Sarga 32

Verse 1

ततश्शासन माज्ञाय भ्रातु श्शुभतरं प्रियम् ।गत्वा स प्रविवेशाशु सुयज्ञस्य निवेशनम् ॥१॥

ਤਦੋਂ ਭਰਾ ਦੀ ਅਤਿ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ ਸੁਯਜ੍ਞ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 2

तं विप्रमग्न्यगारस्थं वन्दित्वा लक्ष्मणोऽब्रवीत् ।सखेऽभ्यागच्छ पश्य त्वं वेश्म दुष्करकारिणः ॥२॥

ਅਗਨਿਆਗਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਿੱਤਰ, ਆ; ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਵੇਖ।”

Verse 3

ततस्सन्ध्यामुपास्याशु गत्वा सौमित्रिणा सह ।जुष्टं तत्प्राविशल्लक्ष्म्या रम्यं रामनिवेशनम् ॥३॥

ਤਦ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਕਰਕੇ, ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਦੇ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੁੰਦਰ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 4

तमागतं वेदविदं प्राञ्जलिस्सीतया सह ।सुयज्ञमभिचक्राम राघवोऽग्निमिवार्चितम् ॥४॥

ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੁਯਜ्ञ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਰਾਘਵ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਸੀਤਾ ਜੀ ਸਮੇਤ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅਗਨੀ ਦੇਵ ਵਾਂਗ ਪੂਜਣਯ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verses 5-6

जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः ।सहेमसूत्रैर्मणिभिः केयूरैर्वलयैरपि ॥५॥अन्यैश्च रत्नैर्बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत् ।सुयज्ञं स तदोवाच रामस्सीता प्रचोदितः ॥६॥

ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਭਾਵ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ: ਅੰਗਦ, ਸ਼ੁਭ ਕੁੰਡਲ, ਹੇਮ-ਸੂਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਮਣੀ-ਭੂਸ਼ਣ, ਕੇਯੂਰ, ਵਲਯ-ਕੰਗਣ ਆਦਿ ਉੱਤਮ ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਯਜ੍ਞ ਦਾ ਯਥਾਵਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 7

हारं च हेमसूत्रं च भार्यायै सौम्य हारय ।रशनां चाधुना सीता दातुमिच्छति ते सखे ॥७॥

ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ ਮਿੱਤਰ, ਇਹ ਹਾਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜੰਜੀਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਲੈ ਜਾ; ਅਤੇ ਹੁਣ ਸੀਤਾ ਵੀ, ਹੇ ਸਖੇ, ਤੈਨੂੰ ਕਮਰਬੰਦ (ਰਸ਼ਨਾ) ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 8

अङ्गदानि विचित्राणि केयूराणि शुभानि च ।प्रयच्छति सखे तुभ्यं भार्यायै गच्छती वनम् ॥८॥

ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੀਤਾ, ਹੇ ਸਖੇ, ਅਦਭੁਤ ਬਣੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਅੰਗਦ ਤੇ ਕੇਯੂਰ ਆਦਿ ਗਹਿਣੇ ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਭੇਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 9

पर्यङ्कमग्य्रास्तरणं नानारत्नविभूषितम् ।तमपीच्छति वैदेही प्रतिष्ठापयितुं त्वयि ॥९॥

ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਮ ਬਿਛੌਨੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਉਹ ਪਰਯੰਕ (ਸ਼ੈਯਾ) ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਅਰਥਾਤ ਤੇਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 10

नाग श्शत्रुञ्जयो नाम मातुलोऽयं ददौ मम ।तं ते गजसहस्रेण ददामि द्विजसत्तम ॥१०॥

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ‘ਸ਼ਤ੍ਰੁੰਜਯ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਹ ਹਾਥੀ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਮਾਮੇ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 11

इत्युक्तस्स हि रामेण सुयज्ञः प्रतिगृहृयतत् ।रामलक्ष्मणसीतानां प्रयुयोजाशिष श्शुभाः ॥११॥

ਰਾਮ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਸੁਯਜ੍ਞ ਨੇ ਉਹ ਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।

Verse 12

अथ भ्रातरमव्यग्रं प्रियं रामः प्रियंवदः ।सौमित्रिं तमुवाचेदं ब्रह्मेव त्रिदशेश्वरम् ॥१२॥

ਫਿਰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਭਰਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ—ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰੇ।

Verse 13

अगस्त्यं कौशिकं चैव तावुभौ ब्राह्मणोत्तमौ ।अर्चयाहूय सौमित्रे रत्नैस्सस्यमिवाम्बुभिः ॥१३॥

ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ), ਅਗਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਤਮਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਸੱਦ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ ਦਾ ਜਲ ਖੜ੍ਹੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰਤਨਾਂ ਆਦਿ ਅਮੋਲ ਦਾਨ ਵਰਸਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਸਨਮਾਨ ਕਰ।

Verse 14

तर्पयस्व महाबाहो गोसहस्रैश्च मानद ।सुवर्णै रजतैश्चैव मणिभिश्च महाधनैः ॥१४॥

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਮਾਨ-ਦਾਤਾ! ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਮਹਾਮੁੱਲੇ ਮਣੀ-ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ।

Verses 15-16

कौसल्यां च य आशीर्भिर्भक्तः पर्युपतिष्ठति ।आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्च वेदवित् ॥१५॥तस्य यानं च दासीश्च सौमित्रे सम्प्रदापय ।कौशेयानि च वस्त्राणि यावत्तुष्यति स द्विजः ॥१६॥

ਅਤੇ ਜੋ ਭਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਤੈੱਤਿਰੀਯ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਆਚਾਰਯ, ਸੁਭਾਵ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਿਦ—ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਨ, ਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ੇਯ (ਰੇਸ਼ਮੀ) ਵਸਤ੍ਰ ਦਿੰਦਾ ਰਹੁ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਦਵਿਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 17

सूतश्चित्ररथश्चार्य सचिवस्सुचिरोषितः ।तोषयैनं महार्हैश्च रत्नैर्वस्त्रैर्धनैस्तथा ॥१७॥पशुकाभिश्च सर्वाभिर्गवां दशशतेन च ।

ਅਤੇ ਸੂਤ ਚਿਤ੍ਰਰਥ—ਮਾਣਯੋਗ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਾਡੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਆਇਆ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਅਮੋਲ ਰਤਨਾਂ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ, ਨਾਲ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ।

Verses 18-20

ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः ॥१८॥नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन ।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः ॥१९॥तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय ।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा ॥२०॥व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु ।

ਅਤੇ ਇਹ ਜੋ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤੇ ਦੰਡਧਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ—ਕਾਠਕ ਅਤੇ ਕਲਾਪ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ—ਨਿੱਤ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਸ ਅਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਰਸਿਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅੱਸੀ ਯਾਨ (ਗੱਡੀਆਂ) ਦਿਵਾ; ਅਨਾਜ ਢੋਣ ਯੋਗ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਲਿਵਾਹ ਬਲਦ, ਅਤੇ ਦੋ ਸੌ ਭਦ੍ਰਕ ਬਲਦ ਵੀ। ਅਤੇ ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਗੋਸਹਸ੍ਰ (ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ) ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾ।

Verse 21

मेखलीनां महासङ्घः कौसल्यां समुपस्थितः ॥२१॥तेषां सहस्रं सौमित्रे प्रत्येकं सम्प्रदापय ।

ਕੌਸਲਿਆ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਮੇਖਲਾ-ਧਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ। ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ (ਲਕਸ਼ਮਣ), ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ।

Verse 22

अम्बा यथा च सा नन्देत्कौसल्या मम दक्षिणाम् ॥२२॥तथा द्विजातीस्ता न्सर्वान् लक्ष्मणार्चय सर्वशः ।

ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੇਰੀ ਓਰੋਂ ਦਿੱਤੀ ਦੱਖਿਣਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਕੌਸਲਿਆ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਹਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ।

Verse 23

तत स्सपुरुषव्याघ्रस्तद्धनं लक्ष्मणः स्वयम् ॥२३॥यथोक्तं ब्राह्मणेन्द्राणांमददाद्धनदो यथा ।

ਤਦ ਪੁਰੁਸ਼-ਵਿਆਘ੍ਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪ ਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਗਿਆ ਹੋਈ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਕੁਬੇਰ ਵਾਂਗ ਧਨ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਧਨ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 24

अथाऽब्रवीद्बाष्पकलांस्तिष्ठतश्चोपजीविनः ॥२४॥सम्प्रदायबहुद्रव्यमेकैकस्योपजीवनम् ।

ਫਿਰ ਹਰ ਇਕ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧਨ ਦੇ ਕੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਗਲਾ ਭਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ:

Verse 25

लक्ष्मणस्य च यद्वेश्म गृहं च यदिदं मम ॥२५॥अशून्यं कार्यमेकैकं यावदागमनं मम ।

ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਘਰ—ਦੋਵੇਂ—ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਅਸ਼ੂਨ੍ਯ ਰੱਖਣਾ; ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਵਾਸ ਸੁੰਨਾ ਤੇ ਖਾਲੀ ਨਾ ਰਹੇ।

