Adhyaya 49: The Padmanābha Dvādaśī Observance, with the Eulogy of Lamp-Offering Merit

Verse 1

दुर्वासा उवाच । तद्वदाश्वयुजे मासि द्वादशीं शुक्लपक्षतः । संकल्प्याभ्यर्चयेद् देवं पद्मनाभं सनातनम् ॥ ४९.१ ॥

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ଏହିପରି ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ସନାତନ ପଦ୍ମନାଭ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

पद्मनाभाय पादौ तु कटिं वै पद्मयोनये । उदरं सर्वदेवाय पुष्कराक्षाय वै उरः । अव्ययाय तथा पाणिं प्राग्वदस्त्राणि पूजयेत् ॥ ४९.२ ॥

ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ ପାଦ, ପଦ୍ମଯୋନିଙ୍କୁ କଟି, ସର୍ବଦେବଙ୍କୁ ଉଦର, ପୁଷ୍କରାକ୍ଷଙ୍କୁ ଉର ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଅବ୍ୟୟଙ୍କୁ ହାତ ଅର୍ପଣ କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

प्रभवाय शिरः पूज्य प्राग्वदग्रे घटं न्यसेत् । तस्मिन् सौवर्णकं देवं पद्मनाभं तु विन्यसेत् ॥ ४९.३ ॥

ପୂର୍ବବିଧି ଅନୁସାରେ ଶିରଃ ପୂଜା କରି, ସମ୍ମୁଖରେ କଳଶ ସ୍ଥାପନ କରିବ; ତାହାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପଦ୍ମନାଭ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବ।

Verse 4

तमेव देवं सम्पूज्य गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । प्रभातायां तु शर्वर्यां ब्राह्मणाय निवेदयेत् । एवं कॄते तु यत् पुण्यं तन्निबोध महामुने ॥ ४९.४ ॥

ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦିଦ୍ୱାରା କ୍ରମେ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ରାତ୍ରି ଅତିତ ହେଲେ ପ୍ରଭାତେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ; ଏଭଳି କଲେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, ହେ ମହାମୁନି, ତାହା ଶୁଣ।

Verse 5

आसीत्कृतयुगे राजा भद्राश्वो नाम वीर्यवान् । यस्य नाम्नाऽभवद्वर्षं भद्राश्वं नाम नामतः ॥ ४९.५ ॥

କୃତଯୁଗରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ନାମକ ଏକ ପରାକ୍ରମୀ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ନାମରୁ ଏକ ବର୍ଷ (ପ୍ରଦେଶ) ‘ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 6

तस्यागस्त्यः कदाचित् तु गृहमागत्य सत्तम । उवाच सप्तारात्रं तु वसामि भवतो गृहे ॥ ४९.६ ॥

ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏକ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଆସି କହିଲେ—“ହେ ସତ୍ତମ, ମୁଁ ତୁମ ଘରେ ସାତ ରାତି ରହିବି।”

Verse 7

तं राजा शिरसा भूत्वा स्थीयतामित्यभाषत । तस्य कान्तिमती नाम भार्या परमशोभना ॥ ४९.७ ॥

ରାଜା ଶିର ନମାଇ କହିଲେ—“ଏଠାରେ ରୁହନ୍ତୁ।” ତାଙ୍କର ‘କାନ୍ତିମତୀ’ ନାମକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ।

Verse 8

तस्यास्तेजः समभवद् द्वादशादित्यसंनिभम् । शतानि पञ्च तस्यासन् सपत्नीनां यतव्रत ॥ ४९.८ ॥

ତେବେ ତାହାର ତେଜ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ସମ ପ୍ରଭା ହୋଇ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଲା। ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଶେ ସପତ୍ନୀ ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ହୋଇ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 9

ताः दास्य इव कर्माणि कुर्वन्त्यहरहः शुभाः । कान्तिमत्या महाभाग भयात् त्रस्ताः विचेतसः ॥ ४९.९ ॥

ସେଇ ଶୁଭ ନାରୀମାନେ ଦାସୀ ପରି ପ୍ରତିଦିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। କାନ୍ତିମତୀଙ୍କ ଭୟରେ ସେମାନେ ଭୀତ ଓ ଚିତ୍ତବିକଳ ଥିଲେ।

