Sarga 32
द्वात्रिंशस्सर्गः — Gifts to Suyajna and the Brahmins; Trijata’s Petition and Rama’s Charity
अयोध्याकाण्ड
અયોધ્યાકાંડના બત્રીસમા સર્ગમાં શ્રીરામ વનગમન પહેલાં ધર્માનુષ્ઠાનની જેમ પોતાની સંપત્તિનું વિતરણ કરે છે. લક્ષ્મણ રામની શુભ આજ્ઞા મેળવી વેદવિદ્ બ્રાહ્મણ સુયજ્ઞના ઘરે જઈ તેમને રામનિવાસે આમંત્રિત કરે છે. રામ અને સીતા અગ્નિસમાન પવિત્ર માન કરીને સુયજ્ઞનું પ્રદક્ષિણા સાથે શ્રદ્ધાપૂર્વક સ્વાગત કરે છે. સીતા પોતાના આભૂષણો અને ઘરનાં મૂલ્યવાન દ્રવ્યો વિધિપૂર્વક સુયજ્ઞના કુટુંબને અર્પે છે અને રામ હાથીઓ સહિત મહાદાનો વધુ ઉમેરે છે. પછી રામ લક્ષ્મણને આદેશ આપે છે કે અગસ્ત્ય અને કૌશિક જેવા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, કૌસલ્યાની પાસે રહેનારા તૈત્તિરીય આચાર્યો, દીર્ઘકાળના સેવકો (સારથી ચિત્રરથ વગેરે) તથા વેદાધ્યયન કરનારા વિદ્યાર્થીઓના સમૂહો (કાઠ–કલાપ, મેખલિન બ્રહ્મચારીઓ)ને યથોચિત સન્માન અને દાન આપો. ગાયો, રત્નોથી ભરેલા શકડાં, બળદ, વસ્ત્રો, રથો અને પરિચારકો વગેરે નિર્ધારિત કરીને લક્ષ્મણ કુબેરની જેમ ધન વહેંચે છે. રામ વધુમાં કહે છે કે પોતે પાછા આવે ત્યાં સુધી મહેલો સુરક્ષિત રહે અને કોષ બહાર કાઢીને આશ્રિતો, ગરીબો અને દીનોને પણ તૃપ્ત કરાય. અંતે નિર્ધન બ્રાહ્મણ ત્રિજટ (ગાર್ಗ્ય) પત્નીની પ્રેરણાથી સહાય માગવા આવે છે. રામ રમૂજમાં તેની શક્તિ અજમાવવા ‘દંડ ફેંકીને દાનની સીમા બતાવ’ કહે છે; પછી તેને સાંત્વના આપી સ્પષ્ટ કરે છે કે પોતાની સંપત્તિ બ્રાહ્મણહિત માટે જ છે. આ રીતે દાન પૂર્ણ થાય છે અને કોઈ બ્રાહ્મણ, સેવક, ગરીબ કે ભિક્ષુક અસંતોષિત રહેતો નથી.
Shlokas
Verse 1
ततश्शासन माज्ञाय भ्रातु श्शुभतरं प्रियम्।गत्वा स प्रविवेशाशु सुयज्ञस्य निवेशनम्।।।।
ત્યાર પછી ભાઈના અતિ શુભ અને પ્રિય આદેશને સમજીને, તે તરત જ જઈ સુયજ્ઞના નિવાસમાં પ્રવેશ્યો.
Verse 2
तं विप्रमग्न्यगारस्थं वन्दित्वा लक्ष्मणोऽब्रवीत्।सखेऽभ्यागच्छ पश्य त्वं वेश्म दुष्करकारिणः।।।।
અગ્નિગૃહમાં સ્થિત તે વિપ્રને વંદન કરીને લક્ષ્મણે કહ્યું: “સખા, આવો; રામ—દુષ્કર કાર્ય કરનાર—નું ગૃહ જોઈ લો.”
