं जन्मानि दश पञ्च च । तच्छ्रुत्वा वचनं रोद्रं राजा कोपसमन्वितः ॥ ८ ॥
“ಅವಳು ಹದಿನೈದು ಜನ್ಮಗಳು ರಾಕ್ಷಸೀ ಯೋನಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ.” ಆ ರೌದ್ರ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿದನು.
Verse 9
उवाच स्फुरमाणौष्टस्तान्विप्रान्श्लक्ष्णया गिरा । सर्वेषामेव भूतानां भवंतो मार्गदर्शिनः ॥ ९ ॥
ತುಟಿಗಳು ಕಂಪಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮೃದು ವಚನಗಳಿಂದ ಹೇಳಿದನು—“ನೀವು ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು.”
Verse 10
यतीनां विधवानां च श्लोकोऽयं पठ्यते द्विजाः । विमार्गगामिनां चैतन्मतं न सात्वतां क्वचित् ॥ १० ॥
ಹೇ ದ್ವಿಜರೇ! ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಯತಿಗಳಿಗೂ ವಿಧವೆಯರಿಗೂ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಇದು ಕುಮಾರ್ಗಗಾಮಿಗಳ ಮತ—ಸಾತ್ವತರು (ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು) ಎಂದಿಗೂ ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದಲ್ಲ.
Verse 11
यद्भवद्भिः समुद्दिष्टं राज्ञां नोपोषणं स्मृतम् । तत्र वाक्यानि श्रृणुत वैष्णवा चारलक्षणे ॥ ११ ॥
ನೀವು ತಿಳಿಸಿದಂತೆ—ರಾಜರಿಗೆ ಉಪವಾಸ ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ—ಇದೀಗ ವೈಷ್ಣವಾಚಾರದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಕುರಿತು ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
Verse 12
न शंखेन पिबेत्तोयं न हन्यात्कूर्मसूकरौ । एकादश्यां न भोक्तव्यं पक्षयोरुभयोरपि ॥ १२ ॥
ಶಂಖದಿಂದ ನೀರು ಕುಡಿಯಬಾರದು; ಆಮೆ ಮತ್ತು ಹಂದಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಾರದು. ಏಕಾದಶಿಯಂದು—ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷವಾಗಲಿ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷವಾಗಲಿ—ಊಟ ಮಾಡಬಾರದು.
Verse 13
न पातव्यं हि मद्य तु न हन्तव्यो द्विजः क्वचित् । क्रीडेन्नाक्षैस्तु धर्मज्ञो नाश्नीयाद्धरिवासरे ॥ १३ ॥
ಮದ್ಯವನ್ನು ಕುಡಿಯಬಾರದು; ಯಾವಾಗಲೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಬಾರದು. ಧರ್ಮಜ್ಞನು ಪಾಶೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೂಜಾಡಬಾರದು; ಹರಿಯ ಪವಿತ್ರ ದಿನದಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡಬಾರದು.
Verse 14
अभक्ष्य भक्षणं पापं परदाराभिमर्शनम् । एकादश्यां भोजनं च पतनस्यैव कारणम् ॥ १४ ॥
ಅಭಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವುದು ಮಹಾಪಾಪ; ಪರಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವುದೂ ಪಾಪ. ಹಾಗೆಯೇ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಭೋಜನ ಮಾಡುವುದೇ ಪತನಕಾರಣ॥
Verse 15
अकार्यकरणं कृत्वा किं जीवेच्छरदां शतम् । को हि संचेष्टमानस्तु भुनक्ति हरिवासरे ॥ १५ ॥
ಅಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿ, ನೂರು ಶರತ್ತುಗಳು ಬದುಕಿದರೂ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಹರಿಯ ಪವಿತ್ರ ದಿನದಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತನಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವವನು ಯಾರು ಭುಂಜಿಸುವನು?
Verse 16
चतुष्पदेभ्योऽपि जनैर्नान्नं देयं हरेर्दिने । उत्तराशास्थितैर्विप्रैर्विष्णुधर्मपरायणैः ॥ १६ ॥
ಹರಿಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಜನರು ನಾಲ್ಕುಕಾಲು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸಹ ಅನ್ನ ನೀಡಬಾರದು. ಆ ಅನ್ನವನ್ನು ಉತ್ತರಮುಖವಾಗಿ ಇರುವ, ವಿಷ್ಣುಧರ್ಮಪರಾಯಣ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು॥
Verse 17
सोऽहं कथं करोम्यद्य अभक्ष्यस्य तु भक्षणम् । नोपक्षीणशरीरोऽहं नामयावी द्विजोत्तमाः ॥ १७ ॥
ಇಂದು ನಾನು ಅಭಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಭಕ್ಷಿಸಲಿ? ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ, ನನ್ನ ದೇಹ ಕ್ಷೀಣವಾಗಿಲ್ಲ; ನಾನು ರೋಗಿಯೂ ಅಲ್ಲ॥
Verse 18
स कथं हि व्रतं त्यक्षे विमार्गस्थद्विजोक्तितः । धर्मभूषणसंज्ञेन रक्ष्यमाणे धरातले ॥ १८ ॥
ವಿಮಾರ್ಗಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮಾತಿನಿಂದ ನಾನು ವ್ರತವನ್ನು ಹೇಗೆ ತ್ಯಜಿಸಲಿ? ‘ಧರ್ಮಭೂಷಣ’ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತ ರಕ್ಷಕನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ!
