ವಸಿಷ್ಠರು ರುಕ್ಮಾಂಗದನಿಗೆ ರಾಣಿಯ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ನಿಜವಾದ ರಾಜಧರ್ಮವು ಪಶುಹಿಂಸೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಧರ್ಮಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಜನಾರ್ದನನ ಪೂಜಿಸುವುದು; ಹಿಂಸೆಯಿಂದಲ್ಲ. ಇಂದ್ರಿಯಭೋಗ ದುಃಖಕಾರಕ; ಹೃಷೀಕೇಶನ ಗೃಹಪೂಜೆಯೂ ವಧಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಹಿಂಸೆಯ ಪಾಪ ಆರು ಜನರಿಗೆ ಹಂಚುತ್ತದೆ—ಅನುಮೋದಕ, ಹಂತಕ, ಪ್ರೇರಕ, ಭೋಕ್ತ, ಅಡುಗೆಗಾರ, ಸಾಧನಕೊಡುವವ; ಅಹಿಂಸೆಯೇ ಪರಮಧರ್ಮ. ರಾಜನು ತನ್ನ ಅರಣ್ಯಗಮನ ಬೇಟೆಗೆ ಅಲ್ಲ, ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸುಂದರ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ವಾಮದೇವ ಋಷಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಋಷಿ ಅವನ ವೈಷ್ಣವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿ, ಜನ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಭಕ್ತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು, ದ್ವಾದಶೀ ವ್ರತ ವೈಕುಂಠಪ್ರದವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ವಿನಯದಿಂದ ರುಕ್ಮಾಂಗದನು—ಅದ್ಭುತ ಪತ್ನಿ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ, ಭಕ್ತ ಪುತ್ರ ಇವು ಯಾವ ಪೂರ್ವಪುಣ್ಯದ ಫಲವೆಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ಇವೆಲ್ಲ ನೃಹರಿಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪುಣ್ಯದ ಪರಿಪಾಕವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 1
वसिष्ठ उवाच । ततः प्राह विशालाक्षी भर्तुर्वाक्यं निशम्य सा । सत्यमुक्तं त्वया राजन्पुत्रसौख्यात्परं सुखम् ॥ १ ॥
ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳಿದರು—ಆಮೇಲೆ ಆ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿಯು ಪತಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಹೇಳಿದಳು: “ಓ ರಾಜನೇ, ನೀವು ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳಿದರು; ಪುತ್ರಸೌಖ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲು ಸೌಖ್ಯವಿಲ್ಲ.”
Verse 2
न भवेदिह राजेंद्र मुनीनां भाषितं यथा । तुल्यं भवति लोकेऽस्मिन् विष्ण्वाख्यस्य परस्य हि ॥ २ ॥
ಹೇ ರಾಜೇಂದ್ರ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳ ವಚನಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ವಿಷ್ಣು ಎಂಬ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿವೆ।
Verse 3
पुत्रे भारस्त्वया न्यस्तः सप्तद्वीपसमुद्भवः । मार्गी हिंसां परित्यज्य यज्ञैरिष्ट्वा जनार्दनम् ॥ ३ ॥
ಪುತ್ರನೇ, ಸಪ್ತದ್ವೀಪ-ಸಮುದ್ರಸಹಿತ ಜಗತ್ತಿನ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ಆರಾಧಿಸು।
Verse 4
भोगस्पृहां परित्यज्य सेवस्व सुरनिम्नगाम् । एतन्न्याय्यं भवति भो न न्याय्यो मृगनिग्रहः ॥ ४ ॥
ಭೋಗಾಸೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ದಿವ್ಯ ನದಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಆರಾಧಿಸು. ಹೇ ಮಿತ್ರನೇ, ಇದುವೇ ಯುಕ್ತ; ಮೃಗಹತ್ಯೆ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ।
Verse 5
हृदये नखपातो हि वृद्धाया भूपते यथा । तथा विषयसेवा हि पितॄणां पुत्रिणां विदुः ॥ ५ ॥
ಹೇ ಭೂಪತೇ, ವೃದ್ಧೆಯ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ನಖದ ಗಾಯ ನೋವುಂಟುಮಾಡುವಂತೆ, ವಿಷಯಸೇವೆಯು ಸಂತಾನವಿರುವ ಪೋಷಕರಿಗೆ ದುಃಖಕಾರಿಯೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 6
गृहे वापि हृषीकेशं पूजयस्व महीपते । निर्दोषमृगयूथानां न युक्तं सूदनं तव ॥ ६ ॥
ಹೇ ಮಹೀಪತೇ, ನಿನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಹೃಷೀಕೇಶ (ವಿಷ್ಣು)ನನ್ನು ಪೂಜಿಸು. ನಿರ್ದೋಷ ಮೃಗಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ನಿನಗೆ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ।
Verse 7
