Sarga 74

Verse 1

तां तथा गर्हयित्वा तु मातरं भरतस्तदा।रोषेण महताऽविष्टः पुनरेवाब्रवीद्वचः।।।।

そのときバラタは、かく母を責め、激しい憤りに包まれて、ふたたび言葉をもって語りかけた。

Verse 2

राज्याद्भ्रंशस्व कैकेयि नृशंसे दुष्टचारिणि।परित्यक्ता च धर्मेण मा मृतं रुदती भव।।।।

カイケーイよ、残酷で邪悪な振る舞いの者よ。王権から転落せよ。ダルマそのものに見捨てられ、我が死後に我を泣いて嘆け。

Verse 3

किन्नु तेऽदूषयद्राजा रामो वा भृशधार्मिकः।ययोर्मृत्युर्विवासश्च त्वत्कृते तुल्यमागतौ।।।।

王は、あるいは篤くダルマに帰依するラーマは、いったい汝に何の咎を犯したというのか。汝のために、一方には死が、他方には同じほどの災いである流罪が訪れたのだ。

Verse 4

भ्रूणहत्यामसि प्राप्ता कुलस्यास्य विनाशनात्।कैकेयि नरकं गच्छ मा च भर्तु स्सलोकताम्।।।।

この王家の滅びを招いたゆえに、カイケーイよ、汝は胎児殺しにも等しい罪を負った。地獄へ赴け、そして夫と同じ吉祥の界に至ることなかれ。

Verse 5

यत्त्वया हीदृशं पापं कृतं घोरेण कर्मणा।सर्वलोकप्रियं हित्वा ममाप्यापादितं भयम्।।।।

おまえは恐るべき行いによって、かくも大罪を犯した。万人に愛されるラーマを捨て去ったのだ。ゆえに重い罪を負い、そのためにこの私さえ恐れに捕らわれる。

Verse 6

त्वत्कृते मे पिता वृत्तो रामश्चारण्यमाश्रितः।अयशो जीवलोके च त्वयाऽहं प्रतिपादितः।।।।

おまえのせいで父は世を去り、ラーマは森に身を寄せた。おまえのせいで、私はこの世にあって恥辱だけを負わされた。

Verse 7

मातृरूपे ममामित्रे नृशंसे राज्यकामुके।न तेऽह मभिभाष्योऽस्मि दुर्वृत्ते पतिघातिनि।।।।

母の姿をまとった我が敵よ。残忍で王国を貪り、行いは卑しく、夫を殺めた女よ――私はもはやおまえに言葉をかけぬ。

Verse 8

कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या मम मातरः।दुःखेन महताऽविष्टास्त्वां प्राप्य कुलदूषिणीम्।।।।

カウサリヤーとスミトラー、そして他の母たちは、計り知れぬ悲しみに呑まれている。王家の血筋を汚し滅ぼしたそなたを、耐え忍ばねばならぬゆえに。

Verse 9

न त्वमश्वपतेः कन्या धर्मराजस्य धीमतः।राक्षसी तत्र जाताऽसि कुलप्रध्वंसिनी पितुः।।।।यत्त्वया धार्मिको रामो नित्यं सत्यपरायणः।वनं प्रस्थापितो दुःखात्पिता च त्रिदिवं गतः।।।।

そなたは、賢明にして法を治める王アシュヴァパティの真の娘ではない。父の家系を滅ぼすためにそこに生まれた羅刹女（ラークシャシー）なのだ。そなたのせいで、徳高く常に真実に帰依するラーマは森へ追われ、父王は悲嘆のあまり天へと去った。

Verse 11

यत्प्रधानाऽसि तत्पापं मयि पित्रा विनाकृते।भ्रातृभ्यां च परित्यक्ते सर्वलोकस्य चाप्रिये।।।।

その罪—汝が固く狙い定めて為したもの—は我が身に降りかかった。父を失い、兄弟にも見捨てられ、世の人々すべてに疎まれる者となった。

Verse 12

कौसल्यां धर्मसंयुक्तां वियुक्तां पापनिश्चये।कृत्वा कं प्राप्स्यसे त्वद्य लोकं निरयगामिनि।।।।

罪に固執し地獄へ赴く女よ。正しきカウサリヤーを（その子より）引き離しておきながら、来世にて汝はいかなる世界を得ると思うのか。

Verse 13

किं नावबुध्यसे क्रूरे नियतं बन्धुसंश्रयम्।ज्येष्ठं पितृसमं रामं कौसल्यायाऽत्मसम्भवम्।।।।

この残酷な者よ、まだ悟らぬのか。ラーマはカウサリヤーの実子にして長子、己を律し、わが父に等しく、親族の拠り所である。

Verse 14

अङगप्रत्यङगजः पुत्रो हृदयाच्चापि जायते।तस्मात्प्रियतमो मातुः प्रिया एव तु बान्धवाः।।।।

