Tithi-vicara (Determination of Tithi for Fasts, Parana, and Pitri Rites)

Verse 1

वसिष्ट उवाच । इममेवार्थमुद्दिश्य नैमिषारण्यवासिनः । पप्रच्छुर्मुनयः सूतं व्यासशिष्यं महामतिम् ॥ १ ॥

ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳಿದರು—ಈ ವಿಷಯವನ್ನೇ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮುನಿಗಳು, ವ್ಯಾಸರ ಮಹಾಮತಿ ಶಿಷ್ಯನಾದ ಸೂತನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು ॥೧॥

Verse 2

स तु पृष्टो महाभाग एकादश्याः सुविस्तरम् । माहात्म्यं कथयामास उपवासविधिं तथा ॥ २ ॥

ಆ ಮಹಾಭಾಗನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಏಕಾದಶಿಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವಿಶದವಾಗಿ ಹೇಳಿ, ಉಪವಾಸ ವಿಧಿಯನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದನು ॥೨॥

Verse 3

तद्वाक्यं सूतपुत्रस्य श्रुत्वा द्विजवरोत्तमाः । माहात्म्यं चक्रिणश्चापि सर्वपापौघ शांतिदम् ॥ ३ ॥

ಸೂತಪುತ್ರನ ಆ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರು ಚಕ್ರಧಾರಿಯಾದ (ವಿಷ್ಣುವಿನ) ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನೂ ಶ್ರವಣಮಾಡಿದರು; ಅದು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವುದು ॥೩॥

Verse 4

पुनः पप्रच्छुरमलं सूतं पौराणिकं नृप । अष्टादश पुराणानि भवान् जानाति मानद ॥ ४ ॥

ಹೇ ರಾಜನೇ! ಅವರು ಮತ್ತೆ ನಿರ್ಮಲನಾದ ಪೌರಾಣಿಕ ಸೂತನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು—‘ಹೇ ಮಾನ್ಯರೇ, ನೀವು ಅಷ್ಟಾದಶ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವರಲ್ಲವೇ?’ ॥೪॥

Verse 5

कानीनस्य प्रसादेनः महाभारतमप्युत । तन्नास्ति यन्न वेत्सि त्वं पुराणेषु स्मृतिष्वपि ॥ ५ ॥

ಕಾನೀನನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನೀವು ಮಹಾಭಾರತವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದೀರಿ. ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಯದದ್ದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 6

चरिते रघुनाथस्य शतकोटिप्रविस्तरे । अस्माकं संशयः कश्चिद्धृदये संप्रवर्तते ॥ ६ ॥

ರಘುನಾಥನ ಚರಿತ್ರೆಯ ಶತಕೋಟಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮಹಾವರ್ಣನದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಶಯ ಉದಯಿಸಿ ಕದಲುತ್ತಿದೆ.

Verse 7

तं भवानर्हति च्छेत्तुं याथार्थ्येन सुविस्तरात् । तिथेः प्रांतमुपोष्यं स्यादाहोस्विन्मूलमेव च ॥ ७ ॥

ಈ ಸಂಶಯವನ್ನು ನೀವು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ವಿಶದವಾಗಿ ನಿವಾರಿಸಬಲ್ಲಿರಿ. ಉಪವಾಸವು ತಿಥಿಯ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಇರಬೇಕೋ, ಅಥವಾ ತಿಥಿಯ ಮೂಲವಾದ ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಇರಬೇಕೋ?

Verse 8

दैवे पैत्र्ये समाख्याहि नावेद्यं विद्यते तवल । सौतिरुवाच । तिथेः प्रांतं सुराणां हि उपोष्यं प्रीतिवर्द्धनम् ॥ ८ ॥

ದೈವ ಮತ್ತು ಪೈತ್ರ್ಯ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸಿರಿ; ಓ ತವಲ, ನಿಮಗೆ ಅರ್ಪಿಸದಿರುವಂತಹುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ತಿಥಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸುವುದು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 9

मूलं तिथेः पितॄणां तु कालज्ञैः प्रियमीरितम् । अतः प्रांतमुपोष्यं हि तिथेर्दशफलेप्सुभिः ॥ ९ ॥

ತಿಥಿಯ ‘ಮೂಲ’ವು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವೆಂದು ಕಾಲಜ್ಞರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಿಥಿಯ ದಶಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ತಿಥಿಯ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸಬೇಕು.

Verse 10

मूलं हि पितृतृप्त्यर्थं विज्ञेयं धर्मकांक्षिभिः । पूर्वविद्धा न कर्तव्या द्वितीया चाष्टमी तथा ॥ १० ॥

ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ‘ಮೂಲ’ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಧಿ ಪಿತೃತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ದ್ವಿತೀಯಾ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಮೀ ಪೂರ್ವವಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ ಆ ವ್ರತ/ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬಾರದು.

Verse 11

षष्ठी चैकादशी भूप धर्मकामार्थलिप्सुभिः । पूर्वविद्धा द्विजश्रेष्ठाः कर्तव्या सप्तमी सदा ॥ ११ ॥

ಓ ರಾಜನೇ! ಧರ್ಮ, ಕಾಮ, ಅರ್ಥವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಷಷ್ಠೀ ಮತ್ತು ಏಕಾದಶೀ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವವಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಸಪ್ತಮೀ ವ್ರತವೂ ಸದಾ ಇದೇ ನಿಯಮದಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 12

दर्शश्च पौर्णमासश्च पितुः सांवत्सरं दिनम् । पूर्वविद्धानिमांस्त्यक्त्वा नरकं प्रतिपद्यते ॥ १२ ॥

ದರ್ಶ, ಪೌರ್ಣಮಾಸ ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಶ್ರಾದ್ಧದಿನ—ಈ ಪುರಾತನವಾಗಿ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವನು ನರಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

Verse 13

हानिं च संततेर्भूपदौर्भाग्यं समवाप्नुयात् । एतच्छ्रुतं मया विप्राः कृष्णद्वैपायनात्पुरा ॥ १३ ॥

ಹೀಗೆ ಮಾಡುವವನು ಸಂತತಿಯ ಹಾನಿಯನ್ನೂ ರಾಜನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೌರ್ಭಾಗ್ಯವನ್ನೂ (ದಂಡ/ಕಷ್ಟ) ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಓ ವಿಪ್ರರೇ! ಇದನ್ನು ನಾನು ಹಿಂದೆ ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನ (ವ್ಯಾಸ)ರಿಂದ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ.

Verse 14

आदित्योदयवेलायां यास्तोकापि तिथिर्भवेत् । पूर्वविद्धा तु मंतव्या प्रभूता नोदयं विना ॥ १४ ॥

ಸೂರ್ಯೋದಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವಾದರೂ ಯಾವ ತಿಥಿ ಇದ್ದರೂ ಅದನ್ನೇ ಪೂರ್ವವಿದ್ಧ ತಿಥಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಬಹಳ ವಿಸ್ತಾರವಾದರೂ ಸೂರ್ಯೋದಯವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸದ ತಿಥಿ (ಆ ದಿನಕ್ಕೆ) ಗ್ರಾಹ್ಯವಲ್ಲ.

Verse 15

पारणे मरणे नॄणां तिथिस्तात्कालिकी स्मृता । पित्र्येऽस्तमनवेलायां स्पर्शे पूर्णा निगद्यते ॥ १५ ॥

ಪಾರಣೆ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ತಿಥಿಯೇ ಗ್ರಾಹ್ಯವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಪಿತೃಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸನ್ನಿಹಿತ ಸಮಯವನ್ನು ತಿಥಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು ‘ಪೂರ್ಣ’ವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 16

न तत्रोदयिनी ग्राह्या दैवस्योदयिकी तिथिः । प्रत्यहं शोधयेत्प्राज्ञस्तिथिं दैवज्ञचिंतकात् ॥ १६ ॥

ಆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ‘ಉದಯಿನೀ’ ತಿಥಿಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬಾರದು; ದೈವಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ‘ಉದಯಿಕೀ’ (ಸೂರ್ಯೋದಯಾಧಾರಿತ) ತಿಥಿಯೇ ಗ್ರಾಹ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಯು ಪ್ರತಿದಿನ ದೈವಜ್ಞನನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ ತಿಥಿಯನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಬೇಕು.

