Adhyaya 152

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके १२०९ श्लोक मिलाकर कुल १२७३ श्लोक हैं) ऑपन--माजल बछ। अकाल षट्चत्वारिंशदधिकशततमो<ध्याय: पार्वतीजीके द्वारा स्त्री-धर्मका वर्णन नारद उवाच एवमुक्त्वा महादेव: श्रोतुकाम: स्वयं प्रभु: । अनुकूलां प्रियां भार्या पारश्वस्थां समभाषत

Nārada nói: “Nói xong như vậy, Mahādeva—dẫu chính Ngài là bậc Chúa Tể—cũng khởi tâm muốn lắng nghe. Vì thế Ngài ngỏ lời với người vợ yêu dấu, hiền hòa của mình là Pārvatī, đang ngồi kề bên, mời nàng cất tiếng.”

Verse 2

श्रीमहेश्वर उवाच परावरज्ञे धर्मज्ञे तपोवननिवासिनि । साध्वि सुभ्रु सुकेशान्ते हिमवत्पर्वतात्मजे

Śrī Maheśvara nói: “Hỡi phu nhân cao quý—người thấu triệt chân lý cao và thấp, người am tường dharma, kẻ cư ngụ nơi rừng khổ hạnh; hỡi bậc hiền trinh có mày đẹp, tóc mượt; hỡi ái nữ của Himavat, tựa linh hồn của núi non.”

Verse 3

दक्षे शमदमोपेते निर्ममे धर्मचारिणि । पृच्छामि त्वां वरारोहे पृष्टा वद ममेप्सितम्‌

Hỡi người tài giỏi, đầy đủ an tĩnh và tự chế, không kiêu mạn, chuyên tâm theo hạnh chính—hỡi phu nhân dáng đẹp, ta hỏi nàng. Đã được hỏi rồi, hãy nói điều ta muốn biết.

Verse 4

श्रीमहेश्वर बोले--तपोवनमें निवास करनेवाली देवि! तुम भूत और भविष्यको जाननेवाली

Śrī Maheśvara nói: “Hỡi Nữ Thần ngự nơi rừng khổ hạnh! Nàng biết điều đã qua và điều sẽ đến; nàng hiểu thấu chân lý của dharma và chính nàng cũng sống theo dharma. Hỡi ái nữ của Himavān, bậc trinh khiết và hiền đức, tóc mày xinh đẹp! Nàng khéo léo trong việc làm, đầy đủ sự chế ngự các căn và làm chủ tâm ý. Trong nàng không hề có dấu vết của ngã mạn hay chấp thủ. Vì vậy, hỡi phu nhân dáng đẹp, ta hỏi nàng một điều; khi ta hỏi, hãy nói cho ta điều ta muốn biết. Sāvitrī, người vợ hiền của Brahmā; Śacī, người vợ thủy chung của Indra (Kauśika); Lakṣmī, ái thê của Viṣṇu; Dhṛti, vợ của Yama; Dhūmorṇā, vợ của Mārkaṇḍeya; Ṛddhi, vợ của Vaiśravaṇa (Kubera); Gaurī, vợ của Varuṇa; Suvarcalā, vợ của Sūrya; Rohiṇī, người phối ngẫu trinh chính của Candra; Svāhā, vợ của Agni; và Aditi, vợ của Kaśyapa—tất thảy các nữ thần ấy đều một lòng thờ chồng như thờ thần. Hỡi Nữ Thần, nàng hằng giao du với họ và đã hỏi họ về dharma.”

Verse 5

वरुणस्य तथा गौरी सूर्यस्य च सुवर्चला । रोहिणी शशिन: साध्वी स्वाहा चैव विभावसो:

Maheśvara nói: “Gaurī là vợ của Varuṇa; Suvarcalā là vợ của Sūrya. Rohiṇī là phối ngẫu trinh chính của Candra, và Svāhā cũng vậy, là vợ của Vibhāvasu (Agni).”

Verse 6

अदिति: कश्यपस्याथ सर्वास्ता: पतिदेवता: । पृष्टाश्नोपासिताश्वैव तास्त्वया देवि नित्यश:

Śrī Maheśvara nói: “Aditi là vợ của Kaśyapa; và quả thật, tất cả những phu nhân cao quý ấy đều một lòng thờ chồng như thờ thần. Hỡi Nữ Thần, nàng hằng đến gần họ, phụng sự và tôn kính họ, và hỏi họ về hạnh chính.”