अहिंसा परमो धर्मः पुराणे परिकीर्तितः । हिंसया वर्तमानस्य व्यर्थो धर्म्मोभवेदिति । कुर्वन्नपि वृथा धर्मान्यो हिंसामनुवर्तते ॥ ७ ॥
ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ—ಅಹಿಂಸೆಯೇ ಪರಮ ಧರ್ಮ. ಹಿಂಸೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುವವನಿಗೆ ಧರ್ಮ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ; ಇತರ ಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಅವು ಫಲವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಹಿಂಸೆಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 8
परैरुपहतां भूप नोपभुंजंति साधवः । षड्विधं नृप ते प्रोक्तं विद्वद्भिर्जीवघातनम् ॥ ८ ॥
ಹೇ ಭೂಪ! ಇತರರಿಂದ ಹಾನಿ ಮಾಡಿ ಪಡೆದದ್ದನ್ನು ಸಾಧುಗಳು ಉಪಭೋಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹೇ ನೃಪ! ಪಂಡಿತರು ಜೀವಘಾತ/ಜೀವಹಾನಿಯ ಆರು ವಿಧಗಳನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
Verse 9
अनुमोदयिता पूर्वं द्वितीयो घातकः स्मृतः । विश्वासकस्तृतीयोऽपि चतुर्थो भक्षकस्तथा । पंचमः पाचकः प्रोक्तः षष्ठो भूपात्र विग्रही । हिं सया संयुतं धर्ममधर्मं च विदुर्बुधाः ॥ ९ ॥
ಮೊದಲನೆಯವನು ಅನುಮೋದಿಸುವವನು; ಎರಡನೆಯವನು ಘಾತಕ (ಕೊಲ್ಲುವವನು). ಮೂರನೆಯವನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ/ವಿಶ್ವಾಸ ಗೆದ್ದು ಮಾಡಿಸುವವನು; ನಾಲ್ಕನೆಯವನು ಭಕ್ಷಕ (ತಿನ್ನುವವನು). ಐದನೆಯವನು ಪಾಚಕ (ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವವನು); ಆರನೆಯವನು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಬಳಿಸುವವನು. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಹಿಂಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದರೆ ಧರ್ಮವೂ ಅಧರ್ಮವೂ ಎರಡೂ ಕಲుషಿತವಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 10
न पापं कुरुते भूप पुत्रे भारं निवेश्य वै । धर्मं समाश्रयमन्सम्यक्संजातपलितः पिता ॥ १० ॥
ಹೇ ಭೂಪ! ಬಿಳಿಯಾದ ಕೂದಲಿನ ವೃದ್ಧ ತಂದೆ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮಗನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟ ಬಳಿಕ ಪಾಪಕರ್ಮ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 11
परित्यज्य इमं भावं मृगहिंसासमुद्भवम् । मृगशीला हि राजानो विनष्टाः शतशो नृप ॥ ११ ॥
ಬೇಟೆಯ ಮೃಗಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಭಾವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು. ಹೇ ನೃಪ! ಬೇಟೆಗೆ ಆಸಕ್ತ ಸ್ವಭಾವದ ನೂರಾರು ರಾಜರು ನಾಶಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
Verse 12
तस्माद्दुष्टं हि तन्मन्ये यत्र मृगपातनम् । दया वरा मृगेराज्ञां धर्मिणामपि दृश्यते ॥ १२ ॥
ಆದುದರಿಂದ ಮೃಗಗಳನ್ನು ಬೀಳಿಸಿ ಕೊಲ್ಲುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನಾನು ನಿಜಕ್ಕೂ ದುಷ್ಟವೆಂದು ಮನ್ಯೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮೃಗರಾಜರಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಯೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಅದು ಧರ್ಮಿಗಳು ಎನ್ನಲ್ಪಡುವವರಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
Verse 13
निवारितो मया हि त्वं हितबुद्ध्या पुनः पुनः । एवं ब्रुवाणां तां भार्यां नृपो वचनमब्रवीत् ॥ १३ ॥
ನಿನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಮರುಮರು ತಡೆದಿದ್ದೇನೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಪತ್ನಿಗೆ ರಾಜನು ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
Verse 14
नहिहिंसे मृगान्देवि मृगव्याजेन कानने । पर्य्यटिष्ये धनुष्पाणिः कुर्वन्कंटकशोधनम् ॥ १४ ॥
ಹೇ ದೇವಿ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯ ನೆಪದಿಂದ ನಾನು ಮೃಗಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಮುಳ್ಳುಗಳು ಮತ್ತು ಹಾನಿಕರ ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾ ಮಾತ್ರ ಸಂಚರಿಸುವೆನು.
