Sarga 32

Verse 1

ततश्शासन माज्ञाय भ्रातु श्शुभतरं प्रियम्।गत्वा स प्रविवेशाशु सुयज्ञस्य निवेशनम्।।।।

ତାପରେ ଭାଇଙ୍କର ଅତି ଶୁଭ ଓ ପ୍ରିୟ ଆଜ୍ଞାକୁ ବୁଝି, ସେ ତୁରନ୍ତ ଯାଇ ସୁୟଜ୍ଞଙ୍କ ନିବାସରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 2

तं विप्रमग्न्यगारस्थं वन्दित्वा लक्ष्मणोऽब्रवीत्।सखेऽभ्यागच्छ पश्य त्वं वेश्म दुष्करकारिणः।।।।

ଅଗ୍ନ୍ୟାଗାରରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେହି ବିପ୍ରଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ: “ସଖେ, ଆସ; ଦୁଷ୍କରକାରୀ ରାମଙ୍କ ଗୃହ ଦେଖ।”

Verse 3

ततस्सन्ध्यामुपास्याशु गत्वा सौमित्रिणा सह।जुष्टं तत्प्राविशल्लक्ष्म्या रम्यं रामनिवेशनम्।।।।

ତତ୍ପରେ ଶୀଘ୍ର ସନ୍ଧ୍ୟାଉପାସନା କରି, ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ସହିତ ଗଲା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶୋଭାରେ ଭୂଷିତ, ରମ୍ୟ ଶ୍ରୀରାମନିବେଶରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 4

तमागतं वेदविदं प्राञ्जलिस्सीतया सह।सुयज्ञमभिचक्राम राघवोऽग्निमिवार्चितम्।।।।

ବେଦବିଦ୍ ସୁୟଜ୍ଞ ଆସିଲେ, ରାଘବ ଶ୍ରୀରାମ ସୀତାଙ୍କ ସହ ପ୍ରାଞ୍ଜଳି ହୋଇ, ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ପରି ପୂଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ।

Verse 5

जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः।सहेमसूत्रैर्मणिभिः केयूरैर्वलयैरपि।।।।अन्यैश्च रत्नैर्बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत्।सुयज्ञं स तदोवाच रामस्सीता प्रचोदितः।।।।

ମୁଖ୍ୟ ଜାତରୂପମୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଭୂଷଣ—ଅଙ୍ଗଦ, ଶୁଭ କୁଣ୍ଡଳ, ହେମସୂତ୍ରସହିତ ମଣିଭୂଷଣ, କେୟୂର, ବଳୟ ଓ କଙ୍କଣ—ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ସୁୟଜ୍ଞଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନିତ କଲେ। ପରେ ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 6

जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः।सहेमसूत्रैर्मणिभिः केयूरैर्वलयैरपि।।2.32.5।।अन्यैश्च रत्नैर्बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत्।सुयज्ञं स तदोवाच रामस्सीता प्रचोदितः।।2.32.6।।

ଏହି ଶ୍ଲୋକର ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ସେଇ: ଅଙ୍ଗଦ, ଶୁଭ କୁଣ୍ଡଳ, ହେମସୂତ୍ରସହିତ ମଣିଭୂଷଣ, କେୟୂର, ବଳୟ-କଙ୍କଣ ଆଦି ଉତ୍ତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଭୂଷଣ ଓ ଅନେକ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ସୁୟଜ୍ଞଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନିତ କଲେ; ପରେ ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 7

हारं च हेमसूत्रं च भार्यायै सौम्य हारय।रशनां चाधुना सीता दातुमिच्छति ते सखे।।।।

ହେ ସୌମ୍ୟ ସଖା, ଏହି ହାର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣସୂତ୍ର ତୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ ନେଇଯା; ଏବେ ସୀତା ମଧ୍ୟ, ହେ ସଖେ, ତୋତେ ରଶନା (କଟିବନ୍ଧ) ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 8

अङ्गदानि विचित्राणि केयूराणि शुभानि च।प्रयच्छति सखे तुभ्यं भार्यायै गच्छती वनम्।।।।

ବନକୁ ଯାଉଥିବା ସୀତା, ହେ ସଖେ, ବିଚିତ୍ର ନିର୍ମିତ ଓ ଶୁଭ ଅଙ୍ଗଦ ଏବଂ କେୟୂର ଆଦି ଆଭୂଷଣ ତୋର ହାତେ ତୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ ଦେଉଛି।

Verse 9

पर्यङ्कमग्य्रास्तरणं नानारत्नविभूषितम्।तमपीच्छति वैदेही प्रतिष्ठापयितुं त्वयि।।।।

ବୈଦେହୀ (ସୀତା) ମଧ୍ୟ ଚାହୁଁଛି ଯେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସ୍ତରଣରେ ଢାକା ଓ ନାନା ରତ୍ନରେ ବିଭୂଷିତ ସେହି ପର୍ୟଙ୍କ (ଶୟ୍ୟା) ତୋର ନିକଟେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପିତ—ଅର୍ଥାତ୍ ତୋତେ ଅର୍ପିତ—ହେଉ।

Verse 10

नाग श्शत्रुञ्जयो नाम मातुलोऽयं ददौ मम।तं ते गजसहस्रेण ददामि द्विजसत्तम।।।।

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ‘ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ’ ନାମକ ଏହି ଗଜଟି ମୋ ମାତୁଳ ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ; ଏବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ହଜାର ଗଜ ସହିତ ଆପଣଙ୍କୁ ଦାନ କରୁଛି।

Verse 11

इत्युक्तस्स हि रामेण सुयज्ञः प्रतिगृहृयतत्।रामलक्ष्मणसीतानां प्रयुयोजाशिष श्शुभाः।।।।

ରାମ ଏପରି କହିବା ପରେ ସୁୟଜ୍ଞ ସେହି ଦାନ গ্ৰହଣ କଲେ ଏବଂ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।

Verse 12

अथ भ्रातरमव्यग्रं प्रियं रामः प्रियंवदः।सौमित्रिं तमुवाचेदं ब्रह्मेव त्रिदशेश्वरम्।।।।

ତାପରେ ମଧୁରଭାଷୀ, ଶାନ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟଗ୍ର ରାମ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଭାଇ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ—ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ରିଦଶେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି।

Verse 13

अगस्त्यं कौशिकं चैव तावुभौ ब्राह्मणोत्तमौ।अर्चयाहूय सौमित्रे रत्नैस्सस्यमिवाम्बुभिः।।।।

ହେ ସୌମିତ୍ରେ (ଲକ୍ଷ୍ମଣ), ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ କୌଶିକ—ସେଇ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଡାକି ଆହ୍ୱାନ କରି ପୂଜା କର; ଯେପରି ବର୍ଷାଜଳ ଦାଉଁଥିବା ଫସଲକୁ ପୋଷେ, ସେପରି ରତ୍ନାଦି ଅମୂଲ୍ୟ ଦାନ ବର୍ଷାଇ ସମ୍ମାନ ଦେ।

Verse 14

तर्पयस्व महाबाहो गोसहस्रैश्च मानद।सुवर्णै रजतैश्चैव मणिभिश्च महाधनैः।।।।

ହେ ମହାବାହୋ, ମାନଦ! ଗୋସହସ୍ର ଦାନରେ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରଜତ ଓ ମହାମୂଲ୍ୟ ମଣିରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କର।

Verse 15

कौसल्यां च य आशीर्भिर्भक्तः पर्युपतिष्ठति।आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्च वेदवित्।।।।तस्य यानं च दासीश्च सौमित्रे सम्प्रदापय।कौशेयानि च वस्त्राणि यावत्तुष्यति स द्विजः।।।।

ଏବଂ ଯେ ଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ କୌସଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି—ତୈତ୍ତିରୀୟ ଶାଖାର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ରୂପେ ମନୋହର ଓ ବେଦବିଦ୍—ହେ ସୌମିତ୍ରେ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଯାନ, ଦାସୀମାନେ ଓ କୌଶେୟ (ରେଶମ) ବସ୍ତ୍ର ଦେଇଦେ।

Verse 16

कौसल्यां च य आशीर्भिर्भक्तः पर्युपतिष्ठति।आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्च वेदवित्।।2.32.15।।तस्य यानं च दासीश्च सौमित्रे सम्प्रदापय।कौशेयानि च वस्त्राणि यावत्तुष्यति स द्विजः।।2.32.16।।

ଏବଂ ଯେ ଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ କୌସଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି—ତୈତ୍ତିରୀୟ ଶାଖାର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ରୂପେ ମନୋହର ଓ ବେଦବିଦ୍—ହେ ସୌମିତ୍ରେ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଯାନ, ଦାସୀମାନେ ଓ କୌଶେୟ (ରେଶମ) ବସ୍ତ୍ର ଦେଇଦେ।

Verse 17

सूतश्चित्ररथश्चार्य सचिवस्सुचिरोषितः।तोषयैनं महार्हैश्च रत्नैर्वस्त्रैर्धनैस्तथा।।।।पशुकाभिश्च सर्वाभिर्गवां दशशतेन च।

ଏବଂ ସୂତ ଚିତ୍ରରଥ—ମାନ୍ୟ ସଚିବ, ଯିଏ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଆମ ସେବାରେ ରହିଛନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ମହାର୍ଘ ରତ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଧନ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ପଶୁ ଓ ଗୋବଂଶର ଦଶଶତ (ହଜାର) ଗାଈ ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ କର।

Verse 18

ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।।।नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।।।तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।।।व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।

ଏବଂ ଏଠାରେ ଥିବା ଏହି ଅନେକ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ—କାଠକ ଓ କଲାପ ପରମ୍ପରାରେ ପାରଙ୍ଗତ—ନିତ୍ୟ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟଶୀଳ ଥିବାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଲସ ଓ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଭୋଜନପ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାନମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରତ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଶୀଟି ଯାନ (ଗାଡ଼ି) ଦେବାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର; ଧାନ ବହନଯୋଗ୍ୟ ଶାଲିବାହ ଏକହଜାର ବଳଦ, ଏବଂ ଦୁଇଶେ ଭଦ୍ରକ ବଳଦ ମଧ୍ୟ। ହେ ସୌମିତ୍ରେ, ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନିମିତ୍ତ ଗୋସହସ୍ର ମଧ୍ୟ ଯୋଗାଇଦେ।

Verse 19

ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।2.32.18।।नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।2.32.19।।तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।2.32.20।।व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।

ମେଖଳାଧାରୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ମହାସମୂହ କୌସଲ୍ୟାଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ; ହେ ସୌମିତ୍ରେ, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଏକ ହଜାର କରି ଦାନ ଦିଅ।

Verse 20

ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।2.32.18।।नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।2.32.19।।तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।2.32.20।।व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।

ସେମାନଙ୍କୁ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଶୀଟି ଯାନ ଦାନ କରାଅ; ଧାନ୍ୟ ବହନଯୋଗ୍ୟ ହଜାର ଶାଲିବାହ ବଳଦ ଓ ଦୁଇଶେ ଭଦ୍ରକ ବଳଦ ମଧ୍ୟ ଦିଅ। ହେ ସୌମିତ୍ରେ, ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ହଜାର ଗାଈ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।

Verse 21

मेखलीनां महासङ्घः कौसल्यां समुपस्थितः।।।।तेषां सहस्रं सौमित्रे प्रत्येकं सम्प्रदापय।

ମେଖଳାଧାରୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ମହାସମୂହ କୌସଲ୍ୟାଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ; ହେ ସୌମିତ୍ରେ, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଏକ ହଜାର କରି ଦାନ ଦିଅ।

Verse 22

अम्बा यथा च सा नन्देत्कौसल्या मम दक्षिणाम्।।।।तथा द्विजातीस्ता न्सर्वान् लक्ष्मणार्चय सर्वशः।

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋର ପକ୍ଷରୁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଦକ୍ଷିଣାରେ ମୋ ମାତା କୌସଲ୍ୟା ଯେପରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ସେହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ କର।

Verse 23

तत स्सपुरुषव्याघ्रस्तद्धनं लक्ष्मणः स्वयम्।।।।यथोक्तं ब्राह्मणेन्द्राणांमददाद्धनदो यथा।

ତାପରେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସ୍ୱୟଂ, ଯେପରି ଆଦେଶ ଥିଲା ସେପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ କୁବେର ପରି ଧନଦାନ କରି ସେହି ଧନ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 24

अथाऽब्रवीद्बाष्पकलांस्तिष्ठतश्चोपजीविनः।।।।सम्प्रदायबहुद्रव्यमेकैकस्योपजीवनम्।

ତାପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପଜୀବିକୁ ଜୀବିକାର ଉପାୟ ଭାବେ ପ୍ରଚୁର ଧନ ଦେଇ, ଅଶ୍ରୁରେ କଣ୍ଠ ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ସେବକମାନଙ୍କୁ ରାମ କହିଲେ:

Verse 25

लक्ष्मणस्य च यद्वेश्म गृहं च यदिदं मम।।।।अशून्यं कार्यमेकैकं यावदागमनं मम।

ମୁଁ ଫେରିଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଘର ଓ ମୋର ଏହି ଘର—ଦୁହେଁ—ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଅଶୂନ୍ୟ ରହୁ; କୌଣସି ନିବାସ ନିର୍ଜନ ଓ ଖାଲି ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 26

इत्युक्त्वा दुःखितं सर्वं जनं तमुपजीविनम्।।।।उवाचेदं धनाध्यक्षं धनमानीयतामिति।

ଏପରି କହି ଦୁଃଖିତ ନିଜ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରିତ ଜନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ରାମ ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଧନ ଆଣାଯାଉ।”

Verse 27

ततोऽस्य धनमाजह्रुस्सर्वमेवोपजीविनः।।।।स राशिस्सुमहांस्तत्र दर्शनीयो ह्यदृश्यत।

ତାପରେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରିତମାନେ ରାମଙ୍କ ସମସ୍ତ ଧନ ଆଣିଲେ; ସେଠାରେ ଅତି ବିଶାଳ ଧନରାଶି ଦେଖାଦେଲା—ଦେଖିବାକୁ ସତ୍ୟେ ଅଦ୍ଭୁତ।

Verse 28

ततस्सपुरुषव्याघ्र स्तद्धनं सहलक्ष्मणः।।।।द्विजेभ्यो बालवृद्धेभ्यः कृपणेभ्योऽह्यदापयत्।

ତାପରେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସେଇ ଧନ ବଣ୍ଟନ କରାଇଲେ—ବିଶେଷତଃ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ କୃପଣ-ଦୀନମାନଙ୍କୁ।

Verse 29

तत्रासीत्पिङ्गलो गार्ग्यस्त्रिजटो नाम वै द्विजः।।।।क्षतवृत्तिर्वने नित्यं फालकुद्दाललाङ्गली।

ସେଠାରେ ଗାର୍ଗ୍ୟ ବଂଶର ତ୍ରିଜଟ ନାମକ ଜଣେ ଦ୍ୱିଜ ଥିଲେ; ବର୍ଣ୍ଣରେ ପିଙ୍ଗଳ; ସେ ସଦା ବନରେ ଫାଳ, କୁଦାଳ ଓ ଲାଙ୍ଗଳ ଧରି ଖୋଦିବା ଓ ଚାଷ କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଉଥିଲେ।

Verse 30

तं वृद्धं तरुणी भार्या बालानादाय दारकान्।।।।अब्रवीद्बाह्मणं वाक्यं दारिद्र्येणाभिपीडिता।

ସେଇ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଯୁବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଛୋଟ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆଣି କଥା କହିଲା।

Verse 31

अपास्य फालं कुद्दालं कुरुष्व वचनं मम।।।।रामं दर्शय धर्मज्ञं यदि किञ्चिदवाप्स्यसि।

“ମୋ କଥା ମାନ—ଏହି ଲୋହା ଓ କୁଦାଳକୁ ଛାଡ଼ିଦେ। ଧର୍ମଜ୍ଞ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଯାଇ ଦର୍ଶନ କର; ଯଦି କିଛି ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଥାଏ, ସେହିଟି ତୁମେ ତାଙ୍କଠାରୁ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇବ।”

Verse 32

स भार्यावचनं श्रुत्वा शाटीमाच्छाद्य दुश्छदाम्।।।।स प्रातिष्ठत पन्थानं यत्र रामनिवेशनम्।

ଭାର୍ଯ୍ୟାର କଥା ଶୁଣି ସେ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଉପରିବସ୍ତ୍ର ଢାକି, ଯେଉଁ ପଥରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ନିବାସ ଥିଲା ସେହି ପଥେ ଯାତ୍ରା କଲା।

Verse 33

भृग्वङ्गिरसमं दीप्त्या त्रिजटं जनसंसदि।।।।आपञ्चमायाः कक्ष्यायाः नैनं कश्चिदवारयत्।

ଜନସମାଗମରେ ତ୍ରିଜଟ ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ସମ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା; ପଞ୍ଚମ କକ୍ଷ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି ତାକୁ ଅଟକାଇଲେ ନାହିଁ।

Verse 34

स राजपुत्रमासाद्य त्रिजटो वाक्यमब्रवीत्।।।।निर्धनो बहुपुत्रोऽस्मि राजपुत्र महायशः।उञ्छवृत्तिर्वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व मामिति।।।।

ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସମୀପେ ଯାଇ ତ୍ରିଜଟ କହିଲା: “ମହାୟଶସ୍ବୀ ରାଜପୁତ୍ର! ମୁଁ ନିର୍ଧନ, ଅନେକ ପୁତ୍ରର ଭାର ମୋ ଉପରେ। ବନରେ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ଉଞ୍ଛବୃତ୍ତିରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ; ଦୟାକରି ମୋତେ କୃପାଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତୁ।”

Verse 35

स राजपुत्रमासाद्य त्रिजटो वाक्यमब्रवीत्।।2.32.34।।निर्धनो बहुपुत्रोऽस्मि राजपुत्र महायशः।उञ्छवृत्तिर्वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व मामिति।।2.32.35।।

ତେବେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ତ୍ରିଜଟ କହିଲା— “ହେ ମହାଯଶସ୍ବୀ ରାଜପୁତ୍ର! ମୁଁ ନିର୍ଧନ, ମୋର ଅନେକ ପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି। ବନରେ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ଉଞ୍ଛବୃତ୍ତିରେ (ଚୁଣିଚୁଣି ସଂଗ୍ରହ କରି) ଜୀବନ ଚାଲାଏ; ଦୟାକରି ମୋତେ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 36

तमुवाच ततो राम: परिहास समन्वितम्।गवां सहस्रमप्येकं न नु विश्राणितं मया।।।।परिक्षिपसि दण्डेन यावत्तावदवाप्स्यसि।

ତାପରେ ରାମ ପରିହାସମିଶ୍ରିତ ଭାବେ କହିଲେ— “ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ହଜାର ଗାଈ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିନାହିଁ। ତୁମ ଦଣ୍ଡ ଛାଡ଼; ଯେତେ ଦୂର ଯିବ, ସେତେ ପରିମାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଗାଈ ପାଇବ।”

Verse 37

स शाटीं त्वरितः कट्यां सम्भ्रान्तः परिवेष्ट्य ताम्।।।।आविद्ध्य दण्डं चिक्षेप सर्वप्राणेन वेगितः।

ଏହା ଶୁଣି ସେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ନିଜ ଶାଟିକୁ କଟିରେ ପେଚିଲା; ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ ଲଗାଇ ବେଗରେ ଦଣ୍ଡ ଛାଡ଼ିଦେଲା।

Verse 38

स तीर्त्वा सरयूपारं दण्डस्तस्य कराच्च्युतः।।।।गोव्रजे बहुसाहस्रे पपातोक्षणसन्निधौ।

ତାହାର ହାତରୁ ଛୁଟିଥିବା ଦଣ୍ଡ ସରୟୂ ନଦୀର ପାର ତଟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଅନେକ ହଜାର ଗାଈ ଥିବା ଗୋବ୍ରଜରେ ଗୋଟିଏ ବଳଦର ସନ୍ନିଧିରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 39

तं परिष्वज्य धर्मात्मा आतस्मात्सरयूतटात्।।।।आनयामास ता गोपै स्त्रिजटायाश्रमं प्रति।

ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସରୟୂ ତଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ସେଇ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଗୋପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଜଟଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରତି ଆଣିବାକୁ କରାଇଲେ।

Verse 40

उवाच स ततो रामस्तं गार्ग्यमभिसान्त्वयन्।मन्युर्न खलु कर्तव्यः परिहासो ह्ययं मम।।।।

ତାପରେ ରାମ ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ: “କ୍ରୋଧ କରିବେ ନାହିଁ; ଏହା ମୋର କେବଳ ପରିହାସ।”

Verse 41

इदं हि तेजस्तव यद्दुरत्ययंतदेव जिज्ञासितुमिच्छता मया।इमं भवानर्थमभि प्रचोदितोवृणीष्व किं चेदपरं व्यवस्यति।।।।

“ଆପଣଙ୍କ ତେଜ ନିଶ୍ଚୟ ଅଦୁର୍ଜୟ; ସେହି ତେଜକୁ ଜାଣିବା ଇଚ୍ଛାରୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ପ୍ରେରିତ କରିଛି। ଯଦି ଆପଣ ଅନ୍ୟ କିଛି ନିଶ୍ଚୟ କରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ତାହା ବରଣ କରନ୍ତୁ।”

Verse 42

ब्रवीमि सत्येन नतेऽस्ति यन्त्रणाधनं हि यद्यन्मम विप्रकारणात्।भवत्सु सम्यक्प्रतिपादनेन तन्मयार्जितं प्रीतियशस्करं भवेत्।।।।

“ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି: ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ନିୟମବନ୍ଧନ ନାହିଁ। ମୋର ଯେଉଁ ଧନ ଅଛି, ସେହି ସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ; ଏବଂ ଆପଣମାନଙ୍କ ପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦାନ କଲେ, ମୋର ଅର୍ଜନ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଯଶ ଦାୟକ ହେବ।”

Verse 43

तत स्सभार्य स्त्रिजटो महामुनिर्गवामनीकं प्रतिगृह्य मोदितः।यशोबलप्रीतिसुखोपबृंहणीस्तदाशिष: प्रत्यवदन्महात्मनः।।।।

ତାପରେ ସପତ୍ନୀକ ମହାମୁନି ସ୍ତ୍ରିଜଟ ଆନନ୍ଦରେ ଗୋମାନଙ୍କର ବହୁ ସମୂହ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ଯଶ, ବଳ, ପ୍ରୀତି ଓ ସୁଖ ବଢ଼ାଇବା ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରତିଦାନ କଲେ।

Verse 44

स चापि रामः प्रतिपूर्णमानसोमहद्धनं धर्मबलैरुपार्जितम्।नियोजयामास सुहृज्जनेऽचिराद्यथार्हसम्मानवचः प्रचोदितः।।।।

ରାମ ମଧ୍ୟ ମନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଧର୍ମବଳରେ ଉପାର୍ଜିତ ମହାଧନକୁ ଯଥାର୍ହ ସମ୍ମାନ ଓ ପ୍ରଶଂସାବଚନରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଅଚିରେ ସୁହୃଦ୍ଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କଲେ।

Verse 45

द्विज स्सुहृद्भृत्यजनोऽथवा तदा दरिद्रभिक्षाचरणश्च योऽभवत्।न तत्र कश्चिन्न बभूव तर्पितोयथार्हसम्मानन दान सम्भ्रमैः।।2.32.46।।

ସେତେବେଳେ ଦ୍ୱିଜ, ସୁହୃଦ, ଭୃତ୍ୟଜନ, ଏବଂ ଦରିଦ୍ର ଓ ଭିକ୍ଷାଚରଣକାରୀ ଯେ କେହି ଥିଲେ—ଯଥାର୍ହ ସମ୍ମାନ ଓ ଦାନର ଉତ୍ସାହରେ ସମସ୍ତେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ; ସେଠାରେ କେହି ଅତୃପ୍ତ ରହିଲେ ନାହିଁ।

Verse 46

द्विज स्सुहृद्भृत्यजनोऽथवा तदादरिद्रभिक्षाचरणश्च योऽभवत्।न तत्र कश्चिन्न बभूव तर्पितोयथार्हसम्मानन दान सम्भ्रमैः।।।।

ଦ୍ୱିଜ, ସୁହୃଦ, ଭୃତ୍ୟଜନ, ଏବଂ ଦରିଦ୍ର ଓ ଭିକ୍ଷୁ—ସେଠାରେ ଥିବା କେହି ମଧ୍ୟ ଅତୃପ୍ତ ରହିଲେ ନାହିଁ; କାରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଯଥାର୍ହ ସମ୍ମାନ ଓ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦାନ ମିଳିଲା।