Sarga 32

Verse 1

ततश्शासन माज्ञाय भ्रातु श्शुभतरं प्रियम्।गत्वा स प्रविवेशाशु सुयज्ञस्य निवेशनम्।।।।

その後、兄の喜ばしく最も吉祥なる教えを悟ると、彼はただちに赴き、スヤジュニャの邸に入った。

Verse 2

तं विप्रमग्न्यगारस्थं वन्दित्वा लक्ष्मणोऽब्रवीत्।सखेऽभ्यागच्छ पश्य त्वं वेश्म दुष्करकारिणः।।।।

聖なる火の祭壇に仕えるその婆羅門に礼拝してから、ラクシュマナは言った。「友よ、来たれ。成し難きを成すラーマの御殿を見よ。」

Verse 3

ततस्सन्ध्यामुपास्याशु गत्वा सौमित्रिणा सह।जुष्टं तत्प्राविशल्लक्ष्म्या रम्यं रामनिवेशनम्।।।।

それから彼は、たちまち黄昏の礼拝（サンディヤー）を修し、サウミトリ（ラクシュマナ）と共に赴いて、福徳に彩られた麗しきラーマの御殿へと入った。

Verse 4

तमागतं वेदविदं प्राञ्जलिस्सीतया सह।सुयज्ञमभिचक्राम राघवोऽग्निमिवार्चितम्।।।।

ヴェーダに通暁するスヤジュニャが来ると、ラाघヴァ（ラーマ）はシーターとともに合掌し、聖なる火を礼拝するかのように彼を敬い、恭しく右繞した。

Verse 5

जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः।सहेमसूत्रैर्मणिभिः केयूरैर्वलयैरपि।।।।अन्यैश्च रत्नैर्बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत्।सुयज्ञं स तदोवाच रामस्सीता प्रचोदितः।।।।

純金のすぐれた飾り—腕輪（アンガダ）、吉祥なる耳飾り（クンダラ）、金の鎖を添えた宝玉の飾り、上腕輪（ケーユーラ）、手輪や指輪—さらに多くの宝をもって、カークッツタ家のラーマはスヤジュニャをしかるべく敬いもてなした。ついでシーターに促され、ラーマは彼に語りかけた。

Verse 6

जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः।सहेमसूत्रैर्मणिभिः केयूरैर्वलयैरपि।।2.32.5।।अन्यैश्च रत्नैर्बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत्।सुयज्ञं स तदोवाच रामस्सीता प्रचोदितः।।2.32.6।।

すぐれた黄金の飾り—腕輪、吉祥の耳飾り、金の鎖を添えた宝玉の飾り、上腕輪、手輪や指輪—さらに多くの宝をもって、カークッツタ家のラーマはスヤジュニャを相応に敬った。ついでシーターに促され、ラーマは彼に語りかけた。

Verse 7

हारं च हेमसूत्रं च भार्यायै सौम्य हारय।रशनां चाधुना सीता दातुमिच्छति ते सखे।।।।

親愛なる友よ、これを汝の妻のために受け取ってくれ――首飾りと黄金の鎖を。さらに今、シーターは帯も汝に託して贈りたいのだ。

Verse 8

अङ्गदानि विचित्राणि केयूराणि शुभानि च।प्रयच्छति सखे तुभ्यं भार्यायै गच्छती वनम्।।।।

友よ、シーターが森へ向かうにあたり、妙なる細工で吉祥なる装身具――腕輪と臂輪――を、汝を通して妻に贈ろうとしている。

Verse 9

पर्यङ्कमग्य्रास्तरणं नानारत्नविभूषितम्।तमपीच्छति वैदेही प्रतिष्ठापयितुं त्वयि।।।।

またヴァイデーヒーは、優れた敷物を掛け、さまざまな宝石で飾られた寝台を、汝のもとに据えて託したいと望んでいる。

Verse 10

नाग श्शत्रुञ्जयो नाम मातुलोऽयं ददौ मम।तं ते गजसहस्रेण ददामि द्विजसत्तम।।।।

最上の婆羅門よ、母方の叔父が私に「シャトルンジャヤ」と名づけられたこの象を授けた。今、千頭の象とともに、これをあなたにお捧げする。

Verse 11

इत्युक्तस्स हि रामेण सुयज्ञः प्रतिगृहृयतत्।रामलक्ष्मणसीतानां प्रयुयोजाशिष श्शुभाः।।।।

ラーマにそう告げられると、スヤジュニャはその贈り物を受け取り、ラーマ、ラクシュマナ、シーターに吉祥なる祝福を授けた。

Verse 12

अथ भ्रातरमव्यग्रं प्रियं रामः प्रियंवदः।सौमित्रिं तमुवाचेदं ब्रह्मेव त्रिदशेश्वरम्।।।।