Verse 10

तामगस्त्यस्तथा दृष्ट्वा रूपतेजोऽन्वितां शुभाम् । सपत्न्यश्च भयात्तस्याः कुर्वन्त्यः कर्म शोभनम् । राजा तु तस्या मुदितं मुखमेवावलोकयन् ॥ ४९.१० ॥

ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ—ଶୁଭା, ରୂପ ଓ ତେଜରେ ଯୁକ୍ତ—ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ଭୟରେ ସପତ୍ନୀମାନେ ଶୋଭନ ଭାବେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ରାଜା ତ ତାଙ୍କର ମୁଦିତ ମୁଖକୁ ମାତ୍ର ନିରନ୍ତର ଦେଖୁଥିଲେ।

Verse 11

एवंभूतामथो दृष्ट्वा राज्ञीं परमशोभनाम् । साधु साधु जगन्नाथेत्यगस्त्यः प्राह हर्षितः ॥ ४९.११ ॥

ଏପରି ପରମ ଶୋଭନ ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହୋଇ କହିଲେ—“ସାଧୁ ସାଧୁ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ!”

Verse 12

द्वितीये दिवसेऽप्येवं राज्ञीं दृष्ट्वा महाप्रभाम् । अहो मुष्टमहो मुष्टं जगदेतच्चराचरम् । इत्यगस्त्यो द्वितीयेऽह्नि राज्ञीं दृष्ट्वाऽभ्युवाच ह ॥ ४९.१२ ॥

ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ମହାପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—“ଆହୋ, କି ଅଦ୍ଭୁତ! କି ଅଦ୍ଭୁତ! ଏହି ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତ!” ଏଭଳି ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 13

तृतीयेऽहनि तां दृष्ट्वा पुनरेवमुवाच ह । अहो मूढा न जानन्ति गोविन्दं परमेश्वरम् । य एकेऽह्नि फलं चै तद् राज्ञे तुष्टः प्रदत्तवान् ॥ ४९.१३ ॥

ତୃତୀୟ ଦିନ ତାକୁ ଦେଖି ସେ ପୁଣି ଏଭଳି କହିଲା—“ହାୟ! ମୋହିତ ଲୋକେ ଗୋବିନ୍ଦ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏକ ଦିନରେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ଫଳକୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଲେ।”

Verse 14

चतुर्थे दिवसे हस्तावुत्क्षिप्य पुनरब्रवीत् । साधु साधु जगन्नाथ स्त्री शूद्राः साधु साध्विति । द्विजाः साधु नृपाः साधु वैश्याः साधु पुनः पुनः ॥ ४९.१४ ॥

ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ହାତ ଉଠାଇ ସେ ପୁଣି କହିଲା—“ସାଧୁ ସାଧୁ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ! ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶୂଦ୍ର ‘ସାଧୁ ସାଧୁ’ କହନ୍ତି; ଦ୍ୱିଜ ‘ସାଧୁ’ କହନ୍ତି; ରାଜା ‘ସାଧୁ’ କହନ୍ତି; ବୈଶ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ପୁନଃ ‘ସାଧୁ’ କହନ୍ତି।”

Verse 15

साधु भद्राश्व साधु त्वं भोऽगस्त्य साधु साधु ते । साधु प्रह्लाद ते साधु ध्रुव साधो महाव्रत । एवमुक्त्वा ननर्तोच्चैरगस्त्यो राजसन्निधौ ॥ ४९.१५ ॥

ଏଭଳି କହି—“ସାଧୁ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, ସାଧୁ ତୁମେ। ହେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ତୁମକୁ ସାଧୁ ସାଧୁ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ତୁମକୁ ସାଧୁ। ଧ୍ରୁବ, ସାଧୁ—ହେ ମହାବ୍ରତୀ!”—ଏମିତି କହି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରାଜସନ୍ନିଧିରେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

Verse 16

एवम्भूतं च तं दृष्ट्वा सपत्निको नृपोत्तमः । किं हर्षकारणं ब्रह्मन् येनेत्थं नृत्यते भवान् ॥ ४९.१६ ॥

ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ରାଣୀ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ପଚାରିଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କ ହର୍ଷର କାରଣ କ’ଣ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଏଭଳି ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି?”

