Adhyaya 49: The Padmanābha Dvādaśī Observance, with the Eulogy of Lamp-Offering Merit

Verse 1

दुर्वासा उवाच । तद्वदाश्वयुजे मासि द्वादशीं शुक्लपक्षतः । संकल्प्याभ्यर्चयेद् देवं पद्मनाभं सनातनम् ॥ ४९.१ ॥

ドゥルヴァーサは言った。「同様に、アーシュヴァユジャ月の白分（シュクラ・パクシャ）の第十二日（ドヴァーダシー）に、サンカルパ（厳粛な誓願）を立てて、永遠の神パドマナーバを礼拝すべきである。」

Verse 2

पद्मनाभाय पादौ तु कटिं वै पद्मयोनये । उदरं सर्वदेवाय पुष्कराक्षाय वै उरः । अव्ययाय तथा पाणिं प्राग्वदस्त्राणि पूजयेत् ॥ ४९.२ ॥

ニヤーサ（身体部位の聖別配置）として、両足をパドマナーバに、腰をパドマヨーニに、腹をサルヴァデーヴァに、胸をプシュカラークシャに、また手（両手）をアヴ்யヤに配当すべきである。前に述べたとおり、対応するアストラ（儀礼の武器真言）も礼拝する。

Verse 3

प्रभवाय शिरः पूज्य प्राग्वदग्रे घटं न्यसेत् । तस्मिन् सौवर्णकं देवं पद्मनाभं तु विन्यसेत् ॥ ४९.३ ॥

先に説かれた作法どおり頭部を礼拝したのち、前方にカラシャ（聖水の壺）を据えるべきである。その中に金色の神、パドマナーバを安置する。

Verse 4

तमेव देवं सम्पूज्य गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । प्रभातायां तु शर्वर्यां ब्राह्मणाय निवेदयेत् । एवं कॄते तु यत् पुण्यं तन्निबोध महामुने ॥ ४९.४ ॥

その同じ神を、香・花などをもって順序正しく十分に供養したのち、夜が明けた暁に、その供物をブラーフマナに捧げるべきである。かくして得られる功徳について、聞け、大いなる牟尼よ。

Verse 5

आसीत्कृतयुगे राजा भद्राश्वो नाम वीर्यवान् । यस्य नाम्नाऽभवद्वर्षं भद्राश्वं नाम नामतः ॥ ४९.५ ॥

クリタ・ユガには、バドラ―シュヴァという名の勇力ある王がいた。その名にちなみ、一つの地域（ヴァルシャ）もまた「バドラ―シュヴァ」と呼ばれるようになった。

Verse 6

तस्यागस्त्यः कदाचित् तु गृहमागत्य सत्तम । उवाच सप्तारात्रं तु वसामि भवतो गृहे ॥ ४९.६ ॥

その後ある時、アガスティヤは彼の家に来て言った。「おお、善き者のうち最上の者よ、私は汝の家に七夜滞在しよう。」

Verse 7

तं राजा शिरसा भूत्वा स्थीयतामित्यभाषत । तस्य कान्तिमती नाम भार्या परमशोभना ॥ ४९.७ ॥

王は敬意をもって頭を垂れ、「そのとおりにせよ、ここに留まれ」と告げた。王にはカーンティマティーという名の妃があり、その容姿はきわめて輝かしかった。

Verse 8

तस्यास्तेजः समभवद् द्वादशादित्यसंनिभम् । शतानि पञ्च तस्यासन् सपत्नीनां यतव्रत ॥ ४९.८ ॥

そのとき彼女のテージャス（霊光）は現れ、十二のアーディティヤに比するほどであった。王にはさらに五百の同夫の妃たちがいて、皆、誓戒に堅固であった。

Verse 9

ताः दास्य इव कर्माणि कुर्वन्त्यहरहः शुभाः । कान्तिमत्या महाभाग भयात् त्रस्ताः विचेतसः ॥ ४९.९ ॥

おお幸いなる者よ、彼女らは日々吉祥の務めを、まるで侍女のように行っていた。カーンティマティーを恐れるあまり、心は乱れ、怯えおののいていた。

Verse 10

तामगस्त्यस्तथा दृष्ट्वा रूपतेजोऽन्वितां शुभाम् । सपत्न्यश्च भयात्तस्याः कुर्वन्त्यः कर्म शोभनम् । राजा तु तस्या मुदितं मुखमेवावलोकयन् ॥ ४९.१० ॥

アガスティヤが、吉祥にして美とテージャスを備えた彼女をそのように見たとき、同夫の妃たちは彼女を恐れて、務めを正しく端然と行い始めた。王はただ、彼女の喜びに満ちた顔ばかりを見つめていた。