それから、甘美なる言葉をもつラーマは、落ち着いて急がず、愛する弟サウミトリにこう語った。まるで梵天が天界の主に告げるかのように。

Verse 13

अगस्त्यं कौशिकं चैव तावुभौ ब्राह्मणोत्तमौ।अर्चयाहूय सौमित्रे रत्नैस्सस्यमिवाम्बुभिः।।।।

サウミトリー（ラクシュマナ）よ、アガスティヤとカウシカ――その二人の最上のバラモンを招き、雨水が立つ作物を潤すように、宝なる贈り物を惜しみなく捧げて敬え。

Verse 14

तर्पयस्व महाबाहो गोसहस्रैश्च मानद।सुवर्णै रजतैश्चैव मणिभिश्च महाधनैः।।।।

大いなる腕をもつ者、誉れを授ける者よ、千頭の牛の施し、さらに黄金・白銀、そして高価な宝玉によって、彼らを満ち足らせよ。

Verse 15

कौसल्यां च य आशीर्भिर्भक्तः पर्युपतिष्ठति।आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्च वेदवित्।।।।तस्य यानं च दासीश्च सौमित्रे सम्प्रदापय।कौशेयानि च वस्त्राणि यावत्तुष्यति स द्विजः।।।।

また、祝福の言葉をもってカウサリヤーに仕える篤信のバラモン――タイッティリーヤ系のアーチャーリヤで、立ち居振る舞いも麗しく、ヴェーダに通じた者――には、サウミトリーよ、乗り物と侍女たち、そして絹の衣を、かの二度生まれが満ち足りるまで授けよ。

Verse 16

कौसल्यां च य आशीर्भिर्भक्तः पर्युपतिष्ठति।आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्च वेदवित्।।2.32.15।।तस्य यानं च दासीश्च सौमित्रे सम्प्रदापय।कौशेयानि च वस्त्राणि यावत्तुष्यति स द्विजः।।2.32.16।।

また、祝福の言葉をもってカウサリヤーに仕える篤信のバラモン――タイッティリーヤ系のアーチャーリヤで、立ち居振る舞いも麗しく、ヴェーダに通じた者――には、サウミトリーよ、乗り物と侍女たち、そして絹の衣を、かの二度生まれが満ち足りるまで授けよ。

Verse 17

सूतश्चित्ररथश्चार्य सचिवस्सुचिरोषितः।तोषयैनं महार्हैश्च रत्नैर्वस्त्रैर्धनैस्तथा।।।।पशुकाभिश्च सर्वाभिर्गवां दशशतेन च।

また、御者チトララタ――久しく我らに仕え住まう、敬うべき助言者――を、無比の宝玉、衣、財宝で喜ばせ、さらにあらゆる家畜、とりわけ千頭の牛をもって満たせ。

Verse 18

ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।।।नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।।।तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।।।व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।

また、ここにいる多くの杖を携えたブラフマチャーリンたち――カータカおよびカーラーパの伝統に通じ、日々のヴェーダ自習に専心するゆえ他のことは何もしない。ほかの事には怠けがちで美味を好むように見えても、偉大なる人々からさえ尊ばれている。彼らのために、宝で満たした八十台の車を与えよ。穀物運搬に適した雄牛を千頭、さらに良き雄牛を二百頭も。加えてサウミトリーよ、食の調えのために千頭の牝牛を備えよ。

Verse 19

ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।2.32.18।।नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।2.32.19।।तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।2.32.20।।व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।

メーカラーを帯びた多くの梵行者たちがカウサリヤーのもとに集った。サウミトリーよ、彼ら一人ひとりに千を布施として授けよ。

Verse 20

ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।2.32.18।।नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।2.32.19।।तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।2.32.20।।व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।

彼らには宝玉で満ちた八十台の車を与えよ。さらに穀を運ぶにふさわしい強健な牽牛一千頭と、また良き牛二百頭も添えよ。加えて、サウミトリ（ラクシュマナ）よ、料理のために雌牛一千頭も用意せよ。

Verse 21

मेखलीनां महासङ्घः कौसल्यां समुपस्थितः।।।।तेषां सहस्रं सौमित्रे प्रत्येकं सम्प्रदापय।

メーカラーを帯びた多くの梵行者たちがカウサリヤーのもとに集った。サウミトリーよ、彼ら一人ひとりに千を布施として授けよ。

Verse 22

अम्बा यथा च सा नन्देत्कौसल्या मम दक्षिणाम्।।।।तथा द्विजातीस्ता न्सर्वान् लक्ष्मणार्चय सर्वशः।

ラクシュマナよ、我が母カウサリヤーが私のダクシナーに喜ぶよう、あのすべてのバラモンたちを、しかるべきあらゆる方法で敬い供養せよ。

Verse 23

तत स्सपुरुषव्याघ्रस्तद्धनं लक्ष्मणः स्वयम्।।।।यथोक्तं ब्राह्मणेन्द्राणांमददाद्धनदो यथा।

そのときラクシュマナは、人中の虎として、自らその財を最上のバラモンたちに、命じられたとおりに施した。まるで財宝神クベーラが富を授けるかのように。

Verse 24

अथाऽब्रवीद्बाष्पकलांस्तिष्ठतश्चोपजीविनः।।।।सम्प्रदायबहुद्रव्यमेकैकस्योपजीवनम्।

その後、ラーマは、従者一人ひとりに生計のための豊かな財を与え終えると、涙に喉を詰まらせて立つ者たちに向かって語った。

Verse 25

लक्ष्मणस्य च यद्वेश्म गृहं च यदिदं मम।।।।अशून्यं कार्यमेकैकं यावदागमनं मम।

私が戻るまで、ラクシュマナの住まいも我が家も、それぞれ必ず人の手を入れて守り、空き家にしてはならぬ。

Verse 26

इत्युक्त्वा दुःखितं सर्वं जनं तमुपजीविनम्।।।।उवाचेदं धनाध्यक्षं धनमानीयतामिति।

かくして悲嘆に沈むすべての従者に語り終えると、ラーマは財庫の役人に言った。「財宝を運んで来よ。」

Verse 27

ततोऽस्य धनमाजह्रुस्सर्वमेवोपजीविनः।।।।स राशिस्सुमहांस्तत्र दर्शनीयो ह्यदृश्यत।

すると従者たちはラーマの財をことごとく運び出し、そこには実に見事な、巨大な宝の山が現れた。

Verse 28

ततस्सपुरुषव्याघ्र स्तद्धनं सहलक्ष्मणः।।।।द्विजेभ्यो बालवृद्धेभ्यः कृपणेभ्योऽह्यदापयत्।

それから人中の虎ラーマはラクシュマナとともに、その財を施しとして分け与えた。とりわけバラモン、幼子と老人、そして貧しき者たちに。

Verse 29

तत्रासीत्पिङ्गलो गार्ग्यस्त्रिजटो नाम वै द्विजः।।।।क्षतवृत्तिर्वने नित्यं फालकुद्दाललाङ्गली।

そこにはトリジャタという名のバラモンが住んでいた。ガールギャの系譜に属し、肌は黄みを帯び、常に森で掘り起こし耕して生計を立て、犂の刃と鉄の鍬、そして犂を備えていた。

Verse 30

तं वृद्धं तरुणी भार्या बालानादाय दारकान्।।।।अब्रवीद्बाह्मणं वाक्यं दारिद्र्येणाभिपीडिता।

貧しさに押しつぶされそうな若い妻は、幼い息子たちを連れて来て、その老いたバラモンに言葉をかけた。

Verse 31

अपास्य फालं कुद्दालं कुरुष्व वचनं मम।।।।रामं दर्शय धर्मज्ञं यदि किञ्चिदवाप्स्यसि।

「私の言うとおりにして——その鉄の道具と鍬を捨てなさい。ダルマを知るラーマの御前に出なさい。得るべきものがあるなら、必ずあのお方から得られるでしょう。」

Verse 32

स भार्यावचनं श्रुत्वा शाटीमाच्छाद्य दुश्छदाम्।।।।स प्रातिष्ठत पन्थानं यत्र रामनिवेशनम्।

妻の言葉を聞くと、彼は身を覆うにも心もとない破れた上衣をまとい、ラーマの御住まいのある方へと道を歩み出した。

Verse 33

भृग्वङ्गिरसमं दीप्त्या त्रिजटं जनसंसदि।।।।आपञ्चमायाः कक्ष्यायाः नैनं कश्चिदवारयत्।

人々の集う広間にあって、トリジャタはブリグやアンギラスにも比すべき光輝を放ち、第五の中庭に至るまで誰ひとり彼を止めなかった。

Verse 34

स राजपुत्रमासाद्य त्रिजटो वाक्यमब्रवीत्।।।।निर्धनो बहुपुत्रोऽस्मि राजपुत्र महायशः।उञ्छवृत्तिर्वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व मामिति।।।।

王子のもとに近づいたトリジャタは言った。「大いなる名声を持つ王子よ、私は貧しく、子も多うございます。森にて日々、落ちた穀を拾って命をつないでおります。どうか憐れみをもってお顧みください。」

Verse 35

स राजपुत्रमासाद्य त्रिजटो वाक्यमब्रवीत्।।2.32.34।।निर्धनो बहुपुत्रोऽस्मि राजपुत्र महायशः।उञ्छवृत्तिर्वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व मामिति।।2.32.35।।