Verse 3
ततस्सन्ध्यामुपास्याशु गत्वा सौमित्रिणा सह।जुष्टं तत्प्राविशल्लक्ष्म्या रम्यं रामनिवेशनम्।।।।
ત્યાર પછી સંધ્યાવંદન ઝડપથી કરી, સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) સાથે ગયો અને લક્ષ્મીથી શોભિત, રમણિય એવા શ્રીરામના નિવાસમાં પ્રવેશ્યો.
Verse 4
तमागतं वेदविदं प्राञ्जलिस्सीतया सह।सुयज्ञमभिचक्राम राघवोऽग्निमिवार्चितम्।।।।
વેદવિદ્ સુયજ્ઞ આવ્યા ત્યારે રાઘવ શ્રીરામ સીતાજી સાથે પ્રાંજલિ થઈ, અગ્નિદેવની જેમ પૂજનીય એવા તેમને આદરપૂર્વક વંદન કરી પરિક્રમા કરી.
Verse 5
जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः।सहेमसूत्रैर्मणिभिः केयूरैर्वलयैरपि।।।।अन्यैश्च रत्नैर्बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत्।सुयज्ञं स तदोवाच रामस्सीता प्रचोदितः।।।।
મુખ્ય જાતરૂપમય સુવર્ણ આભૂષણો—અંગદ, શુભ કુંડળ, હેમસૂત્રસહિત મણિભૂષણ, કેયૂર, વલય તથા કંકણ—અને અનેક અન્ય રત્નો વડે કાકુત્સ્થ રામે સુયજ્ઞનું યથાવત્ પૂજન કર્યું. ત્યારબાદ સીતાની પ્રેરણાથી રામે તેને સંબોધન કર્યું.
Verse 6
जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः।सहेमसूत्रैर्मणिभिः केयूरैर्वलयैरपि।।2.32.5।।अन्यैश्च रत्नैर्बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत्।सुयज्ञं स तदोवाच रामस्सीता प्रचोदितः।।2.32.6।।
આ શ્લોકનો ભાવ એ જ છે: ઉત્તમ સુવર્ણ આભૂષણો—અંગદ, શુભ કુંડળ, હેમસૂત્રસહિત મણિભૂષણ, કેયૂર, વલય-કંકણ વગેરે તથા અનેક રત્નો વડે કાકુત્સ્થ રામે સુયજ્ઞનું યથાવત્ સન્માન કર્યું; અને સીતાની પ્રેરણાથી પછી રામે તેને સંબોધન કર્યું.
Verse 7
हारं च हेमसूत्रं च भार्यायै सौम्य हारय।रशनां चाधुना सीता दातुमिच्छति ते सखे।।।।
હે સૌમ્ય સખા, આ હાર અને સુવર્ણસૂત્ર તારી પત્ની માટે લઈ જા; અને હવે સીતા પણ, હે મિત્ર, તને કમરપટ્ટો (રશના) આપવા ઇચ્છે છે.
Verse 8
अङ्गदानि विचित्राणि केयूराणि शुभानि च।प्रयच्छति सखे तुभ्यं भार्यायै गच्छती वनम्।।।।
વનને જતી સીતા, હે સખા, અદ્ભુત રીતે ઘડાયેલા અને શુભ એવા અંગદ તથા કેયૂર જેવા આભૂષણો તારા હાથે તારી પત્ની માટે અર્પે છે.
Verse 9
पर्यङ्कमग्य्रास्तरणं नानारत्नविभूषितम्।तमपीच्छति वैदेही प्रतिष्ठापयितुं त्वयि।।।।
વૈદેહી (સીતા) પણ ઇચ્છે છે કે ઉત્તમ પાથરણથી ઢંકાયેલો અને અનેક રત્નોથી વિભૂષિત એવો પર્યંક (શય્યા) તારી પાસે સ્થાપિત—અર્થાત્ તને સોંપી—દેવામાં આવે.
Verse 10
नाग श्शत्रुञ्जयो नाम मातुलोऽयं ददौ मम।तं ते गजसहस्रेण ददामि द्विजसत्तम।।।।
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! ‘શત્રુઞ્જય’ નામનો આ હાથી મને મારા મામાએ આપ્યો હતો; હવે હું તેને હજાર હાથીઓ સાથે તમને અર્પણ કરું છું.
