Sarga 32
द्वात्रिंशस्सर्गः — Gifts to Suyajna and the Brahmins; Trijata’s Petition and Rama’s Charity
अयोध्याकाण्ड
അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ ദ്വാത്രിംശ സർഗത്തിൽ ശ്രീരാമൻ വനഗമനത്തിന് മുമ്പ് ധർമ്മാനുഷ്ഠാനമായി തന്റെ സമ്പത്ത് ദാനമായി വിതരണം ചെയ്യുന്നു. ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെ ശുഭാജ്ഞ ലഭിച്ച് വേദവിദഗ്ധനായ ബ്രാഹ്മണൻ സുയജ്ഞന്റെ വീട്ടിൽ ചെന്നു അദ്ദേഹത്തെ രാമനിവാസത്തിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്നു. രാമനും സീതയും അഗ്നിസമാനമായി പവിത്രനെന്ന് കരുതി സുയജ്ഞനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് ഭക്തിപൂർവ്വം സ്വീകരിക്കുന്നു. സീത തന്റെ ആഭരണങ്ങളും ഗൃഹത്തിലെ വിലപ്പെട്ട വസ്തുക്കളും വിധിപൂർവ്വം സുയജ്ഞന്റെ കുടുംബത്തിന് സമർപ്പിക്കുന്നു; രാമൻ ആനകൾ ഉൾപ്പെടെ മഹാദാനങ്ങൾ കൂടി നൽകുന്നു. തുടർന്ന് രാമൻ ലക്ഷ്മണനോട്—അഗസ്ത്യൻ, കൗശികൻ തുടങ്ങിയ ശ്രേഷ്ഠബ്രാഹ്മണരെ, കൗസല്യയുടെ സമീപത്തുള്ള തൈത്തിരീയ ആചാര്യരെ, ദീർഘകാല സേവകരായ ചിത്രരഥസാരഥി മുതലായവരെ, കൂടാതെ വേദാധ്യയന വിദ്യാർത്ഥിസമൂഹങ്ങളെ (കാഠ–കലാപ, മേഖലിന ബ്രഹ്മചാരികൾ) യഥോചിതമായി ആദരിച്ചു ദാനം ചെയ്യണമെന്ന് ആജ്ഞാപിക്കുന്നു. പശുക്കൾ, രത്നം നിറഞ്ഞ ശകടങ്ങൾ, കാളകൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, രഥങ്ങൾ, പരിചാരകർ എന്നിവ നിശ്ചയിച്ച് ലക്ഷ്മണൻ കുബേരനെപ്പോലെ ധനം വിതരണം ചെയ്യുന്നു. രാമൻ മടങ്ങിവരുവോളം രാജപ്രാസാദങ്ങൾ കാവലിൽ ഇരിക്കണമെന്നും, കോശം പുറത്തെടുത്ത് ആശ്രിതർക്കും ദീനർക്കും ദരിദ്രർക്കും തൃപ്തിയുണ്ടാകുന്ന വിധം ദാനം നടത്തണമെന്നും പറയുന്നു. അവസാനം ദരിദ്ര ബ്രാഹ്മണൻ ത്രിജട (ഗാർഗ്യ) ഭാര്യയുടെ പ്രേരണയാൽ സഹായം തേടി വരുന്നു. രാമൻ വിനോദത്തോടെ അവന്റെ ശക്തി പരീക്ഷിച്ച് ‘ദണ്ഡം എറിഞ്ഞ് ദാനത്തിന്റെ പരിധി കാണിക്ക’ എന്നു പറയുന്നു; പിന്നെ അവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് തന്റെ സമ്പത്ത് ബ്രാഹ്മണഹിതത്തിനായിട്ടാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ദാനം പൂർത്തിയാക്കി, ഒരു ബ്രാഹ്മണനും സേവകനും ദരിദ്രനും യാചകനും അസന്തുഷ്ടനായി ശേഷിക്കാതിരിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
ततश्शासन माज्ञाय भ्रातु श्शुभतरं प्रियम्।गत्वा स प्रविवेशाशु सुयज्ञस्य निवेशनम्।।।।
അനന്തരം സഹോദരന്റെ അത്യന്തം ശുഭവും പ്രിയവുമായ ആജ്ഞ മനസ്സിലാക്കി, അവൻ ഉടൻ ചെന്നു സുയജ്ഞന്റെ വസതിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
Verse 2
तं विप्रमग्न्यगारस्थं वन्दित्वा लक्ष्मणोऽब्रवीत्।सखेऽभ्यागच्छ पश्य त्वं वेश्म दुष्करकारिणः।।।।
അഗ്നിഗൃഹത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ആ വിപ്രനെ വന്ദിച്ച് ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞു: “സഖേ, വരിക; ദുഷ്കരകർമ്മനായ രാമന്റെ വസതി കണ്ടുനോക്കുക.”