Verse 11

एवंभूतामथो दृष्ट्वा राज्ञीं परमशोभनाम् । साधु साधु जगन्नाथेत्यगस्त्यः प्राह हर्षितः ॥ ४९.११ ॥

このように至上の輝きをもつ王妃を見て、アガスティヤは歓喜して言った。「善いかな、善いかな、ああジャガンナータよ！」

Verse 12

द्वितीये दिवसेऽप्येवं राज्ञीं दृष्ट्वा महाप्रभाम् । अहो मुष्टमहो मुष्टं जगदेतच्चराचरम् । इत्यगस्त्यो द्वितीयेऽह्नि राज्ञीं दृष्ट्वाऽभ्युवाच ह ॥ ४९.१२ ॥

第二日もまた、偉大な光輝に満ちて輝く王妃を見て、アガスティヤは叫んだ。「ああ、なんという驚異！ なんという驚異！—この動くものと動かぬものより成る全世界よ！」かくして第二日、王妃を見たのち、彼は彼女に語りかけた。

Verse 13

तृतीयेऽहनि तां दृष्ट्वा पुनरेवमुवाच ह । अहो मूढा न जानन्ति गोविन्दं परमेश्वरम् । य एकेऽह्नि फलं चै तद् राज्ञे तुष्टः प्रदत्तवान् ॥ ४९.१३ ॥

第三日、彼女を見て、彼は再びこう語った。「ああ、迷える者たちはゴーヴィンダ、至上の主を知らぬ。この一日のうちに得られるこの果報を、主は喜びて王に授け給うた。」

Verse 14

चतुर्थे दिवसे हस्तावुत्क्षिप्य पुनरब्रवीत् । साधु साधु जगन्नाथ स्त्री शूद्राः साधु साध्विति । द्विजाः साधु नृपाः साधु वैश्याः साधु पुनः पुनः ॥ ४९.१४ ॥

第四日、彼は両手を挙げて再び言った。「善いかな、善いかな、世の主ジャガンナータよ！『善いかな』—女人とシュードラは唱え、『善いかな』—二度生まれの者は唱え、『善いかな』—王たちは唱え、『善いかな』—ヴァイシャもまた幾度となく唱える。」

Verse 15

साधु भद्राश्व साधु त्वं भोऽगस्त्य साधु साधु ते । साधु प्रह्लाद ते साधु ध्रुव साधो महाव्रत । एवमुक्त्वा ननर्तोच्चैरगस्त्यो राजसन्निधौ ॥ ४९.१५ ॥

「善いかな、バドラ―シュヴァよ、善いかな、汝。おおアガスティヤよ、善いかな—まことに汝に善いかな。善いかな、プラフラーダよ、汝に善いかな。ドゥルヴァよ、善いかな—大いなる誓戒を守る者よ！」こう言い終えると、アガスティヤは王の御前で高らかに舞い踊った。

Verse 16

एवम्भूतं च तं दृष्ट्वा सपत्निको नृपोत्तमः । किं हर्षकारणं ब्रह्मन् येनेत्थं नृत्यते भवान् ॥ ४९.१६ ॥

そのような様子の彼を見て、王妃を伴う最勝の王は問うた。「おお婆羅門よ、いかなる歓喜の因によって、あなたはこのように舞っておられるのか。」

Verse 17

अगस्त्य उवाच । अहो मूर्खः कुराज त्वमहो मूर्खानुगास्त्वमी । अहो पुरोहिता मूर्खा ये न जानन्ति मे मतम् ॥ ४९.१७ ॥

アガスティヤは言った。「ああ、悪しき王よ、汝は愚かであり、汝に従う者らもまた愚かである。ああ、我が教誡を理解しない祭司たちもまた愚かである。」

Verse 18

एवमुक्ते ततो राजा कृताञ्जलिरभाषत । न जानीमो वयं ब्रह्मन् प्रश्नमेतत् त्वयेरितम् । कथयस्व महाभाग यद्यनुग्रहकृद् भवान् ॥ ४९.१८ ॥

そう言われると、王は合掌して言った。「おおブラーフマナよ、あなたが発したこの問いを我らは理解できません。どうか説き明かしてください、偉大にして幸いなる御方よ、もしご慈悲を垂れたまうなら。」

Verse 19

अगस्त्य उवाच । इयं राज्ञी त्वया याऽभूद् दासी वैश्यस्य वैदिशे । नगरे हरिदत्तस्य त्वमस्याः पतिरेव च । तस्यैव कर्मकारोऽभूच्छूद्रः सेवनतत्परः ॥ ४९.१९ ॥

アガスティヤは言った。「この王妃は汝のゆえに、ヴィディシャーの都にて、ハリダッタというヴァイシャの家の婢となった。しかも汝自身が彼女の夫となった。奉仕に専心するシュードラは、彼の労働者となった。」

Verse 20

स वैश्योऽश्वयुजे मासि द्वादश्यां नियतः स्थितः । स्वयं विष्ण्वालयं गत्वा पुष्पधूपादिभिर्हरिम् ॥ ४९.२० ॥

そのヴァイシャは、アーシュヴァユジャ月のドヴァーダシー（十二日）に戒律を守って身を慎み、自らヴィシュヌの神殿に赴き、花や香などの供物をもってハリを礼拝する。

Verse 21

अभ्यर्च्य स्वगृहं प्रायाद् भवन्तौ रक्षपालकौ । स्थाप्य द्वावपि दीपानां ज्वलनार्थं महामते ॥ ४९.२१ ॥

「しかるべく供養を終えたなら、自らの家へ帰り、『汝ら二人は守護者にして護り手である』と言うべきである。さらに、偉大なる心の者よ、灯火を絶やさぬために二つの灯明を据えるべきである。」

Verse 22

गते वैश्ये भवन्तौथ दीपान् प्रज्वाल्य संस्थितौ । यावत् प्रभाता रजनी निशामेकां नरोत्तम ॥ ४९.२२ ॥

ヴァイシャが去ったのち、二人は灯明をともしてその場にとどまり、ああ人中の最勝者よ、一夜のあいだ目を覚まして、夜が暁に至るまで過ごした。

Verse 23

ततः काले मृतौ तौ तु उभौ द्वावपि दम्पती । तेन पुण्येन ते जन्म प्रियव्रतगृहेऽभवत् ॥ ४९.२३ ॥

やがて時が満ちると、その夫婦二人はともに死去した。そしてその功徳によって、彼らの次の生はプリヤヴラタの家に生じた。

Verse 24

इयं तु पत्नी ते जाता पुरा वैश्यस्य दासिका । पारक्यस्यापि दीपस्य ज्वालितस्य हरेर्गृहे ॥ ४९.२४ ॥

だが、いま汝の妻となったこの女は、かつてヴァイシャの家の侍女であった。さらにハリの家において、他人の灯明さえもともしたのである。

Verse 25

यः पुनः स्वेन वित्तेन विष्णोरग्रे प्रदीपकम् । ज्वालयेत् तस्य यत् पुण्यं तत् सङ्ख्यातुं न शक्यते । तेन साधो हरे साधु इत्युक्तं वचनं मया ॥ ४९.२५ ॥

さらに、自らの財をもってヴィシュヌの御前に灯明をともす者には、その功徳は数え尽くすことができない。ゆえに、善き人よ、「善哉、ハリよ、善哉！」—この言葉を我は述べたのである。

Verse 26

कृते संवत्सरे भक्तिं हरेः कृत्वा विचक्षणः । संवत्सरार्धं त्रेतायां सममेतन्न संशयः ॥ ४९.२६ ॥

識別ある者が、クリタの時代に一年間ハリへのバクティを修すれば、その果は疑いなく、トレーターの時代に半年修するのと等しい。

Verse 27

त्रिमासे द्वापरे भक्त्या पूजयँल्लभते फलम् । नमो नारायणायेति उक्त्वा कलौ तु लभते फलम् । तेन मुष्टं जगद्विष्णोर्भक्तिमात्रं मयेरितम् ॥ ४९.२७ ॥

ドヴァーパラの時代には、信愛（バクティ）をもって三か月礼拝する者がその果報を得る。だがカリの時代には、「ナモー・ナーラーヤナーヤ」と唱えるだけで果報を得る。ゆえに、世のために、ヴィシュヌへのバクティのみが要であると、わたしは簡潔に説いた。

Verse 28

पारक्यदीपस्योत्कर्षाद् वै देवाग्रे फलमीदृशम् । प्राप्तं फलं त्वया राजन् फलमेतन् मयेरितम् । अहो मूढा न जानन्ति हरेर्दीपक्रियाफलम् ॥ ४९.२८ ॥

まことに、他者の名において捧げる灯明の卓越した功徳により、神前にこのような果報が得られる。王よ、汝はその果を得た。これがわたしの説く果報である。ああ、迷える者は、ハリへの灯明供養の果を知らない。

Verse 29

एवं विधं द्विजा ये च राजानो ये च भक्तितः । यजन्ते विविधैर्यज्ञैस्तेन ते साधवः स्मृताः ॥ ४९.२९ ॥

かくして、二度生まれの者たちよ、これらの人々、そして王たちもまた、信愛をもって種々の祭祀（ヤジュニャ）を行うなら、その行いによって彼らはサードゥ（徳ある人）とみなされる。

Verse 30

अहं तमेव मुक्त्वा अन्यं न पश्यामि महीतले । तेन साधोऽगस्त्येति मया चात्मा प्रशंसितः । हर्षेण महता राजन् व्याक्षिप्तेन मयेरितम् ॥ ४९.३० ॥