子は、たとえれば母の四肢のすべて、さらにはその心からも生まれる。ゆえに母にとって子こそ最愛であり、他の親族の愛はそれに及ばぬ。

Verse 15

अन्यदा किल धर्मज्ञा सुरभि स्सुरसम्मता।वहमानौ ददर्शोर्व्यां पुत्रौ विगतचेतसौ।।।।

かつて、ダルマを知り神々に尊ばれるスラビーが、地上で重荷を負い、疲労に意識も朦朧とする二人の息子を見たという。

Verse 16

तावर्धदिवसे श्रान्तौ दृष्ट्वा पुत्रौ महीतले।रुरोद पुत्रशोकेन बाष्पपर्याकुलेक्षणा।।।।

真昼に疲れ果てて地に伏す二人の息子を見て、彼女は子を思う悲しみに泣き、涙にかすむ眼をした。

Verse 17

अधस्ताद्व्रजतस्तस्याः सुरराज्ञो महात्मनः।बिन्दवः पतिता गात्रे सूक्ष्मा स्सुरभिगन्धिनः।।।।

彼女が偉大なる天界の王の上を通ると、スラビーの香りを帯びた微細な滴が下へ落ち、その身に降りかかった。

Verse 18

इन्द्रोऽप्यश्रुनिपातं तं स्वगात्रे पुण्यगन्धिनम्।सुरभिं मन्यते दृष्ट्वा भूयसीं तां सुरेश्वरः।।।।

神々の主インドラでさえ、聖なる香りを帯びたその涙が自らの身に落ちるのを見て、それが深く崇敬されるスラビーのものだと悟った。

Verse 19

निरीक्षमाण श्शक्रस्तां ददर्श सुरभिं स्थिताम्।आकाशे विष्ठितां दीनां रुदन्तीं भृशदुःखिताम्।।।।

見回していたシャクラは、天空にとどまるスラビーを見た。哀れに沈み、嘆き泣き、激しい悲しみに打ちひしがれていた。

Verse 20

तां दृष्ट्वा शोकसन्तप्तां वज्रपाणिर्यशस्विनीम्।इन्द्रः प्राञ्जलिरुद्विग्न स्सुरराजोऽब्रवीद्वचः।।।।

雷霆の武器を携える神々の王インドラは、悲嘆に焼かれる名高きスラビー（カーマデーヌ）を見て、合掌し、動揺してこう語った。

Verse 21

भयं कच्छिन्न चास्मासु कुतश्चिद्विद्यते महत्।कुतोनिमत्तश्शोकस्ते ब्रूहि सर्वहितैषिणि।।।।

万物の幸いを願う方よ、どこからも我らに大いなる恐れが起こっていないことを願う。あなたの悲しみは何が原因なのか、告げてください。

Verse 22

एवमुक्ता तु सुरभि स्सुरराजेन धीमता।प्रत्युवाच ततो धीरा वाक्यं वाक्यविशारदा।।।।

賢き神々の王にそのように告げられると、言葉に巧みで心堅きスラビーは、やがて答えて言った。

Verse 23

शान्तं पापं न वः किञ्चित्कुतश्चिदमराधिपः।अहं मग्नौ तु शोचामि स्वपुत्रौ विषमे स्थितौ।।।।एतौ दृष्ट्वा कृशौ दीनौ सूर्यरश्मिप्रतापितौ।बाध्यमानौ बलीवर्धौ कर्षकेण सुराधिप।।।।

とんでもございません、あまねく不死者の主よ。あなたにいかなる災いも、どこからも及んではおりませぬ。嘆きに沈むのはこの私、苦境にある我が二人の子を思うゆえ。あの二頭が、やせ衰え哀れに、日の光に焼かれ、農夫に打たれている――その牡牛らを見て、神々の主よ、私は悲しみに圧されております。

Verse 24

शान्तं पापं न वः किञ्चित्कुतश्चिदमराधिपः।अहं मग्नौ तु शोचामि स्वपुत्रौ विषमे स्थितौ।।2.74.23।।एतौ दृष्ट्वा कृशौ दीनौ सूर्यरश्मिप्रतापितौ।बाध्यमानौ बलीवर्धौ कर्षकेण सुराधिप।।2.74.24।।

とんでもございません、不死者の主よ。あなたにどこからも災いは及んでおりませぬ。苦境にある我が二人の子を思い、嘆くのは私です。あの牡牛らが、哀れにやせ、日光に焼かれ、農夫に打たれているのを見て、私は悲しみに沈みました。

Verse 25

ममकायात्प्रसूतौ हि दुःखितौ भारपीडितौ।यौ दृष्ट्वा परितप्येऽहं नास्ति पुत्रसमः प्रियः।।।।