Verse 15
जनमध्ये सुतो मेऽस्तु काननेऽहं वरानने । श्वापदेभ्यश्च दस्युभ्यः प्रजा रक्ष्या महीभृता ॥ १५ ॥
ಹೇ ಸುಂದರಮುಖಿಯೇ, ಜನರ ನಡುವೆ ನನಗೆ ಪುತ್ರನು ಇರಲಿ, ನಾನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲಿ. ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜನು ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು—ಕಾಡುಮೃಗಗಳಿಂದಲೂ ದಸ್ಯುಗಳಿಂದಲೂ.
Verse 16
आत्मनावाथ पुत्रेण गोपनीयाः प्रजा शुभे । प्रजा अरक्षन्नृपतिः सधर्म्मोऽपि व्रजत्यधः ॥ १६ ॥
ಹೇ ಶುಭೆಯೇ, ರಾಜನು ಸ್ವತಃ ಅಥವಾ ತನ್ನ ಪುತ್ರನ ಮೂಲಕ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು. ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸದ ನೃಪತಿ ಧರ್ಮವಂತನಾದರೂ ಅಧೋಗತಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 17
सोऽहं रक्षणमुद्दिश्यगमिष्यामि वनं प्रिये । विमुक्तभावोऽहमिति मेरुश्रृंगे रविर्यथा ॥ १७ ॥
ಆದುದರಿಂದ ಪ್ರಿಯೆ, ರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು; ‘ನಾನು ಬಂಧನರಹಿತನು’ ಎಂಬ ನಿಶ್ಚಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಮೇರೂಶೃಂಗದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತ ಸೂರ್ಯನಂತೆ।
Verse 18
एवमुद्दिश्य तां राजा आरुरोह हयोत्तमम् । दोषापतिसमप्रख्यं निर्दोषं क्षितिभूषणम् ॥ १८ ॥
ಹೀಗೆ ಅವಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ರಾಜನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಏರಿದನು—ರಾತ್ರಿನಾಥ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ದೋಷರಹಿತ, ಭೂಮಿಯ ಅಲಂಕಾರವಾದುದು।
Verse 19
देववाहसमं रूपे प्रभंजनसमं जवे । धरामादृत्य भूपालो दत्वा तं दक्षिणं करम् ॥ १९ ॥
ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದು ದೇವವಾಹನದಂತೆ, ವೇಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಗಾಳಿಯಂತೆ. ಭೂಪಾಲನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಸ್ವೀಕಾರಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಬಲಗೈ ನೀಡಿದನು।
Verse 20
सहस्रकोटिदातारं कामिनीकुचपीडनम् । अशोकपल्लवाकारं वज्रांकुशविरोहणम् ॥ २० ॥
ಅದು ಸಹಸ್ರಕೋಟಿ ದಾನ ನೀಡುವವನು, ಕಾಮಿನಿಯ ಕುಚಗಳನ್ನು ಒತ್ತುವವನು; ಅಶೋಕದ কোমಲ ಪಲ್ಲವದಂತೆ ಆಕಾರವಿದ್ದು, ವಜ್ರ ಮತ್ತು ಅಂಕುಶದ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು।
Verse 21
संप्रतस्थे महीपालश्चालयानो महीतलम् । साधयानो ययौ देशान्काननं स नृपोत्तमः ॥ २१ ॥
ಆಗ ಆ ಮಹೀಪಾಲನು—ಶ್ರೇಷ್ಠ ನೃಪನು—ಭೂತಲವನ್ನೇ ಕದಲಿಸುವಂತೆ ಹೊರಟನು; ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।
Verse 22
वाजिवेगेन निर्द्धूता वारणाः स्यंदना हयाः । पदातयो निपेतुस्ते मूर्च्छिताः क्षितिमण्डले ॥ २२ ॥
ಕುದುರೆಗಳ ತೀವ್ರ ವೇಗದ ಆಘಾತದಿಂದ ಆನೆಗಳು, ರಥಗಳು, ಅಶ್ವಗಳು ಚದುರಿದವು; ಪಾದಾತಿಗಳು ಮೂರ್ಚ್ಛಿತರಾಗಿ ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರು।
Verse 23
स राजा सहसा प्राप्तो मुनीनामाश्रमं परम् । योजनानां समुत्तीर्य शतमष्टोत्तरं नृप ॥ २३ ॥
ಓ ನೃಪಾ! ಆ ರಾಜನು ಸಹಸಾ ವೇಗವಾಗಿ ಬಂದು, ನೂರ ಎಂಟು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಮುನಿಗಳ ಪರಮಾಶ್ರಮವನ್ನು ತಲುಪಿದನು।
Verse 24
प्रविवेशाश्रमं रम्यं कदलीखण्डमण्डितम् । अशोकबकुलोपेतं पुन्नागसरलावृतम् ॥ २४ ॥
ಅವನು ಕದಳಿ ತೋಟಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ, ಅಶೋಕ–ಬಕುಲ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದ, ಪುನ್ನಾಗ–ಸರಲ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ रम್ಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।
Verse 25
मातुलिंगैः कपित्थैश्च खर्जूरैः पनसादिभिः । नारिकेलैस्तथा तालैः केतकैः सिंदुवारकैः ॥ २५ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಮಾತುಲಿಂಗ, ಕಪಿತ್ಥ, ಖರ್ಜೂರ, ಪನಸಾದಿ ಫಲವೃಕ್ಷಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ನಾರಿಕೇಳ, ತಾಳ; ಕೇತಕೀ ಮತ್ತು ಸಿಂದುವಾರ ಪುಷ್ಪಗಳೂ ಇದ್ದವು।
Verse 26
चन्दनैः सतमालैश्च सालैः पिप्पलचंपकैः । क्रमुकैर्दाडिमैश्चैव धात्रीवृक्षैः सहस्रशः ॥ २६ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಚಂದನ, ಸತಮಾಲ, ಶಾಲ, ಪಿಪ್ಪಲ, ಚಂಪಕ; ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ರಮುಕ, ದಾಡಿಮ, ಧಾತ್ರೀ (ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ) ವೃಕ್ಷಗಳು ಸಹಸ್ರಶಃ ಇದ್ದವು।
Verse 27
निम्बवृक्षैश्च बहुशस्तथाम्रैर्लोध्रपादपैः । परिपक्वफलैर्नम्रैः खगारूढैः समावृतम् ॥ २७ ॥
ಆ ಸ್ಥಳವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅನೇಕ ಬೇವುಮರಗಳಿಂದಲೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾವು ಮತ್ತು ಲೋಧ್ರವೃಕ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಆವರಿತವಾಗಿತ್ತು. ಪಕ್ವಫಲಗಳ ಭಾರದಿಂದ ವಾಲಿದ ಕೊಂಬೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕೂತು ಕಲರವಿಸುತ್ತಿದ್ದವು।
Verse 28
ह्यद्येन वायुना युक्तं पुष्पगन्धावृतेन हि । पश्यमानो मुनिं राजा ददर्श हुतभुक्प्रभम् ॥ २८ ॥
ಪುಷ್ಪಸುಗಂಧದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಅದೇ ಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ನೋಡುತ್ತಲೇ ರಾಜನು ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಮುನಿಯನ್ನು ಕಂಡನು।
Verse 29
वामदेवं द्विजवरं बहुशिष्यसमावृतम् । अवरुह्य हयाद्दृष्ट्वा प्रणनाम च सादरम् ॥ २९ ॥
ಅನೇಕ ಶಿಷ್ಯರಿಂದ ಆವರಿತನಾದ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾಮದೇವನನ್ನು ಕಂಡ ರಾಜನು ಕುದುರೆಯಿಂದ ಇಳಿದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು।
Verse 30
तेनापि मुनिना राजा ह्यर्घाद्यैरभिपूजितः । उपविश्यासने कौशे प्राह संहृष्टया गिरा ॥ ३० ॥
ಆ ಮುನಿಯು ಅರ್ಘ್ಯಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ರಾಜನನ್ನೂ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದನು. ನಂತರ ರಾಜನು ಕುಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕೂತು ಹರ್ಷಭರಿತ ವಾಣಿಯಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದನು।
Verse 31
अद्य मे पातकं क्षीणं संप्राप्तं कर्मणः फलम् । दृष्ट्वा तव पदांभोजं सम्यग्ध्यानपरस्य च ॥ ३१ ॥
ಇಂದು ನನ್ನ ಪಾಪ ಕ್ಷೀಣವಾಗಿದೆ; ಕರ್ಮದ ನಿಜ ಫಲವೂ ನನಗೆ ದೊರೆತಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಪದ್ಮಪಾದಗಳನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಿದೆನು ಮತ್ತು ಸಮ್ಯಗ್ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನೂ ಕಂಡೆನು।
Verse 32
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य रुक्मांगदमहीपतेः । संपृष्ट्वा कुशलं प्राह वामदेवो मुदान्वितः ॥ ३२ ॥
ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಮಹಾರಾಜನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ವಾಮದೇವ ಮುನಿಯು ಅವರ ಕುಶಲಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಹೇಳಿದರು।
Verse 33
राजंस्त्वयातिपुण्येन विष्णुभक्तेन वीक्षितः । ममाश्रमो महाभाग पुण्यो जातो धरातले ॥ ३३ ॥
ಓ ರಾಜನೇ! ನೀನು ಅತಿಪುಣ್ಯವಂತನೂ ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತನೂ; ಓ ಮಹಾಭಾಗ, ನಿನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದ ನನ್ನ ಆಶ್ರಮವು ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರವಾಯಿತು।
Verse 34
कस्तेऽन्यस्तुल्यतामेति पार्थिवो धरणीतले । येन वैवस्वतो माग्रो भग्नो निर्जित्य वै यमम् ॥ ३४ ॥
ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಸಮನಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ರಾಜನು ಯಾರು? ಯಮನನ್ನು ಜಯಿಸಿ ವೈವಸ್ವತನ ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ನೀನು ಮುರಿದಿರುವೆ।
Verse 35
प्रापितः सकलो लोको वैकुंठं पदमव्ययम् । उपोषयित्वा नृपतेद्वादशीं पापनाशिनीम् ॥ ३५ ॥
ಓ ನೃಪತೇ! ಪಾಪನಾಶಿನಿ ದ್ವಾದಶಿ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದುದರಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಜನರು ಅವ್ಯಯ ವೈಕುಂಠಪದವನ್ನು ಪಡೆದರು।
Verse 36
चतुर्भिः शोभनोपायैः प्रजाः सयम्य भूतले । स्वकर्मस्था विकर्मस्था नीता मधुभिदः पदम् ॥ ३६ ॥
ನಾಲ್ಕು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಸ್ವಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರನ್ನೂ ವಿಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವರನ್ನೂ ಸಹ—ಮಧುಭಿದನ (ವಿಷ್ಣುವಿನ) ಪದಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು।
Verse 37
सोऽस्माकं द्रष्टुकामानां संप्राप्तो दर्शनं नृप । श्वपचोऽपि महीपाल विष्णुभक्तो द्विजाधिकः ॥ ३७ ॥
ಹೇ ನೃಪಾ! ನಾವು ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಕಾತರರಾಗಿದ್ದವನು ಈಗ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಹೇ ಮಹೀಪಾಲ! ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತನಾದ ಶ್ವಪಚನೂ ದ್ವಿಜನಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.
Verse 38
विष्णुभक्तिविहीनस्तु द्विजोऽपि श्वपचाधिकः । दुर्लभा भूप राजानो विष्णुभक्ता महीतले ॥ ३८ ॥
ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ದ್ವಿಜನೂ ಶ್ವಪಚನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಮನೆಂದು ಎಣೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಹೇ ಭೂಪಾ! ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತ ರಾಜರು ನಿಜಕ್ಕೂ ದುರ್ಲಭರು.
Verse 39
नावैष्णवो भवेद्राजा क्षितिलक्ष्मीप्रसाधकः । यो न राजा हरेर्भक्तो देवेष्वन्येषु भक्तिमान् ॥ ३९ ॥
ಭೂಮಿ-ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂದಿರುವ ರಾಜನು ಅವೈಷ್ಣವನಾಗಿರಬಾರದು. ಹರಿಯ ಭಕ್ತನಲ್ಲದವನು ರಾಜನಲ್ಲ, ಇತರ ದೇವರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿದ್ದರೂ ಸಹ.
Verse 40
यथा जारे पतिं त्यक्त्वा रता स्त्री स तथा नृपः । एवं व्यतिक्रमस्तस्य नृपतेर्भवति ध्रुवम् ॥ ४० ॥
ಹೆಂಡತಿ ಗಂಡನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಜಾರನಿಗೆ ಆಸಕ್ತಳಾದಂತೆ, ರಾಜನೂ (ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ) ಭ್ರಷ್ಟನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಂಥ ನೃಪತಿಗೆ ಧರ್ಮಾತಿಕ್ರಮವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 41
धर्मस्यार्थस्य कामस्य प्रज्ञायाश्च गतेरपि । तत्त्वया न्यायविहितं कृतं विष्णोः प्रपूजनम् ॥ ४१ ॥
ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಗತಿ—ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಸಾಧನವಾಗುವಂತೆ, ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ವಿಧಿಯಂತೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜೆ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 42
तेन धन्योऽसि नृपते वयं धन्यास्तवेक्षणात् । इत्येवं भाषमाणं तु वामदेवं नृपोत्तमः ॥ ४२ ॥
ಆದುದರಿಂದ, ಓ ನೃಪತೇ, ನೀನು ಧನ್ಯನು; ನಿನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದ ನಾವೂ ಧನ್ಯರಾದೆವು. ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ವಾಮದೇವನ ವಚನವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜನು ಆಲಿಸಿದನು.