Verse 17

तिथिप्रमाणं विप्रेंद्राः क्षपाकरदिवाकरौ । चंद्रार्कचारविज्ञानात्कालं कालविदो विदुः ॥ १७ ॥

ಹೇ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರರೇ! ತಿಥಿಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ. ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯರ ಚಾರವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕಾಲವಿದ್ವಾಂಸರು ಕಾಲವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 18

पूर्वायाः संगदोषेण न योग्यास्ताः प्रपूजने । वर्जयन्ति नरास्तज्ज्ञा यामांश्च चतुरो द्विजाः ॥ १८ ॥

ಪೂರ್ವಸಂಗದೋಷದಿಂದ ಅವು ಪೂಜೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಯಮ ತಿಳಿದವರು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದ್ವಿಜರು—ಅವುಗಳನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ಯಾಮಗಳನ್ನೂ ವರ್ಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 19

अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि स्नानपूजाविधिक्रमम् । न दिवा शुद्धिमाप्नोति तदा रात्रौ विधीयते ॥ १९ ॥

ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನಾನು ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯ ವಿಧಿಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿ ದೊರಕದಿದ್ದರೆ, ಆಗ ರಾತ್ರಿ ಆ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.

Verse 20

दिनकार्यमशेषं हि कर्तव्यं शर्वरीमुखे । विधिरेष मया ख्यातो नराणामुपवासिनाम् ॥ २० ॥

ರಾತ್ರಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ದಿನದ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಉಪವಾಸಿಗಳಿಗಾಗಿ ನಾನು ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದೇನೆ.

Verse 21

अल्पायामथ विप्रेंद्रा द्वादश्यामरुणोदये । स्नानार्चनक्रिया कार्य्या दानहोमादिसंयुता ॥ २१ ॥

ನಂತರ, ಓ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರರೇ, ದ್ವಾದಶಿಯ ಅರುಣೋದಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಹರದಲ್ಲೇ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡಬೇಕು; ದಾನ-ಹೋಮಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿಸಿ.

Verse 22

त्रयोदश्यां हि शुद्दायां पारणे पृथिवीफलम् । शतयज्ञाधिकं वापि नरः प्राप्नोत्यसंशयम् ॥ २२ ॥

ಶುದ್ಧ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರಣೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಭೂಮಿಫಲದ ಸಮಾನ, ಇನ್ನೂ ನೂರು ಯಜ್ಞಗಳಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 23

एतस्मात्कारणाद्विप्राः प्रत्यूषे स्नानमाचरेत् । पितृतर्पणसंयुक्तं न दृष्ट्वा द्वादशीदिनम् ॥ २३ ॥

ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಓ ವಿಪ್ರರೇ, ಪ್ರತ್ಯೂಷಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಆಚರಿಸಬೇಕು; ಪಿತೃತರ್ಪಣದೊಂದಿಗೆ ದ್ವಾದಶೀ ದಿನವನ್ನು ಗಮನಿಸದೆ ಬಿಡಬಾರದು.

Verse 24

महाहानिकरा ह्येषा द्वादशी लंघिता नृभिः । करोति धर्महरणमस्नातेव सरस्वती ॥ २४ ॥

ನರರು ಲಂಘಿಸಿದ ಈ ದ್ವಾದಶೀ ಮಹಾಹಾನಿಕಾರಕ; ಇದು ಧರ್ಮ-ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಹರಣಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸ್ನಾನವಿಲ್ಲದೆ ಸರಸ್ವತಿಗೆ ಇಳಿದಂತೆ.

Verse 25

क्षये वाप्यथवा वृद्धौ संप्राप्ते वा दिनोदये । उपोष्या द्वादशी पुण्या पूर्वविद्धां विवर्जयेत् ॥ २५ ॥

ತಿಥಿಯ ಕ್ಷಯವಾಗಲಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಲಿ, ಪುಣ್ಯಮಯ ದ್ವಾದಶಿಯನ್ನು ಉಪವಾಸದಿಂದ ಆಚರಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಪೂರ್ವತಿಥಿಯಿಂದ ‘ವಿದ್ಧ’ (ಪೂರ್ವವಿದ್ಧಾ) ದ್ವಾದಶಿಯನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕು।

Verse 26

ब्राह्मण उवाच । यदा च प्राप्यते सूत द्वादश्यां पूर्वसंभवा । तदोपवासो हि कथं कर्तव्यो मानवैर्वद ॥ २६ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದರು— ಓ ಸೂತ! ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಏಕಾದಶಿ ದ್ವಾದಶಿಯ ದಿನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಬೀಳುವಾಗ, ಜನರು ಉಪವಾಸವನ್ನು ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸಬೇಕು? ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳು।

Verse 27

उपवासदिनं विद्धं यदा भवति पूर्वया । द्वितीयेऽह्नि यदा न स्यात्स्वल्पाप्येकादशी तिथिः ॥ २७ ॥

ಉಪವಾಸದಿನವು ಪೂರ್ವತಿಥಿಯಿಂದ ವಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಮುಂದಿನ ದಿನ ಏಕಾದಶಿ ತಿಥಿಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಆ ಉಪವಾಸದಿನವನ್ನು ವಿದ್ಧ (ದೋಷಯುಕ್ತ) ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।

Verse 28

तत्रोपवासो विहितः कथं तद्वद सूतज । सौतिरुवाच । यदा न प्राप्यते विप्रा द्वादश्यां पूर्वसम्भवम् ॥ २८ ॥

ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿಧಿಸಬೇಕು? ಓ ಸೂತಪುತ್ರ, ಹೇಳು. ಸೌತಿ ಹೇಳಿದರು— ಓ ವಿಪ್ರರೇ! ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಸಂಭವ (ಯೋಗ್ಯ) ಕಾಲ ದೊರಕದಾಗ…

Verse 29

रविचन्द्रार्कजाहं तु तदोपोष्यं परं दिनम् । बह्वा गमविरोधेषु ब्राह्मणेषु विवादिषु ॥ २९ ॥

ಆದರೆ (ಉಪವಾಸದಿನ) ಭಾನುವಾರ, ಸೋಮವಾರ ಅಥವಾ ಶನಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮುಂದಿನ ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅನೇಕ ಆಗಮ-ವಿರೋಧಗಳಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ವಿವಾದ ಉಂಟಾಗಿರುವಾಗ।

Verse 30

उपोष्या द्वादशी पुण्या त्रयोदश्यां तु पारणम् । एकादश्यां तु विद्धायां संप्राप्ते श्रवणे तथा ॥ ३० ॥

ಪವಿತ್ರ ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸಬೇಕು; ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರಣ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಏಕಾದಶಿ ‘ವಿದ್ಧ’ ಆಗಿದ್ದಾಗಲೂ, ಶ್ರವಣ ನಕ್ಷತ್ರ ಬಂದಾಗಲೂ ಇದೇ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ॥೩೦॥

Verse 31

उपोष्या द्वादशी पुण्या पक्षयोरुभयोरपि । एष वो निर्णयः प्रोक्तो मया शास्त्रविनिर्णयात् ॥ ३१ ॥

ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿಯೂ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿಯೂ ಪವಿತ್ರ ದ್ವಾದಶಿ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಶಾಸ್ತ್ರನಿರ್ಣಯದ ಆಧಾರದಿಂದ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಈ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ॥೩೧॥

Verse 32

किमन्यच्छ्रोतुकामा हि तद्भवंतो ब्रुवंतु मे । ऋषय ऊचुः । युगादीनां वद्विधिं सौते सम्यग्यथातथम् ॥ ३२ ॥

ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೀರಿ? ಹಾಗಾದರೆ, ಪೂಜ್ಯರೇ, ನನಗೆ ಹೇಳಿರಿ. ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಸೂತನೇ! ಯುಗಾದಿಗಳ ವಿಧಿಯನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ, ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸು॥೩೨॥