Verse 11
इत्युक्तस्स हि रामेण सुयज्ञः प्रतिगृहृयतत्।रामलक्ष्मणसीतानां प्रयुयोजाशिष श्शुभाः।।।।
રામે આમ કહ્યા પછી સુયજ્ઞે તે દાન સ્વીકાર્યું અને રામ, લક્ષ્મણ તથા સીતાને શુભ આશીર્વાદ આપ્યા.
Verse 12
अथ भ्रातरमव्यग्रं प्रियं रामः प्रियंवदः।सौमित्रिं तमुवाचेदं ब्रह्मेव त्रिदशेश्वरम्।।।।
પછી પ્રિયવચન બોલનાર, શાંત અને નિર્વિઘ્ન રામે પોતાના પ્રિય ભાઈ સૌમિત્રિને આ વચન કહ્યું—જેમ બ્રહ્મા દેવોએશ્વરને સંબોધે તેમ.
Verse 13
अगस्त्यं कौशिकं चैव तावुभौ ब्राह्मणोत्तमौ।अर्चयाहूय सौमित्रे रत्नैस्सस्यमिवाम्बुभिः।।।।
હે સૌમિત્રે (લક્ષ્મણ), અગસ્ત્ય અને કૌશિક—એ બંને બ્રાહ્મણોત્તમોને બોલાવી આમંત્રિત કર; અને જેમ વરસાદનું જળ ઉભા પાકને પોષે તેમ રત્નાદિ અમૂલ્ય દાન વરસાવી તેમને પૂજ્ય સન્માન આપ.
Verse 14
तर्पयस्व महाबाहो गोसहस्रैश्च मानद।सुवर्णै रजतैश्चैव मणिभिश्च महाधनैः।।।।
હે મહાબાહો, માનદાતા! ગોસહસ્ર દાનથી, તેમજ સુવર્ણ, રજત અને મહામૂલ્ય મણિ-રત્નોથી તેમને તૃપ્ત કર.
Verse 15
कौसल्यां च य आशीर्भिर्भक्तः पर्युपतिष्ठति।आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्च वेदवित्।।।।तस्य यानं च दासीश्च सौमित्रे सम्प्रदापय।कौशेयानि च वस्त्राणि यावत्तुष्यति स द्विजः।।।।
અને જે ભક્ત બ્રાહ્મણ આશીર્વાદોથી કૌસલ્યાની સેવા કરે છે—તૈત્તિરીય શાખાના આચાર્ય, સ્વરૂપે મનોહર અને વેદવિદ—હે સૌમિત્રે, તેને યાન, દાસીઓ અને કૌશેય (રેશમી) વસ્ત્રો આપ, જ્યાં સુધી એ દ્વિજ સંપૂર્ણ તૃપ્ત ન થાય.
Verse 16
कौसल्यां च य आशीर्भिर्भक्तः पर्युपतिष्ठति।आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्च वेदवित्।।2.32.15।।तस्य यानं च दासीश्च सौमित्रे सम्प्रदापय।कौशेयानि च वस्त्राणि यावत्तुष्यति स द्विजः।।2.32.16।।
અને જે ભક્ત બ્રાહ્મણ આશીર્વાદોથી કૌસલ્યાની સેવા કરે છે—તૈત્તિરીય શાખાના આચાર્ય, સ્વરૂપે મનોહર અને વેદવિદ—હે સૌમિત્રે, તેને યાન, દાસીઓ અને કૌશેય (રેશમી) વસ્ત્રો આપ, જ્યાં સુધી એ દ્વિજ સંપૂર્ણ તૃપ્ત ન થાય.
Verse 17
सूतश्चित्ररथश्चार्य सचिवस्सुचिरोषितः।तोषयैनं महार्हैश्च रत्नैर्वस्त्रैर्धनैस्तथा।।।।पशुकाभिश्च सर्वाभिर्गवां दशशतेन च।
અને સૂત ચિત્રરથ—માનનીય સલાહકાર, જે લાંબા સમયથી અમારી સેવામાં નિવાસ કરે છે—તેને પણ મહામૂલ્ય રત્નો, વસ્ત્રો અને ધનથી, તેમજ સર્વ પ્રકારના પશુઓથી અને ગવાં દશશત (હજાર) ગાયોથી પ્રસન્ન કર.
