Adhyaya 48: The Kalki Dvādaśī Observance and the Episode of King Viśāla

Verse 1

दुर्वासा उवाच । तद्वद् भाद्रपदे मासि शुक्लपक्षे तु द्वादशीम् । सङ्कल्प्य विधिना देवं अर्च्छयेत् परमेश्वरम् ॥ ४८.१ ॥

ドゥルヴァーサは言った。「同様に、バードラパダ月の白分におけるドヴァーダシーの日、サンカルパ（儀礼の誓願）を立て、定められた作法に従って至上主パラメーシュヴァラを礼拝すべきである。」

Verse 2

नमोऽस्तु कल्किने पादौ हृषीकेशाय वै कटिम् । म्लेच्छविध्वंसनायेति जगन्मूर्त्ते तथोदरम् ॥ ४८.२ ॥

カルキンにはその御足に礼拝し、フリシーケーシャにはその御腰に礼拝する。「ムレッチャを滅する者」として、また宇宙をその御姿とする主の御腹にも同様に礼拝する。

Verse 3

शितिकण्ठाय कण्ठं तु खड्गपाणेति वै भुजौ । चतुर्भुजायेति हस्तौ विश्वमूर्त्ते तथा शिरः ॥ ४८.३ ॥

喉は「シティカンṭハ（Śitikaṇṭha）のため」と称し、両腕は「剣を執る者カḍガパーニ（Khaḍgapāṇi）のもの」と称し、両手は「四臂の主のもの」と称する。さらに頭は「ヴィシュヴァムールティ（Viśvamūrti、宇宙形）のもの」と同様に称する。

Verse 4

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत् तस्याग्रतो घटम् । विन्यसेत् कल्किनं देवं सौवर्णं तत्र कारयेत् ॥ ४८.४ ॥

このように供養したのち、識者は前と同様に、その前に水壺（カラシャ）を据えるべきである。そこでカルキン神を安置し、同じ場所で黄金の御像を造らせよ。

Verse 5

सितवस्त्रयुगच्छन्नं गन्धपुष्पोपशोभितम् । कृत्वा प्रभाते विप्राय प्रदेयं शास्त्रवित्तमे । एवं कृते भवेद्यस्तु तन्निबोध महामुने ॥ ४८.५ ॥

白衣二枚で覆い、香と花で荘厳して整えたなら、黎明に、シャーストラに通暁するブラーフマナへ施すべきである。このように行ったときに生ずる果報を、偉大なる聖仙よ、聞け。

Verse 6

पूर्वं राजा विशालोऽभूत् काश्यां पुर्यां महाबलः । गोत्रजैर्हृतराज्योऽसौ गन्धमादनमाविशत् ॥ ४८.६ ॥

かつてカーシーの都に、ヴィシャーラという大いなる力を備えた王がいた。自らの同族によって王権を奪われ、彼はガンダマーダナへと入って行った。

Verse 7

तस्य द्रोण्यां महाराज बदरीं प्राप्य शोभनाम् । हृतराज्यो विशेषेण गतश्रीको नरोत्तमः ॥ ४८.७ ॥

大王よ、その谷にて彼は麗しきバダリー（Badarī）に到り、人中の最勝者は王国を奪われ、とりわけ往時の繁栄と光輝を失ってそこに至った。

Verse 8

कदाचिदागतौ तत्र पुराणावृषिसत्तमौ । नरनारायणौ देवौ सर्वदेवनमस्कृतौ ॥ ४८.८ ॥

ある時そこへ、古の最勝の聖仙二柱――ナラとナーラーヤナ――が来臨した。彼らは諸天により礼拝される神聖なる存在である。

Verse 9

तौ दृष्ट्वा तत्र राजानं पूर्वागतमरिंदमौ । ध्यायन्तं परमं ब्रह्म विष्ण्वाख्यं परमं पदम् ॥ ४८.९ ॥

先に到っていた王をそこで見た二人の敵伏せは、王が至上のブラフマン、すなわちヴィシュヌと名づけられる最高の住処を観想しているのを見た。

Verse 10

तौ प्रीतावूचतुस् तं तु राजानं क्षीणकल्मषम् । वरं वृणीष्व राजेन्द्र वरदौ स्वस्तवागतौ ॥ ४८.१० ॥

二柱は喜び、穢れの尽きた王に告げた。「王の中の王よ、願いを選べ。我らは無事に来たり、願いを授ける者である。」

Verse 11

राजोवाच । भवन्तौ कौ न जानामि कस्य गृह्णाम्यहं वरम् । आराधयामि यत् तस्माद् वरमिच्छामि शोभनम् ॥ ४८.११ ॥

王は言った。「汝ら二柱が誰であるか、我は知らぬ。誰から願いを受けるべきか。われは礼拝する御方をこそ奉敬しているゆえ、吉祥なる願いを望む。」

Verse 12

एवमुक्तौ तु तौ राज्ञा कामाराधयसे प्रभो । कं वा वरं वृणुष्व त्वं कथयस्व कुतूहलात् ॥ ४८.१२ ॥

王がその二人にこのように告げると、さらに言った。「おお主よ、御心のままに我が願いをお受け入れください。望まれる恩寵（ヴァラ）をお選びになり、私の好奇のためにそれをお語りください。」

Verse 13

एवमुक्तस्ततो राजा विष्णुमाराधयाम्यहम् । कथयित्वा स्थितस्तूष्णीं ततस्तावूचतुः पुनः ॥ ४८.१३ ॥

このように告げられると王は言った。「私はヴィシュヌ（Viṣṇu）を礼拝しよう。」そう語って沈黙し、やがてその二人が再び語った。

Verse 14

राजन् तस्यैव देवस्य प्रसादादावयोर् वरः । दातव्यस् ते वरं ब्रूहि कस् ते मनसि वर्तते ॥ ४८.१४ ॥

「王よ、その同じ神の恩寵によって、我ら二人は汝に恩寵を授けねばならぬ。さあ告げよ、望む恩恵は何か。汝の心に宿るものは何であるか。」

Verse 15

राजोवाच । यथा यज्ञेश्वरं देवं यज्ञैर्विविधदक्षिणैः । यष्टुं समर्थता मे स्यात् तथा मे ददतां वरम् ॥ ४८.१५ ॥

王は言った。「種々のダクシナー（dakṣiṇā、謝礼の供物）を伴う諸々の祭式によって、祭祀の主なる神（ヤジュニェーシュヴァラ）を礼拝し得る力を、私に授け給え。」

Verse 16

नर उवाच । स्वयं नारायणो देवो लोकमार्गप्रदर्शकः । मया सह तपः कुर्याद् बदर्यां लोकभावनः ॥ ४८.१६ ॥

ナラは言った。「世の道を示す神なるナーラーヤナ（Nārāyaṇa）ご自身、諸世界を養い安寧をもたらす御方が、バダリー（Badarī）において私と共に苦行（tapas）を修されますように。」

Verse 17

अयं मत्स्योऽभवत् पूर्वं पुनः कूर्मस्वरूपवान् । वराहश्चाभवद् देवो नरसिंहस्ततोऽभवत् ॥ ४८.१७ ॥

かつて彼はマツヤ（魚）となり、再びクールマ（亀）の姿を取った。さらに神はヴァラーハ（猪）ともなり、その後ナラシンハ（人獅子）となった。

Verse 18

वामनस्तु ततो जातो जामदग्न्यो महाबलः । पुनर्दाशरथिर्भूत्वा वासुदेवः पुनर्बभौ ॥ ४८.१८ ॥

次いでヴァーマナが生まれ、続いて大いなる力をもつジャーマダグニャ（パラシュラーマ）が現れた。さらに再び、ダシャラタの子（ラーマ）となって、ヴァースデーヴァがもう一度顕現した。

Verse 19

बुद्धो भूत्वा जनं ह्येष मोहयामास पार्थिव । सपत्नान् दस्यवो म्लेच्छान् पुनर्हत्वा महीमिमाम् । प्रकृतिस्थां चकारायं स एष भगवान् हरिः ॥ ४८.१९ ॥

王よ、彼はブッダとなって、まことに人々を迷妄へと導いた。ついで再び、敵対する者—盗賊とムレッチャ—を討ち、この大地を本性にかなう安定した秩序へと回復させた。このお方こそバガヴァーン・ハリである。

Verse 20

पूज्यते मत्स्यरूपेण सर्वज्ञत्वमभीप्सुभिः । स्ववंशोद्धरणार्थाय कूर्मरूपी तु पूज्यते ॥ ४८.२० ॥

全知を希求する者は、マツヤ（魚）の姿として彼を礼拝する。また自らの家系を救い保つためには、クールマ（亀）の姿として礼拝される。

Verse 21

भवोदधिनिमग्नेन वाराहः पूज्यते हरिः । नारसिंहेन रूपेण तद्वत् पापभयाद् नरैः ॥ ४८.२१ ॥

世の生成（サンサーラ）の大海に沈んだ者は、ヴァラーハの姿としてハリを崇敬すべきである。同様に、罪への恐れに悩まされる人々は、ナラシンハの姿として礼拝すべきである。

Verse 22

वामनं मोहनाशाय वित्तार्थे जगदग्निजम् । क्रूरशत्रुविनाशाय यजेद् दाशरथिं बुधः ॥ ४८.२२ ॥

迷妄を除くために、賢者はヴァーマナを礼拝すべきである。財を得るためにはジャガダグニジャを礼拝し、残忍な敵を滅するためにはダーシャラティ（ラーマ）を礼拝すべきである。

Verse 23

बालकृष्णौ यजेद् धीमान् पुत्रकामो न संशयः । रूपकामो यजेद् बुद्धं कल्किनं शत्रुघातने ॥ ४८.२३ ॥

子を望む分別ある者は、疑いなくバ―ラ・クリシュナを礼拝すべきである。美を望む者はブッダを礼拝し、敵を討つためにはカルキンを礼拝すべきである。

Verse 24

एवमुक्त्वा नरस्तस्य इमामेवाब्रवीन् मुनिः । द्वादशीं कृतवान् सोऽपि चक्रवर्ती बभूव ह । तस्यैव नाम्ना बदरी विशालाख्या अभवन् मुने ॥ ४८.२४ ॥

このように語り終えると、ナラはその者にまさにこの言葉を告げた。彼もまたドヴァーダシーの守持を定め、まことに転輪王（チャクラヴァルティン）となった。さらに、聖仙よ、その名にちなみ、バダリーの地は「ヴィシャーラー」と呼ばれるようになった。

Verse 25

इह जन्मनि राजा असौ राज्यं कृत्वा इयाद् वनम् । यज्ञैश्च विविधैरिष्ट्वा परं निर्वाणमाप्तवान् ॥ ४८.२५ ॥

この生においてその王は、王権を行じたのち森へ赴き、さまざまな祭式（ヤジュニャ）を修して、最上のニルヴァーナ（究竟の解脱）に到達した。