Verse 33

रविसंक्रातिकादीनां नावेद्यं विद्यते तव । सौतिरुवाच । द्वे शुक्ले द्वे तथा कृष्णे युगाद्याः कवयो विदुः ॥ ३३ ॥

ನಿನಗೆ ರವಿ-ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮೊದಲಾದ ವಿಷಯಗಳ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ. ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಪಂಡಿತರು ಯುಗಾರಂಭಗಳು ನಾಲ್ಕು ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ; ಎರಡು ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ॥೩೩॥

Verse 34

शुक्ले पूर्वाह्णिके ग्राह्ये कृष्णे ग्राह्येऽपराह्णिके । अयनं दिनभागाढ्यं संक्रमः षोडशः पलः ॥ ३४ ॥

ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು; ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ಅಯನಕ್ಕೆ ದಿನದ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಗಣನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಸಂಕ್ರಮ (ಸೂರ್ಯಪ್ರವೇಶ) ಹದಿನಾರು ಪಲಗಳ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ॥೩೪॥

Verse 35

पूर्वे तु दक्षिणे भागे व्यतीते चोत्तरो मतः । मध्यकाले तु विषुवे त्वक्षया परिकीर्तिता ॥ ३५ ॥

ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಪೂರ್ವಗಮನದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅದು ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಭಾಗವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಉತ್ತರಾಯನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಮಧ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ, ವಿಷುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅದು ‘ಅಕ್ಷಯಾ’—ಅಕ್ಷಯ ಫಲಪ್ರದ ಕಾಲ—ಎಂದು ಕೀರ್ತಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 36

ज्ञात्वा विप्रास्तिथिं सम्यक्सांवत्सरसमीरिताम् । कर्तव्यो ह्युपवासस्तु अन्यथा नरकं व्रजेत् ॥ ३६ ॥

ಓ ವಿಪ್ರರೇ, ಸಾಂವತ್ಸರ ಗಣನೆಯಂತೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ತಿಥಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದು ಉಪವಾಸವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನರಕಗತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 37

पूर्वविद्धां प्रकुर्वाणो नरो धर्मं निकृंतति । संततेस्तु विनाशाय संपदां हरणाय च ॥ ३७ ॥

ಪೂರ್ವವಿದ್ಧ (ದೋಷಸ್ಪರ್ಶಿತ/ನಿಂದಿತ) ವಿಧಾನದಿಂದ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವವನು ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಕಡಿದುಹಾಕುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಸಂತತಿಯ ವಿನಾಶವೂ ಸಂಪತ್ತಿನ ಹರಣವೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 38

पलवेधेऽपि विप्रेंद्रा दशम्या वर्जयेच्छिवाम् । सुराया बिंदुना स्पृष्टं यथा गंगाजलंत्यजेत् ॥ ३८ ॥

ಓ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರರೇ, ಕೊರತೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ (ಪಲವೇಧದಲ್ಲಿಯೂ) ದಶಮೀನಂದು ಶಿವಪೂಜೆಯನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕು; ಮದ್ಯದ ಒಂದು ಬಿಂದುವಿನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿತವಾದ ಗಂಗಾಜಲವನ್ನು ಹೇಗೆ ತ್ಯಜಿಸುವೆವೋ ಹಾಗೆ.

Verse 39

श्वहतं पंचगव्यं च दशम्या दूषितां त्यजेत् । एकादशीं द्विजश्रेष्ठाः पक्षयोरुभयोरपि ॥ ३९ ॥

ಶ್ವಹತ (ಕೆಡಿದ/ನಷ್ಟವಾದ) ಪಂಚಗವ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ದಶಮಿಯಿಂದ ದೂಷಿತವಾದ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನೂ—ಶುಕ್ಲ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ—ವರ್ಜಿಸಬೇಕು.