Verse 18
ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।।।नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।।।तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।।।व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।
અને અહીં આ ઘણા દંડધારી બ્રહ્મચારીઓ—કઠક અને કલાપ પરંપરામાં નિપુણ—નિત્ય સ્વાધ્યાયશીલ હોવાથી બીજું કશું કરતા નથી. અન્ય કાર્યમાં અલસ હોવા છતાં અને સ્વાદિષ્ટ ભોજનપ્રિય હોવા છતાં, મહાન લોકો પણ તેમને માન આપે છે. તેમના માટે રત્નોથી ભરેલા એંસી યાન (ગાડાં) અપાવ; ધાન વહન માટે યોગ્ય શાલિવાહના એક હજાર બળદો, તેમજ બે સો ભદ્રક બળદો પણ. અને હે સૌમિત્રે, ભોજનની વ્યવસ્થા માટે ગોસહસ્ર પણ ઉપસ્થિત કર.
Verse 19
ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।2.32.18।।नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।2.32.19।।तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।2.32.20।।व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।
મેખલા ધારણ કરેલા બ્રહ્મચારીઓનો મહાસમૂહ કૌસલ્યાદેવી પાસે ઉપસ્થિત થયો છે; હે સૌમિત્રે, એમના દરેકને એક હજાર દાનરૂપે અર્પણ કર.
Verse 20
ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।2.32.18।।नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन।अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।2.32.19।।तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।2.32.20।।व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।
તેમને રત્નોથી ભરેલા એંસી રથો દાન કરાવો; ધાન્ય વહન માટે યોગ્ય હજાર શાલિવાહ બળદો અને બે સો ભદ્રકાં બળદો પણ આપો. અને હે સૌમિત્રે, વ્યંજન તૈયાર કરવા માટે હજાર ગાયો પણ ગોઠવો.
Verse 21
मेखलीनां महासङ्घः कौसल्यां समुपस्थितः।।।।तेषां सहस्रं सौमित्रे प्रत्येकं सम्प्रदापय।
મેખલા ધારણ કરેલા બ્રહ્મચારીઓનો મહાસમૂહ કૌસલ્યાદેવી પાસે ઉપસ્થિત થયો છે; હે સૌમિત્રે, એમના દરેકને એક હજાર દાનરૂપે અર્પણ કર.
Verse 22
अम्बा यथा च सा नन्देत्कौसल्या मम दक्षिणाम्।।।।तथा द्विजातीस्ता न्सर्वान् लक्ष्मणार्चय सर्वशः।
હે લક્ષ્મણ, મારી તરફથી અર્પિત દક્ષિણાથી મારી માતા કૌસલ્યા આનંદિત થાય તે રીતે, તે સર્વ દ્વિજાતિ બ્રાહ્મણોને સર્વથા યોગ્ય રીતે સન્માનપૂર્વક પૂજ-આદર કર.
Verse 23
तत स्सपुरुषव्याघ्रस्तद्धनं लक्ष्मणः स्वयम्।।।।यथोक्तं ब्राह्मणेन्द्राणांमददाद्धनदो यथा।
પછી પુરુષવ્યાઘ્ર લક્ષ્મણે સ્વયં તે ધન, જેમ આજ્ઞા અપાઈ હતી તેમ, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠોને કૂબેર સમ ધનદાતા બનીને અર્પણ કર્યું.
Verse 24
अथाऽब्रवीद्बाष्पकलांस्तिष्ठतश्चोपजीविनः।।।।सम्प्रदायबहुद्रव्यमेकैकस्योपजीवनम्।
પછી એકેક ઉપજીવકને જીવનોપાયરૂપે બહુ ધન અર્પણ કરીને, આંસુથી ગળું ભરાઈ ઊભેલા સેવકોને રામે સંબોધન કર્યું:
Verse 25
लक्ष्मणस्य च यद्वेश्म गृहं च यदिदं मम।।।।अशून्यं कार्यमेकैकं यावदागमनं मम।
હું પાછો આવું ત્યાં સુધી, લક્ષ્મણનું તથા મારું આ ઘર—બન્નેમાં એકેક રીતે વ્યવસ્થા રાખજો; કોઈ પણ નિવાસ ખાલી અને નિર્જન ન રહે.