まことに我が身より生まれた子らは、苦しみ、重荷に押しつぶされております。彼らを見ると私は悲しみに身を焦がします――子に勝る愛しきものはありません。

Verse 26

यस्याः पुत्रसहस्रैस्तु कृत्स्नं व्याप्तमिदं जगत्।तां दृष्ट्वा रुदतीं शक्रो न सुतान्मन्यते परम्।।।।

千の子がこの世に満ちていようとも、泣く彼女を見たシャクラ（インドラ）は悟った――自らの子に勝るものはない、と。

Verse 27

सदाऽप्रतिमवृत्तायाः लोकधारणकाम्यया।श्रीमत्या गुणनित्याया स्स्वभावपरिचेष्टया।।।।यस्याः पुत्रसहस्राणि साऽपि शोचति कामधुक्।किं पुनर्या विना रामं कौसल्या वर्तयिष्यति।।।।

たとえカーマデーヌでさえ——比類なき行いを常とし、諸世界を支えんと願い、福徳に満ち、つねに徳に住し、その高貴なる本性のままに振る舞う者——千人の子を持ちながら嘆き悲しむ。ましてラーマを離れたカウサリヤーはどうして以前のように生きられようか。

Verse 28

सदाऽप्रतिमवृत्तायाः लोकधारणकाम्यया। श्रीमत्या गुणनित्याया स्स्वभावपरिचेष्टया।।2.74.27।। यस्याः पुत्रसहस्राणि साऽपि शोचति कामधुक्। किं पुनर्या विना रामं कौसल्या वर्तयिष्यति।।2.74.28।।

諸世界を支えんと常に願い、比類なき行いを持ち、徳と福を本性とする——そのカーマデーヌでさえ千人の子を持ちながら嘆くのなら、ラーマなきカウサリヤーはなおさらである。どうして彼女が以前のままでいられようか。

Verse 29

एकपुत्रा च साध्वी च विवत्सेयं त्वया कृता।तस्मात्त्वं सततं दुःखं प्रेत्य चेह च लप्स्यसे।।।।

ただ一人の子を持つ貞淑なる王妃を、汝は子なき者としてしまった。ゆえに汝は絶えぬ苦しみを受けるであろう——この世においても、死後においても。

Verse 30

अहं ह्यपचितिं भ्रातुः पितुश्च सकलामिमाम्।वर्धनं यशसश्चापि करिष्यामि न संशयः।।।।

私は、兄と父に対する完全な償いとして必要なことをすべて行い、彼らの名誉を回復し、さらに高めるでしょう。これに疑いの余地はありません。

Verse 31

अनाययित्वा तनयं कौसल्याया महाबलम्।स्वयमेव प्रवेक्ष्यामि वनं मुनिनिषेवितम्।।।।

もし私がカウサリヤーの力強い息子を連れ戻さなければ、私自身が苦行者たちの住む森へ入るでしょう。

Verse 32

न ह्यहं पापसङ्कल्पे पापे पापं त्वया कृतम्।शक्तो धारयितुं पौरैरश्रुकण्ठै र्निरीक्षितः।।।।

邪悪な心を持つ罪深き女よ。涙で喉を詰まらせた市民たちに見守られながら、私はあなたが犯した罪の重さに耐えることができません。

Verse 33

सा त्वमग्निं प्रविश वा स्वयं वा दण्डकान्विश।रज्जुं बधान वा कण्ठे न हि तेऽन्यत्परायणम्।।।।

お前は火に飛び込むか、自らダンダカの森へ行くか、あるいは首に縄をかけるがよい。お前にはもはや他に逃げ場はないのだから。

Verse 34

अहमप्यवनीं प्राप्ते रामे सत्यपराक्रमे।कृतकृत्यो भविष्यामि विप्रवासितकल्मषः।।।।

真理に基づいた武勇を持つラーマが王国を継ぐとき、その時こそ私も義務を果たし、すべての汚れから清められるだろう。

Verse 35

इति नाग इवारण्ये तोमराङ्कुशचोदितः।पपात भुवि सङ्कृद्धो निश्श्वसन्निव पन्नगः।।।।

かく言い終えるや、バラタは、森で槍と鉤に追い立てられる象のごとく、憤怒して地に倒れ、蛇のように荒く息を吐きつつ嘶いた。

Verse 36

संरक्तनेत्र श्शिथिलाम्भरस्तदा विधूतसर्वाभरणः परन्तपः।बभूव भूमौ पतितो नृपात्मजश्शचीपतेः केतुरिवोत्सवक्षये।।।।

そのとき、敵を焼き払う王子は地に倒れ伏していた。眼は血走り、衣は乱れ、飾りは投げ捨てられ、祭りの終わりに垂れ下がるインドラの旗印のようであった。