Verse 40

पूर्वविद्धा पुरा दत्ता सा तिथिर्यदुमौलिना । दानवेभ्यो द्विजश्रेष्ठाः प्रीणनार्थं महात्मनाम् ॥ ४० ॥

ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ‘ಪೂರ್ವವಿದ್ಧಾ’ ಎಂಬ ಆ ತಿಥಿಯನ್ನು ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯದುಮೌಳಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಮಹಾತ್ಮರ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ದಾನವರಿಗೆ ದತ್ತವಾಗಿ ನೀಡಿದನು।

Verse 41

अकाले यद्धनं दत्तमपात्रेभ्यो द्विजोत्तमाः । संक्रुद्वैरपि यद्दत्तं यद्दत्तं चाप्यसत्कृतम् ॥ ४१ ॥

ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ, ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟ ಧನ, ಅಪಾತ್ರರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟದು, ಕೋಪ ಅಥವಾ ವೈರವಿನಿಂದ ಕೊಟ್ಟದು, ಹಾಗೂ ಸತ್ಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಕೊಟ್ಟದು—ಇಂತಹ ದಾನ ದೋಷಯುಕ್ತವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಾಗಿದೆ।

Verse 42

पूर्वविद्धतिथौ दत्तं तद्दत्तमसुरेष्वथ । यदुच्छिष्टेन दत्तं तु यद्दत्तं पतितेष्वपि ॥ ४२ ॥

ಪೂರ್ವವಿದ್ಧ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ದಾನವು ಅಸುರರಿಗೆ ನೀಡಿದಂತೆಯೇ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟದೊಂದಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನವು ಪತಿತರಿಗೇ ನೀಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 43

स्त्रीजेतेषु च यद्दत्तं यद्दत्तं जलवर्जितम् । पुनः कीर्तनसंयुक्तं तद्दत्तमसुरेषु वै ॥ ४३ ॥

ಸ್ತ್ರೀಸಂಗದಲ್ಲಿ (ವಿಷಯವಿಕ್ಷೇಪದಲ್ಲಿ) ನೀಡಿದ ದಾನ, ಹಾಗೆಯೇ ಜಲಾರ್ಪಣವಿಲ್ಲದೆ ನೀಡಿದ ದಾನ—ಅದು ಮತ್ತೆ ಕೀರ್ತನ-ಸ್ತುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರೂ ಸಹ, ನಿಜವಾಗಿ ಅಸುರರಿಗೆ ನೀಡಿದಂತೆಯೇ ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 44

तस्माद्विप्रा न कर्त्व्या विद्धाप्येकादशी तिथिः । यथा हंतिपुरा पुण्यं श्राद्धं च वृषलीपतिः ॥ ४४ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ, ‘ವಿದ್ಧಾ’ ಏಕಾದಶೀ ತಿಥಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಬಾರದು; ವೃಷಲೀಪತಿ ನಗರದ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವಂತೆ, ಶ್ರಾದ್ಧದ ಪುಣ್ಯವನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 45

दत्तं जप्तं हुतं स्नातं तथा पूजा कृता हरेः । तिथौ विद्धे क्षयं याति तमः सूर्योदये यथा ॥ ४५ ॥

ದಾನ, ಜಪ, ಹೋಮ, ಸ್ನಾನ ಹಾಗೂ ಹರಿಯ ಪೂಜೆ—‘ವಿದ್ಧ’ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರೆ—ಅವೆಲ್ಲವೂ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಕತ್ತಲೆ ಕರಗುವಂತೆ।

Verse 46

जीर्णं पतिं यौवनगर्विता यथा त्यजंति नार्यो झषकेतुनार्दिताः । तथा हि वेधं विबुधास्त्यजंति तिथ्यंतरं धर्मविवृद्धये सदा ॥ ४६ ॥

ಯೌವನಗರ್ವದಿಂದ ಮತ್ತಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಮೀನಧ್ವಜನಾದ ಕಾಮನಿಂದ ಉದ್ರೇಕಿತರಾಗಿ, ಜೀರ್ಣ ಪತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವಂತೆ; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ‘ವಿದ್ಧ’ ತಿಥಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಧರ್ಮವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸದಾ ಮತ್ತೊಂದು ತಿಥಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 47

श्रीबृहन्नारदीयपुरणोत्तरभागे तिथिविचारो नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥ २ ॥

ಶ್ರೀಬೃಹನ್ನಾರದೀಯಪುರಾಣದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ತಿಥಿ-ವಿಚಾರ’ ಎಂಬ ಎರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ।