Adhyaya 50: The Procedure for the Dharaṇī Vow (Kārtika Dvādaśī Observance)

Verse 1

दुर्वासा उवाच । गत्वा तु पुष्करं तीर्थमगस्त्यो मुनिपुङ्गवः । कार्तिक्यामाजगामाशु पुनर्भद्राश्वमन्दिरम् ॥ ५०.१ ॥

ドゥルヴァーサは言った。「聖仙の雄アガスティヤはプシュカラのティールタへ赴き、カールティカ月に、バドラ―シュヴァの聖殿（マンディラ）へと速やかに再び帰還した。」

Verse 2

तमागतं मुनिं प्रेक्ष्य राजा परमधार्मिकः । अर्घपाद्यादिभिः पूज्य कृतासनपरिग्रहम् । उवाच हर्षितो राजा तमृषिं संहितव्रतम् ॥ ५०.२ ॥

到来した牟尼を見て、法（ダルマ）に最も篤い王は、アルギャや足を洗う水などの供物によって敬い、座を整えて正しい作法で歓待した。喜びに満ちた王は、戒願をよく律し堅固なるそのリシに語りかけた。

Verse 3

राजोवाच । भगवन् कथितं पूर्वं त्वया ऋषिवरोत्तम । द्वादश्याश्वयुजे मासि विधानं तत् कृतं मया । इदानीं कार्तिके मासि यत् स्यात् पुण्यं वदस्व मे ॥ ५०.३ ॥

王は言った。「尊き御方よ、リシの中の最勝者よ。先にあなたはアーシュヴァユジャ月のドヴァーダシーの作法を説かれ、私はそれを行いました。いまカルティカ月において生ずる功徳を、どうか私にお告げください。」

Verse 4

अगस्त्य उवाच । शृणु राजन् महाबाहो कार्तिके मासि द्वादशीम् । उपोष्य विधिना येन यच्चास्याः प्राप्यते फलम् ॥ ५०.४ ॥

アガスティヤは言った。「聞きなさい、王よ、強き腕を持つ者よ。カルティカ月のドヴァーダシーについて、正しい作法により断食（ウパヴァーサ）を行うこと、そしてこの行から得られる果報を語ろう。」

Verse 5

प्राग्विधानॆन संकल्प्य तद्वत् स्नानं तु कारयेत् । विभुमेवर्चयेद् देवं नारायणमकल्मषम् ॥ ५०.५ ॥

先に定められた作法に従ってサンカルパ（誓願の意志）を立て、同様の仕方で沐浴を行うべきである。ついで、穢れなきナーラーヤナという至上の神のみを礼拝すべきである。

Verse 6

नमः सहस्रशिरसे शिरः सम्पूजयेद्धरेः । पुरुषायेति च भुजौ कण्ठं वै विश्वरूपिणे । ज्ञानास्त्रायेति चास्त्राणि श्रीवत्साय तथा उरः ॥ ५०.६ ॥

ハリの頭は「ナマḥ・サハスラシラセ（千の頭を持つ御方に帰命）」により礼拝し、両腕は「プルシャーヤ（プルシャに）」、喉は「ヴィシュヴァルーピネ（宇宙の姿なる者に）」、諸武器は「ジュニャーナーストラーヤ（智慧の武器に）」、また胸は「シュリーヴァツサーヤ（シュリーヴァツサに）」によって供養すべきである。

Verse 7

जगद्ग्रसिष्णवे पूज्य उदरं दिव्यमूर्तये । कटिं सहस्रपादाय पादौ देवस्य पूजयेत् ॥ ५०.७ ॥

宇宙を包み（あるいは呑み込む）御方にはその御腹を礼拝し、神聖なる御姿の御方にはその御腰を礼拝し、また「千の足をもつ」御方として神の御足を礼拝すべきである。

Verse 8

अनुलोमेन देवेशं पूजयित्वा विचक्षणः । नमो दामोदरायेति सर्वाङ्गं पूजयेद्धरेः ॥ ५०.८ ॥

正しい順序に従って देवेश（神々の主）を礼拝したのち、識別ある修行者は「ナモー・ダーモーダラーヤ（ダーモーダラに帰敬）」と唱えつつ、ハリの全身の諸肢を礼拝すべきである。

Verse 9

एवं सम्पूज्य विधिना तस्याग्रे चतुरो घटान् । स्थापयेद्रत्नगर्भांस्तु सितचन्दनचर्चितान् ॥ ५०.९ ॥

