Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 32
Ayodhya KandaSarga 3246 Verses

Sarga 32

द्वात्रिंशस्सर्गः — Gifts to Suyajna and the Brahmins; Trijata’s Petition and Rama’s Charity

अयोध्याकाण्ड

అయోధ్యాకాండంలోని ద్వాత్రింశ సర్గంలో శ్రీరాముడు వనగమనానికి ముందు ధర్మానుష్ఠానంలా తన సంపదను దానంగా పంచుతాడు. లక్ష్మణుడు రాముని శుభాజ్ఞను పొంది వేదవేత్త బ్రాహ్మణుడు సుయజ్ఞుని ఇంటికి వెళ్లి రామనివాసానికి ఆహ్వానిస్తాడు. రాముడు, సీత అగ్నిసమాన పవిత్రుడిగా భావించి సుయజ్ఞునికి ప్రదక్షిణ చేసి భక్తితో సత్కరిస్తారు. సీత తన ఆభరణాలు, గృహవస్తువులను విధివిధానంగా సుయజ్ఞుని కుటుంబానికి సమర్పించగా, రాముడు ఏనుగులు సహా మహాదానాలను మరింతగా జోడిస్తాడు. తదుపరి రాముడు లక్ష్మణునికి—అగస్త్య, కౌశిక వంటి మహాబ్రాహ్మణులను, కౌసల్య సమీపంలో ఉన్న తైత్తిరీయ ఆచార్యులను, దీర్ఘకాల సేవకులైన చిత్రరథ సారథి మొదలైనవారిని, అలాగే వేదాధ్యయన విద్యార్థుల సమూహాలను (కాఠ–కలాప, మేఖలిన బ్రహ్మచారులు) యథోచితంగా గౌరవించి దానం చేయమని ఆజ్ఞాపిస్తాడు. గోవులు, రత్నభరిత శకటాలు, ఎద్దులు, వస్త్రాలు, రథాలు, పరిచారకులు మొదలైనవి నిర్దేశించి లక్ష్మణుడు కుబేరునిలా సంపదను పంచుతాడు. రాముడు తిరిగి వచ్చేవరకు రాజప్రాసాదాలు కాపాడబడాలని, కోశాన్ని బయటకు తెచ్చి ఆశ్రితులు, దరిద్రులు, దీనులకు కూడా తృప్తి కలిగేలా దానం చేయాలని చెప్పుతాడు. చివరికి దరిద్ర బ్రాహ్మణుడు త్రిజట (గార్గ్య) భార్య ప్రేరణతో సహాయం కోరుతూ వస్తాడు. రాముడు సరదాగా అతని శక్తిని పరీక్షిస్తూ ‘దండం విసిరి దానపు హద్దు చూపు’ అని అంటాడు; తరువాత అతనిని సాంత్వనపరచి తన సంపద బ్రాహ్మణహితార్థమేనని స్పష్టం చేస్తాడు. ఇలా దానం సంపూర్ణమై, ఏ బ్రాహ్మణుడూ, సేవకుడూ, పేదవాడూ, యాచకుడూ అసంతృప్తిగా మిగలడు.

Shlokas

Verse 1

ततश्शासन माज्ञाय भ्रातु श्शुभतरं प्रियम्।गत्वा स प्रविवेशाशु सुयज्ञस्य निवेशनम्।।।।

అనంతరం అన్నయ్య యొక్క అత్యంత మంగళకరమైన, ప్రియమైన ఆజ్ఞను గ్రహించి అతడు వెంటనే వెళ్లి సుయజ్ఞుని నివాసంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 2

तं विप्रमग्न्यगारस्थं वन्दित्वा लक्ष्मणोऽब्रवीत्।सखेऽभ्यागच्छ पश्य त्वं वेश्म दुष्करकारिणः।।।।

అగ్న్యాగారంలో ఉన్న ఆ బ్రాహ్మణునికి నమస్కరించి లక్ష్మణుడు అన్నాడు—“సఖా, రా; దుష్కర కార్యసాధకుడైన రాముని నివాసాన్ని చూడు।”

Verse 3

ततस्सन्ध्यामुपास्याशु गत्वा सौमित्रिणा सह।जुष्टं तत्प्राविशल्लक्ष्म्या रम्यं रामनिवेशनम्।।।।