Verse 26
इत्युक्त्वा दुःखितं सर्वं जनं तमुपजीविनम्।।।।उवाचेदं धनाध्यक्षं धनमानीयतामिति।
એમ કહીને દુઃખિત એવા પોતાના સર્વ આશ્રિત જનને રામે સંબોધ્યા; પછી ધનાધ્યક્ષને કહ્યું: “ધન લાવી દેવામાં આવે.”
Verse 27
ततोऽस्य धनमाजह्रुस्सर्वमेवोपजीविनः।।।।स राशिस्सुमहांस्तत्र दर्शनीयो ह्यदृश्यत।
પછી તેના આશ્રિતોએ રામનું સર્વ ધન લાવી મૂક્યું; ત્યાં ધનનો અતિ વિશાળ ઢગલો દેખાયો—દેખવામાં ખરેખર અદ્ભુત.
Verse 28
ततस्सपुरुषव्याघ्र स्तद्धनं सहलक्ष्मणः।।।।द्विजेभ्यो बालवृद्धेभ्यः कृपणेभ्योऽह्यदापयत्।
પછી પુરુષવ્યાઘ્ર રામે લક્ષ્મણ સાથે તે ધન વહેંચાવ્યું—વિશેષ કરીને દ્વિજોને, બાળ અને વૃદ્ધોને, તથા કૃપણ-દીન જનને.
Verse 29
तत्रासीत्पिङ्गलो गार्ग्यस्त्रिजटो नाम वै द्विजः।।।।क्षतवृत्तिर्वने नित्यं फालकुद्दाललाङ्गली।
ત્યાં ગાર્ગ્ય વંશનો ત્રિજટ નામનો એક દ્વિજ હતો; વર્ણે પિંગળ; જે સદા વનમાં ફાળ, કુદાળ અને હળ લઈને ખોદકામ અને ખેડાણ કરીને જીવન નિર્વાહ કરતો.
Verse 30
तं वृद्धं तरुणी भार्या बालानादाय दारकान्।।।।अब्रवीद्बाह्मणं वाक्यं दारिद्र्येणाभिपीडिता।
તે વૃદ્ધ બ્રાહ્મણને તેની યુવા પત્ની, દરિદ્રતાથી પીડિત થઈ, નાનાં પુત્રોને આગળ લાવીને વચન બોલી.
Verse 31
अपास्य फालं कुद्दालं कुरुष्व वचनं मम।।।।रामं दर्शय धर्मज्ञं यदि किञ्चिदवाप्स्यसि।
“મારું વચન માન—આ લોખંડ અને કૂદાળ ફેંકી દે. ધર્મજ્ઞ શ્રીરામને જઈ દર્શન કર; જો કંઈ પ્રાપ્ત થવાનું હશે, તો તે તને એમની પાસેથી જ મળશે.”
Verse 32
स भार्यावचनं श्रुत्वा शाटीमाच्छाद्य दुश्छदाम्।।।।स प्रातिष्ठत पन्थानं यत्र रामनिवेशनम्।
પત્નીના વચન સાંભળી તેણે ફાટેલી ઉપરની ચાદર ઓઢી, જ્યાં શ્રીરામનું નિવાસ હતું તે માર્ગે ચાલવા લાગ્યો.
Verse 33
भृग्वङ्गिरसमं दीप्त्या त्रिजटं जनसंसदि।।।।आपञ्चमायाः कक्ष्यायाः नैनं कश्चिदवारयत्।
જનસમૂહથી ભરેલી સભામાં ત્રિજટ તેજમાં ભૃગુ અને અંગિરસ સમાન દીપ્તિમાન હતો; પાંચમી કક્ષ્યા સુધી પહોંચે ત્યાં સુધી કોઈએ તેને અટકાવ્યો નહીં.
Verse 34
स राजपुत्रमासाद्य त्रिजटो वाक्यमब्रवीत्।।।।निर्धनो बहुपुत्रोऽस्मि राजपुत्र महायशः।उञ्छवृत्तिर्वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व मामिति।।।।
રાજપુત્રને મળીને ત્રિજટે કહ્યું: “મહાયશસ્વી રાજપુત્ર! હું નિર્ધન છું અને ઘણા પુત્રોનો ભાર છે. વનમાં હું રોજ ઉঞ્છવૃત્તિથી જીવન ચલાવું છું; કૃપા કરીને મારી તરફ દયાદૃષ્ટિ કરો.”
Verse 35
स राजपुत्रमासाद्य त्रिजटो वाक्यमब्रवीत्।।2.32.34।।निर्धनो बहुपुत्रोऽस्मि राजपुत्र महायशः।उञ्छवृत्तिर्वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व मामिति।।2.32.35।।
ત્યારે રાજપુત્રને નજીક જઈ ત્રિજટાએ કહ્યું— “હે મહાયશસ્વી રાજપુત્ર! હું નિર્ધન છું અને મારા ઘણા પુત્રો છે. વનમાં હું રોજ ઉઞ્છવૃત્તિથી (ચૂંટીને) જીવન ચલાવું છું; કૃપા કરીને મારી તરફ દૃષ્ટિ કરો.”
Verse 36
तमुवाच ततो राम: परिहास समन्वितम्।गवां सहस्रमप्येकं न नु विश्राणितं मया।।।।परिक्षिपसि दण्डेन यावत्तावदवाप्स्यसि।
પછી રામે પરिहासભર્યા સ્વરે કહ્યું— “મેં તો હજી એક હજાર ગાયો પણ દાનમાં આપી નથી. તું દંડ ફેંક; જેટલું દૂર તે પહોંચશે, એટલી જ હદ સુધી તને ગાયો મળશે.”
Verse 37
स शाटीं त्वरितः कट्यां सम्भ्रान्तः परिवेष्ट्य ताम्।।।।आविद्ध्य दण्डं चिक्षेप सर्वप्राणेन वेगितः।
આ સાંભળીને તે ગભરાઈને ત્વરિત થયો; પોતાની શાટી કમરે વાળી બાંધી, નિશાન સાધી, સર્વ પ્રાણ લગાવી વેગથી દંડ ફેંકી દીધો.
Verse 38
स तीर्त्वा सरयूपारं दण्डस्तस्य कराच्च्युतः।।।।गोव्रजे बहुसाहस्रे पपातोक्षणसन्निधौ।
તેના હાથમાંથી છૂટેલો દંડ સરયૂ નદીનો પાર કાપીને ગયો અને અનેક હજાર ગાયો ભરેલા ગોવ્રજમાં, એક બળદની નજીક જઈ પડ્યો.
Verse 39
तं परिष्वज्य धर्मात्मा आतस्मात्सरयूतटात्।।।।आनयामास ता गोपै स्त्रिजटायाश्रमं प्रति।
ધર્માત્મા રામે તેને આલિંગન કરીને, સરયૂના તટ સુધી વિસ્તરેલી તે ગાયો ગોપાળકો દ્વારા ત્રિજટાના આશ્રમ તરફ લવડાવી.
Verse 40
उवाच स ततो रामस्तं गार्ग्यमभिसान्त्वयन्।मन्युर्न खलु कर्तव्यः परिहासो ह्ययं मम।।।।
પછી રામે ગાર્ગ્યને શાંત પાડતાં કહ્યું: “ક્રોધ ન કરશો; આ તો મારો માત્ર પરિહાસ હતો.”
Verse 41
इदं हि तेजस्तव यद्दुरत्ययंतदेव जिज्ञासितुमिच्छता मया।इमं भवानर्थमभि प्रचोदितोवृणीष्व किं चेदपरं व्यवस्यति।।।।
“તમારું તેજ તો ખરેખર અપરાજેય છે; એ જ જાણવાની ઇચ્છાથી મેં તમને આ કાર્ય તરફ પ્રેર્યા. જો આપ બીજું કંઈ નિશ્ચય કરો છો, તો જે ઇચ્છો તે માંગો.”
Verse 42
ब्रवीमि सत्येन नतेऽस्ति यन्त्रणाधनं हि यद्यन्मम विप्रकारणात्।भवत्सु सम्यक्प्रतिपादनेन तन्मयार्जितं प्रीतियशस्करं भवेत्।।।।
“હું સત્યથી કહું છું: તમારા માટે કોઈ બંધન નથી. મારું જે કંઈ ધન છે તે બ્રાહ્મણોના હિતાર્થે જ છે; અને આપ જેવા મહાત્માઓને યોગ્ય રીતે અર્પણ કરવાથી મારું ધન આનંદ અને યશ વધારનાર બને.”
Verse 43
तत स्सभार्य स्त्रिजटो महामुनिर्गवामनीकं प्रतिगृह्य मोदितः।यशोबलप्रीतिसुखोपबृंहणीस्तदाशिष: प्रत्यवदन्महात्मनः।।।।
ત્યારબાદ પત્ની સહિત મહામુનિ સ્ત્રિજટે ગાયોનો મોટો સમૂહ આનંદથી સ્વીકાર્યો અને મહાત્મા રામને એવા આશીર્વાદ આપ્યા કે જે યશ, બળ, પ્રીતિ અને સુખ વધારનાર હતા.
Verse 44
स चापि रामः प्रतिपूर्णमानसोमहद्धनं धर्मबलैरुपार्जितम्।नियोजयामास सुहृज्जनेऽचिराद्यथार्हसम्मानवचः प्रचोदितः।।।।
અને રામ પણ, મનથી પૂર્ણ તૃપ્ત થઈ, ધર્મબળે ઉપાર્જિત મહાધનને યથાર્થ સન્માન અને પ્રશંસાના વચનો વડે પ્રેરિત થઈ, વિલંબ વિના પોતાના સુહૃદજનોમાં વહેંચી દીધું.
Verse 45
द्विज स्सुहृद्भृत्यजनोऽथवा तदा दरिद्रभिक्षाचरणश्च योऽभवत्।न तत्र कश्चिन्न बभूव तर्पितोयथार्हसम्मानन दान सम्भ्रमैः।।2.32.46।।
ત્યારે દ્વિજ, સુહૃદ, ભૃત્યજન, અથવા દરિદ્ર તથા ભિક્ષાવૃત્તિથી જીવતા જે કોઈ હતા—યથાર્થ સન્માન અને દાનની ઉત્સુકતા વડે દરેકને યોગ્ય રીતે સંતોષ અપાયો; ત્યાં કોઈ પણ અતૃપ્ત ન રહ્યો.
Verse 46
द्विज स्सुहृद्भृत्यजनोऽथवा तदादरिद्रभिक्षाचरणश्च योऽभवत्।न तत्र कश्चिन्न बभूव तर्पितोयथार्हसम्मानन दान सम्भ्रमैः।।।।
દ્વિજ, સુહૃદ, ભૃત્યજન, તેમજ દરિદ્ર અને ભિક્ષુક—જે કોઈ ત્યાં હતા, યથાર્થ સન્માન અને તત્પર દાનથી સૌને સંતોષ મળ્યો; કોઈ પણ અતૃપ્ત ન રહ્યો.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rama’s deliberate liquidation and redistribution of royal and personal wealth before exile—balancing duty to family, priests, students, servants, and the poor—so that transition does not create neglect, injustice, or unmet dependence.
Wealth is framed as an instrument of dharma rather than possession: Rama explicitly treats his earnings as intended for worthy recipients (especially brahmins and dependents), and even a playful test (Trijata’s staff-throw) is redirected into compassionate giving and social satisfaction.
The Sarayu river functions as a boundary-marker in the gift narrative (the staff crosses to a cow-settlement), while cultural landmarks include Vedic pedagogical lineages (Taittirīya, Kaṭha–Kalāpa), brahmacārin identifiers (mekhalin girdle, daṇḍa staff), and formal atithi reception rites (circumambulation like worship of fire).
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.