Verse 3
ततस्सन्ध्यामुपास्याशु गत्वा सौमित्रिणा सह।जुष्टं तत्प्राविशल्लक्ष्म्या रम्यं रामनिवेशनम्।।।।
അതിനുശേഷം വേഗത്തിൽ സന്ധ്യാവന്ദനം അനുഷ്ഠിച്ച്, സൗമിത്രി (ലക്ഷ്മണൻ) സഹിതം ചെന്നു, ലക്ഷ്മീശോഭയാൽ അലങ്കൃതമായ മനോഹരമായ ശ്രീരാമനിവാസത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
Verse 4
तमागतं वेदविदं प्राञ्जलिस्सीतया सह।सुयज्ञमभिचक्राम राघवोऽग्निमिवार्चितम्।।।।
വേദവിദനായ സുയജ്ഞൻ എത്തിയപ്പോൾ, രാഘവനായ ശ്രീരാമൻ സീതയോടുകൂടെ കൈകൂപ്പി, അഗ്നിദേവനെപ്പോലെ പൂജ്യനായ അവനെ ആദരിച്ച് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു.
Verse 5
जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः।सहेमसूत्रैर्मणिभिः केयूरैर्वलयैरपि।।।।अन्यैश्च रत्नैर्बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत्।सुयज्ञं स तदोवाच रामस्सीता प्रचोदितः।।।।
മികച്ച ജാതരൂപമയ സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളായ അങ്കദങ്ങൾ, ശുഭ കുണ്ഡലങ്ങൾ, ഹേമസൂത്രസഹിത മണിഭൂഷണങ്ങൾ, കേയൂരങ്ങൾ, വളയങ്ങളും കങ്കണങ്ങളും, കൂടാതെ അനേകം മറ്റ് രത്നങ്ങളും കൊണ്ടു കാകുത്സ്ഥനായ രാമൻ സുയജ്ഞനെ യഥാവിധി ആദരിച്ചു. തുടർന്ന് സീതയുടെ പ്രേരണയാൽ രാമൻ അവനോട് സംസാരിച്ചു.
Verse 6
जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः।सहेमसूत्रैर्मणिभिः केयूरैर्वलयैरपि।।2.32.5।।अन्यैश्च रत्नैर्बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत्।सुयज्ञं स तदोवाच रामस्सीता प्रचोदितः।।2.32.6।।
ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെയും ആശയം അതേ: അങ്കദം, ശുഭ കുണ്ഡലം, ഹേമസൂത്രസഹിത മണിഭൂഷണം, കേയൂരം, വളയം-കങ്കണം മുതലായ മികച്ച സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളും അനേകം രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് കാകുത്സ്ഥനായ രാമൻ സുയജ്ഞനെ യഥാവിധി ആദരിച്ചു; തുടർന്ന് സീതയുടെ പ്രേരണയാൽ രാമൻ അവനോട് സംസാരിച്ചു.
Verse 7
हारं च हेमसूत्रं च भार्यायै सौम्य हारय।रशनां चाधुना सीता दातुमिच्छति ते सखे।।।।
സൗമ്യനായ സഖേ, ഈ ഹാരവും സ്വർണ്ണസൂത്രവും നിന്റെ ഭാര്യയ്ക്കായി കൊണ്ടുപോകുക; ഇപ്പോൾ സീതയും, ഹേ സുഹൃത്തേ, നിനക്കു കമർബന്ധം (രശന) നൽകുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 8
अङ्गदानि विचित्राणि केयूराणि शुभानि च।प्रयच्छति सखे तुभ्यं भार्यायै गच्छती वनम्।।।।
വനത്തിലേക്കു പോകുന്ന സീത, ഹേ സഖേ, വിചിത്രമായി നിർമ്മിതവും മംഗളകരവുമായ അങ്കദങ്ങളും കേയൂരങ്ങളും നിന്റെ മുഖേന നിന്റെ ഭാര്യയ്ക്കായി സമർപ്പിക്കുന്നു.
Verse 9
पर्यङ्कमग्य्रास्तरणं नानारत्नविभूषितम्।तमपीच्छति वैदेही प्रतिष्ठापयितुं त्वयि।।।।
വൈദേഹി (സീത)യും, ഉത്തമമായ വിരിപ്പാൽ മൂടപ്പെട്ടതും നാനാരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ ആ പర్యങ്കം നിന്റെ അടുക്കൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടണം—അഥവാ നിനക്കു ഏല്പിക്കപ്പെടണം—എന്നു ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 10
नाग श्शत्रुञ्जयो नाम मातुलोऽयं ददौ मम।तं ते गजसहस्रेण ददामि द्विजसत्तम।।।।
ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ‘ശത്രുഞ്ജയ’ എന്ന പേരുള്ള ഈ ആനയെ എന്റെ മാതുലൻ എനിക്ക് നൽകിയതാണ്; ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഇതിനെ ആയിരം ആനകളോടുകൂടി നിങ്ങള്ക്ക് ദാനമായി സമർപ്പിക്കുന്നു.
Verse 11
इत्युक्तस्स हि रामेण सुयज्ञः प्रतिगृहृयतत्।रामलक्ष्मणसीतानां प्रयुयोजाशिष श्शुभाः।।।।
രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ സുയജ്ഞൻ ആ ദാനം സ്വീകരിച്ചു; രാമൻ, ലക്ഷ്മണൻ, സീത എന്നിവർക്കു ശുഭാശീർവാദങ്ങൾ നൽകി.
Verse 12
अथ भ्रातरमव्यग्रं प्रियं रामः प्रियंवदः।सौमित्रिं तमुवाचेदं ब्रह्मेव त्रिदशेश्वरम्।।।।
പിന്നീട് മധുരവചനനായ, ശാന്തനും അവ്യഗ്രനുമായ രാമൻ തന്റെ പ്രിയ സഹോദരൻ സൗമിത്രിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മാവ് ദേവേന്ദ്രനോട് സംസാരിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 13
अगस्त्यं कौशिकं चैव तावुभौ ब्राह्मणोत्तमौ।अर्चयाहूय सौमित्रे रत्नैस्सस्यमिवाम्बुभिः।।।।
ഹേ സൗമിത്രേ (ലക്ഷ്മണ), അഗസ്ത്യനെയും കൗശികനെയും—ആ രണ്ടു ബ്രാഹ്മണോത്തമന്മാരെയും—വിളിച്ചു വരുത്തി ആരാധിക്ക; നിലവിളയെ മഴവെള്ളം പോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, രത്നാദി അമൂല്യദാനങ്ങൾ ചൊരിഞ്ഞ് അവരെ ആദരിക്ക.
Verse 14
तर्पयस्व महाबाहो गोसहस्रैश्च मानद।सुवर्णै रजतैश्चैव मणिभिश्च महाधनैः।।।।
ഹേ മഹാബാഹോ, മാനദാ! ആയിരം പശുക്കളുടെ ദാനത്താലും, സ്വർണം-വെള്ളി, മഹാമൂല്യമുള്ള മണിരത്നങ്ങൾ എന്നിവയാലും അവരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുക.
Verse 15
कौसल्यां च य आशीर्भिर्भक्तः पर्युपतिष्ठति।आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्च वेदवित्।।।।तस्य यानं च दासीश्च सौमित्रे सम्प्रदापय।कौशेयानि च वस्त्राणि यावत्तुष्यति स द्विजः।।।।
കൗസല്യയെ ആശീർവാദങ്ങളാൽ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ—തൈത്തിരീയ ശാഖയുടെ ആചാര്യൻ, രൂപത്തിൽ മനോഹരൻ, വേദവിദ്—ഹേ സൗമിത്രേ, ആ ദ്വിജൻ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തനാകുന്നതുവരെ അവന് യാത്രാവാഹനവും ദാസിമാരെയും കൗശേയ (പട്ടു) വസ്ത്രങ്ങളും നൽകുക.
Verse 16
कौसल्यां च य आशीर्भिर्भक्तः पर्युपतिष्ठति।आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्च वेदवित्।।2.32.15।।तस्य यानं च दासीश्च सौमित्रे सम्प्रदापय।कौशेयानि च वस्त्राणि यावत्तुष्यति स द्विजः।।2.32.16।।
കൗസല്യയെ ആശീർവാദങ്ങളാൽ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ—തൈത്തിരീയ ശാഖയുടെ ആചാര്യൻ, രൂപത്തിൽ മനോഹരൻ, വേദവിദ്—ഹേ സൗമിത്രേ, ആ ദ്വിജൻ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തനാകുന്നതുവരെ അവന് യാത്രാവാഹനവും ദാസിമാരെയും കൗശേയ (പട്ടു) വസ്ത്രങ്ങളും നൽകുക.
Verse 17
सूतश्चित्ररथश्चार्य सचिवस्सुचिरोषितः।तोषयैनं महार्हैश्च रत्नैर्वस्त्रैर्धनैस्तथा।।।।पशुकाभिश्च सर्वाभिर्गवां दशशतेन च।
സൂതനായ ചിത്രരഥൻ—മാന്യനായ ഉപദേശകൻ, ദീർഘകാലമായി നമ്മുടെ സേവയിൽ പാർത്തവൻ—അവനെ അമൂല്യ രത്നങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, ധനം എന്നിവകൊണ്ടും, എല്ലാ തരത്തിലുള്ള മൃഗങ്ങളാലും, ആയിരം പശുക്കളാലും സന്തോഷിപ്പിക്കുക.
Verse 18
ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।।।नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।।।तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।।।व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।
ഇവിടെ ഉള്ള ഈ അനേകം ദണ്ഡധാരികളായ ബ്രഹ്മചാരികൾ—കാഠകയും കലാപയും എന്ന പരമ്പരകളിൽ നിപുണർ—നിത്യസ്വാധ്യായനിഷ്ഠരായതിനാൽ മറ്റൊന്നും ചെയ്യുന്നില്ല. മറ്റു കാര്യങ്ങളിൽ അലസരായാലും രുചികരഭോജനപ്രിയരായാലും, മഹന്മാരും അവരെ ആദരിക്കുന്നു. അവരുടെ വേണ്ടി രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞ എൺപത് വാഹനങ്ങൾ (വണ്ടികൾ) നൽകുക; ധാന്യം ചുമക്കാൻ യോഗ്യമായ ആയിരം ശാലിവാഹ കാളകളും, കൂടാതെ ഇരുനൂറ് ഭദ്രക കാളകളും. ഹേ സൗമിത്രേ, പാചകസാമഗ്ര്യാർത്ഥം ആയിരം പശുക്കളെയും ഒരുക്കുക.
Verse 19
ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।2.32.18।।नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।2.32.19।।तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।2.32.20।।व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।
മേഖല ധരിച്ച ബ്രഹ്മചാരികളുടെ മഹാസമൂഹം കൗസല്യാദേവിയുടെ സന്നിധിയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഹേ സൗമിത്രേ, അവരിൽ ഓരോരുത്തർക്കും ആയിരം വീതം ദാനമായി നൽകുക.
Verse 20
ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।2.32.18।।नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।2.32.19।।तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।2.32.20।।व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।
അവർക്കു രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞ എൺപത് വണ്ടികൾ ദാനം ചെയ്യിപ്പിൻ; ധാന്യം വഹിക്കാൻ യോഗ്യമായ ആയിരം ശാലിവാഹ കാളകളും, രണ്ടുനൂറ് ഭദ്രക കാളകളും കൂടി നൽകുക. ഹേ സൗമിത്രേ, വിഭവങ്ങൾ ഒരുക്കുന്നതിനായി ആയിരം പശുക്കളെയും ക്രമപ്പെടുത്തുക.