అనంతరం ఆయన శీఘ్రంగా సంధ్యోపాసన చేసి, సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)తో కలిసి వెళ్లి, లక్ష్మీశోభితమైన రమ్యమైన రామనివాసంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 4

तमागतं वेदविदं प्राञ्जलिस्सीतया सह।सुयज्ञमभिचक्राम राघवोऽग्निमिवार्चितम्।।।।

వేదవిదుడైన సుయజ్ఞుడు వచ్చినప్పుడు రాఘవుడు (శ్రీరాముడు) సీతతో కలిసి అంజలి ఘటించి, పవిత్ర అగ్నిని ఆరాధించినట్లే అతనిని సత్కరించి ప్రదక్షిణ చేశాడు।

Verse 5

जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः।सहेमसूत्रैर्मणिभिः केयूरैर्वलयैरपि।।।।अन्यैश्च रत्नैर्बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत्।सुयज्ञं स तदोवाच रामस्सीता प्रचोदितः।।।।

కాకుత్స్థవంశీయుడైన శ్రీరాముడు ఉత్తమ స్వర్ణాభరణాలు—అంగదాలు, శుభ కుండలాలు, స్వర్ణసూత్రాలతో కూడిన మణిభూషణాలు, కేయూరాలు, వలయాలు—మరియు అనేక ఇతర రత్నాలతో సుయజ్ఞుని యథావిధిగా గౌరవించాడు। ఆపై సీత ప్రేరణతో రాముడు అతనితో అప్పుడు పలికాడు।

Verse 6

जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः।सहेमसूत्रैर्मणिभिः केयूरैर्वलयैरपि।।2.32.5।।अन्यैश्च रत्नैर्बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत्।सुयज्ञं स तदोवाच रामस्सीता प्रचोदितः।।2.32.6।।

ఇక్కడ కూడా అదే భావం—కాకుత్స్థవంశీయుడైన శ్రీరాముడు ఉత్తమ స్వర్ణాభరణాలు మరియు అనేక రత్నాలతో సుయజ్ఞుని యథోచితంగా గౌరవించాడు; ఆపై సీత ప్రేరణతో రాముడు అతనిని అప్పుడు సంభోదించాడు।

Verse 7

हारं च हेमसूत्रं च भार्यायै सौम्य हारय।रशनां चाधुना सीता दातुमिच्छति ते सखे।।।।

సౌమ్య సఖా, ఈ హారం మరియు హేమసూత్రాన్ని తీసుకో; నీ భార్యకు ఇవ్వుము. ఇంకా ఇప్పుడు సీతాదేవి ఈ రశన (కటిబంధం)ను కూడా నీకు ఇవ్వదలచింది.

Verse 8

अङ्गदानि विचित्राणि केयूराणि शुभानि च।प्रयच्छति सखे तुभ्यं भार्यायै गच्छती वनम्।।।।

సఖా, వనానికి వెళ్లుచున్న సీతాదేవి నీకు విచిత్రమైన, శుభమైన అంగదాలు మరియు కేయూరాలను ఇస్తోంది—నీ భార్యకు ఇవ్వుటకై.

Verse 9

पर्यङ्कमग्य्रास्तरणं नानारत्नविभूषितम्।तमपीच्छति वैदेही प्रतिष्ठापयितुं त्वयि।।।।

వైదేహి నానారత్నాలతో అలంకరించబడిన, ఉత్తమ ఆస్తరణంతో కప్పబడిన ఈ పర్యంకాన్ని కూడా నీ వద్ద స్థాపించమని—నీకు అప్పగించమని—ఇచ్చుచున్నది.