Verse 26

इत्युक्त्वा दुःखितं सर्वं जनं तमुपजीविनम् ॥२६॥उवाचेदं धनाध्यक्षं धनमानीयतामिति ।

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਰਾਮ ਨੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਧਨ ਲਿਆਇਆ ਜਾਵੇ।”

Verse 27

ततोऽस्य धनमाजह्रुस्सर्वमेवोपजीविनः ॥२७॥स राशिस्सुमहांस्तत्र दर्शनीयो ह्यदृश्यत ।

ਤਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ; ਉੱਥੇ ਧਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਢੇਰ ਦਿਸ ਪਿਆ—ਦੇਖਣ ਯੋਗ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਮਤਕਾਰਕ।

Verse 28

ततस्सपुरुषव्याघ्र स्तद्धनं सहलक्ष्मणः ॥२८॥द्विजेभ्यो बालवृद्धेभ्यः कृपणेभ्योऽह्यदापयत् ।

ਫਿਰ ਪੁਰਖ-ਵਿਆਘਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲਖ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਉਹ ਧਨ ਵੰਡਵਾਇਆ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ, ਬਾਲਾਂ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਕੰਗਾਲ-ਦੀਨਾਂ ਨੂੰ।

Verse 29

तत्रासीत्पिङ्गलो गार्ग्यस्त्रिजटो नाम वै द्विजः ॥२९॥क्षतवृत्तिर्वने नित्यं फालकुद्दाललाङ्गली ।

ਉੱਥੇ ਗਾਰਗ੍ਯ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਤ੍ਰਿਜਟ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦਵਿਜ ਸੀ; ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਪਿੰਗਲ; ਜੋ ਸਦਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਾਲ, ਕੁਦਾਲ ਅਤੇ ਹਲ ਨਾਲ ਖੋਦ-ਉਜਾੜ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 30

तं वृद्धं तरुणी भार्या बालानादाय दारकान् ॥३०॥अब्रवीद्बाह्मणं वाक्यं दारिद्र्येणाभिपीडिता ।

ਉਸ ਬੁੱਢੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਵਾਨ ਪਤਨੀ, ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਦਬੀ ਹੋਈ, ਨਿੱਕੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆ ਕੇ ਬੋਲ ਪਈ।

Verse 31

अपास्य फालं कुद्दालं कुरुष्व वचनं मम ॥३१॥रामं दर्शय धर्मज्ञं यदि किञ्चिदवाप्स्यसि ।

“ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ—ਇਹ ਲੋਹਾ ਤੇ ਕੂਦਾਲ ਛੱਡ ਦੇ। ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾ; ਜੇ ਕੁਝ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਉਸੇ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲੇਗਾ।”

Verse 32

स भार्यावचनं श्रुत्वा शाटीमाच्छाद्य दुश्छदाम् ॥३२॥स प्रातिष्ठत पन्थानं यत्र रामनिवेशनम् ।

ਪਤਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਟੀ-ਪੁਰਾਣੀ ਉਪਰਲੀ ਚਾਦਰ ਓੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ, ਉਸ ਰਾਹੇ ਤੁਰ ਪਿਆ।

Verse 33

भृग्वङ्गिरसमं दीप्त्या त्रिजटं जनसंसदि ॥३३॥आपञ्चमायाः कक्ष्यायाः नैनं कश्चिदवारयत् ।

ਭੀੜ-ਭਾੜ ਵਾਲੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਜਟ ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਸੀ; ਪੰਜਵੇਂ ਅੰਗਣ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ।

Verses 34-35

स राजपुत्रमासाद्य त्रिजटो वाक्यमब्रवीत् ॥३४॥निर्धनो बहुपुत्रोऽस्मि राजपुत्र महायशः ।उञ्छवृत्तिर्वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व मामिति ॥३५॥

ਤਦ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਤ੍ਰਿਜਟ ਨੇ ਆਖਿਆ— “ਹੇ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਪੁੱਤਰ! ਮੈਂ ਨਿਰਧਨ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਉਞ੍ਛਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਾਲ (ਚੁਣ-ਚੁਣ ਕੇ) ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਵੱਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰੋ।”

Verse 36

तमुवाच ततो रामः परिहास समन्वितम् ।गवां सहस्रमप्येकं न नु विश्राणितं मया ॥३६॥परिक्षिपसि दण्डेन यावत्तावदवाप्स्यसि ।

ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਹਾਸ-ਪਰਿਹਾਸ ਨਾਲ ਕਿਹਾ— “ਮੈਂ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਵੀ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਡੰਡਾ ਸੁੱਟ; ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਪਹੁੰਚੇਗਾ, ਉਤਨੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਤੈਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ ਮਿਲਣਗੀਆਂ।”

Verse 37

स शाटीं त्वरितः कट्यां सम्भ्रान्तः परिवेष्ट्य ताम् ॥३७॥आविद्ध्य दण्डं चिक्षेप सर्वप्राणेन वेगितः ।

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਘਬਰਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਟੀ ਕਮਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਧ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਲਾ ਕੇ ਡੰਡਾ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 38

स तीर्त्वा सरयूपारं दण्डस्तस्य कराच्च्युतः ॥३८॥गोव्रजे बहुसाहस्रे पपातोक्षणसन्निधौ ।

ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਛੁੱਟਿਆ ਡੰਡਾ ਸਰਯੂ ਦਾ ਪਾਰਲਾ ਕਿਨਾਰਾ ਲੰਘ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਲੇ ਗੋਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬਲਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਡਿੱਗਿਆ।

Verse 39

तं परिष्वज्य धर्मात्मा आतस्मात्सरयूतटात् ॥३९॥आनयामास ता गोपै स्त्रिजटायाश्रमं प्रति ।

ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਸਰਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਫੈਲੀਆਂ ਉਹ ਗਾਂਵਾਂ ਗੋਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤ੍ਰਿਜਟ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀਆਂ।

Verse 40

उवाच स ततो रामस्तं गार्ग्यमभिसान्त्वयन् ।मन्युर्न खलु कर्तव्यः परिहासो ह्ययं मम ॥४०॥

ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਗਾਰਗ੍ਯ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ: “ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੋ; ਇਹ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਕੇਵਲ ਮਜ਼ਾਕ ਸੀ।”

Verse 41

इदं हि तेजस्तव यद्दुरत्ययं तदेव जिज्ञासितुमिच्छता मया ।इमं भवानर्थमभि प्रचोदितो वृणीष्व किं चेदपरं व्यवस्यति ॥४१॥

“ਤੁਹਾਡਾ ਤੇਜ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਜਿੱਤ ਹੈ; ਉਸੇ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਕਰਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਚਾਹੋ ਮੰਗ ਲਵੋ।”

Verse 42

ब्रवीमि सत्येन नतेऽस्ति यन्त्रणा धनं हि यद्यन्मम विप्रकारणात् ।भवत्सु सम्यक्प्रतिपादनेन त न्मयार्जितं प्रीतियशस्करं भवेत् ॥४२॥

“ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ। ਮੇਰਾ ਜੋ ਕੁਝ ਧਨ ਹੈ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਕਮਾਈ ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਯਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬਣੇਗੀ।”

Verse 43

तत स्सभार्य स्त्रिजटो महामुनि र्गवामनीकं प्रतिगृह्य मोदितः ।यशोबलप्रीतिसुखोपबृंहणी स्तदाशिषः प्रत्यवदन्महात्मनः ॥४३॥

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਮੁਨੀ ਸਤ੍ਰਿਜਟ ਨੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਝੁੰਡ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਯਸ਼, ਬਲ, ਪ੍ਰੀਤਿ ਅਤੇ ਸੁਖ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ।

Verse 44

स चापि रामः प्रतिपूर्णमानसो महद्धनं धर्मबलैरुपार्जितम् ।नियोजयामास सुहृज्जनेऽचिरा द्यथार्हसम्मानवचः प्रचोदितः ॥४४॥

ਰਾਮ ਨੇ ਭੀ ਮਨੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਮ-ਬਲ ਨਾਲ ਉਪਾਰਜਿਤ ਮਹਾਨ ਧਨ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਸਨਮਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਆਪਣੇ ਸੁਹ੍ਰਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।

Verses 45-46

द्विज स्सुहृद्भृत्यजनोऽथवा तदा दरिद्रभिक्षाचरणश्च योऽभवत् ।न तत्र कश्चिन्न बभूव तर्पितो यथार्हसम्मानन दान सम्भ्रमैः ॥४६॥

ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੁਹ੍ਰਿਦ, ਭ੍ਰਿਤ੍ਯਜਨ, ਅਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰ ਤੇ ਭਿੱਖੂ—ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਕੋਈ ਵੀ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਰਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।