Verse 21
मेखलीनां महासङ्घः कौसल्यां समुपस्थितः।।।।तेषां सहस्रं सौमित्रे प्रत्येकं सम्प्रदापय।
മേഖല ധരിച്ച ബ്രഹ്മചാരികളുടെ മഹാസമൂഹം കൗസല്യാദേവിയുടെ സന്നിധിയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഹേ സൗമിത്രേ, അവരിൽ ഓരോരുത്തർക്കും ആയിരം വീതം ദാനമായി നൽകുക.
Verse 22
अम्बा यथा च सा नन्देत्कौसल्या मम दक्षिणाम्।।।।तथा द्विजातीस्ता न्सर्वान् लक्ष्मणार्चय सर्वशः।
ഹേ ലക്ഷ്മണാ, എന്റെ പേരിൽ അർപ്പിക്കുന്ന ദക്ഷിണയാൽ എന്റെ മാതാവ് കൗസല്യ സന്തോഷിക്കേണ്ടതിന്ന്, ആ എല്ലാ ദ്വിജബ്രാഹ്മണന്മാരെയും യഥാവിധി എല്ലാ രീതിയിലും ആദരിച്ചു പൂജിക്കുക.
Verse 23
तत स्सपुरुषव्याघ्रस्तद्धनं लक्ष्मणः स्वयम्।।।।यथोक्तं ब्राह्मणेन्द्राणांमददाद्धनदो यथा।
അനന്തരം പുരുഷവ്യാഘ്രനായ ലക്ഷ്മണൻ, കല്പിച്ചതുപോലെ തന്നേ, ആ ധനം ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാർക്ക് കുബേരനെപ്പോലെ സമൃദ്ധിയായി സ്വയം ദാനം ചെയ്തു.
Verse 24
अथाऽब्रवीद्बाष्पकलांस्तिष्ठतश्चोपजीविनः।।।।सम्प्रदायबहुद्रव्यमेकैकस्योपजीवनम्।
അതിനുശേഷം ഓരോ ആശ്രിതർക്കും ഉപജീവനത്തിനായി ധാരാളം ധനം നൽകി, കണ്ണുനീർ കെട്ടി തൊണ്ട മുട്ടി നിന്ന സേവകരോട് രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
Verse 25
लक्ष्मणस्य च यद्वेश्म गृहं च यदिदं मम।।।।अशून्यं कार्यमेकैकं यावदागमनं मम।
ഞാൻ മടങ്ങിവരുവോളം, ലക്ഷ്മണന്റെ ഭവനവും എന്റെ ഈ ഭവനവും—ഓരോന്നും—ശൂന്യമാകാതെ, ആളൊഴിഞ്ഞ് കിടക്കാതെ, യഥാവിധി പരിപാലിക്കപ്പെടണം.
Verse 26
इत्युक्त्वा दुःखितं सर्वं जनं तमुपजीविनम्।।।।उवाचेदं धनाध्यक्षं धनमानीयतामिति।
ഇങ്ങനെ ദുഃഖിതരായ തന്റെ എല്ലാ ആശ്രിതജനങ്ങളോടും പറഞ്ഞ ശേഷം രാമൻ ധനാധ്യക്ഷനോടു പറഞ്ഞു: “ധനം കൊണ്ടുവരിക.”
Verse 27
ततोऽस्य धनमाजह्रुस्सर्वमेवोपजीविनः।।।।स राशिस्सुमहांस्तत्र दर्शनीयो ह्यदृश्यत।
അപ്പോൾ അവന്റെ ആശ്രിതർ രാമന്റെ മുഴുവൻ ധനവും കൊണ്ടുവന്നു; അവിടെ മഹത്തായൊരു ധനകൂമ്പാരം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—കാണുവാൻ അത്യന്തം വിസ്മയകരം.
Verse 28
ततस्सपुरुषव्याघ्र स्तद्धनं सहलक्ष्मणः।।।।द्विजेभ्यो बालवृद्धेभ्यः कृपणेभ्योऽह्यदापयत्।
പിന്നീട് പുരുഷവ്യാഘ്രനായ രാമൻ ലക്ഷ്മണനോടുകൂടെ ആ ധനം വിതരണം ചെയ്യിച്ചു—പ്രത്യേകിച്ച് ദ്വിജന്മാർക്കും, ബാലർക്കും വൃദ്ധർക്കും, ദീനദരിദ്രർക്കും.