このように規定の作法により礼拝を成し遂げたなら、その御前に、宝なるものを満たし白檀を塗った壺を四つ据えるべきである。

Verse 10

स्रग्दामबद्धग्रीवांस्तु सितवस्त्रावगुण्ठितान् । स्थापितान् ताम्रपात्रैस्तु तिलपूर्णैः सकाञ्चनैः ॥ ५०.१० ॥

またそれらは、首に花鬘と花環を結び、白布で覆い、胡麻を満たし黄金を添えた銅器とともに据え置かれた。

Verse 11

चत्वारः सागराश्चैव कल्पिता राजसत्तम । तन्मध्ये प्राग्विधानॆन सौवर्णं स्थापयेद्धरिम् । योगीश्वरं योगनिद्रां चरन्तं पीतवाससम् ॥ ५०.११ ॥

「王の中の最勝者よ、この配列には四つの大海が想定される。その中央に、先に説かれた作法に従い、黄金で造られたハリを安置すべきである—ヨーギーたちの主、ヨーガの眠り（ヨーガニドラー）に住し、黄衣をまとえる御方を。」

Verse 12

तमप्येवं तु सम्पूज्य जागरं तत्र कारयेत् । कुर्याच्च वैष्णवं यज्ञं यजेद् योगीश्वरं हरिम् ॥ ५०.१२ ॥

このように彼をも十分に供養し終えたなら、その場で徹夜の守夜を設け、さらにヴァイシュナヴァの祭式（ヤジュニャ）を修して、瑜伽行者の主ハリを礼拝すべきである。

Verse 13

षोडशारे तथा चक्रे राजभिर्बहुभिः कृते । एवं कृत्वा प्रभाते तु ब्राह्मणाय च दापयेत् ॥ ५०.१३ ॥

同様に、多くの王たちによって十六本の輻をもつ輪が作られたなら、かく整えたのち、夜明けにそれをバラモンに施与させるべきである。

Verse 14

चत्वारः सागराः देयाश्चतुर्णां पञ्चमस्य ह । योगीश्वरं तु सम्पूर्णं दापयेत् प्रयतः शुचिः ॥ ५०.१४ ॥

「海」と称される供施を四つ与えるべきである。さらにまことに、その四つのうちの「第五」については、身を清め節制する者が、「瑜伽行者の主」への完全なる施与を行わせるべきである。

Verse 15

वेदाध्ये तु समं दत्तं द्विगुणं तद्विदे तथा । आचार्ये पञ्चरात्राणां सहस्रगुणितं भवेत् ॥ ५०.१५ ॥

ヴェーダを学修する者に施した布施は等しい功徳をもたらし、そのヴェーダを真に知る者に施せば功徳は二倍となる。パンチャラートラの伝統の師に施せば、千倍に増すと説かれる。

Verse 16

यस्त्विमं सरहस्यं तु समन्त्रं चोपपादयेत् । विधानं तस्य वै दत्तं कोटिकोटिगुणोत्तरम् ॥ ५०.१६ ॥

しかし、この教えを秘義とともに、また随伴するマントラとともに、正しく伝授（あるいは確立）する者は誰であれ、その者には定められた作法がまことに授けられ、その卓越はクロールに次ぐクロールほどに増大する。

Verse 17

गुरवे सति यस्त्वन्यमाश्रयेत् पूजयेत् कुधीः । स दुर्गतिमवाप्नोति दत्तमस्य च निष्फलम् । प्रयत्नेन गुरौ पूर्वं पश्चादन्यस्य दापयेत् ॥ ५०.१७ ॥

師が現前しているのに、愚かにも他に帰依してその者を礼拝する者は不幸に陥り、そこへ与えた施しも無果となる。ゆえに努めて、まず師（グル）に供養し、その後に他へ施すべきである。

Verse 18

अविद्यो वा सविद्यो वा गुरुरेव जनार्दनः । मार्गस्थो वाप्यमार्गस्थो गुरुरेव परा गतिः ॥ ५०.१८ ॥

無学であれ有学であれ、師（グル）こそがジャナールダナである。道に在ろうと道を外れていようと、師（グル）こそが最高の帰依処・究竟の境地である。

Verse 19

प्रतिपद्य गुरुं यस्तु मोहाद् विप्रतिपद्यते । स जन्मकोटि नरके पच्यते पुरुषाधमः ॥ ५०.१९ ॥

しかし、いったん師に帰依し導きを受けながら、迷妄によってこれに背き逆らう者は、人のうち最下の者として、億（クロール）回の生にわたり地獄で責め苦を受けると説かれる。

Verse 20

एवं दत्त्वा विधानॆन द्वादश्यां विष्णुमर्च्य च । विप्राणां भोजनं कुर्याद् यथाशक्त्या सदक्षिणम् ॥ ५०.२० ॥

このように、定められた作法に従って施与を行い、月の第十二日（ドヴァーダシー）にヴィシュヌを礼拝したのち、力に応じて、学識あるバラモンたちに食事を供し、ダクシナー（謝礼）を添えて施すべきである。

Verse 21

धरणीव्रतमेतद्धि पुरा कृत्वा प्रजापतिः । प्रजापत्यं तथा लेभे मुक्तिं ब्रह्म च शाश्वतम् ॥ ५०.२१ ॥

そもそも古の時、プラジャーパティはこのダラニー・ヴラタ（Dharaṇī-vrata）を修し、プラジャーパティヤ（Prajāpatya）の位を得た。さらに同様に、解脱と永遠のブラフマン（Brahman）に到達したのである。

Verse 22

युवनाश्वोऽपि राजर्षिरनेन विधिना पुरा । मन्धातारं सुतं लेभे परं ब्रह्म च शाश्वतम् ॥ ५०.२२ ॥

昔、王仙ユヴァナーシュヴァもまた、この定められた法により、子マンधातृを得、さらに至上にして永遠なるブラフマンに到達した。

Verse 23

तथा च हैहयो राजा कृतवीर्यो नराधिपः । कार्त्तवीर्यं सुतं लेभे परं ब्रह्म च शाश्वतम् ॥ ५०.२३ ॥

また同様に、ハイハヤ族の王クリタヴィーリヤは、人々の君主として、子カールッタヴィーリヤを得、（また）至上にして永遠なるブラフマンに到達した。

Verse 24

शकुन्तला अप्येवमेव तपश्चीर्त्वा महामुने । लेभे शाकुन्तलं पुत्रं दौष्यन्तिं चक्रवर्तिनम् ॥ ५०.२४ ॥

大牟尼よ、シャクンタラーもまた同じく、このように苦行（タパス）を修して、子を得た—シャークンタラ、ドゥシュヤンタの裔（ダウルシュヤンティ）にして転輪王（チャクラヴァルティン）である。

Verse 25

तथा पौराणराजानो वेदोक्ताश्चक्रवर्तिनः । अनेन विधिना प्राप्ताश्चक्रवर्तित्वमुत्तमम् ॥ ५०.२५ ॥

同様に、プラーナに説かれ、ヴェーダにおいて転輪王（チャクラヴァルティン）と称される諸王は、この定められた法によって、転輪王たる最高の位を得た。

Verse 26

धरण्याऽपि पाताले मग्नया चरितं पुरा । व्रतमेतत् ततो नाम्ना धरणीव्रतमुत्तमम् ॥ ५०.२६ ॥

この誓戒（ヴラタ）は、かつて大地（ダラニー）がパーターラに沈んだという古い物語に結びつく。ゆえに名により、これを殊勝なる「ダラニー・ヴラタ」と呼ぶ。

Verse 27

समाप्तेऽस्मिन् धरा देवी हरिणा क्रोधरूपिणा । उद्धृता अद्यापि तुष्टेन स्थापिताऽ नौरिवाम्भसि ॥ ५०.२७ ॥

この出来事が終わると、大地の女神は、憤怒の姿をとるハリによって引き上げられた。しかも今なお、満足した彼は彼女を本来の場所に据えた—水の上の舟のように。

Verse 28

धरणीव्रतमेतद्धि कीर्तितं ते मया मुने । य इदं शृणुयाद् भक्त्या यश्च कुर्यान्नरोत्तमः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुसायुज्यमाप्नुयात् ॥ ५०.२८ ॥

おお牟尼よ、私は汝に「ダーラニー・ヴラタ」と名づけられるこの最上の誓戒を説き示した。これを信愛をもって聴く者、また高徳の人としてこれを修する者は、一切の罪より解き放たれ、ヴィシュヌとのサーユジュヤ（親密なる合一）を得る。