Verse 10

नाग श्शत्रुञ्जयो नाम मातुलोऽयं ददौ मम।तं ते गजसहस्रेण ददामि द्विजसत्तम।।।।

హే ద్విజశ్రేష్ఠా! నా మేనమామ ‘శత్రుంజయ’ అనే పేరుగల ఈ గజాన్ని నాకు ఇచ్చాడు; దానిని నేను ఇప్పుడు వెయ్యి గజాలతో కూడి మీకు దానం చేస్తున్నాను।

Verse 11

इत्युक्तस्स हि रामेण सुयज्ञः प्रतिगृहृयतत्।रामलक्ष्मणसीतानां प्रयुयोजाशिष श्शुभाः।।।।

రాముడు ఇలా పలికినప్పుడు సుయజ్ఞుడు ఆ దానాన్ని స్వీకరించి రామ-లక్ష్మణ-సీతలకు మంగళకరమైన ఆశీర్వాదాలను ప్రసాదించాడు।

Verse 12

अथ भ्रातरमव्यग्रं प्रियं रामः प्रियंवदः।सौमित्रिं तमुवाचेदं ब्रह्मेव त्रिदशेश्वरम्।।।।

అనంతరం మధురవాక్యుడైన, నిశ్చలమైన రాముడు తన ప్రియ సోదరుడు సౌమిత్రిని ఉద్దేశించి—బ్రహ్మ దేవేంద్రునితో పలికినట్లుగా—ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 13

अगस्त्यं कौशिकं चैव तावुभौ ब्राह्मणोत्तमौ।अर्चयाहूय सौमित्रे रत्नैस्सस्यमिवाम्बुभिः।।।।

హే సౌమిత్రి (లక్ష్మణా), అగస్త్యుడిని మరియు కౌశికుడిని—ఆ ఇద్దరు బ్రాహ్మణోత్తములను—ఆహ్వానించి అర్చించు; వర్షజలం నిలిచిన పంటను పోషించినట్లు, రత్నాదిదానాలతో వారిని గౌరవించు।

Verse 14

तर्पयस्व महाबाहो गोसहस्रैश्च मानद।सुवर्णै रजतैश्चैव मणिभिश्च महाधनैः।।।।

హే మహాబాహో, మానదాతా, సహస్ర గోవుల దానంతో వారిని తృప్తిపరచు; అలాగే స్వర్ణం, రజతం మరియు మహామూల్యమైన మణులతో కూడ వారిని సంతుష్టిపరచు।

Verse 15

कौसल्यां च य आशीर्भिर्भक्तः पर्युपतिष्ठति।आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्च वेदवित्।।।।तस्य यानं च दासीश्च सौमित्रे सम्प्रदापय।कौशेयानि च वस्त्राणि यावत्तुष्यति स द्विजः।।।।

మరియు కౌసల్యాదేవిని ఆశీర్వాదాలతో భక్తిగా సేవించే బ్రాహ్మణుడు—తైత్తిరీయ పరంపరలో ఆచార్యుడు, సౌమ్యరూపుడు, వేదవేత్త—అతనికి, హే సౌమిత్రి, అతడు పూర్తిగా తృప్తి చెందువరకు ఒక వాహనం, దాసీలు, కౌశేయ వస్త్రాలు సమర్పించు।

Verse 16

कौसल्यां च य आशीर्भिर्भक्तः पर्युपतिष्ठति।आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्च वेदवित्।।2.32.15।।तस्य यानं च दासीश्च सौमित्रे सम्प्रदापय।कौशेयानि च वस्त्राणि यावत्तुष्यति स द्विजः।।2.32.16।।

మరియు కౌసల్యాదేవిని ఆశీర్వాదాలతో భక్తిగా సేవించే బ్రాహ్మణుడు—తైత్తిరీయ పరంపరలో ఆచార్యుడు, సౌమ్యరూపుడు, వేదవేత్త—అతనికి, హే సౌమిత్రి, అతడు పూర్తిగా తృప్తి చెందువరకు ఒక వాహనం, దాసీలు, కౌశేయ వస్త్రాలు సమర్పించు।

Verse 17

सूतश्चित्ररथश्चार्य सचिवस्सुचिरोषितः।तोषयैनं महार्हैश्च रत्नैर्वस्त्रैर्धनैस्तथा।।।।पशुकाभिश्च सर्वाभिर्गवां दशशतेन च।

మరియు చిత్రరథుడనే సూతుడు—గౌరవనీయ సచివుడు, దీర్ఘకాలంగా మన సేవలో ఉన్నవాడు—అతనిని అమూల్య రత్నాలు, వస్త్రాలు, ధనంతోను, అలాగే అన్ని రకాల పశువులతోను, సహస్ర గోవులతోను సంతుష్టిపరచు।

Verse 18

ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।।।नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।।।तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।।।व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।

మరియు ఇక్కడ ఉన్న ఈ అనేక దండధారి బ్రహ్మచారులు—కాఠక, కాలాప పరంపరలకు చెందినవారు—నిత్య స్వాధ్యాయనిష్ఠ వల్ల ఇతర పనేమీ చేయరు. ఇతరంగా వారు ఆలస్యప్రాయులు, రుచికర భోజనప్రియులు అయినా మహనీయులచే గౌరవింపబడుతారు. వారి కోసం రత్నాలతో నిండిన ఎనభై బండ్లు ఇవ్వించు; ధాన్యవాహనానికి తగిన వెయ్యి ఎద్దులు, అలాగే రెండు వందల మంచి ఎద్దులు కూడా; ఇంకా హే సౌమిత్రి, వంటవ్యంజనాల కోసం వెయ్యి గోవులను సమకూర్చు।

Verse 19

ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।2.32.18।।नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।2.32.19।।तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।2.32.20।।व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।

మేఖలా ధరించిన బ్రహ్మచారుల మహాసమూహము కౌసల్యాదేవి సమీపమునకు వచ్చియున్నది. హే సౌమిత్రీ, వారిలో ప్రతి ఒక్కరికీ దానరూపముగా వెయ్యి చొప్పున ప్రసాదించుము।

Verse 20

ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।2.32.18।।नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।2.32.19।।तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।2.32.20।।व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।

వారికి రత్నాలతో నిండిన ఎనభై బండ్లను దానముగా ఇప్పించు; ధాన్యవాహనానికి తగిన వెయ్యి బలమైన ఎద్దులు, అలాగే రెండు వందల శ్రేష్ఠ ఎద్దులును. మరియు హే సౌమిత్రీ, వంటవ్యంజనార్థం వెయ్యి ఆవులను కూడా సమకూర్చు.

Verse 21

मेखलीनां महासङ्घः कौसल्यां समुपस्थितः।।।।तेषां सहस्रं सौमित्रे प्रत्येकं सम्प्रदापय।

మేఖలా ధరించిన బ్రహ్మచారుల మహాసమూహము కౌసల్యాదేవి సమీపమునకు వచ్చియున్నది. హే సౌమిత్రీ, వారిలో ప్రతి ఒక్కరికీ దానరూపముగా వెయ్యి చొప్పున ప్రసాదించుము।

Verse 22

अम्बा यथा च सा नन्देत्कौसल्या मम दक्षिणाम्।।।।तथा द्विजातीस्ता न्सर्वान् लक्ष्मणार्चय सर्वशः।

హే లక్ష్మణా, నా తరఫున సమర్పించే దక్షిణను పొందిన నా మాత కౌసల్యాదేవి యథావిధిగా ఆనందించునట్లు, ఆ సమస్త ద్విజులను నీవు అన్ని విధాలుగా విధివిధానములతో పూజించి సత్కరించుము।

Verse 23

तत स्सपुरुषव्याघ्रस्तद्धनं लक्ष्मणः स्वयम्।।।।यथोक्तं ब्राह्मणेन्द्राणांमददाद्धनदो यथा।

అనంతరం పురుషవ్యాఘ్రమైన లక్ష్మణుడు స్వయంగా ఆ ధనమును, చెప్పిన విధముగా, బ్రాహ్మణేంద్రులకు సమర్పించెను—ధనదుడైన కుబేరుడు ధనమిచ్చినట్లుగా।

Verse 24

अथाऽब्रवीद्बाष्पकलांस्तिष्ठतश्चोपजीविनः।।।।सम्प्रदायबहुद्रव्यमेकैकस्योपजीवनम्।

ఆపై ప్రతి ఆశ్రితునకు జీవనోపాధిగా విస్తారమైన ధనమును ఇచ్చి, కన్నీళ్లతో గొంతు బిగుసుకొని నిలిచియున్న పరిచారకులను ఉద్దేశించి రాముడు పలికెను।

Verse 25

लक्ष्मणस्य च यद्वेश्म गृहं च यदिदं मम।।।।अशून्यं कार्यमेकैकं यावदागमनं मम।

నేను తిరిగి వచ్చు వరకు లక్ష్మణుని నివాసమూ, నా ఈ గృహమూ—ప్రతి ఒక్కటి సేవకులతో నిండియుండునట్లు చూడుము; ఏదియు శూన్యముగా ఉండకూడదు।

Verse 26

इत्युक्त्वा दुःखितं सर्वं जनं तमुपजीविनम्।।।।उवाचेदं धनाध्यक्षं धनमानीयतामिति।

ఇట్లు శోకాకులమైన ఆశ్రిత జనులందరితో చెప్పి, రాముడు ధనాధ్యక్షునితో—“ధనాన్ని తీసుకురావాలి” అని ఆజ్ఞాపించాడు.

Verse 27

ततोऽस्य धनमाजह्रुस्सर्वमेवोपजीविनः।।।।स राशिस्सुमहांस्तत्र दर्शनीयो ह्यदृश्यत।

అప్పుడు ఆయన ఆశ్రితులందరూ రాముని సమస్త ధనాన్ని తెచ్చారు. అక్కడ ధనరాశి అతి మహత్తుగా కనబడింది—చూడటానికి నిజంగా విశేషంగా ఉంది.

Verse 28

ततस्सपुरुषव्याघ्र स्तद्धनं सहलक्ष्मणः।।।।द्विजेभ्यो बालवृद्धेभ्यः कृपणेभ्योऽह्यदापयत्।

ఆపై పురుషవ్యాఘ్రమైన రాముడు లక్ష్మణునితో కలిసి ఆ ధనాన్ని పంచిపెట్టించాడు—ప్రత్యేకంగా బ్రాహ్మణులకు, బాలులకు, వృద్ధులకు, దీనులకు.

Verse 29

तत्रासीत्पिङ्गलो गार्ग्यस्त्रिजटो नाम वै द्विजः।।।।क्षतवृत्तिर्वने नित्यं फालकुद्दाललाङ्गली।

అక్కడ గార్గ్య వంశానికి చెందిన త్రిజట అనే బ్రాహ్మణుడు నివసించేవాడు; వర్ణమున పింగలుడు. అతడు ఎల్లప్పుడూ అడవిలో ఫాలము, కుదాలము, నాగలి ధరించి తవ్వి-దున్ని శ్రమజీవనమే చేసేవాడు.

Verse 30

तं वृद्धं तरुणी भार्या बालानादाय दारकान्।।।।अब्रवीद्बाह्मणं वाक्यं दारिद्र्येणाभिपीडिता।

ఆ వృద్ధ బ్రాహ్మణుని యువ భార్య దారిద్ర్యంతో నలిగిపోయి, చిన్న చిన్న కుమారులను ముందుకు తీసుకొని వచ్చి, అతనితో ఈ మాటలు చెప్పింది.

Verse 31

अपास्य फालं कुद्दालं कुरुष्व वचनं मम।।।।रामं दर्शय धर्मज्ञं यदि किञ्चिदवाप्स्यसि।

“ఈ ఫాలమును, కుద్దాలమును విడిచిపెట్టి నా మాట విను. ధర్మజ్ఞుడైన రాముని దర్శించు; ఏదైనా పొందగలిగితే అది ఆయన నుంచే పొందగలవు.”

Verse 32

स भार्यावचनं श्रुत्वा शाटीमाच्छाद्य दुश्छदाम्।।।।स प्रातिष्ठत पन्थानं यत्र रामनिवेशनम्।

భార్య మాటలు విని, చిరిగిన పైవస్త్రాన్ని కప్పుకొని, రామనివాసం ఉన్న దారిలో బయలుదేరాడు।

Verse 33

भृग्वङ्गिरसमं दीप्त्या त्रिजटं जनसंसदि।।।।आपञ्चमायाः कक्ष्यायाः नैनं कश्चिदवारयत्।

జనసమూహంతో నిండిన సభలో త్రిజట భృగు-అంగిరసుల వలె తేజస్సుతో ప్రకాశించాడు; ఐదవ ప్రాంగణం వరకు అతడిని ఎవరూ ఆపలేదు।

Verse 34

स राजपुत्रमासाद्य त्रिजटो वाक्यमब्रवीत्।।।।निर्धनो बहुपुत्रोऽस्मि राजपुत्र महायशः।उञ्छवृत्तिर्वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व मामिति।।।।

రాజపుత్రుని సమీపించి త్రిజట ఇలా అన్నాడు—“మహాయశస్సుగల రాజపుత్రా! నేను దరిద్రుడను, అనేకమంది పిల్లల భారమున్నవాడను. నేను అరణ్యంలో నిత్యం ఉఞ్ఛవృత్తితో జీవిస్తాను; దయచేసి నన్ను కరుణతో పరిశీలించండి.”

Verse 35

स राजपुत्रमासाद्य त्रिजटो वाक्यमब्रवीत्।।2.32.34।।निर्धनो बहुपुत्रोऽस्मि राजपुत्र महायशः।उञ्छवृत्तिर्वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व मामिति।।2.32.35।।

రాజపుత్రుని సమీపించి త్రిజట ఇలా అన్నాడు— “మహాయశస్వీ రాజకుమారా! నేను నిర్ధనుడను, నాకు అనేక కుమారులు ఉన్నారు. అరణ్యంలో నిత్యం ఉఞ్ఛవృత్తితో జీవిస్తాను; దయచేసి నన్ను కటాక్షించండి।”

Verse 36

तमुवाच ततो राम: परिहास समन्वितम्।गवां सहस्रमप्येकं न नु विश्राणितं मया।।।।परिक्षिपसि दण्डेन यावत्तावदवाप्स्यसि।

అప్పుడు రాముడు సరదాగా అతనితో అన్నాడు— “నేను ఇంకా వెయ్యి ఆవులనైనా దానం చేయలేదు. నీ దండాన్ని విసురు; అది ఎంత దూరం చేరుతుందో అంత మేరకు ఆవులు నీకు లభిస్తాయి।”

Verse 37

स शाटीं त्वरितः कट्यां सम्भ्रान्तः परिवेष्ट्य ताम्।।।।आविद्ध्य दण्डं चिक्षेप सर्वप्राणेन वेगितः।

అతడు కలవరపడి త్వరగా తన శాటీని నడుముకు చుట్టుకొని, లక్ష్యమేసి, సర్వశక్తితో దండాన్ని విసిరాడు।

Verse 38

स तीर्त्वा सरयूपारं दण्डस्तस्य कराच्च्युतः।।।।गोव्रजे बहुसाहस्रे पपातोक्षणसन्निधौ।

అతని చేతి నుండి విడిచిన దండం సరయూ నదిని దాటి అవతలి ఒడ్డుకు చేరి, అనేక వేల గోవుల గోశాలలో ఒక ఎద్దు సమీపంలో పడింది।

Verse 39

तं परिष्वज्य धर्मात्मा आतस्मात्सरयूतटात्।।।।आनयामास ता गोपै स्त्रिजटायाश्रमं प्रति।

ధర్మాత్ముడైన రాముడు అతనిని ఆలింగనం చేసి, సరయూ తీరమువరకు విస్తరించిన ఆ గోవులను గోపులచే త్రిజట ఆశ్రమం వైపు రప్పించాడు।

Verse 40

उवाच स ततो रामस्तं गार्ग्यमभिसान्त्वयन्।मन्युर्न खलु कर्तव्यः परिहासो ह्ययं मम।।।।

అప్పుడు రాముడు ఆ గార్గ్యుని సాంత్వనపరుస్తూ ఇలా అన్నాడు— “కోపపడకండి; ఇది నా కేవలం పరిహాసమే.”

Verse 41

इदं हि तेजस्तव यद्दुरत्ययंतदेव जिज्ञासितुमिच्छता मया।इमं भवानर्थमभि प्रचोदितोवृणीष्व किं चेदपरं व्यवस्यति।।।।

“మీ తేజస్సు నిజంగా దురతిక్రమ్యమైనది; అదే తెలుసుకోవాలనే కోరికతోనే నేను మిమ్మల్ని ఈ కార్యానికి ప్రేరేపించాను. మీరు ఇంకేదైనా నిర్ణయించి ఉంటే, కోరినదాన్ని వరంగా అడగండి.”

Verse 42

ब्रवीमि सत्येन नतेऽस्ति यन्त्रणाधनं हि यद्यन्मम विप्रकारणात्।भवत्सु सम्यक्प्रतिपादनेन तन्मयार्जितं प्रीतियशस्करं भवेत्।।।।

“నేను సత్యంగా చెబుతున్నాను—మీకు ఎలాంటి ఆంక్ష లేదు. నా ధనం ఏదైనా బ్రాహ్మణుల నిమిత్తమే; మీలాంటి వారికి సమ్యకంగా దానమిచ్చినప్పుడు నా సంపాదన ఆనందం, కీర్తి కలిగించేదిగా అవుతుంది.”

Verse 43

तत स्सभार्य स्त्रिजटो महामुनिर्गवामनीकं प्रतिगृह्य मोदितः।यशोबलप्रीतिसुखोपबृंहणीस्तदाशिष: प्रत्यवदन्महात्मनः।।।।

ఆ తరువాత భార్యతో కూడిన మహాముని స్త్రిజట ఆనందంతో గోవుల సమూహాన్ని స్వీకరించి, మహాత్ముడైన రామునికి యశస్సు, బలం, ప్రీతి, సుఖం పెంపొందించే ఆశీర్వచనాలు పలికాడు।

Verse 44

स चापि रामः प्रतिपूर्णमानसोमहद्धनं धर्मबलैरुपार्जितम्।नियोजयामास सुहृज्जनेऽचिराद्यथार्हसम्मानवचः प्रचोदितः।।।।

అప్పుడు పరిపూర్ణసంతృప్తమనస్సుగల శ్రీరాముడు ధర్మబలంతో సంపాదించిన మహాధనాన్ని, యథోచిత గౌరవప్రశంసావచనాల ప్రేరణతో, ఆలస్యం చేయకుండా తన సుహృజ్జనులకు తగిన విధంగా పంచిపెట్టాడు।

Verse 45

द्विज स्सुहृद्भृत्यजनोऽथवा तदा दरिद्रभिक्षाचरणश्च योऽभवत्।न तत्र कश्चिन्न बभूव तर्पितोयथार्हसम्मानन दान सम्भ्रमैः।।2.32.46।।

ఆ సమయంలో బ్రాహ్మణులు, సుహృదులు, సేవకులు, లేదా దరిద్రులు మరియు భిక్షావృత్తితో జీవించేవారు—ఎవరైనా సరే, అక్కడ యథోచిత గౌరవం, దానం, ఉత్సాహపూర్వక సత్కారంతో తృప్తి చెందని వాడు ఎవడూ లేడు।

Verse 46

द्विज स्सुहृद्भृत्यजनोऽथवा तदादरिद्रभिक्षाचरणश्च योऽभवत्।न तत्र कश्चिन्न बभूव तर्पितोयथार्हसम्मानन दान सम्भ्रमैः।।।।

ఆ సమయంలో బ్రాహ్మణులు, మిత్రులు, సేవకులు, లేదా దరిద్రులు మరియు భిక్షుకులు—ఎవరూ అక్కడ అసంతృప్తిగా మిగలలేదు; ఎందుకంటే ప్రతి ఒక్కరికి యథోచిత గౌరవంతో పాటు వెంటనే దానం చేసి ఆదరించారు।

Frequently Asked Questions

The pivotal action is Rama’s deliberate liquidation and redistribution of royal and personal wealth before exile—balancing duty to family, priests, students, servants, and the poor—so that transition does not create neglect, injustice, or unmet dependence.

Wealth is framed as an instrument of dharma rather than possession: Rama explicitly treats his earnings as intended for worthy recipients (especially brahmins and dependents), and even a playful test (Trijata’s staff-throw) is redirected into compassionate giving and social satisfaction.

The Sarayu river functions as a boundary-marker in the gift narrative (the staff crosses to a cow-settlement), while cultural landmarks include Vedic pedagogical lineages (Taittirīya, Kaṭha–Kalāpa), brahmacārin identifiers (mekhalin girdle, daṇḍa staff), and formal atithi reception rites (circumambulation like worship of fire).

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App