Verse 17

अगस्त्य उवाच । अहो मूर्खः कुराज त्वमहो मूर्खानुगास्त्वमी । अहो पुरोहिता मूर्खा ये न जानन्ति मे मतम् ॥ ४९.१७ ॥

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—“ହାୟ! ହେ କୁରାଜ, ତୁମେ ମୂର୍ଖ; ତୁମ ଅନୁଗାମୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୂର୍ଖ। ହାୟ! ଯେ ପୁରୋହିତମାନେ ମୋ ମତକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୂର୍ଖ।”

Verse 18

एवमुक्ते ततो राजा कृताञ्जलिरभाषत । न जानीमो वयं ब्रह्मन् प्रश्नमेतत् त्वयेरितम् । कथयस्व महाभाग यद्यनुग्रहकृद् भवान् ॥ ४९.१८ ॥

ଏହା କୁହାଯିବା ପରେ, ରାଜା ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଚରାଯାଇଥିବା ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଆମେ ବୁଝିପାରୁନାହୁଁ। ହେ ମହାଭାଗ, ଯଦି ଆପଣ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।"

Verse 19

अगस्त्य उवाच । इयं राज्ञी त्वया याऽभूद् दासी वैश्यस्य वैदिशे । नगरे हरिदत्तस्य त्वमस्याः पतिरेव च । तस्यैव कर्मकारोऽभूच्छूद्रः सेवनतत्परः ॥ ४९.१९ ॥

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: "ଏହି ରାଣୀ, ଯିଏ ତୁମ ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ବିଦିଶା ନଗରର ବୈଶ୍ୟ ହରିଦତ୍ତଙ୍କ ଦାସୀ ଥିଲେ। ଏବଂ ତୁମେ ନିଜେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଥିଲ। ସେବାରେ ତତ୍ପର ଜଣେ ଶୂଦ୍ର ତାଙ୍କର ମଜୁରିଆ ହୋଇଥିଲେ।"

Verse 20

स वैश्योऽश्वयुजे मासि द्वादश्यां नियतः स्थितः । स्वयं विष्ण्वालयं गत्वा पुष्पधूपादिभिर्हरिम् ॥ ४९.२० ॥

ସେହି ବୈଶ୍ୟ, ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ନିୟମପୂର୍ବକ ରହି, ନିଜେ ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

Verse 21

अभ्यर्च्य स्वगृहं प्रायाद् भवन्तौ रक्षपालकौ । स्थाप्य द्वावपि दीपानां ज्वलनार्थं महामते ॥ ४९.२१ ॥

ପୂଜା କରିବା ପରେ ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ। ହେ ମହାମତେ, ସେ ଦୀପ ଜଳାଇ ରଖିବା ପାଇଁ ତୁମ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ରକ୍ଷକ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷକ ଭାବରେ ସେଠାରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 22

गते वैश्ये भवन्तौथ दीपान् प्रज्वाल्य संस्थितौ । यावत् प्रभाता रजनी निशामेकां नरोत्तम ॥ ४९.२२ ॥

ବୈଶ୍ୟ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ହେ ନରୋତ୍ତମ, ତୁମେ ଦୁହେଁ ସେଠାରେ ଦୀପ ଜଳାଇ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାତି ଶେଷ ହୋଇ ସକାଳ ହୋଇନାହିଁ—ଗୋଟିଏ ରାତିର ଜାଗରଣ କରି।

Verse 23

ततः काले मृतौ तौ तु उभौ द्वावपि दम्पती । तेन पुण्येन ते जन्म प्रियव्रतगृहेऽभवत् ॥ ४९.२३ ॥

ତାପରେ କାଳକ୍ରମେ ସେଇ ଦୁଇ ଦମ୍ପତି ଉଭୟେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଏବଂ ସେହି ପୁଣ୍ୟବଳରେ ତାଙ୍କର ପରଜନ୍ମ ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ଗୃହରେ ହେଲା।

Verse 24

इयं तु पत्नी ते जाता पुरा वैश्यस्य दासिका । पारक्यस्यापि दीपस्य ज्वालितस्य हरेर्गृहे ॥ ४९.२४ ॥

କିନ୍ତୁ ଏହି ନାରୀ, ଯେ ଏବେ ତୁମର ପତ୍ନୀ ହୋଇଛି, ପୂର୍ବେ ଗୋଟିଏ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଘରେ ଦାସୀ ଥିଲା; ହରିଙ୍କ ଗୃହରେ ସେ ପରଙ୍କ ଦୀପକୁ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱାଳାଇଥିଲା।

Verse 25

यः पुनः स्वेन वित्तेन विष्णोरग्रे प्रदीपकम् । ज्वालयेत् तस्य यत् पुण्यं तत् सङ्ख्यातुं न शक्यते । तेन साधो हरे साधु इत्युक्तं वचनं मया ॥ ४९.२५ ॥

ପୁନଶ୍ଚ ଯେ କେହି ନିଜ ଧନରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୀପକ ଜ୍ୱାଳାଏ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ସାଧୁ, ‘ହରେ, ସାଧୁ ସାଧୁ’ ଇତି ମୁଁ କହିଛି।

Verse 26

कृते संवत्सरे भक्तिं हरेः कृत्वा विचक्षणः । संवत्सरार्धं त्रेतायां सममेतन्न संशयः ॥ ४९.२६ ॥

ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି କୃତଯୁଗରେ ଏକ ବର୍ଷ ହରିଭକ୍ତି କଲେ ଯେ ଫଳ ପାଏ, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଅର୍ଧବର୍ଷ ଭକ୍ତିରେ ସେଇ ସମାନ ଫଳ—ନିଶ୍ଚୟ—ମିଳେ।

Verse 27

त्रिमासे द्वापरे भक्त्या पूजयँल्लभते फलम् । नमो नारायणायेति उक्त्वा कलौ तु लभते फलम् । तेन मुष्टं जगद्विष्णोर्भक्तिमात्रं मयेरितम् ॥ ४९.२७ ॥

ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ତିନି ମାସ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଫଳ ପାଏ; କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ କେବଳ ‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’ ବୋଲି କହିଲେ ମାତ୍ର ଫଳ ମିଳେ। ତେଣୁ ଜଗତ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିମାତ୍ରକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଘୋଷଣା କରିଛି।

Verse 28

पारक्यदीपस्योत्कर्षाद् वै देवाग्रे फलमीदृशम् । प्राप्तं फलं त्वया राजन् फलमेतन् मयेरितम् । अहो मूढा न जानन्ति हरेर्दीपक्रियाफलम् ॥ ४९.२८ ॥

ଅନ୍ୟର ନାମରେ ଅର୍ପିତ ଦୀପର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବରୁ ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏପରି ଫଳ ମିଳେ। ହେ ରାଜନ୍, ସେଇ ଫଳ ତୁମେ ପାଇଛ; ଏହି ଫଳ ମୁଁ ଘୋଷଣା କରିଛି। ହାୟ, ମୂଢମାନେ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପଦାନର ଫଳ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 29

एवं विधं द्विजा ये च राजानो ये च भक्तितः । यजन्ते विविधैर्यज्ञैस्तेन ते साधवः स्मृताः ॥ ४९.२९ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେ ଲୋକମାନେ ଓ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିସହ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଯଜନ କରନ୍ତି, ସେହି ଆଚରଣରୁ ସେମାନେ ସାଧୁ (ସଜ୍ଜନ) ବୋଲି ସ୍ମୃତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 30

अहं तमेव मुक्त्वा अन्यं न पश्यामि महीतले । तेन साधोऽगस्त्येति मया चात्मा प्रशंसितः । हर्षेण महता राजन् व्याक्षिप्तेन मयेरितम् ॥ ४९.३० ॥

ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି ପୃଥିବୀରେ ତାହା ପରି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ମୁଁ ଦେଖୁନି। ତେଣୁ, ହେ ସାଧୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ‘ଅଗସ୍ତ୍ୟ’ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲି; ଏବଂ ସେଇ ଉକ୍ତିରେ ମୋର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା ହୋଇଗଲା। ହେ ରାଜନ୍, ମହା ହର୍ଷରେ ଆବେଶିତ ହୋଇ ମୁଁ ଏହା କହିଥିଲି।

Verse 31

सा स्त्री धन्या स शूद्रस्तु तथा धन्यतरो मतः । भर्तुः सुश्रूषणं कृत्वा तत्परोक्षे हरेरिति ॥ ४९.३१ ॥

ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀ ଧନ୍ୟ, ଏବଂ ସେଇ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ—ବରଂ ଅଧିକ ଧନ୍ୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ—କାରଣ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସୁଶ୍ରୂଷା କରି, ତାଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ‘ହରି’ ନାମ ଜପ କରେ।

Verse 32

सा स्त्री धन्या तथा शूद्रो द्विजसुश्रूषणे रतः । तदनुज्ञया हरेर्भक्तिः स्त्री शूद्रो तेन साध्विति ॥ ४९.३२ ॥

ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀ ଧନ୍ୟ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସୁଶ୍ରୂଷାରେ ରତ ସେଇ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ। ତାଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞାରେ ହରି-ଭକ୍ତି ପ୍ରଶଂସନୀୟ; ତେଣୁ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶୂଦ୍ର ସାଧ୍ୱୀ/ସାଧୁ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 33

असुरं भावमास्थाय प्रह्लादः पुरुषोत्तमम् । मुक्त्वा चान्यं न जानाति तेनासौ साधुरुच्यते ॥ ४९.३३ ॥

ଅସୁରଭାବ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରହ୍ଲାଦ କେବଳ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଜାଣେ; ଅନ୍ୟ ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ଆଉ କାହାକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ସାଧୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 34

प्रजापतिकुले भूत्वा बाल एव वनं गतः । आराध्य विष्णुं प्राप्तं तत् स्थानं परमशोभनम् । तेन साधो ध्रुवेत्येवं मयोक्तं राजसत्तम ॥ ४९.३४ ॥

ପ୍ରଜାପତି କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ସେ ଶିଶୁବୟସରେ ହିଁ ବନକୁ ଗଲା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ସେ ସେହି ପରମ ଶୋଭନ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ତେଣୁ, ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧ୍ରୁବକୁ ସାଧୁ ବୋଲି ମୁଁ କହିଛି।

Verse 35

इति राजा वचः श्रुत्वा अगस्त्यस्य महात्मनः । अल्पोपदेशराजासौ पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम् ॥ ४९.३५ ॥

ଏପରି ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ରାଜା—ଅଳ୍ପ ଉପଦେଶ ପାଇ—ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରଶ୍ନ କଲା।

Verse 36

अगस्त्यश्च महाभागः कार्तिक्यां पुष्करं व्रजन् । गतेऽगस्त्ये प्रगच्छन् वै भद्राश्वस्य निवेशनम् ॥ ४९.३६ ॥

ଏବଂ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଉଥିଲେ; ଅଗସ୍ତ୍ୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ପରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କ ନିବାସସ୍ଥାନକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 37

पृष्टश्च राज्ञा तामेव द्वादशीं मुनिसत्तमः । दुर्वासा उवाच । इदमेव मया तुभ्यं कथितं ते तपोधन ॥ ४९.३७ ॥

ରାଜା ସେହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ହେ ତପୋଧନ, ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି।

Verse 38

कथयित्वा पुनर्वाक्यमगस्त्यो नृपसत्तमम् । उवाच पुष्करं यामि पुनरेष्यामि ते गृहम् । एवमुक्त्वा जगामाशु सद्योऽदर्शनतां मुनिः ॥ ४९.३८ ॥

ପୁନର୍ବାର କିଛି କଥା କହି ମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୁଁ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଉଛି; ପୁଣି ଫେରି ତୁମ ଗୃହକୁ ଆସିବି।” ଏହିପରି କହି ସେ ମୁନି ଶୀଘ୍ର ଗଲେ ଏବଂ ସତ୍ୱର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 39

राजाऽपि तेन विधिना पद्मनाभस्य द्वादशीम् । उपोष्य परमं काममिह जन्मनि चाप्तवान् ॥ ४९.३९ ॥

ରାଜା ମଧ୍ୟ ସେହି ବିଧିଅନୁସାରେ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ-ଉପବାସ ପାଳନ କରି, ଏହି ଜନ୍ମରେ ହିଁ ପରମ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ପାଇଲେ।

Verse 40

सपत्नीको नृपवरॊ द्वादशीं समुपोष्य च । इह जन्मनि राजा ऽसौ पुत्रपौत्रांस्तथा ऽऽप्तवान् ॥ ४९.४० ॥

ସେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ପତ୍ନୀସହିତ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ବିଧିବତ୍ ଉପବାସ କରି, ଏହି ଜନ୍ମରେ ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପାଇଲେ।