ವಸಿಷ್ಠರು ರಾಜ ಮಾಂಧಾತನಿಗೆ ಹರಿವಾಸರ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಆದರ್ಶ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ—ಧರ್ಮಸಂಪನ್ನ, ಸಮೃದ್ಧ, ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರಬೋಧನಕಾಲದ ಶುಭ ಋತುಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದು. ಬಳಿಕ ರುಕ್ಮಾಂಗದ–ಮೋಹಿನಿ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ, ಮೋಹ ಮತ್ತು ಭೋಗಗಳ ನಡುವೆಯೂ ರಾಜನು ‘ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪವಿತ್ರ ದಿನಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ತಿಕ ವ್ರತವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಬಾರದು’ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಮೋಹಿನಿಗೆ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ—ಸ್ವಲ್ಪ ನಿಯಮವೂ ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವ್ರತಕಲ್ಪ ವಿಧಿಗಳು—ಕೃಚ್ಛ್ರ, ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳು, ಉಪವಾಸ ಕ್ರಮಗಳು, ದೀಪದಾನವೇ ಪರಮ ದಾನ, ಪ್ರಬೋಧಿನಿ, ಭೀಷ್ಮಪಂಚಕ, ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ, ಪುಷ್ಕರ-ದ್ವಾರಕಾ-ಶೌಕರ/ವರಾಹ ದರ್ಶನ ಸಂಬಂಧಿತ ತೀರ್ಥಫಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಎಣ್ಣೆ, ಜೇನು, ಮಾಂಸ, ಮೈಥುನ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಆಹಾರಗಳ ನಿಷೇಧಗಳು. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ಸಂಬಂಧ ವ್ರತಗಳ ಉದ್ಯಾಪನ ನಿಯಮಗಳು—ಪ್ರತಿ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ದಾನ, ದಕ್ಷಿಣೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಕರ್ಮಫಲ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
Verse 1
वसिष्ठ उवाच । एवं धर्मांगदो राज्यं चकार वसुधातले । पितुर्ननियोगाद्राजेंद्र पालयन् हरिवासरम् ॥ १ ॥
ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಧರ್ಮಾಂಗದನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯವಾಡಿದನು; ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಹರಿವಾಸರ—ಶ್ರೀಹರಿಯ ಪವಿತ್ರ ದಿನ—ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿದನು ॥ ೧ ॥
Verse 2
न बभूव जनः कश्चिद्यो न धर्मे व्यवस्थितः । नासुखी नाप्रजः कश्चिन्न वा कुष्ठी महीपते ॥ २ ॥
ಹೇ ಮಹೀಪತೇ! ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರದ ಒಬ್ಬನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಯಾರೂ ದುಃಖಿತರಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಸಂತಾನಹೀನರಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಕುಷ್ಠರೋಗದಿಂದ ಪೀಡಿತರಲ್ಲ ॥ ೨ ॥
Verse 3
हृष्टपुष्ट जने तस्मिन् क्ष्मा चैव निधिदायिनी । घटदोग्ध्रीषु नृपते तृप्तवत्सासु धेनुषु ॥ ३ ॥
ಹೇ ನೃಪತೇ! ಅಲ್ಲಿ ಜನರು ಹರ್ಷಿತರೂ ಪುಷ್ಟರೂ ಆಗಿದ್ದಾಗ ಭೂಮಿಯೇ ನಿಧಿಗಳನ್ನು ದಾನಮಾಡುವಳಾದಳು; ಧೇನುಗಳು ಪಾತ್ರೆಗಳವರೆಗೆ ಹಾಲು ನೀಡುತ್ತ, ಕರುಗಳು ತೃಪ್ತವಾಗಿದ್ದಾಗ ಸಮೃದ್ಧಿ ಸಹಜವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿತು ॥ ೩ ॥
Verse 4
पुटके कुटके क्षौद्रं द्रोणमात्रं द्रुमे द्रुमे । प्रहृष्टायां तु मेदिन्यां सर्वधान्यसमुद्भवः ॥ ४ ॥
ಆ ಹರ್ಷಿತ ಮേദಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪుటಕ-ಕುಟಕಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣಮಾತ್ರ ಜೇನು ಇತ್ತು; ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಧಾನ್ಯಗಳು ಅಪಾರವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು ॥ ೪ ॥
Verse 5
कृतस्य स्पर्द्धिनि युगे त्रेतान्ते द्वापरे युगे । व्यतीते जलदापाये निर्मले चांबरे गृहे ॥ ५ ॥
ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ, ತ್ರೇತಾಯುಗಾಂತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ—ಮಳೆಗಾಲ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ, ಮೋಡಗಳು ಸರಿದು, ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಆಕಾಶ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿದ್ದಾಗ—ಈ ವಿಧಿ/ಆಚಾರ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು।
Verse 6
सुगंधिशालिपक्वाढ्ये कुंभोद्भवविलोकिते । मध्यप्रवाहयुक्तासु निम्नगासु समंततः ॥ ६ ॥
ಎಲ್ಲೆಡೆ ತಗ್ಗುಭೂಮಿಯ ನದೀಧಾರೆಗಳು ಇದ್ದವು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವಾಹ ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತು. ಸುಗಂಧಭರಿತ ಪಕ್ವ ಶಾಲಿಧಾನ್ಯದಿಂದ ಪ್ರದೇಶ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಕುಂಭೋದ್ಭವ ಮುನಿ (ಅಗಸ್ತ್ಯ) ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಂಗಳಕರವಾಯಿತು।
Verse 7
तीरोत्थैः काशपुष्पैश्च शुक्लकेशैरिवांगना । चन्द्रांशुधवले लोके नातितीव्रे दिवाकरे ॥ ७ ॥
ತೀರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಕಾಶಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ದೃಶ್ಯವು ಶ್ವೇತಕೇಶಿಯ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಸೂರ್ಯನು ಅತಿತೀವ್ರನಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಲೋಕವೆಲ್ಲ ಚಂದ್ರಕಿರಣದಂತೆ ಧವಳವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ।
Verse 8
तस्मिन्मनुष्यबहुलैर्जलस्नानविचित्रितैः । यत्रोत्सुकैः प्रयातैस्तु भूमिपालैः समंततः ॥ ८ ॥
ಆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜನರು ಸೇರಿದ್ದರು; ಜಲಸ್ನಾನದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ದೃಶ್ಯಗಳಿಂದ ಅದು ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿತ್ತು. ಉತ್ಸುಕತೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಬಂದ ಭೂಪಾಲರು (ರಾಜರು) ಸಹ ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು।
Verse 9
प्रबोधसमये विष्णोराश्विनांते जगद्गुरोः । मोहिनी रमयामास तत्काले हृच्छयार्दिता ॥ ९ ॥
ಆಶ್ವಿನ ಮಾಸಾಂತದಲ್ಲಿ, ಜಗದ್ಗುರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರಬೋಧಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪ್ರೇಮವ್ಯಥೆಯಿಂದ ಕಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮೋಹಿನಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ರಮಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದಳು।
Verse 10
राजानं विविधैः सौख्यैः सर्वभावेन सुंदरी । वनेषु गिरिश्रृंगेषु नदीनां संगमेषु च ॥ १० ॥
ಆ ಸುಂದರಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾವದಿಂದ ರಾಜನನ್ನು ನಾನಾವಿಧ ಸೌಖ್ಯಗಳಿಂದ ರಮಿಸಿದಳು—ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ, ನದಿಗಳ ಸಂಗಮಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ।
Verse 11
पद्मिनी कुसुमाढ्येषु सरःसु विविधेषु च । मलये मन्दरे विंध्ये महेंद्रे विबुधालये ॥ ११ ॥
ಆ ದೇವಿ ‘ಪದ್ಮಿನೀ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಕಮಲಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ವಿವಿಧ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಮಲಯ, ಮಂದರ, ವಿಂಧ್ಯ, ಮಹೇಂದ್ರ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೇವಧಾಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ।
Verse 12
सह्ये प्रालेयसंज्ञे च दिगंबरगिरौ शुभे । अन्येषु चैव राजानं स्वर्गस्थानादिकेषु च ॥ १२ ॥
ಸಹ್ಯ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ, ‘ಪ್ರಾಲೇಯ’ ಎಂಬ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ, ಶುಭ ದಿಗಂಬರಗಿರಿಯಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥಾನಾದಿ ಇತರ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ—ರಾಜಾ (ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು)ನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸಬೇಕು।
Verse 13
रमयायास राजेंद्र दिव्यरूपा दिने दिने । राजापि मोहिनीं प्राप्य सर्वं कृत्यं परित्यजन् ॥ १३ ॥
ರಾಜೇಂದ್ರಾ! ಆ ಮೋಹಿನಿ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ದಿನೇ ದಿನೇ ಪುನಃ ಪುನಃ (ಅವನನ್ನು) ರಮಿಸಿದಳು; ರಾಜನೂ ಆ ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧಳನ್ನು ಪಡೆದು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು।
Verse 14
त्यक्तं न वासरं विष्णोर्जन्ममृत्युनिकृंतनम् । व्रतं नोपेक्षते तत्तु अतिमुग्धोऽपि पार्थिवः ॥ १४ ॥
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಜನ್ಮಮೃತ್ಯುಗಳನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕುವ ವ್ರತ—ಅದರ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ದಿನವನ್ನೂ ಬಿಡಬಾರದು; ಏಕೆಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಮೋಹಿತನಾದ ರಾಜನೂ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 15
क्रीडां त्यजति भूपालो दशम्यादिदिनत्रये । एवं प्रकीडतस्तस्य पूर्णे संवत्सरे गते ॥ १५ ॥
ದಶಮಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ವಿನೋದವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ನಿಯಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆದಾಗ ವ್ರತವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 16
काले कालविदां श्रेष्ठः संप्राप्तः कार्तिकः शुभः । निद्राछेदकरो विष्णोः स मासः पुण्यदायकः ॥ १६ ॥
ಕಾಲವಿದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೆಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವವರಿಗೆ ಶುಭ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸವು ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಿ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಮಾಸವಾಗಿದೆ।
Verse 17
यस्मिन्कृतं हि सुकृतं वैष्णवैर्मनुजैर्नृप । अक्षयं हि भवेत्सर्वं विष्णुलोकप्रदायकम् ॥ १७ ॥
ಹೇ ನೃಪನೇ! ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವ ಜನರು ಮಾಡುವ ಯಾವ ಸತ್ಕರ್ಮವೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುಲೋಕವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 18
न कार्तिकसमो मासो न कृतेन समं युगम् । न धर्मस्तु दया तुल्यो न ज्योतिश्चक्षुषा समम् ॥ १८ ॥
ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಮಾಸವಿಲ್ಲ; ಕೃತಯುಗಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಯುಗವಿಲ್ಲ. ದಯೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ; ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಬೆಳಕು ಇಲ್ಲ।
Verse 19
न वेदेन समं शास्त्रं न तीर्थं गंगया समम् । न भूम्या सदृशं दानं न सुखं भार्यया समम् ॥ १९ ॥
ವೇದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲ; ಗಂಗೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ ತೀರ್ಥವಿಲ್ಲ. ಭೂಮಿದಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ದಾನವಿಲ್ಲ; ಪತ್ನಿಯಿಂದ ದೊರಕುವ ಸುಖಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಿಲ್ಲ।
Verse 20
न कृष्या तु समं वित्तं न लाभः सुरभीसमः । न तपोऽनशनादन्यन्न दमेन समं शिवम् ॥ २० ॥
ಕೃಷಿಯಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಧನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಧನ ಇಲ್ಲ; ಉತ್ತಮ ಜಾತಿಯ ಸುರಭಿ ಗೋವಿನಂತೆ ಲಾಭ ಇಲ್ಲ. ಉಪವಾಸಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ತಪಸ್ಸಿಲ್ಲ; ಇಂದ್ರಿಯದಮನದಂತೆ ಮಂಗಳಕರವಾದುದು ಇಲ್ಲ।
Verse 21
तृप्तिर्न रसनातुल्या न समोऽन्यो द्विजेन च । न धर्मेण समं मित्रं न सत्येन समं यशः ॥ २१ ॥
ರಸನಿಗ್ರಹದಂತೆ ತೃಪ್ತಿ ಇಲ್ಲ; ಸತ್ಯ ದ್ವಿಜ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣ)ನಂತೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಮಾನನಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮದಂತೆ ಮಿತ್ರನಿಲ್ಲ; ಸತ್ಯದಂತೆ ಯಶಸ್ಸಿಲ್ಲ।
Verse 22
नारोग्यसममैश्वर्यं न देवः केशवात्परः । न कार्तिकसमं लोके पावनं कवयो विदुः ॥ २२ ॥
ನಿರೋಗತೆಯಂತೆ ಐಶ್ವರ್ಯವಿಲ್ಲ; ಕೇಶವನಿಗಿಂತ ಪರಮ ದೇವನಿಲ್ಲ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಂತೆ ಪಾವನವಾದುದು ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕವಿಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ।
Verse 23
कार्तिकः प्रवरो मासो विष्णोश्चापि प्रियः सदा । अव्रतो हि क्षिपेद्यस्तु मासं दामोदरप्रियम् ॥ २३ ॥
ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸವು ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಅದು ಸದಾ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಪ್ರಿಯ. ದಾಮೋದರನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಈ ಮಾಸವನ್ನು ವ್ರತವಿಲ್ಲದೆ ಕಳೆಯುವವನು ಅದನ್ನು ವ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 24
तिर्यग्योनिमवाप्नोति सर्वधर्मबहिष्कृतः ॥ २४ ॥
ಸರ್ವಧರ್ಮಗಳಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕೃತನಾಗಿ ಅವನು ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿ, ಅಂದರೆ ಪಶುಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 25
मांधातोवाच । संप्राप्य कार्तिके मासे राजा रुक्मांगदो मुने । मोहिनीं मोहसंयुक्तां कथं स बुभुजे वद ॥ २५ ॥
ಮಾಂಧಾತನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮುನಿಯೇ! ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸ ಬಂದಾಗ, ಮೋಹದಿಂದ ಬಂಧಿತಳಾದ ಮೋಹಿನಿಯನ್ನು ರಾಜ ರುಕ್ಮಾಂಗದನು ಹೇಗೆ ಅನುಭವಿಸಿದನು? ಹೇಳಿರಿ.
Verse 26
विष्णुभक्तः श्रुतिपरः प्रवरः स महीक्षिताम् । तस्मिन्पुण्यतमे मासे किं चकार नृपोत्तमः ॥ २६ ॥
ಆ ನೃಪೋತ್ತಮನು ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತನು, ಶ್ರುತಿ-ಪರಾಯಣನು, ರಾಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಆ ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಮಯ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅವನು ಏನು ಮಾಡಿದನು?
Verse 27
वसिष्ठ उवाच । संप्राप्तं कार्तिकं दृष्ट्वा प्रबोधकरणं हरेः । अतिप्रमुग्धो राजेंद्रो मोहिनीं वाक्यमब्रवीत् ॥ २७ ॥
ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳಿದರು—ಹರಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಿಗೊಳಿಸುವ ಕಾಲವಾದ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ರಾಜೇಂದ್ರನು ಮೋಹಿನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 28
रतं देवि त्वया सार्द्धं मया संवत्सरान्बहून् । तवापमानभीतेन नोक्तं किञ्चिदपि क्वचित् ॥ २८ ॥
ಹೇ ದೇವಿ! ನಾನು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳು ರತಿ-ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದೆ; ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಅಪಮಾನ ಮತ್ತು ಅಪ್ರಸನ್ನತೆಯ ಭಯದಿಂದ ನಾನು ಎಂದೂ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ.
Verse 29
सांप्रतं वक्तुकामोऽहं तन्निबोध शुभानने । त्वय्यासक्तस्य मे देवि बहवः कार्तिका गताः ॥ २९ ॥
ಈಗ ನಾನು ಹೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ—ಹೇ ಶುಭಾನನೇ, ಕೇಳು. ಹೇ ದೇವಿ! ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದ ನನಗೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸಗಳು ಕಳೆದಿವೆ.
Verse 30
न व्रती कार्तिके जातो मुक्त्वैकं हरिवासरम् । सोऽहं कार्तिकमिच्छामि व्रते न पर्य्युपासितुम् ॥ ३० ॥
ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಜನ್ಮತಃ ವ್ರತಸ್ಥನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹರಿಯ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ದಿನವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಕಾರ್ತಿಕವ್ರತವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 31
अव्रतेन गतो येषां कार्तिको मर्त्यधर्मिणाम् । इष्टापूर्तौ वृथा तेषां धर्मो द्रुहिणसंभवे ॥ ३१ ॥
ಓ ಬ್ರಹ್ಮಜನಿತನೇ! ವ್ರತವಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸವನ್ನು ಕಳೆಯುವ ಮನುಷ್ಯರ ಯಜ್ಞಗಳು ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಾಪೂರ್ತ ಕರ್ಮಗಳು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತವೆ; ಅವರ ಧರ್ಮವೂ ನಿಷ್ಫಲವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 32
मांसाशिनोऽपि भूपाला अत्यर्थं मृगयारताः । ते भांसं कार्तिके त्यक्त्वा गता विष्ण्वालयं शुभे ॥ ३२ ॥
ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಸಕ್ತರಾದ ರಾಜರೂ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾಂಸವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಶುಭವಾದ ವಿಷ್ಣುಧಾಮವನ್ನು ಪಡೆದರು.
Verse 33
प्रवृत्तानां हि भक्ष्याणां कार्तिके नियमे कृते । अवश्यं विष्णुरूपत्वं प्राप्यते साधकेन हि ॥ ३३ ॥
ಕಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿದಾಗ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಹಜವಾಗಿ ತಿನ್ನಲು ಮನಸ್ಸು ಹೋಗುವ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯಮ ವಹಿಸಿದರೆ—ಸಾಧಕನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುರೂಪತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 34
तिष्ठंतु बहुवित्तानि दानानि वरवर्णिनि । हृदयायासकर्तॄणि दीपदानाद्दिवं व्रजेत् ॥ ३४ ॥
ಓ ವರವರ್ಣಿನಿ! ಬಹುಧನ ಬೇಕಾಗುವ, ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಶ್ರಮ ಉಂಟುಮಾಡುವ ದಾನಗಳು ಇರಲಿ; ದೀಪದಾನದಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
Verse 35
तस्याप्यभावात्सुभगे परदीपप्रबोधनम् । कर्तव्यं भक्तिभावेन सर्वदानाधिकं च तत् ॥ ३५ ॥
ಹೇ ಸುಭಗೇ! ಅದು ಸಹ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗಾಗಿ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಬೇಕು; ಆ ಕರ್ಮವು ಎಲ್ಲಾ ದಾನಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಾಗಿದೆ.
Verse 36
एकतः सर्वदानानि दीपदानं हि चैकतः । कार्तिकेन समं प्रोक्तं दीपदानात्प्रबोधनम् ॥ ३६ ॥
ಒಂದು ಕಡೆ ಎಲ್ಲಾ ದಾನಗಳು, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಕೇವಲ ದೀಪದಾನ. ದೀಪಾರ್ಪಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪುಣ್ಯಪ್ರಬೋಧವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 37
कर्तव्यं भक्तिभावेन सर्वदानाधिकं स्मृतम् । कार्तिकीं च तिथिं कृत्वा विष्णोर्नाभिसरोरुहे ॥ ३७ ॥
ಇದನ್ನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು; ಇದು ಎಲ್ಲಾ ದಾನಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ತಿಕೀ ತಿಥಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ನಾಭಿಕಮಲಧಾರಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.
Verse 38
आजन्मकृतपापात्तु मुच्यते नात्रसंशयः । व्रतोपवासनियमैः कार्तिको यस्य गच्छति ॥ ३८ ॥
ವ್ರತ, ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸವನ್ನು ಕಳೆಯುವವನು ಜನ್ಮದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳಿಂದ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 39
देवो वैमानिको भूत्वा स याति परमां गतिम् । तस्मान्मोहिनि मोहं त्वं परित्यज्य ममोपरि ॥ ३९ ॥
ಅವನು ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ದೇವನಾಗಿ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಮೋಹಿನೀ! ನಿನ್ನ ಮೋಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನನ್ನ ಮೇಲೆಯೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸು.
Verse 40
आज्ञां विधेहि तत्कालं करिष्ये कार्त्तिकव्रतम् । तव वक्षोजपूजाया विरतो नीरजेक्षणे ॥ ४० ॥
ಆಜ್ಞೆ ಕೊಡಿ; ನಾನು ತಕ್ಷಣವೇ ಕಾರ್ತ್ತಿಕ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುವೆನು. ಓ ಪದ್ಮನೇತ್ರೆ, ನಿಮ್ಮ ವಕ್ಷೋಜಪೂಜೆಯಿಂದ ನಾನು ವಿರತನಾಗಿರುವೆನು.
Verse 41
अहं व्रतधरश्चैव भविष्ये हरिपूजने । मोहिन्युवाच । विस्तरेण समाख्याहि माहात्म्यं कार्तिकस्य च ॥ ४१ ॥
ನಾನೂ ವ್ರತಧಾರಿಯಾಗಿ ಹರಿಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುವೆನು. ಮೋಹಿನಿ ಹೇಳಿದಳು—ಕಾರ್ತ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸು.
Verse 42
सर्वपुण्याकरः प्रोक्तो मासोऽयं राजसत्तमा । विशेषात्कुत्र कथितस्तदादिश महामते ॥ ४२ ॥
ಓ ರಾಜಸತ್ತಮ, ಈ ಮಾಸವು ಸರ್ವಪುಣ್ಯದ ಆಕರವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಓ ಮಹಾಮತೇ, ಇದರ ವಿಶೇಷ ಮಹಿಮೆ ಎಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ತಿಳಿಸು.
Verse 43
श्रुत्वा कार्त्तिकमाहात्म्यं करिष्येऽहं यथेप्सितम् ॥ ४३ ॥
ಕಾರ್ತ್ತಿಕದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ, ನಾನು ಇಷ್ಟವಾದಂತೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವೆನು.
Verse 44
रुक्मांगद उवाच । माहात्म्यमभिधास्यामि मासस्यास्य वरानने । येन भक्तिर्भवित्री ते प्रकर्तुं हरिपूजनम् ॥ ४४ ॥
ರುಕ್ಮಾಂಗದನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ವರಾನನೆ, ಈ ಮಾಸದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು; ಇದರಿಂದ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಉದಯಿಸಿ ನೀನು ಹರಿಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲೆ.
Verse 45
कार्त्तिके कृच्छ्रसेवी यः प्राजापत्यचरोऽपि वा । एकांतरोपवासी वा त्रिरात्रोपोषितोऽपि वा ॥ ४५ ॥
ಕಾರ್ತ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಕೃಚ್ಛ್ರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುವರೋ, ಅಥವಾ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವರೋ, ಅಥವಾ ಒಂದು ದಿನ ಬಿಡಿಸಿ ಒಂದು ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವರೋ, ಇಲ್ಲವೆ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳ ಉಪೋಷಣ ಮಾಡುವರೋ—ಅವರು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 46
यद्वा दशाहं पक्षं वा मासं वा वरवर्णिनि । क्षपयित्वा नरो याति स विष्णोः परमं पदम् ॥ ४६ ॥
ಅಥವಾ, ಹೇ ಸುಂದರವರ್ಣಿನಿ, ಹತ್ತು ದಿನಗಳಾಗಲಿ, ಪಕ್ಷಕಾಲವಾಗಲಿ, ಒಂದು ತಿಂಗಳಾಗಲಿ ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನರನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ।
Verse 47
एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च । अस्मिन् नरैर्धरा चैव प्राप्यते द्वीपमालिनी ॥ ४७ ॥
ಏಕಭಕ್ತ (ಒಮ್ಮೆ ಭೋಜನ), ನಕ್ತ (ರಾತ್ರಿಭೋಜನ) ಹಾಗೂ ಅಯಾಚಿತ (ಬೇಡದೆ ದೊರಕಿದ ಅನ್ನದಲ್ಲಿ) ಜೀವನ—ಈ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ನರರು ದ್ವೀಪಮಾಲಿನೀ ಧರೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 48
विशेषात्पुष्करे तीर्थे द्वारावत्यां च शौकरे । मासोऽयं भक्तिदः प्रोक्तो व्रतदानार्चनादिभिः ॥ ४८ ॥
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪುಷ್ಕರ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ, ದ್ವಾರಾವತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಶೌಕರ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ—ವ್ರತ, ದಾನ, ಅರ್ಚನೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಈ ಮಾಸವನ್ನು ‘ಭಕ್ತಿದಾಯಕ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 49
तस्निन्हरि दिनं पुण्यं तथा वै भीष्मपंचकम् । प्रबोधिनीं नरः कृत्वा जागरेण समन्विताम् ॥ ४९ ॥
ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಹರಿದಿನವು ಪುಣ್ಯಕರ; ಹಾಗೆಯೇ ಭೀಷ್ಮಪಂಚಕವೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪವಿತ್ರ. ಪ್ರಬೋಧಿನೀ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 50
न मातुर्जठरे तिष्ठेदपि पापान्वितो नरः । तस्मिन्दिने वरारोहे मंडलं यस्तु पश्यति ॥ ५० ॥
ಹೇ ವರಾರೋಹೆ! ಪಾಪಭಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ನರನೂ ಆ ದಿನವೇ ಪವಿತ್ರ ಮಂಡಲವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದರೆ, ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ತಂಗುವುದಿಲ್ಲ॥೫೦॥
Verse 51
विना सांख्येन योगेन स याति परमं पदम् । कार्तिके मंडलं दृष्ट्वा शौकरेः सूकरं शुभे ॥ ५१ ॥
ಹೇ ಶುಭೆ! ಸಾಂಖ್ಯವೂ ಯೋಗವೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಮಂಡಲವನ್ನು ಹಾಗೂ ಶೌಕರನಾದ ವರಾಹನ ಪುಣ್ಯ ಸೂಕರರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದವನು ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ॥೫೧॥
Verse 52
दृष्ट्वा कोकवराहं वा न भूयस्तनयो भवेत् । त्रिविधस्यापि पापस्य दृष्ट्वा मुक्तिर्भवेन्नृणाम् ॥ ५२ ॥
ಕೋಕ-ವರಾಹನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದವನು ಮತ್ತೆ ಪುತ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ತ್ರಿವಿಧ ಪಾಪಗಳಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ॥೫೨॥
Verse 53
मंडलं चपलापांगि श्रीधरं कुब्जके तथा । कार्तिके वर्जयेत्तैलं कार्त्तिके वर्जयेन्मधु ॥ ५३ ॥
ಹೇ ಚಪಲಾಪಾಂಗೀ! ಮಂಡಲ, ಚಪಲಾಪಾಂಗೀ, ಶ್ರೀಧರ, ಕುಬ್ಜಕ ಎಂಬ ವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕು; ಕಾರ್ತಿಕದಲ್ಲೇ ಜೇನನ್ನೂ ವರ್ಜಿಸಬೇಕು॥೫೩॥
Verse 54
कार्तिके वर्जयेन्मांसं कार्तिके वर्जयेत्स्त्रियः । निष्पावान्कार्तिके देवि त्यंजेद्विष्णुतत्परः ॥ ५४ ॥
ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾಂಸವನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕು; ಕಾರ್ತಿಕದಲ್ಲೇ ಸ್ತ್ರೀಸಂಗ (ಕಾಮಭೋಗ)ವನ್ನೂ ವರ್ಜಿಸಬೇಕು. ಹೇ ದೇವಿ! ಕಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಪರಾಯಣ ಭಕ್ತನು ನಿಷ್ಪಾವ (ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕಾಳು)ವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು॥೫೪॥
Verse 55
संवत्सरकृतात्पापाद्ब्रहिर्भवति तत्क्षणात् । प्राप्नोति राजकीं योनिं सकृद्भक्षणसंभवात् ॥ ५५ ॥
ಈ ಪವಿತ್ರ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಭಕ್ಷಿಸಿದರೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಂಚಿತವಾದ ಪಾಪವು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ಒಂದೇ ಭಕ್ಷಣದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಯೋನಿ, ಅಂದರೆ ರಾಜವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 56
कार्तिके शौकरमांसं यस्तु भुञ्जीत दुर्मतिः । षष्टिवर्षसहस्राणि रौरवे परिपच्यते ॥ ५६ ॥
ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ದುರ್ಮತಿಯಾದವನು ಹಂದಿಯ ಮಾಂಸವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿದರೆ, ಅವನು ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ರೌರವ ನರಕದಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಯಾತನೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 57
तन्मुक्तो जायते पापी विष्ठाशी ग्राम्यसूकरः । मात्स्यं मांसं न भुञ्जीत न कौर्मं नापि हारिणम् ॥ ५७ ॥
ಆ ವ್ರತಭ್ರಂಶದಿಂದ ಪಾಪಿ ಪತಿತನಾಗಿ, ನಂತರ ಮಲವನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಗ್ರಾಮ್ಯ ಹಂದಿಯಾಗಿ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೀನುಮಾಂಸ, ಆಮೆಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಯ ಮಾಂಸವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಬಾರದು.
Verse 58
चाण्डालो जायते देवि कार्तिके मांसभक्षणात् । कार्तिकः सर्वपापघ्नः किञ्चिद्व्रतधरस्य हि ॥ ५८ ॥
ಹೇ ದೇವಿ! ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾಂಸಭಕ್ಷಣ ಮಾಡಿದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಚಾಂಡಾಲನಾಗಿ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕಾರ್ತಿಕವು ಸರ್ವಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು, ಕನಿಷ್ಠ ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ವ್ರತವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನಿಗೇ.
Verse 59
कार्तिके तु कृतादीक्षा नृणां जन्मनिकृंतनी । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दीक्षां कुर्वीत कार्तिके ॥ ५९ ॥
ಕಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ದೀಕ್ಷೆ ಮನುಷ್ಯರ ಪುನರ್ಜನ್ಮಬಂಧನವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಕಾರ್ತಿಕದಲ್ಲೇ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.
Verse 60
अदीक्षितस्य वामोरु कृतं सर्वं निरर्थकम् । पशुयोनिमवाप्नोति दीक्षया रहितो नरः ॥ ६० ॥
ಹೇ ವಾಮೋರು! ದೀಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದವನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮವೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ದೀಕ್ಷಾವಿಹೀನನು ಪಶುಯೋನಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 61
न गृहे कार्तिकं कुर्याद्विशेषेण तु कार्तिकीम् । तीर्थे हि कार्तिकीं कुर्वन्नरो याति हरेः पदम् ॥ ६१ ॥
ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತಿಕ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾರ್ತಿಕೀ ವ್ರತವನ್ನು. ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತಿಕೀ ವ್ರತ ಮಾಡುವವನು ಹರಿ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 62
कार्तिके शुक्लपक्षस्य कृत्वा ह्येकादशीं नरः । प्रातर्दत्वा शुभान्कुंभान्प्रयाति हरिमंदिरम् ॥ ६२ ॥
ಕಾರ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಶುಭ ಕುಂಭಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವವನು ಹರಿ ಮಂದಿರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
Verse 63
संवत्सरव्रतानां हि समाप्तिः कार्तिकं स्मृता । विवाहा यत्र दृश्यंते विष्णोर्नाभिसरोरुहे ॥ ६३ ॥
ವಾರ್ಷಿಕ ವ್ರತಗಳ ಸಮಾಪ್ತಿ ಕಾರ್ತಿಕವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಭಿಕಮಲದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ವಿವಾಹಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 64
दिनानि तत्र चत्वारि यथैकं वरावर्णिनि । विनोत्तरायणे कालं लग्नशुद्धिं विनापि च ॥ ६४ ॥
ಹೇ ವರವರ್ಣಿನಿ! ಅಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ದಿನದಂತೆ ಎಣಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಯಣವಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಗ್ನಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ನೋಡದೆ ಕೂಡ ಕಾಲವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು.
Verse 65
दृश्यन्ते यत्र सम्बन्धाः पुत्रपौत्रविवर्द्धनाः । तस्मान्मोहिनि कर्तास्मि कार्तिके व्रतसेवनम् ॥ ६५ ॥
ಯಲ್ಲಿ ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರವೃದ್ಧಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಕುಟುಂಬಬಂಧಗಳು ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೋ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇ ಮೋಹಿನಿ, ನಾನು ಕಾರ್ತಿಕ ವ್ರತಸೇವೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವೆನು.
Verse 66
अशेषपापनाशाय तव प्रीतिविवृद्धये । मोहिन्युवाच । अहो माहात्म्यमतुलं कार्तिकस्य त्वयोरितम् ॥ ६६ ॥
“ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ—” ಎಂದು. ಮೋಹಿನಿ ಹೇಳಿದಳು: “ಅಹೋ! ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ವರ್ಣಿಸಿದ ಕಾರ್ತಿಕಮಾಸದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಅತುಲವಾಗಿದೆ।”
Verse 67
चातुर्मास्यव्रतानां हि विधिमुद्यापनं वद । पूर्णता येन भवतगि व्रतानां पृथिवीपते ॥ ६७ ॥
ಹೇ ಭೂಪತೇ, ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ವ್ರತಗಳ ಉದ್ಯಾಪನ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳಿರಿ; ಅದರಿಂದ ಆ ವ್ರತಗಳು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 68
अवैकल्यं भवेच्चैव व्रतं पुण्यफलस्य तु । राजोवाच । नक्तव्रती षड्रसेन ब्राह्मणं भोजयेत्प्रिये ॥ ६८ ॥
ವ್ರತವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಆಚರಿಸಿದಾಗಲೇ ಅದರ ಪೂರ್ಣ ಪುಣ್ಯಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: “ಹೇ ಪ್ರಿಯೆ, ನಕ್ತವ್ರತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವವನು ಷಡ್ರಸಯುಕ್ತ ಭೋಜನದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಊಟ ಮಾಡಿಸಲಿ।”
Verse 69
अयाचिते त्वनङ्काहं सहिरण्यं प्रदापयेत् । अमांसाशीभवेद्यस्त्तु गां प्रदद्यात्सदक्षिणाम् ॥ ६९ ॥
ಅಯಾಚಿತ ದಾನದಲ್ಲಿ ಗುರುತುಹಾಕದ ಹಸುವನ್ನು ಚಿನ್ನದೊಂದಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತು ಯಾರು ಮಾಂಸವರ್ಜಿತನಾಗಿ ಯಥೋಚಿತ ದಕ್ಷಿಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಸುವನ್ನು ದಾನಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಪುಣ್ಯಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 70
धात्रीस्नाने नरो दद्याद्दधिपायसमेव च । फलानां नियमे सुभ्रु फलदानं समाचरेत् ॥ ७० ॥
ಧಾತ್ರೀ-ಸ್ನಾನದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಮೊಸರೊಡನೆ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಪಾಯಸವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಫಲ-ನಿಯಮ ವ್ರತದಲ್ಲಿ, ಹೇ ಸುಭ್ರು, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಫಲದಾನ ಆಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 71
तैलत्यागे घृतं दद्याद्धृतत्यागे पयस्तथा । धान्यानां नियमे शालींस्तत्तद्धान्यमथापि वा ॥ ७१ ॥
ಎಣ್ಣೆ ತ್ಯಾಗ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ತುಪ್ಪ ತ್ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಹಾಲನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಧಾನ್ಯ-ನಿಯಮ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿ, ಅಥವಾ ವ್ರತಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಅದೇ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 72
दद्याद्भूशयने शय्यां तूलिकागंडकान्विताम् । पत्रभोजी नरोदद्याद्भाजनं घृतसंयुतम् ॥ ७२ ॥
ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗುವ ವ್ರತಸ್ಥನು ಹಾಸಿಗೆಗೆ ಮೆತ್ತೆ ಮತ್ತು ತಲೆಯಾಸನಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಯ್ಯೆಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಎಲೆಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡುವವನು ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 73
मौने घंटां तिलान्वापि सहिरण्यान्प्रदापयेत् । दंपत्योर्भोजनं कार्यमुभयोः शयनान्वितम् ॥ ७३ ॥
ಮೌನ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಗಂಟೆ, ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನವನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕು. ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಭೋಜನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ, ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಶಯನ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನೂ ಒದಗಿಸಬೇಕು.
Verse 74
संभोगं दक्षिणोपेतं व्रतस्य परिपूर्तये । प्रातः स्नाने हयं दद्यान्निःस्नेहे घृतसक्तुकान् ॥ ७४ ॥
ವ್ರತದ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯೊಡನೆ ಸಮಾಪನಕರ್ಮ (ಉದ್ಯಾಪನ) ಮತ್ತು ನಿಯತ ವಿಧಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಾತಃಸ್ನಾನದ ವೇಳೆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ನಿಃಸ್ನೇಹ (ಎಣ್ಣೆ ಇಲ್ಲದೆ) ವ್ರತಕ್ಕೆ ತುಪ್ಪ ಮಿಶ್ರಿತ ಸತ್ತು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 75
नखराणां च केशानां धारणे दर्पणं ददेत् । उपानहौ प्रदद्यात्तु पादत्राणविवर्जने ॥ ७५ ॥
ನಖಗಳೂ ಕೇಶಗಳೂ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ದರ್ಪಣವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಪಾದತ್ರಾಣವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವವನು ಅಥವಾ ಪಾದರಕ್ಷಾ-ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದವನು ಪಾದುಕೆಯ ಜೋಡಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 76
लवणस्य तु संत्यागे दातव्या सुरभिस्तथा । आमिषस्य परित्यागे सवत्सां कपिलां ददेत् ॥ ७६ ॥
ಲವಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಸೂರಭಿ—ಸುಗಂಧಯುಕ್ತ, ಉತ್ತಮ ಹಾಲುಕೊಡುವ ಹಸುವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಾಂಸತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಕರುಸಹಿತ ಕಪಿಲ (ತಾಮ್ರವರ್ಣ) ಹಸುವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 77
नित्यं दीपप्रदो यस्तु व्रतेऽभीष्टे सुरालये । स कांचनं तथा ताम्रं सघृतं दीपकं प्रिये ॥ ७७ ॥
ಪ್ರಿಯೆ! ಇಷ್ಟವ್ರತದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ದೀಪದಾನ ಮಾಡುವವನು, ಘೃತದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಂಚನ ಅಥವಾ ತಾಮ್ರದ ದೀಪಕವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದವನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 78
प्रदद्याद्वाससा छत्रं वैष्णवे व्रतपूर्तये । एकांतरोपवासी तु क्षौमवस्त्रं प्रदापयेत् ॥ ७८ ॥
ವೈಷ್ಣವ ವ್ರತಪೂರ್ತಿಗಾಗಿ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ಛತ್ರವನ್ನೂ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಒಂದು ದಿನ ಬಿಡಿಸಿ ಒಂದು ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವವನು ಕ್ಷೌಮ (ಅವಿಸೆ/ಲಿನನ್) ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 79
त्रिरात्रे कांचनोपेतां दद्याच्छय्यां स्वलंकृताम् । षड्ररात्राद्युपवासेषु शिबिकां छत्रसंयुताम् ॥ ७९ ॥
ತ್ರಿರಾತ್ರ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಕಂಚನಯುಕ್ತ, ಸುಲಂಕರಿತ ಶಯ್ಯೆಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಷಡ್ರಾತ್ರ ಮೊದಲಾದ ಉಪವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಛತ್ರಸಹಿತ ಶಿಬಿಕಾ (ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ)ಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 80
सवाहपुरुषं पीनमनङ्वाहमथार्पयेत् । अजाविकं त्वेकभक्ते फलाहारे सुवर्णकम् ॥ ८० ॥
ನಂತರ ವಾಹನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಾದ, ಪುಷ್ಟನೂ ಬಲವಂತನಾದ ಸೇವಕನನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಭಾರವಹಕನನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಏಕಭಕ್ತ ಅಥವಾ ಫಲಾಹಾರ ವ್ರತಸ್ಥನಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಣಮಯ ಮೇಕೆ ಅಥವಾ ಕುರಿ ನೀಡಬೇಕು.
Verse 81
शाकाहारे फलं दद्यात्सौवर्णं घृतसंयुतम् । रसानां चैव सर्वेषां त्यागेऽनुक्तस्य वापि च ॥ ८१ ॥
ಶಾಕಾಹಾರ ವ್ರತಸ್ಥನಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ಫಲವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು; ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಘೃತವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ರುಚಿಗಳ ತ್ಯಾಗದಲ್ಲೂ, ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳದ ತ್ಯಾಗದಲ್ಲೂ ಇದೇ ವಿಧಿ.
Verse 82
दातव्यं राजतं पात्रं सौवर्ण वापि शक्तितः । यथोक्तस्याप्रदाने तु यथोक्ताकरणेऽपि वा ॥ ८२ ॥
ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕು; ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಬಂಗಾರದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನೂ ನೀಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಹೇಳಿದ ದಾನವನ್ನು ನೀಡದೆ, ಅಥವಾ ಹೇಳಿದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮಾಡದೆ ಇದ್ದರೆ, ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ದೋಷವೆನಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 83
विप्रवाक्यं चरेत्सुभ्रु विष्णुस्मरणपूर्वकम् । वृथा विप्रवचो यस्तु मन्यते मनुजः शुभे ॥ ८३ ॥
ಓ ಸುಭ್ರೂ! ವಿಷ್ಣುಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಓ ಶುಭೇ! ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಚನವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥವೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು—
Verse 84
दक्षिणां नैव दद्याद्वा स याति नरकेध्रुवम् । व्रतवैकल्यमासाद्य कुष्ठी चांधः प्रजायते ॥ ८४ ॥
ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನೀಡದೆ ಇದ್ದರೆ ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ವ್ರತದಲ್ಲಿ ದೋಷ ಉಂಟಾದರೆ ಅವನು ಕುಷ್ಠರೋಗಿಯೂ ಅಂಧನೂ ಆಗಿ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 85
धरामराणां वचने व्यवस्थिता दिवौकसस्तीर्थगणा मखाश्च । को लंघयेत्सुभ्रु वचो हि तेषां श्रेयोभिकामो मनुजस्तु विद्वान् ॥ ८५ ॥
ಭೂಮಿಜ ಋಷಿಗಳೂ ಅಮರರೂ ಹೇಳಿದ ವಚನದಿಂದ ದೇವಗಣ, ತೀರ್ಥಸಮೂಹಗಳು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಕರ್ಮಗಳು ವಿಧಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. ಓ ಸುಭ್ರೂ! ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವ ಜ್ಞಾನಿ ಮಾನವನು ಅವರ ವಚನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಲಂಘಿಸಬಲ್ಲನು?
Verse 86
इदं मया धर्मरहस्ययुक्तं विरंचये श्रीपतिना यथोक्तम् । प्रकाशितं तुभ्यमनन्यवाच्यं फलप्रदं माधवतुष्टिहेतुम् ॥ ८६ ॥
ಹೇ ವಿರಂಚ (ಬ್ರಹ್ಮಾ)! ಶ್ರೀಪತಿ (ವಿಷ್ಣು) ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ಧರ್ಮರಹಸ್ಯಯುಕ್ತ ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೇಳುವಂತಹುದಲ್ಲ; ಇದು ಫಲಪ್ರದವಾಗಿದ್ದು ಮಾಧವನ ತೃಪ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 87
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे कार्तिकमाहात्म्यं नाम द्वाविंशोऽध्यायः ॥ २२ ॥
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬೃಹನ್ನಾರದೀಯಪುರಾಣದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಕಾರ್ತಿಕಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.
The chapter frames dīpa-dāna as a concentrated act of bhakti that ‘awakens’ auspicious merit during Viṣṇu’s Prabodhinī season; it is explicitly weighed against all dānas and declared equal to the merit of the entire Kārtika month when performed with devotion, making it an accessible yet high-yield Vrata-kalpa centerpiece.
It discourages performing the Kārtika/Kārtikī observance at home and elevates tīrtha-performance: observing the vow at a sacred ford (tīrtha) is said to lead to Hari’s abode, aligning Kārtika discipline with Tīrtha-māhātmya theology in the Uttara-bhāga.
Udyāpana is the concluding completion-rite that seals a vrata’s merit. The chapter insists that only a vow observed without deficiency yields full results; therefore it prescribes matched gifts (dāna) and priestly honorarium (dakṣiṇā) corresponding to each restraint (oil, salt, ground-sleeping, silence, etc.), and warns of negative karmic outcomes if dakṣiṇā or procedure is omitted.