Verse 43
उवाचावनतो भूत्वा प्रकृत्या विनयान्वितः । क्षामये त्वा द्विजश्रेष्ठ नाहमेतादृशो विभो ॥ ४३ ॥
ಅವನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಸ್ವಭಾವತಃ ವಿನಯಯುಕ್ತನಾಗಿ ಹೇಳಿದನು—ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ, ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿರಿ. ಓ ವಿಭೋ, ನಾನು ಅಂಥವನು ಅಲ್ಲ.
Verse 44
त्वत्पादपांसुना तुल्यो नाहं विप्र भवामि हि । न विप्रेभ्योऽधिका देवा भवंतीह कदाचन ॥ ४४ ॥
ಓ ವಿಪ್ರ, ನಿಮ್ಮ ಪಾದಧೂಳಿಗೂ ಸಮನಾಗುವವನು ನಾನು ಅಲ್ಲ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೇವರೂ ಕೂಡ ಯಾವಾಗಲೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗಿಂತ ಅಧಿಕರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 45
परितुष्टैर्द्विजैर्भक्तिर्जंतोर्भवति माधवे । द्वेष्यो भवति तै रुष्टैः सत्यमेतन्मयेरितम् ॥ ४५ ॥
ದ್ವಿಜರು ಸಂತುಷ್ಟರಾದರೆ ಜೀವಿಗೆ ಮಾಧವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ; ಅವರು ಕೋಪಗೊಂಡರೆ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅವರಿಗೆ ದ್ವೇಷ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಇದು ನಾನು ಹೇಳಿದ ಸತ್ಯ.
Verse 46
तमाह वामदेवस्तु ब्रूहि किं ते ददाम्यहम् । नादेयं विद्यते राजन्गृहायातस्य तेऽधुना ॥ ४६ ॥
ಆಗ ವಾಮದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇಳು, ನಿನಗೆ ನಾನು ಏನು ಕೊಡಲಿ? ಓ ರಾಜನ್, ನೀನು ಈಗ ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿರುವೆ; ನಿನಗೆ ಕೊಡಲಾಗದದೇನೂ ಇಲ್ಲ.
Verse 47
अभीष्टं हि महीपाल यो ददाति महीतले । पटहं वासरे विष्णोः प्रजाभोजनवारणम् ॥ ४७ ॥
ಹೇ ಮಹೀಪಾಲ! ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗೆ ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ದಾನಿಸುವವನು, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪವಿತ್ರ ವಾಸರದಲ್ಲಿ ಪಟಹಘೋಷದಿಂದ ಪ್ರಜಾಭೋಜನ (ಊಟ-ಭೋಜ) ನಿಷೇಧಿಸಬೇಕು।
Verse 48
तमाह नृपतिर्विप्रं कृतांजलिपुटस्तदा । प्राप्तमेव मया सर्वं त्वदंघ्रियुगलेक्षणात् ॥ ४८ ॥
ಆಗ ನೃಪತಿ ಅಂಜಲಿ ಜೋಡಿಸಿ ವಿಪ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ನಿನ್ನ ಪಾದಯುಗಲದ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ನಾನು ನಿಜವಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ।”
Verse 49
ममैकः संशयो ब्रह्मन् वर्तते बहुकालतः । तं पृच्छामि द्विजाग्र्यं त्वां सर्वसंदेहभञ्जनम् ॥ ४९ ॥
ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸಂಶಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ—ಹೇ ದ್ವಿಜಾಗ್ರ್ಯ, ನೀನು ಎಲ್ಲ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸುವವನು।
Verse 50
त्रैलोक्यसुन्दरी भार्या मम केन सुकर्मणा । या विलोकयते दृष्ट्या मां सदा मन्मथाधिकम् ॥ ५० ॥
ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಸುಂದರಿಯಾದ ಪತ್ನಿ ನನಗೆ ಯಾವ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮದಿಂದ ದೊರಕಿದಳು? ಅವಳು ಸದಾ ತನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನನನ್ನು ಮನ್ಮಥನಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೋಹರನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾಳೆ।
Verse 51
यत्र यत्र पदं देवी ददाति वरवर्णिनी । तत्र तत्र निधानानि प्रकाशयति मेदिनी ॥ ५१ ॥
ಆ ವರವರ್ಣಿನಿ ದೇವಿ ಎಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಪಾದವಿಡುತ್ತಾಳೋ, ಅಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಗುಪ್ತ ನಿಧಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 52
यस्याश्चांगं जराहीनं वलीपलितवर्जितम् । सदा भाति मुनिश्रेष्ठ शारदेंदुप्रभा यथा ॥ ५२ ॥
ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ! ಅವಳ ದೇಹ ಜರಾರಹಿತ, ಮಡಚುಗಳು ಹಾಗೂ ಬಿಳಿಕೂದಲುಗಳಿಲ್ಲದದು; ಶರದೃತುವಿನ ಚಂದ್ರಪ್ರಭೆಯಂತೆ ಸದಾ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ ॥೫೨॥
Verse 53
विनाग्निनापि सा विप्र साधयत्येव षड्रसम् । अन्नं पचति यत्स्वल्पं तस्मिन्भुञ्जंति कोटयः ॥ ५३ ॥
ಹೇ ವಿಪ್ರ! ಅಗ್ನಿಯಿಲ್ಲದೆಯೂ ಅವಳು ಷಡ್ರಸಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಬೇಯಿಸುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನ್ನದಲ್ಲೇ ಕೋಟ್ಯಂತರರು ಭೋಜನಮಾಡುತ್ತಾರೆ ॥೫೩॥
Verse 54
पतव्रता दानशीला सर्वभूतसुखावहा । नावज्ञा क्रियते ब्रह्मन् वाक्येनापि प्रसूप्तया ॥ ५४ ॥
ಅವಳು ಪತಿವ್ರತೆ, ದಾನಶೀಲೆ, ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ತರುವವಳು. ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಇತರರು ಅಲಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅವಳು ಒಂದು ಮಾತಿನಿಂದಲೂ ಅವಮಾನಿಸುವುದಿಲ್ಲ ॥೫೪॥
Verse 55
यस्यां जातस्तु तनयो ममाज्ञायां स्थितः सदा । अहमेव धरापृष्ठे पुत्री द्विजवरोत्तम ॥ ५५ ॥
ಅವಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು; ಅವನು ಸದಾ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಮತ್ತು ನಾನೇ, ಹೇ ದ್ವಿಜವరోತ್ತಮ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದೆನು ॥೫೫॥
Verse 56
यस्य पुत्रः पितुर्भक्तो ह्यधिको गुणसंचयैः । एकद्वीपपतिश्चाहं विदितो धरणीतले ॥ ५६ ॥
ಯಾರ ಪುತ್ರನು ಪಿತೃಭಕ್ತನಾಗಿ, ಗುಣಸಂಚಯದಲ್ಲಿ ತಂದೆಯನ್ನು ಮೀರಿರುವನೋ—ಅವನೇ ನಾನು; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ‘ಏಕದ್ವೀಪಪತಿ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೇನೆ ॥೫೬॥
Verse 57
पुत्रो ममाधिको जातः सप्तद्वीपप्रपालकः । मदर्थे येन विप्रेंद्र समानीता नृपात्मजा ॥ ५७ ॥
ನನ್ನಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ಸಪ್ತದ್ವೀಪಗಳ ಪಾಲಕನು. ಓ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ, ನನ್ನ ನಿಮಿತ್ತವೇ ಅವನು ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಂದಿದ್ದಾನೆ.
Verse 58
विद्युल्लेखेति विख्याता रणे जित्वा महीभुजः । अथ तेनाधिपतिना रूपद्रविणशालिना ॥ ५८ ॥
ಅವಳು ‘ವಿದ್ಯುಲ್ಲೇಖಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತಳಾದಳು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಜನನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ನಂತರ ರೂಪ-ಧನಸಂಪನ್ನನಾದ ಆ ಅಧಿಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವಳು (ಸಂಬಂಧಿತಳಾದಳು).
Verse 59
षण्मासेन रणे जित्वा कृत्वा सर्वान्निरायुधान् । यो गत्वा प्रमदाराज्यं जित्वा ताः प्रमदा रणे ॥ ५९ ॥
ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಿ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನಿರಾಯುಧರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಪ್ರಮದೆಯರ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಆ ಪ್ರಮದೆಯರನ್ನೂ ರಣದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸುವವನು.
Verse 60
आजहार शुभास्तासां मध्यादष्टौ वरांगनाः । प्रददौ मयि ताः सर्वाः प्रणम्य च पुनः पुनः ॥ ६० ॥
ಆ ಶುಭಸ್ತ್ರೀಯರ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಅವನು ಎಂಟು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಕರೆತಂದು, ಮರುಮರು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ನನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದನು.
Verse 61
यानि वासांसि दिव्यानि यानि रत्नानि भूतले । तानि मे प्रददौ पुत्रो जनन्या तूपवर्णितः ॥ ६१ ॥
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ದಿವ್ಯ ವಸ್ತ್ರಗಳೆಲ್ಲವೂ, ಇದ್ದ ರತ್ನಗಳೆಲ್ಲವೂ—ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ನನ್ನ ಪುತ್ರನು ನನಗೆ ನೀಡಿದನು; ತಾಯಿ ಅವನಿಗೆ ಮುಂಚೆಯೇ ವಿವರಿಸಿದಂತೆಯೇ.