トリジャタは王子のもとに近づき、こう申し上げた。「大いなる名声のラージャプトラよ、私は貧しく、子も多うございます。常に森にて落ち穂を拾い糧としております。どうか私を顧み、憐れみを垂れてください。」

Verse 36

तमुवाच ततो राम: परिहास समन्वितम्।गवां सहस्रमप्येकं न नु विश्राणितं मया।।।।परिक्षिपसि दण्डेन यावत्तावदवाप्स्यसि।

するとラーマは戯れを交えて言われた。「私はまだ千頭の牛すら施してはいない。杖を投げよ——届いたところまで、その分の牛を汝に与えよう。」

Verse 37

स शाटीं त्वरितः कट्यां सम्भ्रान्तः परिवेष्ट्य ताम्।।।।आविद्ध्य दण्डं चिक्षेप सर्वप्राणेन वेगितः।

驚きあわてて、彼は上衣を腰に巻きつけ、狙いを定めて、全身の力を尽くして杖を投げ放った。

Verse 38

स तीर्त्वा सरयूपारं दण्डस्तस्य कराच्च्युतः।।।।गोव्रजे बहुसाहस्रे पपातोक्षणसन्निधौ।

手を離れた杖はサラユー河の向こう岸まで渡り、幾千もの牛がいる牛囲いの中、牡牛の近くに落ちた。

Verse 39

तं परिष्वज्य धर्मात्मा आतस्मात्सरयूतटात्।।।।आनयामास ता गोपै स्त्रिजटायाश्रमं प्रति।

法にかなう心をもつラーマは彼を抱きしめ、サラユーの岸辺に及ぶほどの牛の群れを、牧人たちに命じてトリジャタのアーシュラマへと運ばせた。

Verse 40

उवाच स ततो रामस्तं गार्ग्यमभिसान्त्वयन्।मन्युर्न खलु कर्तव्यः परिहासो ह्ययं मम।।।।

その後ラーマはガールギャをなだめて言った。「怒ってはならぬ。これはただ私の戯れにすぎない。」

Verse 41

इदं हि तेजस्तव यद्दुरत्ययंतदेव जिज्ञासितुमिच्छता मया।इमं भवानर्थमभि प्रचोदितोवृणीष्व किं चेदपरं व्यवस्यति।।।।

「あなたの威力はまことに比類なく、まさにそれを確かめたいと願って私はこの行いへと促した。もし他に望みがあるなら、決するところを選び、求めよ。」

Verse 42

ब्रवीमि सत्येन नतेऽस्ति यन्त्रणाधनं हि यद्यन्मम विप्रकारणात्।भवत्सु सम्यक्प्रतिपादनेन तन्मयार्जितं प्रीतियशस्करं भवेत्।।।।

「真実をもって言う。あなたに何の制約もない。私の財はすべてバラモンのためのもの。あなたのような方々に正しく施すなら、私の得たものは喜びと名声を生むであろう。」

Verse 43

तत स्सभार्य स्त्रिजटो महामुनिर्गवामनीकं प्रतिगृह्य मोदितः।यशोबलप्रीतिसुखोपबृंहणीस्तदाशिष: प्रत्यवदन्महात्मनः।।।।

その後、大聖仙ストリジャタは妻とともに、数多の牛を喜んで受け取り、偉大なるラーマに、名声と力と慈愛と安楽を増し育てる祝福を返した。

Verse 44

स चापि रामः प्रतिपूर्णमानसोमहद्धनं धर्मबलैरुपार्जितम्।नियोजयामास सुहृज्जनेऽचिराद्यथार्हसम्मानवचः प्रचोदितः।।।।

またラーマも、心満ち足りて、ダルマの力によって得た大いなる財を、ふさわしい敬意と称賛の言葉に促され、ほどなく親しき友らに分かち与えた。

Verse 45

द्विज स्सुहृद्भृत्यजनोऽथवा तदा दरिद्रभिक्षाचरणश्च योऽभवत्।न तत्र कश्चिन्न बभूव तर्पितोयथार्हसम्मानन दान सम्भ्रमैः।।2.32.46।।

二生者たるバラモンであれ、友であれ、従者であれ、また貧しき者や托鉢に生きる者であれ、そこに満たされぬ者は一人もなかった。各々にふさわしい敬意と、相応の施しが速やかに尽くされたからである。

Verse 46

द्विज स्सुहृद्भृत्यजनोऽथवा तदादरिद्रभिक्षाचरणश्च योऽभवत्।न तत्र कश्चिन्न बभूव तर्पितोयथार्हसम्मानन दान सम्भ्रमैः।।।।

バラモンであれ友であれ従者であれ、また貧者や托鉢僧であれ、そこに満たされぬ者はなかった。皆、ふさわしい敬意と速やかな施しを受けたのである。