Verse 19
न च रक्षाविहीनोऽहं शत्रुः कोऽपिन मेऽस्ति च । एवं ज्ञात्वा द्विजश्रेष्ठा वैष्णवव्रतशालिनः ॥ १९ ॥
ನಾನು ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದವನು ಅಲ್ಲ; ನನಗೆ ಯಾವ ಶತ್ರುವೂ ಇಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ವೈಷ್ಣವ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದವರು ಸದಾ ಸುರಕ್ಷಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
Verse 20
भवद्भिर्नोचितं वक्तुं प्रतिकूलं व्रतापहम् । असंपरीक्ष्य ये दद्युः प्रायश्चित्तं द्विजातयः ॥ २० ॥
ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿಯೂ ವ್ರತವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವಂತೆಯೂ ಮಾತಾಡುವುದು ನಿಮಗೆ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ. ಪರಿಶೀಲನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ವಿಧಿಸುವ ದ್ವಿಜರು ತಪ್ಪಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 21
तेषामेव हि तत्पापं स्मृतिवैकल्यसम्भवम् । देवो वा दानवो वापि गन्धर्वो राक्षसोऽपि वा ॥ २१ ॥
ಸ್ಮೃತಿಯ ದೌರ್ಬಲ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಆ ಪಾಪವು ಅವರಿಗೇ ಸೇರಿದೆ. ದೇವನಾಗಲಿ, ದಾನವನಾಗಲಿ, ಗಂಧರ್ವನಾಗಲಿ, ರಾಕ್ಷಸನಾಗಲಿ—ಈ ನಿಯಮ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ.
Verse 22
सिद्धो वा ब्राह्मणो वापि पितास्माकं स्वयं वदेत् । हरिर्वापि हरो वापि मोहिनीजनकोऽपि वा ॥ २२ ॥
ಸಿದ್ಧನಾಗಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಲಿ—ನಮ್ಮ ತಂದೆಯೇ ಸ್ವತಃ ಹೇಳಲಿ; ಅಥವಾ ಹರಿ ಹೇಳಲಿ, ಹರ ಹೇಳಲಿ, ಮೋಹಿನೀಜನಕನೇ ಹೇಳಲಿ—ಆದರೂ ನಿಯಮ ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 23
दिनकृल्लोकपालो वा नो भोक्ष्ये हरिवासरे । यो हि रुक्मांगदो राजा विख्यातो भूतले द्विजाः ॥ २३ ॥
ಲೋಕಪಾಲನಾದ ಸೂರ್ಯನೇ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದರೂ ನಾನು ಹರಿವಾಸರ (ಏಕಾದಶಿ) ದಿನ ಭೋಜನ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ರುಕ್ಮಾಂಗದ ರಾಜನು ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು, ಓ ದ್ವಿಜರೇ.
Verse 24
सत्यप्रतिज्ञां विफलां न कदाचित्करोति हि । द्युपतेः क्षीयते तेजो हिमवान्परिवर्त्तते ॥ २४ ॥
ಭಗವಂತನು ಸತ್ಯಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ವ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ದ್ಯುಪತಿ (ಇಂದ್ರ)ಯ ತೇಜಸ್ಸು ಕ್ಷೀಣಿಸಲಿ, ಹಿಮವಾನೂ ಬದಲಾಗಲಿ—ಆದರೂ ಅವನ ಸತ್ಯವಚನ ಎಂದಿಗೂ ವಿಫಲವಾಗದು.
Verse 25
जलधिः शोषमायाति पावकश्चोष्णतां त्यजेत् । तथापि न त्यजे विप्रा व्रतमेकादशीदिने ॥ २५ ॥
ಸಮುದ್ರ ಒಣಗಿಹೋಗಲಿ, ಅಗ್ನಿ ತನ್ನ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಿ—ಆದರೂ ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ, ಏಕಾದಶೀ ದಿನದಲ್ಲಿ ನಾನು ಏಕಾದಶೀ ವ್ರತವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 26
प्रसिद्धिरेषा भुवनत्रयेऽपि आरट्यते मे पटहेन विप्राः । ग्रामेषु देशेषु परेषु वापि ये भुञ्जते रुक्मविभूषणस्य ॥ २६ ॥
ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ, ನನ್ನ ಈ ಕೀರ್ತಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಡಮರುಘೋಷದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ—ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ, ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ದೂರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ—ನಾನು ಚಿನ್ನದ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತ (ಹರಿ)ಯ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಭುಂಜಿಸುವವನೆಂದು.
Verse 27
दण्ड्याश्च वध्याश्च सपुत्रकास्ते न चापि वासो विषये हि तेषाम् । हरेर्दिने सर्वमखप्रधाने पापापहे धर्मविवर्द्धने च ॥ २७ ॥
ಹರಿಯ ಪವಿತ್ರ ದಿನದಲ್ಲಿ—ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾದುದು, ಪಾಪಹರ, ಧರ್ಮವರ್ಧಕ—ದಂಡನೀಯರಾಗಲಿ ವಧನೀಯರಾಗಲಿ ಅವರು, ಪುತ್ರರೊಡನೆ ಸಹ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಬಿಡಬಾರದು.
Verse 28
मोक्षप्रदे जन्मनिकृंतनाख्ये तेजो निधौ सर्वजनप्ररूढे । एंवविधे प्रोद्गत एव शब्दे यद्यस्मि भोक्ता वृजिनस्य कर्त्ता ॥ २८ ॥
ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ ‘ಜನ್ಮನಿಕೃಂತನ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ—ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸಿನ ನಿಧಿ, ಸರ್ವಜನಪ್ರಸಿದ್ಧ—ಇಂತಹ ವಚನ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮೇಲೂ ನಾನು ಪಾಪದ ಕರ್ತನಾಗಿ ಅದರ ಫಲಭೋಕ್ತನಾಗಿ ಉಳಿದರೆ, ನನಗೆ ಯಾವ ಗತಿ?
Verse 29
अमेध्यलिप्तः पटहो भवेत्तदा संछादितो नीलमयेन वाससा । उत्पाद्य कीर्तिं स्वयमेव जतुर्निकृंतति प्राणभयाच्च पापात् ॥ २९ ॥
ಅప్పుడు ಅವನು ಅಶುಚಿಯಿಂದ ಲೇಪಿತವಾದ ಡಮರುಗೆಯಂತೆ ಆಗುತ್ತಾನೆ, ನೀಲಿ ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟವನಾಗಿ. ತಾನೇ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಪ್ರಾಣಭಯ ಮತ್ತು ಪಾಪದಿಂದ, ತಾನೇ ಅದನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕುತ್ತಾನೆ.
Verse 30
यस्तस्य वासो निरये युगानां षष्टिर्भवेद्वा क्रिमिदंशसंज्ञे । वृथा हि सूता मम सा जनित्री भवेन्निराशा द्विजपितृदेवाः ॥ ३० ॥
ಇದನ್ನು ಮಾಡುವವನಿಗೆ ನರಕದಲ್ಲಿ ಅರವತ್ತು ಯುಗಗಳ ವಾಸ—‘ಕೃಮಿದಂಶ’ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ. ನಿಜವಾಗಿ ನನ್ನ ಜನನಿ ನನಗೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು; ದ್ವಿಜರು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ದೇವರುಗಳು ನಿರಾಶರಾಗುವರು.
Verse 31
वैवस्वतो हर्षमुपाश्रयेच्च सलेखको मे व्रतभंग एव । किं तेन जातेन दुरात्मना हि ददाति हर्षं रिपुसुंदरीणाम् ॥ ३१ ॥
ನಾನು ವೈವಸ್ವತ (ಯಮ)ನಿಂದ ಹರ್ಷವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕೇ? ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ವ್ರತಭಂಗವೇ ಲಿಖಿತವಾಗಿ ದಾಖಲೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಶತ್ರುಗಳ ಸುಂದರಿಯರಿಗೆ ಹರ್ಷ ನೀಡುವ ಆ ದುರುದ್ದೇಶಿಯ ಜನ್ಮದಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?
Verse 32
कुकर्मणा पापरतिः कुजातिः सर्वस्य नाशी त्वशुचिस्स मूढः । न मन्यते वेदपुराणशास्त्रानंते पुरीं याति दिनेशसूनोः ॥ ३२ ॥
ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಅವನು ಪಾಪರತಿಯಾಗಿ ಕುಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಶುಭದ ನಾಶಕನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅಶುಚಿಯಾಗಿ ಮೂಢನಾಗಿ ವೇದ-ಪುರಾಣ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಿನೇಶಸೂನು (ಯಮ)ನ ಪುರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 33
कृत्वैव वांतिं पुनरत्ति तां यस्तद्वत्प्रतिज्ञाव्रतभङ्गकारी । वेदा न शास्त्रं न च तत्पुराणं न चापि सन्तः स्मृतयो न च स्युः ॥ ३३ ॥
ವಾಂತಿ ಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನೇ ತಿನ್ನುವವನಂತೆ—ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ವ್ರತವನ್ನು ಭಂಗ ಮಾಡುವವನು. ಅವನಿಗೆ ವೇದಗಳಿಲ್ಲದಂತೆ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಲ್ಲದಂತೆ, ಪುರಾಣಗಳಿಲ್ಲದಂತೆ; ಸತ್ಪುರುಷರೂ ಇಲ್ಲ, ಸ್ಮೃತಿಗಳೂ ಇಲ್ಲವೆನ್ನುವಂತಿದೆ.
Verse 34
ये माधवस्य प्रियकृत्ययोग्ये वदंति शुद्धेऽह्नि भुजिक्रियां तु । श्राद्धेन तेनापि न चास्ति तृप्तिः पितुश्च चीर्णेन हरेर्दिने तु ॥ ३४ ॥
ಮಾಧವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಶುದ್ಧ ದಿನದಲ್ಲಿಯೂ ಭೋಜನಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವವರು—ಹರಿಯ ಪವಿತ್ರ ದಿನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಆ ಶ್ರಾದ್ಧದಿಂದ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಗದು।
Verse 35
व्रतेन यद्विष्णुपदप्रदेन साकं क्षयाहेन वदंतु मूढाः ॥ ३५ ॥
ಮೂಢರು ಇದನ್ನು ‘ಕ್ಷಯದಿನದೊಂದಿಗೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಿ; ಆದರೆ ವಿಷ್ಣುಪದವನ್ನು ನೀಡುವ ಆ ವ್ರತವು ಅವರ ಮಾತಿನಿಂದ ಕ್ಷೀಣವಾಗದು, ಕಡಿಮೆಯಾಗದು।
Verse 36
एतच्छ्रुत्वा तु तद्वाक्यं मोहिनी ज्वलितांतरा । कोपसंरक्तनयना भर्तारं पर्यभाषत् ॥ ३६ ॥
ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮೋಹಿನಿ ಒಳಗೊಳಗೆ ಉರಿದುಕೊಂಡಳು; ಕೋಪದಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಂಡನಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದಳು।
Verse 37
करोषि चेन्न मे वाक्यं धर्मबाह्यो भविष्यसि । धर्मबाह्यो हि पुरुषः पांशुना तुल्यतां व्रजेत् ॥ ३७ ॥
ನೀನು ನನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆ ನಡೆಯದಿದ್ದರೆ ಧರ್ಮಬಾಹ್ಯನಾಗುವೆ; ಧರ್ಮಬಾಹ್ಯನಾದ ಪುರುಷನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಧೂಳಿನ ಸಮಾನನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 38
पांशुना पूर्यते गर्तः स गर्तखनको भवेत् । त्वया ममार्पितः पाणिर्वराय पृथिवीपते ॥ ३८ ॥
ಗುಂಡಿ ಧೂಳಿನಿಂದ ತುಂಬುತ್ತದೆ; ಗುಂಡಿ ತೋಡಿದವನು ಕೂಡ ಕ್ಷಯಗೊಂಡಂತೆ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಹೇ ಭೂಪತೇ, ನೀನು ನನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ವರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದೀ.
Verse 39
तामुल्लंघ्य प्रतिज्ञां स्वां पालयिष्यासि नो यदि । कृतकृत्या तदा यास्ये प्राप्तो धर्मो मया तव ॥ ३९ ॥
ನೀನು ಅದನ್ನು ಲಂಘಿಸಿ ನಿನ್ನ ಸ್ವಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ, ಆಗ ನಾನು ಕೃತಕೃತ್ಯಳಾಗಿ ಹೊರಟುಹೋಗುವೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನಿನ್ನಿಂದ ನನಗೆ ಯಥೋಚಿತ ಧರ್ಮಹಕ್ಕು ದೊರೆತಿದೆ.
Verse 40
न चाहं ते प्रिया भार्या न च त्वं मे पतिर्नृप । उपधानं करिष्यामि स्वकं बाहुं न ते युधि ॥ ४० ॥
ಓ ನೃಪಾ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯಲ್ಲ, ನೀನು ನನ್ನ ಪತಿಯೂ ಅಲ್ಲ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾನು ನನ್ನ ಬಾಹುವನ್ನು ನಿನಗೆ ತಲೆಯಾಣೆಯಾಗಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 41
धिक् त्वां धर्मक्षयकरं स्ववचोलोपकारकम् । म्लेच्छेष्वपि न दृश्येत त्वादृशो धर्मलोपकः ॥ ४१ ॥
ನಿನಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರ—ಧರ್ಮಕ್ಷಯಕಾರಕನೇ, ನಿನ್ನದೇ ವಚನವನ್ನು ಲೋಪಗೊಳಿಸುವವನೇ! ಮ್ಲೇಚ್ಛರಲ್ಲಿಯೂ ನಿನ್ನಂತಹ ಧರ್ಮಲೋಪಕನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 42
सत्याच्चलितमद्यत्वां परित्यक्ष्ये सुपापिनम् । एवमुक्त्वा वरारोहा ह्युदतिष्ठत्त्वरान्विता ॥ ४२ ॥
ಸತ್ಯದಿಂದ ಮದ್ಯತ್ವದಿಂದ ತಪ್ಪಿದ ಆ ಮಹಾಪಾಪಿಯನ್ನು ನಾನು ತ್ಯಜಿಸುವೆ. ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ ಆ ವರಾರೋಹೆ ತ್ವರಿತದಿಂದ ಕೂಡಲೇ ಎದ್ದಳು.
Verse 43
यथा सती हरं त्यक्त्वा दिव्याभरणभूषिता । प्रस्थिता सा तदा तन्वी भूसुरैश्च समन्विता ॥ ४३ ॥
ಸತಿ ಹರನನ್ನು (ಶಿವನನ್ನು) ತ್ಯಜಿಸಿ ದಿವ್ಯಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊರಟಂತೆ, ಆ ತನ್ವಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೂಸುರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸ್ಥಿತಳಾದಳು.
Verse 44
वरं मद्यस्य संस्पर्शो नास्य संगो नृपस्य वै । वरं नीलांबरस्पर्शो नास्य धर्मच्युतस्य हि ॥ ४४ ॥
ರಾಜನ ಸಂಗತಿಗಿಂತ ಮದ್ಯದ ಕೇವಲ ಸ್ಪರ್ಶವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಧರ್ಮಚ್ಯುತನ ಸಂಗತಿಗಿಂತ ನೀಲಾಂಬರದ ಸ್ಪರ್ಶವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.
Verse 45
एवं हि मोहिनी रुष्टा प्रलपंती तदा भृशम् । गौतमादिसमायुक्ता निर्जगाम गृहाद्ब्रहिः ॥ ४५ ॥
ಹೀಗೆ ಕೋಪಗೊಂಡ ಮೋಹಿನೀ ಆ ವೇಳೆ ಬಹಳವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಾ, ಗೌತಮಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೊರಟಳು।
Verse 46
हा तात हा जगन्नाथ सृष्टिस्थित्त्यंतकारक । इत्येव शब्दं क्रोशंती ब्रह्मणोमानसोद्भवा ॥ ४६ ॥
“ಹಾ ಪ್ರಿಯನೇ! ಹಾ ಜಗನ್ನಾಥ, ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯಕಾರಕ!”—ಎಂದೇ ಕೂಗುತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾನಸಪುತ್ರರು ಜೋರಾಗಿ ವಿಲಪಿಸಿದರು।
Verse 47
एतस्मिन्नेव काले तु वाजिराजं समास्थितः । अटित्वा सकलामुर्वीं संप्राप्तो धर्मभूषणः ॥ ४७ ॥
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಭೂಷಣನು ಕುದುರೆಗಳ ರಾಜನ ಮೇಲೆ ಏರಿದನು; ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಂಚರಿಸಿ ತನ್ನ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದನು।
Verse 48
संमुखोऽभूज्जनन्यास्तु त्वरायुक्तो विमत्सरः । कर्णाभ्यां तस्य शब्दोऽसौ विश्रुतः पितृवत्सलः ॥ ४८ ॥
ಅವನು ತ್ವರೆಯಿಂದ, ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದೆ, ತಾಯಿಯ ಎದುರು ನಿಂತನು; ಮತ್ತು ಕಿವಿಗಳಿಂದ ತಂದೆಯ ಮೇಲಿನ ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು।
Verse 49
मोहिनीवक्त्रसंभूतो विप्रवाक्योपबृंहितः । धर्मांगदो धर्ममूर्तिः रुक्मागदसुतस्तदा ॥ ४९ ॥
ಆಗ ಮೋಹಿನಿಯ ಮುಖದಿಂದ ಧರ್ಮಾಂಗದನು ಜನಿಸಿದನು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಅವನು ಪೋಷಿತನಾದನು. ಅವನು ಧರ್ಮಮೂರ್ತಿ; ಆ ವೇಳೆಗೆ ರುಕ್ಮಾಗದನ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 50
अवरुह्य हयात्तूर्णं ययौ तातपदांतिके । पुनरुत्थाय विप्रेन्द्रान्ननाम विहितांजलिः ॥ ५० ॥
ಅವನು ಕುದುರೆಯಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಇಳಿದು ತಕ್ಷಣ ತಂದೆಯ ಪಾದಗಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಬಳಿಕ ಎದ್ದು, ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು।
Verse 51
ततः शीघ्रगतिं दृष्ट्वा मोहिनीं रुष्टमानसाम् । आलक्ष्य तरसा मातः प्राह राजन् कृतांजलिः ॥ ५१ ॥
ನಂತರ ಕೋಪಭರಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮೋಹಿನಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಜನು ಅವಳನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಗುರುತಿಸಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ಮಾತೆ!”
Verse 52
केनावमानिता देवि कथं रुष्टा पितुः प्रिये । एतैर्द्विजेंद्रैः सहिता क्व त्वं संप्रस्थिताधुना ॥ ५२ ॥
ಹೇ ದೇವಿ! ನಿನ್ನನ್ನು ಯಾರು ಅವಮಾನಿಸಿದರು? ತಂದೆಗೆ ಪ್ರಿಯಳೇ, ನೀನು ಹೇಗೆ ಕೋಪಗೊಂಡೆ? ಮತ್ತು ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಈಗ ನೀನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೊರಟಿದ್ದೀಯ?
Verse 53
धर्मांगदवचः श्रुत्वा मोहिनी वाक्यमब्रवीत् । पिता तवानृती पुत्र करो येन वृथा कृतः ॥ ५३ ॥
ಧರ್ಮಾಂಗದನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮೋಹಿನಿ ಹೇಳಿದಳು—“ಪುತ್ರನೇ, ನಿನ್ನ ತಂದೆಯಿಂದ ಅಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿಸು; ಅದರಿಂದ ಅವನ ಸಂಕಲ್ಪ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಲಿ.”
Verse 54
यः कर्त्ता सुकृतं भूरि रक्ताशोकाकृतिः स्थितः । ध्वजांकुशांकितः श्रीमान्दक्षिणः कनकांगदः ॥ ५४ ॥
ಅಪಾರ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳ ಕರ್ತನಾದವನು ಅಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಅಶೋಕವೃಕ್ಷದಂತೆ ರೂಪಧರಿಸಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಧ್ವಜ ಮತ್ತು ಅಂಕುಶ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಅಂಕಿತನಾಗಿ, ಶ್ರೀಮಂತನೂ ಮಂಗಳಕರನೂ ಆಗಿ—ಸುವರ್ಣ ಅಂಗದಗಳಿಂದ ಭೂಷಿತನಾದ ‘ದಕ್ಷಿಣ’ನು ಅವನು.
Verse 55
रुक्मांगदेन ते पित्रा न चाहं वस्तुमुत्सहे ॥ ५५ ॥
ನಿನ್ನ ತಂದೆ ರುಕ್ಮಾಂಗದನು ಹೇಗೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದಾನೋ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ; ಆದರೆ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಮನಸ್ಸು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 56
धर्मांगद उवाच । यद्ववीषि वचो देवि तत्कर्त्ताहं न संशयः । मा कोपं कुरु मातस्त्वं निवर्त्ततस्व पितुः प्रिये ॥ ५६ ॥
ಧರ್ಮಾಂಗದನು ಹೇಳಿದನು—ದೇವಿ, ನೀನು ಹೇಳಿದ ವಚನದಂತೆ ಅದನ್ನು ಮಾಡುವವನು ನಾನೇ; ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ತಾಯಿ, ಕೋಪಿಸಬೇಡ; ಪಿತೃಪ್ರಿಯೆ, ನಿನ್ನ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಮರಳಿ ಹೋಗು.
Verse 57
मोहिन्युवाच । अनेन समयेनाहं त्वत्पित्रा मंदराचले । कृता भार्या शिवः साक्ष्ये स्थितो यत्र सुराधिपः ॥ ५७ ॥
ಮೋಹಿನಿ ಹೇಳಿದಳು—ಈ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಮಂದರಾಚಲದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ತಂದೆ ನನ್ನನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು; ಅಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದನು, ದೇವಾಧಿಪತಿಯೂ ಉಪಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 58
समयात्स च्युतः सम्यक्पिता ते रुक्मभूपणः । न प्रयच्छति मे देयं तस्य वृद्धिं विचिंतये ॥ ५८ ॥
ಓ ರುಕ್ಮಭೂಪಣಾ, ನಿನ್ನ ತಂದೆ ನಿಶ್ಚಿತ ಸಮಯದಿಂದ ಸರಿಯಾಗಿ ಚ್ಯುತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ನನಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾದುದನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದನ್ನು ನಾನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
Verse 59
न याचे कांचनं धान्यं हस्त्यश्वं ग्रामवाससी । येन तस्य भवेद्धानिर्न याचे तन्नृपात्मज ॥ ५९ ॥
ಹೇ ರಾಜಕುಮಾರನೇ! ನಾನು ಚಿನ್ನ, ಧಾನ್ಯ, ಆನೆ-ಕುದುರೆ, ಗ್ರಾಮಗಳು ಅಥವಾ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಯಾಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ಹಾನಿಯೂ ಆಗುವಂತಹುದನ್ನು ನಾನು ಕೇಳುವುದೇ ಇಲ್ಲ.
Verse 60
येनासौ प्रीणयेद्देहं स्वकीयं देहिनां वर । तन्मया प्रार्थितं पुत्र स मोहान्न प्रयच्छति ॥ ६० ॥
ಹೇ ದೇಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಅವನು ತನ್ನದೇ ದೇಹವನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ ಪೋಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಗ್ಯವಾದುದನ್ನು ನಾನು ಬೇಡಿದೆ, ಮಗನೇ; ಆದರೆ ಮೋಹದಿಂದ ಅವನು ಅದನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ.
Verse 61
तस्यैव चोपकाराय शरीरस्य नृपात्मज । याचितः सुखहेतोस्तु मया नृपतिसत्तमः ॥ ६१ ॥
ಹೇ ರಾಜಕುಮಾರನೇ! ಈ ದೇಹದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಖದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಸ್ವತಃ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡೆನು.
Verse 62
स्थितः सोऽद्यानृते घोरे सुरापानसमे विभुः ॥ ६२ ॥
ಆ ಶಕ್ತಿವಂತನು ಈಗ ಭೀಕರ ಅಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ—ಅದು ಮದ್ಯಪಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಪಾಪವೆಂದು ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 63
सत्यच्युतं निष्ठुरवाक्यभाषिणं विमुक्तधर्मं त्वनृतं शठं च । परित्यजेयं जनकं तवाधमं नैव स्थितिर्मे भविता हि तेन ॥ ६३ ॥
ಸತ್ಯದಿಂದ ತಪ್ಪಿಹೋಗಿ, ಕಠೋರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡುವ, ಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ—ಸುಳ್ಳುಗಾರ ಮತ್ತು ವಂಚಕನಾದವನನ್ನು; ಅವನು ನಿನ್ನ ತಂದೆಯಾದರೂ ನಾನು ತ್ಯಜಿಸುವೆನು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವನೊಂದಿಗೆ ನನಗೆ ಯಾವ ಸ್ಥಿರತೆಯೂ ಇರದು.
Verse 64
तच्छ्रुत्वा मोहिनीवाक्यं पुत्रो धर्मांगदोऽब्रवीत् । मयि जीवति तातो मे न भवेदनृती क्वचित् ॥ ६४ ॥
ಮೋಹಿನಿಯ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ಧರ್ಮಾಂಗದ ಪುತ್ರನು ಹೇಳಿದನು— ನಾನು ಜೀವಂತಿರುವವರೆಗೆ ನನ್ನ ತಂದೆ ಎಂದಿಗೂ ಅಸತ್ಯವಾಡನು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 65
निवर्तस्व वरारोहे करिष्येऽहं तवेप्सितम् । पित्रा मे नानृतं देवि पूर्वमुक्तं कदाचन ॥ ६५ ॥
ಓ ಸುಂದರ ನಿತಂಬಿನಿ ದೇವಿ, ಹಿಂದಿರುಗು; ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ನಾನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತೇನೆ. ದೇವಿ, ನನ್ನ ತಂದೆ ಎಂದಿಗೂ ಅಸತ್ಯ ಹೇಳಿಲ್ಲ; ಅವರ ಪೂರ್ವವಾಕ್ಯ ಎಂದೂ ಸುಳ್ಳಾಗಿಲ್ಲ।
Verse 66
स कथं मयि जाते तु वदिष्यति महीपतिः । यस्य सत्ये स्थिता लोकाः सदेवासुरमानुषाः ॥ ६६ ॥
ಹಾಗಾದರೆ ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಆ ಭೂಪತಿ ಹೇಗೆ (ಅಸತ್ಯ) ಹೇಳುವನು? ಅವನ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇವರು, ಅಸುರರು, ಮಾನವರು ಸೇರಿ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ।
Verse 67
वैवस्वतगृहं येन कृतं शून्यं हि पापिभिः । विजृंभते यस्य कीर्तिर्व्याप्तं ब्रह्मांडमंडलम् ॥ ६७ ॥
ಯಾರು ಪಾಪಿಗಳಿಂದ ವೈವಸ್ವತ (ಯಮ)ನ ಗೃಹವನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡಿಸಿದನೋ, ಅವನ ಕೀರ್ತಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಮಂಡಲವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ।
Verse 68
स कथं जायते भूपो मिथ्यावचनसंस्थितः । अश्रुतं भूपतेर्वाक्यं परोक्षे श्रद्दधे कथम् ॥ ६८ ॥
ಹಾಗಾದರೆ ಸುಳ್ಳು ವಚನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದವನು ರಾಜನಾಗುವುದು ಹೇಗೆ? ಮತ್ತು ರಾಜನು ಇಲ್ಲದಾಗ ನಾನು ಕೇಳದೇ ಇರುವ ಅವನ ಮಾತಿಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಹೇಗೆ ಇಡಲಿ?
Verse 69
ममोपरि दयां कृत्वा निवर्तस्व शुभानने । एतद्धर्मांगदेनोक्तं वाक्यमाकर्ण्य मोहिनी ॥ ६९ ॥
ಹೇ ಶುಭಾನನೆ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದಯೆ ಮಾಡಿ ಹಿಂದಿರುಗು. ಧರ್ಮಾಂಗದನು ಹೇಳಿದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮೋಹಿನಿ ತಕ್ಕ ಉತ್ತರ ನೀಡಿದಳು.
Verse 70
न्यवर्तत महीपालपुत्रस्कंधावलंबिनी । यत्र रुक्मांगदः शेते मृतकल्पो रविप्रभः ॥ ७० ॥
ಆ ಹರಿವು ರಾಜಪುತ್ರನ ಭುಜವನ್ನು ಆಲಂಬಿಸಿ ಹಿಂದಿರುಗಿತು; ಅಲ್ಲಿ ರುಕ್ಮಾಂಗದನು ಸೂರ್ಯಪ್ರಭೆಯಂತೆ ದೀಪ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ಮೃತನಂತೆ ನಿಶ್ಚಲನಾಗಿ ಮಲಗಿದ್ದನು.
Verse 71
तस्मिन्निवेशयामास शयने कांचनान्विते । दीपरत्नैः सुप्रकाशे विद्रुमैश्चित्रिते वरे ॥ ७१ ॥
ನಂತರ ಅವನು ಅವಳನ್ನು/ಅವನನ್ನು ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಯನದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದನು—ಕಾಂಚನದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ, ದೀಪದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ರತ್ನಗಳಿಂದ ದೀಪ್ತ, ಪ್ರವಾಳದಿಂದ ಚಿತ್ರಿತ.
Verse 72
आखंडलास्त्रमणिभिः कृतपादे सुकोमले । दीर्घविस्तारसंयुक्ते ह्यनौपम्ये मनोहरे ॥ ७२ ॥
ಅದರ ಪಾದಪೀಠಗಳು ಇಂದ್ರವಜ್ರದಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಮಣಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಮೃದುವಾಗಿದ್ದವು; ಅದು ದೀರ್ಘ-ವಿಸ್ತಾರಯುಕ್ತ, ಅನೂಪಮ ಮತ್ತು ಮನೋಹರವಾಗಿತ್ತು.
Verse 73
ततः कृतांजलिः प्राहपितरं श्लक्ष्णया गिरा । तातैषा जननी मेऽद्य त्वां वदत्यनृती त्विति ॥ ७३ ॥
ನಂತರ ಅವನು ಕೈಮುಗಿದು ಮೃದು ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ತಂದೆಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ತಾತ, ಇಂದು ನನ್ನ ತಾಯಿ ನಿನ್ನನ್ನು ‘ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವವನು’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾಳೆ.”
Verse 74
कस्मात्त्वमनृती भूप भविष्यसि महीतले । सकोषरत्ननिचये गजाश्वरथसंयुते ॥ ७४ ॥
ಹೇ ಭೂಪಾ! ನೀ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಸತ್ಯವಕ್ತನಾಗುವುದು ಏಕೆ? ಕೋಶಾಗಾರ, ರತ್ನಸಂಚಯ ಹಾಗೂ ಗಜ-ಅಶ್ವ-ರಥಸಮೃದ್ಧಿ ಇದ್ದರೂ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಿಡಬೇಡ।
Verse 75
राज्ये प्रशास्यमाने तु सप्तोदधिसमन्विते । प्रदेहि सकलं ह्यस्यै यत्त्या श्रावितं विभो ॥ ७५ ॥
ಹೇ ವಿಭೋ! ಏಳು ಸಮುದ್ರಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ರಾಜ್ಯವು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಆಡಳಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನೀನು ಘೋಷಿಸಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದಯಪಾಲಿಸು।
Verse 76
मयि चापधरे तात को व्यलीकं चरेत्तव । देहि शक्रपदं देव्यै जितं विद्धि पुरंदरम् ॥ ७६ ॥
ತಾತಾ! ನಾನು ಸ್ವತಃ ಭಾರವನ್ನು ಹೊರುತ್ತಿರುವಾಗ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಯಾರು ವಂಚನೆ ಮಾಡಬಲ್ಲರು? ದೇವಿಗೆ ಇಂದ್ರಪದವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು; ಪುರಂದರ (ಇಂದ್ರ) ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟನೆಂದು ತಿಳಿ।
Verse 77
वैरिंच्यं दुर्ल्लभं यच्च योगिगम्यं निरंजनम् । तच्चाप्यहं प्रदास्यामि तपसा तोष्य पद्मजम् ॥ ७७ ॥
‘ವೈರಿಂಚ್ಯ’ ಎಂಬ ದುರ್ಲಭ, ನಿರ್ಮಲ, ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಗಮ್ಯವಾದ ಆ ಪದವಿಯನ್ನೂ—ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪದ್ಮಜ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ ನಾನು ದಯಪಾಲಿಸುವೆನು।
Verse 78
समीहते यज्जननी मदीया रसातले वापि धरातले वा । त्रिविष्टपे वापि परे पदे वा दास्यामि जित्वा नरदेवदानवान् ॥ ७८ ॥
ನನ್ನ ಜನನಿ ಏನು ಬಯಸುತ್ತಾಳೋ—ರಸಾತಲದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಧರಾತಲದಲ್ಲಾಗಲಿ, ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪ (ಸ್ವರ್ಗ)ದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಪರಮ ಪದದಲ್ಲಾಗಲಿ—ನರ, ದೇವ, ದಾನವರನ್ನು ಜಯಿಸಿ ನಾನು ಅದನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುವೆನು।
Verse 79
अहं हि दासस्तव भूप यस्माद्विक्रीयतां मामथवा तृणाय । हस्ते हि पापस्य दिवाप्रकीर्तेर्वत्स्यामि तत्कर्मकरः सुभुक्तः ॥ ७९ ॥
ಹೇ ಭೂಪತೇ! ನಾನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಿಮ್ಮ ದಾಸನು; ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಮಾರಿಬಿಡಿರಿ, ತೃಣಮಾತ್ರ ಬೆಲೆಗೆ ಆದರೂ. ಪಾಪಿ ದುರ್ಕೀರ್ತಿಯವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಅವನ ಕೆಲಸಗಾರನಾಗಿ ವಾಸಿಸಿ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಊಟಕೊಟ್ಟರೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಹಿಸುವೆನು।
Verse 80
यद्दुष्करं भूमिपते त्रिलोक्यां नादेयमस्तीह तदिष्टंभावात् । तच्चापि राजेंद्र ददस्व देव्यै मज्जीवितं मज्जननीभवं वा ॥ ८० ॥
ಹೇ ಭೂಮಿಪತೇ! ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಸಾಧ್ಯವೆನಿಸುವುದೇನೂ ಇಲ್ಲ; ನಿಜವಾದ ಇಷ್ಟಭಾವದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದಾನ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇ ರಾಜೇಂದ್ರ! ಆ ದೇವಿಗೆ ಇದನ್ನೂ ಕೊಡು—ನನ್ನ ಜೀವವನ್ನೋ, ಅಥವಾ ಅವಳ ಪುತ್ರನಾಗಿ ನನಗೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ವರವನ್ನೋ।
Verse 81
तेनैव सद्यो नृपनाथ लोके सत्कीर्तियुक्तो भव सर्वदैव । विराजयित्वा स्वगुणैर्नृपौघान्करैरिवात्मप्रभवैः खशोभैः ॥ ८१ ॥
ಹೇ ನೃಪನಾಥ! ಆ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ನೀವು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಸದಾ ಸತ್ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳವರಾಗುವಿರಿ. ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಗುಣಗಳಿಂದ ರಾಜಸಮೂಹವನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವಿರಿ; ಸ್ವಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಆಕಾಶ ಶೋಭಿಸುವಂತೆ.
Verse 82
कीर्तिप्रभंगे वृजिनं भविष्यति प्रजावधे यन्मनुराह सत्यम् । संमार्जयित्वा विमलं यशः स्वं कथं सुखी स्यां नृपते ततः क्षमः ॥ ८२ ॥
ಕೀರ್ತಿಯ ಭಂಗವಾದರೆ ದುರ್ಭಾಗ್ಯವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಪ್ರಜಾವಧೆ ಮಹಾಪಾತಕವೆಂದು ಮನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು ನನ್ನ ನಿರ್ಮಲ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಮತ್ತೆ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೂ, ನಂತರ ನಾನು ಹೇಗೆ ಸುಖಿಯಾಗಿರಬಲ್ಲೆ, ಹೇ ನೃಪತೇ? ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ, ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿರಿ।
Verse 83
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते पञ्चविंशोऽध्यायः ॥ २५ ॥
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬೃಹನ್ನಾರದೀಯಪುರಾಣದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಮೋಹಿನೀಚರಿತ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।
The chapter frames Ekādaśī as Hari’s sacred day where restraint is itself worship; violating the vrata is presented as vrata-bhaṅga that damages satya-saṅkalpa and produces severe karmic results, making it not merely dietary but a breach of devotional and ethical order.
Rukmāṅgada rejects the exemption argument and asserts a Vaiṣṇava norm that applies across bright and dark fortnights; royal duty is redefined as protecting dharma through personal discipline, so the king’s body-strength or political role does not override the vow.
Dharmāṅgada functions as ‘Dharma embodied’: he mediates between marital-social pressure and vow integrity, urging fulfillment of promises and offering himself as the cost to preserve the king’s truthfulness and public dharmic legitimacy.