Verse 62
एकाह्ना पृथिवीं सर्वामतीत्य बहुयोजनाम् । पुनरायाति शर्वर्यां मत्पादाभ्यंगकारणात् ॥ ६२ ॥
ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅವನು ಬಹುಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಾನೆ—ನನ್ನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಅಭ್ಯಂಗ ಮಾಡಿ ಸೇವಿಸಿದ ಫಲದಿಂದ.
Verse 63
निशीथेंऽगानि संवाह्य द्वारि तिष्ठति दंशितः । प्रबोधयन्प्रेष्यजनान्निद्रया संकुलेंद्रियान् ॥ ६३ ॥
ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ದಂಶಿತನಾದವನು ಅಂಗಗಳನ್ನು ಮಸಾಜ್ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೆ. ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಮಸುಕಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿರುವ ಸೇವಕರನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 64
तथायं मे मुनिश्रेष्ठ देहो रोगविवर्जितः । अप्रमेयं मम सुखं वशगा हि प्रिया गृहे ॥ ६४ ॥
ಹೀಗೆ, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನನ್ನ ದೇಹವು ರೋಗವಿಲ್ಲದಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಸುಖವು ಅಪ್ರಮೇಯ; ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ ವಶವಾಗಿದ್ದಾಳೆ.
Verse 65
वाजिनो वारणाश्चैव धनधान्यमनंतकम् । वर्तते हि जनः सर्वो ममाज्ञापालकः क्षितौ ॥ ६५ ॥
ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಅನಂತ ಧನಧಾನ್ಯ—ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಜನರೂ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 66
केन कर्मप्रभावेण ममेदं सांप्रतं सुखम् । इह जन्मकृतं वापि परजन्मकृतं तथा ॥ ६६ ॥
ಯಾವ ಕರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನನಗೆ ಈ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸುಖ ದೊರೆತಿದೆ—ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದೋ, ಅಥವಾ ಪೂರ್ವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದಲೂ?
Verse 67
मम पुण्यं वद ब्रह्मन् विचार्य स्वमनीषया ॥ ६७ ॥
ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ನಿಮ್ಮ ಸ್ವವಿವೇಕದಿಂದ ಸಮ್ಯಕ್ ವಿಚಾರಿಸಿ ನನ್ನ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿರಿ ॥ ೬೭ ॥
Verse 68
देहे न रोगो वशगाप्रिया च गृहे विभूतिर्नृहरौ च भक्तिः । विद्वत्सु पूजा द्विजदानशक्तिर्मन्येऽहमेतत्सुकृतप्रसूतम् ॥ ६८ ॥
ದೇಹದಲ್ಲಿ ರೋಗರಹಿತತೆ, ವಶವಾಗಿರುವ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವೈಭವಿ, ನೃಹರಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ; ಪಂಡಿತರ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ದ್ವಿಜರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪೂರ್ವ ಸುಕೃತದಿಂದಲೇ ಜನಿಸಿದವು ಎಂದು ನಾನು ಮನಸಾರೆ ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ ॥ ೬೮ ॥
Verse 69
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे रुक्मांगद वामदेवसंवादो नाम दशमोऽध्यायः ॥ १० ॥
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬೃಹನ್ನಾರದೀಯಪುರಾಣದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ರುಕ್ಮಾಂಗದ–ವಾಮದೇವ ಸಂವಾದ’ ಎಂಬ ಹತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು ॥ ೧೦ ॥
Because hiṁsā contaminates dharma at its root: even when other rites are performed, participation in violence renders them spiritually futile. The chapter intensifies this by extending culpability to all who authorize, facilitate, or consume the results of killing, making ahiṁsā the necessary foundation for effective vrata, worship, and rāja-dharma.
They are: (1) the approver/consenter, (2) the direct killer, (3) the instigator who causes the act, (4) the eater/consumer, (5) the cook/preparer, and (6) the one who provides or seizes the means—land, vessel, or property enabling the act—showing shared moral responsibility.
Rukmāṅgada reframes his forest activity as protective statecraft—removing dangers (‘thorns’ and harmful obstacles) and safeguarding subjects from beasts and bandits—rather than pleasure-driven hunting, aligning force with protection rather than appetite.
Dvādaśī is presented as a purifying vrata whose disciplined observance, combined with Viṣṇu-bhakti and governance, becomes a vehicle for collective uplift—symbolically described as leading people to Vaikuṇṭha—thereby linking personal piety with public dharma.