Verse 29
तत्रासीत्पिङ्गलो गार्ग्यस्त्रिजटो नाम वै द्विजः।।।।क्षतवृत्तिर्वने नित्यं फालकुद्दाललाङ्गली।
അവിടെ ഗാർഗ്യവംശജനായ ത്രിജടൻ എന്നൊരു ദ്വിജൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; വർണ്ണത്തിൽ പിംഗളൻ; അവൻ നിത്യവും വനത്തിൽ ഫാലം, കുടാലം, ലാംഗലം എന്നിവയോടെ കുഴിച്ചും ഉഴുതും ജീവിക്കുകയായിരുന്നു.
Verse 30
तं वृद्धं तरुणी भार्या बालानादाय दारकान्।।।।अब्रवीद्बाह्मणं वाक्यं दारिद्र्येणाभिपीडिता।
ആ വൃദ്ധ ബ്രാഹ്മണനോടു അവന്റെ യുവതിയായ ഭാര്യ ദാരിദ്ര്യത്താൽ പീഡിതയായി, ചെറുപുത്രന്മാരെ മുന്നിൽ കൊണ്ടുവന്ന് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
Verse 31
अपास्य फालं कुद्दालं कुरुष्व वचनं मम।।।।रामं दर्शय धर्मज्ञं यदि किञ्चिदवाप्स्यसि।
“എന്റെ വാക്ക് അനുസരിക്കൂ—ഈ ഇരുമ്പും കുദാലും ഉപേക്ഷിക്കൂ. ധർമ്മജ്ഞനായ ശ്രീരാമനെ ചെന്നു ദർശിക്കൂ; എന്തെങ്കിലും ലഭിക്കാനുണ്ടെങ്കിൽ, അത് അവനിൽ നിന്നുതന്നെ ലഭിക്കും.”
Verse 32
स भार्यावचनं श्रुत्वा शाटीमाच्छाद्य दुश्छदाम्।।।।स प्रातिष्ठत पन्थानं यत्र रामनिवेशनम्।
ഭാര്യയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവൻ കീറിപ്പോയ മേൽവസ്ത്രം പുതച്ച്, ശ്രീരാമനിവാസമുള്ള വഴിയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
Verse 33
भृग्वङ्गिरसमं दीप्त्या त्रिजटं जनसंसदि।।।।आपञ्चमायाः कक्ष्यायाः नैनं कश्चिदवारयत्।
ജനസമൂഹം നിറഞ്ഞ സഭയിൽ ത്രിജടൻ ഭൃഗുവിനെയും അങ്ഗിരസിനെയും പോലെ തേജസ്സോടെ ദീപ്തനായി; അഞ്ചാം പ്രാകാരത്തിലെത്തുന്നതുവരെ ആരും അവനെ തടഞ്ഞില്ല.
Verse 34
स राजपुत्रमासाद्य त्रिजटो वाक्यमब्रवीत्।।।।निर्धनो बहुपुत्रोऽस्मि राजपुत्र महायशः।उञ्छवृत्तिर्वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व मामिति।।।।
രാജപുത്രനെ സമീപിച്ച് ത്രിജടൻ പറഞ്ഞു: “മഹായശസ്സുള്ള രാജപുത്രാ! ഞാൻ ദരിദ്രനാണ്; അനേകം പുത്രന്മാരുടെ ഭാരവുമുണ്ട്. വനത്തിൽ ഞാൻ നിത്യം ഉഞ്ചവൃത്തിയാൽ ജീവിക്കുന്നു; ദയവായി എന്നെ കൃപാദൃഷ്ടിയോടെ പരിഗണിക്കണമേ.”
Verse 35
स राजपुत्रमासाद्य त्रिजटो वाक्यमब्रवीत्।।2.32.34।।निर्धनो बहुपुत्रोऽस्मि राजपुत्र महायशः।उञ्छवृत्तिर्वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व मामिति।।2.32.35।।
അപ്പോൾ രാജപുത്രന്റെ അടുക്കൽ ചെന്ന ത്രിജടൻ പറഞ്ഞു— “മഹായശസ്സായ രാജപുത്രാ! ഞാൻ നിർധനൻ; എനിക്ക് അനേകം പുത്രന്മാർ ഉണ്ട്. വനത്തിൽ ഞാൻ നിത്യവും ഉഞ്ഛവൃത്തിയാൽ (ചിതറിക്കിടക്കുന്ന ധാന്യം ശേഖരിച്ചു) ജീവിക്കുന്നു; ദയവായി എന്നെ പരിഗണിക്കണമേ.”
Verse 36
तमुवाच ततो राम: परिहास समन्वितम्।गवां सहस्रमप्येकं न नु विश्राणितं मया।।।।परिक्षिपसि दण्डेन यावत्तावदवाप्स्यसि।
പിന്നീട് രാമൻ തമാശ കലർന്ന സ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു— “ഞാൻ ഇതുവരെ ആയിരം പശുക്കളെങ്കിലും ദാനം ചെയ്തിട്ടില്ല. നീ ദണ്ഡം എറിഞ്ഞിടുക; അത് എത്ര ദൂരം എത്തുന്നുവോ, അത്ര പരിധിവരെ നിനക്ക് പശുക്കൾ ലഭിക്കും.”
Verse 37
स शाटीं त्वरितः कट्यां सम्भ्रान्तः परिवेष्ट्य ताम्।।।।आविद्ध्य दण्डं चिक्षेप सर्वप्राणेन वेगितः।
അതു കേട്ട് അവൻ അമ്പരന്ന് വേഗത്തിൽ തന്റെ ശാടിയെ അരയിൽ ചുറ്റിക്കെട്ടി, ലക്ഷ്യം നോക്കി, സർവ്വശക്തിയും ചേർത്ത് ദണ്ഡം ശക്തിയായി എറിഞ്ഞു.
Verse 38
स तीर्त्वा सरयूपारं दण्डस्तस्य कराच्च्युतः।।।।गोव्रजे बहुसाहस्रे पपातोक्षणसन्निधौ।
അവന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോയ ദണ്ഡം സരയൂ നദിയുടെ അപ്പുറത്തീരം കടന്ന്, അനേകം ആയിരം പശുക്കളുള്ള ഗോവ്രജത്തിൽ ഒരു കാളയുടെ സമീപത്ത് വീണു.
Verse 39
तं परिष्वज्य धर्मात्मा आतस्मात्सरयूतटात्।।।।आनयामास ता गोपै स्त्रिजटायाश्रमं प्रति।
ധർമ്മാത്മാവായ രാമൻ അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, സരയൂ തീരംവരെ വ്യാപിച്ചിരുന്ന ആ പശുക്കളെ ഗോപന്മാരാൽ ത്രിജടന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുവാൻ കല്പിച്ചു.
Verse 40
उवाच स ततो रामस्तं गार्ग्यमभिसान्त्वयन्।मन्युर्न खलु कर्तव्यः परिहासो ह्ययं मम।।।।
പിന്നീട് രാമൻ ഗാർഗ്യനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു: “കോപിക്കരുത്; ഇത് എന്റെ ചെറിയ പരിഹാസം മാത്രമാണ്.”
Verse 41
इदं हि तेजस्तव यद्दुरत्ययंतदेव जिज्ञासितुमिच्छता मया।इमं भवानर्थमभि प्रचोदितोवृणीष्व किं चेदपरं व्यवस्यति।।।।
“നിന്റെ തേജസ് സത്യമായും അതിജയിക്കാനാകാത്തതാണ്; അതേ അറിയുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ നിന്നെ ഈ പ്രവൃത്തിയിലേക്കു പ്രേരിപ്പിച്ചു. നീ മറ്റെന്തെങ്കിലും നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഇഷ്ടമുള്ളതു ചോദിക്ക.”
Verse 42
ब्रवीमि सत्येन नतेऽस्ति यन्त्रणाधनं हि यद्यन्मम विप्रकारणात्।भवत्सु सम्यक्प्रतिपादनेन तन्मयार्जितं प्रीतियशस्करं भवेत्।।।।
“സത്യമായി ഞാൻ പറയുന്നു: നിനക്കൊരുവിധ നിയന്ത്രണവും ഇല്ല. എന്റെ ധനം എല്ലാം ബ്രാഹ്മണഹിതത്തിനായുള്ളതാണ്; നിങ്ങളുപോലെയുള്ള മഹാത്മാക്കൾക്ക് യഥാവിധി അർപ്പിക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ സമ്പാദിച്ചതെല്ലാം ആനന്ദവും യശസ്സും വർധിപ്പിക്കുന്നതാകും.”
Verse 43
तत स्सभार्य स्त्रिजटो महामुनिर्गवामनीकं प्रतिगृह्य मोदितः।यशोबलप्रीतिसुखोपबृंहणीस्तदाशिष: प्रत्यवदन्महात्मनः।।।।
അതിനുശേഷം ഭാര്യയോടുകൂടെ മഹാമുനി സ്ത്രിജടൻ അനവധി പശുക്കളെ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു; മഹാത്മനായ രാമനോട് യശസും ബലവും പ്രീതിയും സുഖവും വർധിപ്പിക്കുന്ന ആശീർവാദങ്ങൾ തിരിച്ചുനൽകി.
Verse 44
स चापि रामः प्रतिपूर्णमानसोमहद्धनं धर्मबलैरुपार्जितम्।नियोजयामास सुहृज्जनेऽचिराद्यथार्हसम्मानवचः प्रचोदितः।।।।
രാമനും മനസ്സ് പൂർണ്ണമായി തൃപ്തനായിട്ട്, ധർമ്മബലത്താൽ സമ്പാദിച്ച മഹാധനം യഥോചിതമായ ആദര–പ്രശംസാവചനങ്ങളാൽ പ്രേരിതനായി, വൈകാതെ തന്നെ സുഹൃദ്ജനങ്ങളിൽ വിതരണം ചെയ്തു.
Verse 45
द्विज स्सुहृद्भृत्यजनोऽथवा तदा दरिद्रभिक्षाचरणश्च योऽभवत्।न तत्र कश्चिन्न बभूव तर्पितोयथार्हसम्मानन दान सम्भ्रमैः।।2.32.46।।
അപ്പോൾ ദ്വിജന്മാരോ, സുഹൃത്തുക്കളോ, ഭൃത്യജനങ്ങളോ, ദരിദ്രരോ ഭിക്ഷാവൃത്തിയാൽ ജീവിക്കുന്നവരോ—യഥോചിതമായ ആദരവും ദാനത്തിനുള്ള ഉത്സാഹവും കൊണ്ട് എല്ലാവരും തൃപ്തരായി; അവിടെ ആരും അസന്തുഷ്ടനായി ശേഷിച്ചില്ല.
Verse 46
द्विज स्सुहृद्भृत्यजनोऽथवा तदादरिद्रभिक्षाचरणश्च योऽभवत्।न तत्र कश्चिन्न बभूव तर्पितोयथार्हसम्मानन दान सम्भ्रमैः।।।।
ദ്വിജന്മാരും സുഹൃത്തുക്കളും ഭൃത്യജനങ്ങളും, ദരിദ്രരും ഭിക്ഷുക്കളും—അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന ആരും യഥോചിതമായ ആദരവും ഉടൻ നൽകിയ ദാനവും കൊണ്ടു തൃപ്തിയില്ലാതെ ശേഷിച്ചില്ല.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rama’s deliberate liquidation and redistribution of royal and personal wealth before exile—balancing duty to family, priests, students, servants, and the poor—so that transition does not create neglect, injustice, or unmet dependence.
Wealth is framed as an instrument of dharma rather than possession: Rama explicitly treats his earnings as intended for worthy recipients (especially brahmins and dependents), and even a playful test (Trijata’s staff-throw) is redirected into compassionate giving and social satisfaction.
The Sarayu river functions as a boundary-marker in the gift narrative (the staff crosses to a cow-settlement), while cultural landmarks include Vedic pedagogical lineages (Taittirīya, Kaṭha–Kalāpa), brahmacārin identifiers (mekhalin girdle, daṇḍa staff), and formal atithi reception rites (circumambulation like worship of fire).
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.