「彼を措いて、地上にこれほどの者を他に見ない。ゆえに、善き者よ、わたしは彼を『アガスティヤ（Agastya）』と称えて讃嘆し、その言葉のうちで自らをも讃えた。王よ、これは大いなる歓喜に満たされ、感情に駆られてわたしが語ったのである。」

Verse 31

सा स्त्री धन्या स शूद्रस्तु तथा धन्यतरो मतः । भर्तुः सुश्रूषणं कृत्वा तत्परोक्षे हरेरिति ॥ ४९.३१ ॥

その女性は幸いなる者とされる。さらにそのシュードラも同様に幸いなる者—いや、いっそう幸いなる者—と見なされる。夫に恭しくよく仕え、夫が不在のときにハリ（Hari）の御名を唱え呼ぶからである。

Verse 32

सा स्त्री धन्या तथा शूद्रो द्विजसुश्रूषणे रतः । तदनुज्ञया हरेर्भक्तिः स्त्री शूद्रो तेन साध्विति ॥ ४९.३२ ॥

その女人は福徳ある者と見なされ、同様に、二度生まれの者（ドヴィジャ）に奉仕することに励むシュードラもまた福ある者である。彼らの許しのもとで、ハリへのバクティは称賛される。ゆえにその女人とシュードラはサードゥ（善き人）と呼ばれる。

Verse 33

असुरं भावमास्थाय प्रह्लादः पुरुषोत्तमम् । मुक्त्वा चान्यं न जानाति तेनासौ साधुरुच्यते ॥ ४९.३३ ॥

たとえアスラの気質に置かれていても、プラフラーダはただプルショーत्तマのみを認める。ほかの一切を捨てて他を知らぬゆえに、彼はサードゥ（徳ある者）と称される。

Verse 34

प्रजापतिकुले भूत्वा बाल एव वनं गतः । आराध्य विष्णुं प्राप्तं तत् स्थानं परमशोभनम् । तेन साधो ध्रुवेत्येवं मयोक्तं राजसत्तम ॥ ४९.३४ ॥

プラジャーパティの家系に生まれ、なお幼子のうちに森へ赴いた。ヴィシュヌを礼拝し、その至上にして輝かしい住処を得た。ゆえに、善き者よ—これが私がドルヴァについて語ったところである、王の中の最勝者よ。

Verse 35

इति राजा वचः श्रुत्वा अगस्त्यस्य महात्मनः । अल्पोपदेशराजासौ पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम् ॥ ४९.३५ ॥

かくして王は、大魂アガスティヤの言葉を聞き、わずかな教示を受けただけで、牟尼の中の最勝者（ムニプンガヴァ）に問いかけた。

Verse 36

अगस्त्यश्च महाभागः कार्तिक्यां पुष्करं व्रजन् । गतेऽगस्त्ये प्रगच्छन् वै भद्राश्वस्य निवेशनम् ॥ ४९.३६ ॥

そして幸運なるアガスティヤは、カールッティカ月にプシュカラへ向けて旅立った。アガスティヤが去ったのち、彼はまことにバドラ―シュヴァの住まいへと進んだ。

Verse 37

पृष्टश्च राज्ञा तामेव द्वादशीं मुनिसत्तमः । दुर्वासा उवाच । इदमेव मया तुभ्यं कथितं ते तपोधन ॥ ४९.३७ ॥

王がその同じドヴァーダシーの行法について問うと、最勝の聖仙ドゥルヴァーサは言った。「苦行を財とする者よ、まさにこれこそ、わたしが汝に語り伝えたことである。」

Verse 38

कथयित्वा पुनर्वाक्यमगस्त्यो नृपसत्तमम् । उवाच पुष्करं यामि पुनरेष्यामि ते गृहम् । एवमुक्त्वा जगामाशु सद्योऽदर्शनतां मुनिः ॥ ४९.३८ ॥

さらに言葉を継いで、アガスティヤは最勝の王に告げた。「わたしはプシュカラへ赴く。再び汝の家へ戻ろう。」そう言うや、聖仙は速やかに去り、たちまち姿を消した。

Verse 39

राजाऽपि तेन विधिना पद्मनाभस्य द्वादशीम् । उपोष्य परमं काममिह जन्मनि चाप्तवान् ॥ ४९.३९ ॥

王もまた、その定められた作法により、パドマナーバ（蓮華臍の主）のドヴァーダシー斎を守り、この生において最高の願いの成就を得た。

Verse 40

सपत्नीको नृपवरॊ द्वादशीं समुपोष्य च । इह जन्मनि राजा ऽसौ पुत्रपौत्रांस्तथा ऽऽप्तवान् ॥ ४९.४० ॥

その優れた王は妃とともに、正しくドヴァーダシーの斎戒を守り、この生において子と孫とを得た。