Verse 7

तेन त्वां परिपृच्छामि धर्मज्ञे धर्मवादिनि । स्त्रीधर्म श्रोतुमिच्छामि त्वयोदाह्ृतमादित:

Vì vậy, ta hỏi nàng—bậc thông hiểu Dharma và khéo giảng giải Dharma. Ta muốn được nghe chính từ miệng nàng về nữ-dharma: bổn phận và nếp hạnh của người nữ, được trình bày trọn vẹn từ đầu đến cuối, để con đường sống đúng chính pháp được hiểu rõ ràng.

Verse 8

सधर्मचारिणी मे त्वं समशीला समचव्रता । समानसारवीर्या च तपस्तीव्रं कृतं च ते

Maheshvara nói: “Nàng là bạn đồng hành trong Dharma của ta—cùng tính nết, cùng lời nguyện như ta. Sức mạnh cốt yếu và khí phách anh hùng của nàng ngang bằng với ta, và nàng cũng đã thực hành khổ hạnh nghiêm mật.”

Verse 9

त्वया हुक्तो विशेषेण गुणवान्‌ स भविष्यति । लोके चैव त्वया देवि प्रमाणत्वमुपैष्यति,अतः देवि! तुम्हारे द्वारा कहा गया स्त्रीधर्म विशेष गुणवान्‌ होगा और लोकमें प्रमाणभूत माना जायगा

Śrī Maheśvara nói: “Vì nàng đã nói điều ấy với sự minh giải đặc biệt, lời dạy ấy sẽ trở nên dồi dào công đức; và, hỡi Devi, trong thế gian nó sẽ đạt địa vị một chuẩn mực có thẩm quyền. Bởi vậy, nữ-dharma do nàng trình bày sẽ được xem như khuôn phép dẫn đường cho hạnh kiểm.”

Verse 10

स्त्रियश्वैव विशेषेण स्त्रीजनस्य गति: परा । गौर्या गच्छति सुश्रोणि लोकेष्वेषा गति: सदा

Mahādeva nói: “Phụ nữ, và đặc biệt là cộng đồng phụ nữ, có một lộ trình tối thượng để đạt đến. Hỡi người đẹp hông thon, theo bước Gaurī mà họ đi qua các cõi—đó là con đường đã định từ muôn đời (và là nơi nương tựa cao nhất) dành cho họ.”

Verse 11

विशेषतः स्त्रियाँ ही स्त्रियोंकी परम गति हैं। सुश्रोणि! संसारमें भूतलपर यह बात सदासे प्रचलित है ।।

Śrī Maheśvara nói: “Thân ta được thành tựu khi nửa của nàng làm nửa kia của ta. Nàng là đấng hoàn thành công việc của chư thiên, và là đấng sinh thành, nâng đỡ sự tiếp nối của muôn loài trong thế gian.”

Verse 12

(प्रमदोक्तं तु यत्‌ किंचित्‌ तत्‌ स्त्रीषु बहु मन्यते । न तथा मन्यते स्त्रीषु पुरुषोक्तमनिन्दिते ।।

Maheshvara nói: “Bất cứ điều gì do chính người nữ cất lời—dẫu thốt ra trong phút lơ đãng—thường được các phụ nữ coi trọng rất nhiều. Nhưng lời do đàn ông nói thì trong giới nữ lại không được xem trọng theo cách ấy, hỡi người không tì vết. Hỡi phu nhân cát tường, nàng thấu suốt trọn vẹn pháp (dharma) vĩnh cửu và thiện lành của phụ nữ. Vậy hãy nói cho ta đầy đủ—trình bày pháp của chính nàng một cách tường tận.”

Verse 13

उमोवाच भगवन्‌ सर्वभूतेश भूतभव्यभवोत्तम । त्वत्प्रभावादियं देव वाक्‌ चैव प्रतिभाति मे

Umā thưa: “Bạch Đấng Thế Tôn, bậc Chúa tể của muôn loài, bậc Tối thượng trong những gì đã có, sẽ có và đang có—nhờ uy lực của sự hiện diện của Ngài, ôi Thần linh, những lời này hiện lên rõ ràng trong lòng con.”

Verse 14

इमास्तु नद्यो देवेश सर्वतीर्थोदकैर्युता: । उपस्पर्शनहेतोस्त्वामुपयान्ति समीपत:

Mahādeva nói: “Hỡi Chúa tể chư thiên, những dòng sông này—đầy ắp nước của mọi bến thiêng—đang tiến lại gần Ngài, đến sát bên để được tiếp xúc thánh (sự chạm vào theo nghi lễ và sự tẩy tịnh).”

Verse 15

एताभि: सह सम्मन्त्र्य प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वश: । प्रभवन्‌ यो5नहंवादी स वै पुरुष उच्यते

“Sau khi cùng những điều ấy bàn định, ta sẽ giảng giải theo thứ tự. Người nào có năng lực và uy thế, mà không nói bằng lòng tự phụ ‘ta, ta’, thì mới thật được gọi là bậc đáng làm người.”

Verse 16

उमाने कहा--भगवन्‌! सर्वभूतेश्वर! भूत

Umā thưa: “Bạch Đấng Thế Tôn, bậc Chúa tể của muôn loài—bạch Mahādeva, đấng Tối thượng, hiện thân của quá khứ, tương lai và hiện tại—nhờ uy lực của Ngài, lời nói của con đã trở nên sáng tỏ và được linh hứng; nay con có thể trình bày pháp (dharma) của phụ nữ. Nhưng, hỡi Chúa tể chư thiên, những dòng sông thượng hạng này, đầy ắp nước của mọi bến thiêng, đang đến gần Ngài để dùng cho nghi lễ tắm gội và súc uống (ācaman), hoặc để chạm vào chân Ngài. Sau khi bàn định cùng họ, con sẽ lần lượt nêu rõ bổn phận của phụ nữ. Chỉ người đàn ông nào, tuy có năng lực, mà không có ngã mạn, mới thật đáng gọi là ‘đàn ông’. (Bài kệ) “Và, hỡi Chúa tể muôn loài, người nữ luôn theo sau người nữ; và những dòng sông ưu tú ấy, được con tôn kính, ắt sẽ trở nên thuận lành, cát tường.”

Verse 17

भूतनाथ! स्त्री सदा स्त्रीका ही अनुसरण करती है। मेरे ऐसा करनेसे ये श्रेष्ठ सरिताएँ मेरे द्वारा सम्मानित होंगी ।।

Maheśvara nói: “Hỡi Chúa tể muôn loài! Người nữ luôn theo đúng đạo lý của nữ tính. Nhờ ta hành xử như vậy, những dòng sông thượng hạng này sẽ được tôn vinh qua ta. Đây là Sarasvatī thanh tịnh, bậc nhất trong các dòng sông—đứng đầu mọi dòng chảy, xuôi về hòa vào biển cả. Và nơi đây cũng có Yamunā, Narmadā, Kāverī, cùng những con sông khác chảy xuống biển.”

Verse 18

विपाशा च वितस्ता च चन्द्रभागा इरावती । शतद्भूदेंविका सिन्धु: कौशिकी गौतमी तथा

Śrī Maheśvara nói: “Vipāśā, Vitastā, Candrabhāgā, Irāvatī, Śatadrū, Devikā, Sindhu, Kauśikī và Gautamī—cùng với Yamunā, Narmadā và Kāverī, con sông xuôi về biển—đều hiện diện nơi đây. Trong các dòng sông, Sarasvatī rạng ngời là bậc tối thắng, nước nàng thánh thiện, và người ta nói nàng hòa nhập với đại dương. Những dòng ấy được xem là hàng đầu trong mọi dòng chảy.”

Verse 19

तथा देवनदी चेयं सर्वतीर्थाभिसम्भूृता । गगनाद्‌ गां गता देवी गड्जा सर्वसरिद्वरा

“Cũng vậy, dòng sông thần thánh này—Gaṅgā—được tôn kính như nơi hội tụ của mọi bến thánh (tīrtha), là bậc tối thượng trong mọi dòng chảy, đã từ cõi trời giáng xuống mặt đất và hiện diện nơi đây.”

Verse 20

इत्युक्त्वा देवदेवस्य पत्नी धर्मभृतां वरा । स्मितपूर्वमथाभाष्य सर्वास्ता: सरितस्तथा

Nói xong, Umā—phối ngẫu của Đấng Thần của các thần, bậc tối thượng trong những người giữ gìn dharma—mỉm cười dịu nhẹ, rồi ngỏ lời với tất cả các dòng sông ấy như Gaṅgā, và hỏi họ về bổn phận cùng hạnh kiểm của người nữ (strī-dharma).

Verse 21

अप्‌च्छद्‌ देवमहिषी स्त्रीधर्म धर्मवत्सला । स्त्रीधर्मकुशलास्ता वै गड़ाद्या: सरितां वरा:

Khi ấy, vương hậu thần thánh Umā—người yêu mến dharma—đã hỏi về strī-dharma. Những dòng sông thượng hạng ấy, đứng đầu là Gaṅgā, vốn tinh thông strī-dharma; nàng mỉm cười dịu dàng mà ngỏ lời với họ, rồi thỉnh vấn về strī-dharma (đạo hạnh của người nữ).

Verse 22

उमोवाच (हे पुण्या: सरित: श्रेष्ठा: सर्वपापविनाशिका: । ज्ञानविज्ञानसम्पन्ना: शृणुध्वं वचनं मम ।।

Umā nói: “Hỡi các dòng sông thánh—bậc tối thượng trong muôn dòng, kẻ tiêu trừ mọi tội lỗi, đầy đủ tri thức và sự phân minh—hãy nghe lời ta. Đấng Tôn Chủ (Śiva) đã nêu lên một câu hỏi liên quan đến dharma của phụ nữ. Ta chỉ muốn thưa với Śaṅkara về điều ấy sau khi đã thỉnh ý các ngươi.”

Verse 23

न चैकसाध्यं पश्यामि विज्ञानं भुवि कस्यचित्‌ | दिवि वा सागरगमास्तेन वो मानयाम्यहम्‌

Mahēśvara nói: “Ta không thấy có tri thức nào mà bất cứ ai trên mặt đất—hay cả trên cõi trời—có thể đạt được chỉ bằng một con đường duy nhất. Vì thế, ta tôn kính các ngươi, bởi các ngươi đã gánh lấy lối đi gian nan dẫn qua đại dương (của luân hồi).”

Verse 24

समुद्रगामिनी सरिताओ! पृथ्वीपर या स्वर्गमें मैं किसीका भी ऐसा कोई विज्ञान नहीं देखती, जिसे उसने अकेले ही--दूसरोंका सहयोग लिये बिना ही सिद्ध कर लिया हो, इसीलिये मैं आपलोगोंसे सादर सलाह लेती हूँ ।।

“Hỡi các dòng sông chảy về biển cả! Dù ở trần gian hay trên cõi trời, ta không thấy có tri thức hay thành tựu chân thật nào mà một người có thể hoàn toàn tự mình hoàn thành, không nhờ sự trợ giúp của kẻ khác. Vì vậy, ta kính cẩn cầu xin các ngươi chỉ giáo.” Khi Umā nêu câu hỏi ấy trước tất cả các dòng sông cát tường, cực kỳ thánh thiện, bậc nhất trong các sông, thì để đáp lời, họ tôn kính sông thần Gaṅgā và cử nàng đứng ra phát biểu.

Verse 25

बद्दीभिवद्धिभि: स्फीता स्त्रीधर्मज्ञा शुचिस्मिता । शैलराजसूुतां देवीं पुण्या पापभयापहा

Mahēśvara nói: “Gaṅgā, được ban cho trí tuệ dồi dào và sự phân minh chín muồi, am tường bổn phận và hạnh kiểm thích đáng của phụ nữ, mỉm cười hiền hòa trong sạch; nàng vốn thánh thiện và có thể xua tan nỗi sợ sinh từ tội lỗi. Quay về phía nữ thần Umā, ái nữ của Chúa Tể Núi non, nàng cất lời với một nụ cười nhẹ.”

Verse 26

बुद्ध्या विनयसम्पन्ना सर्वधर्मविशारदा । सस्मितं बहुबुद्धयाढद्‌या गज़ा वचनमब्रवीत्‌

Được trang bị trí phân minh và lòng khiêm cung, lại tinh thông mọi phương diện của dharma, sông thánh Gaṅgā—giàu trí tuệ—cất lời với nụ cười hiền. Bằng lời lẽ trong sạch và cát tường, nàng thưa cùng Umādevī, ái nữ của Chúa Tể Núi non, như để dẫn dắt nàng bằng lời khuyên điềm tĩnh, xua tan sợ hãi, đặt nền trên hạnh hạnh chính đáng.

Verse 27

गजड़ोवाच धन्यास्म्यनुगृहीतास्मि देवि धर्मपरायणे । या त्वं सर्वजगन्मान्या नदीं मानयसे5नघे

Gajaḍa nói: “Ôi Nữ Thần chí hướng nơi Dharma, ta thật có phúc; ta đã được ban ân lớn. Bởi dù Người được cả thế gian tôn kính, hỡi bậc vô tội, Người vẫn chọn tôn vinh cả một dòng sông nhỏ bé.”

Verse 28

प्रभवन्‌ पृच्छते यो हि सम्मानयति वा पुन: । नूनं जनमदुष्टात्मा पण्डिताख्यां स गच्छति

Maheshvara nói: “Ai đã có năng lực hay địa vị mà vẫn khiêm cung hỏi han, hoặc lại kính trọng người khác—người ấy hẳn không mang tâm địa ác. Người ấy đạt được danh tiếng và địa vị của bậc học giả.”

Verse 29

जो सब प्रकारसे समर्थ होकर भी दूसरोंसे पूछता तथा उन्हें सम्मान देता है और जिसके मनमें कभी दुष्टता नहीं आती, वह मनुष्य निस्संदेह पण्डित कहलाता है ।।

Maheshvara nói: “Người tuy hoàn toàn có năng lực mà vẫn hỏi người khác, kính trọng họ, và không để lòng ác khởi lên trong tâm—người ấy mới thật được gọi là bậc học giả. Người đầy đủ tri thức và sự hiểu biết chứng nghiệm, giỏi cân nhắc các khả năng, lại hỏi nhiều bậc thuyết giảng để trừ nghi, thì không rơi vào tai ương. Trong hội chúng, bậc trí chân chính nói năng có phân biệt; còn kẻ kiêu mạn nói khác đi—bộc lộ sự yếu đuối và thiếu vững vàng.”

Verse 30

अन्यथा बहुबुद्धयाढ्यो वाक्‍्यं वदति संसदि । अन्यथैव हाहंवादी दुर्बलं वदते वच:

Maheshvara nói: “Người giàu trí hiểu khi nói trong hội chúng thì theo một lối—điềm đạm, có phân biệt, hợp thời hợp cảnh. Còn kẻ khoe khoang tự tôn lại nói hẳn khác, thốt ra lời yếu ớt và không đáng tin. Người có tri thức và sự phân biệt thực tiễn, giỏi cân nhắc các khả năng, và đem điều nghi ngờ hỏi nhiều bậc thuyết giảng xứng đáng, thì không rơi vào khốn đốn.”

Verse 31

दिव्यज्ञाने दिवि श्रेष्ठे दिव्यपुण्यै: सहोत्थिते । त्वमेवा्हसि नो देवि स्त्रीधर्माननुभाषितुम्‌

Maheshvara nói: “Ôi Nữ Thần, chỉ riêng Người mới thật xứng đáng giảng cho chúng ta về bổn phận của người nữ—những nguyên lý cao cả đặt nền trên tri kiến thiêng, tối thượng nơi cõi trời, và cùng sinh khởi với công đức thần linh.”

Verse 32

देवि! तुम दिव्य ज्ञानसे सम्पन्न और देवलोकमें सर्वश्रेष्ठ हो। दिव्य पुण्योंके साथ तुम्हारा प्रादुर्भाव हुआ है। तुम्हीं हम सब लोगोंको स्त्री-धर्मका उपदेश देनेके योग्य हो ।।

Maheshvara nói: “Hỡi Nữ thần! Nàng đầy đủ trí tuệ thiêng liêng và là bậc tối thượng trong cõi chư thiên. Sự hiển lộ của nàng phát sinh cùng với công đức thần thánh. Chỉ riêng nàng mới xứng đáng dạy cho tất cả chúng ta về strī-dharma—bổn phận và hạnh kiểm của người nữ.” Bấy giờ, khi Nữ thần Umā—một tiên nữ tuyệt mỹ—được Gangā ca ngợi bằng nhiều lời tán dương đức hạnh và được tôn thờ, nàng đã trình bày không sót điều gì toàn bộ giáo huấn về strī-dharma, đúng như phẩm cách của bậc thiên nữ.

Verse 33

उमोवाच स्त्रीधर्मो मां प्रति यथा प्रतिभाति यथाविधि । तमहं कीर्तयिष्यामि तथैव प्रश्निता भव

Umā nói: “Theo như strī-dharma—đạo của người nữ—hiện rõ trong sự hiểu biết của ta, và theo đúng phép tắc, ta sẽ trình bày. Vậy hãy hỏi với lòng khiêm cung và khát vọng cầu tri, rồi lắng nghe cho phải đạo.”

Verse 34

स्त्रीधर्म: पूर्व एवायं विवाहे बन्धुभि: कृत: । सहधर्मचरी भर्तुर्भवत्यग्निसमीपत:

Maheshvara nói: “Bổn phận của người vợ vốn đã được thân tộc của nàng xác lập từ trước ngay trong lễ thành hôn. Bởi chính bên ngọn lửa tế tự thiêng liêng, nàng trở thành bạn đồng hành trong dharma của chồng—gắn bó để cùng chia sẻ con đường sống chính trực của chàng.”

Verse 35

सुस्वभावा सुवचना सुवृत्ता सुखदर्शना । अनन्यचित्ता सुमुखी भर्तु: सा धर्मचारिणी

Maheshvara nói: Một người nữ được xem là hành trì dharma khi bản tính hiền hòa, lời nói nhã nhặn, hạnh kiểm đoan chính; khi sự hiện diện của nàng đem lại niềm vui cho chồng; khi tâm nàng không hướng về bất cứ người đàn ông nào ngoài chồng; và khi trước mặt phu quân nàng luôn giữ nét mặt tươi hòa. Sự thủy chung và lòng kính trọng tận tụy đối với chồng như thế được nêu ra như những dấu ấn đạo đức của đời sống gia thất lấy dharma làm gốc, và là nền tảng để cùng chia phần phúc quả của dharma.

Verse 36

सा भवेद्‌ धर्मपरमा सा भवेद्‌ धर्मभागिनी । देववत्‌ सततं साध्वी या भर्तरें प्रपश्यति

Nàng được xem là người tận hiến tối thượng cho dharma; nàng là kẻ đồng hưởng phúc quả của dharma—người phụ nữ đức hạnh luôn nhìn chồng mình như một vị thần. Ý nghĩa đạo đức ở đây là: sự thủy chung bền bỉ, lòng tôn kính và nếp hạnh trong hôn nhân được nêu như một hình thức chủ yếu của đời sống chính đạo và là nguồn công đức tôn giáo.

Verse 37

शुश्रूषां परिचारं च देववद्‌ या करोति च । नान्यभावा हाविमना: सुव्रता सुखदर्शना

Śrī Maheśvara nói: “Người phụ nữ nào tận tâm hầu hạ và chăm sóc kề cận như phụng sự một vị thần—tâm không hướng về nơi khác, không dao động bởi ý niệm lưỡng lự—người ấy, kiên định trong giới nguyện, dung hòa dịu mắt, chính là hiện thân của đạo lý gia thất trong tinh thần phụng hiến.”

Verse 38

पुत्रवक्‍त्रमिवाभी क्षणं भर्तुर्वदनमी क्षते । या साध्वी नियताहारा सा भवेद्‌ धर्मचारिणी

Maheśvara nói: “Người phụ nữ nào thường nhìn gương mặt chồng như nhìn gương mặt đứa con của mình—dịu dàng, âu yếm, không vướng nghi kỵ—lại là người hiền đức, giữ nề nếp, tiết chế ăn uống, thì quả thật trở thành người bước đi trong dharma.”

Verse 39

जो पतिकी देवताके समान सेवा और परिचर्या करती हैं

Maheśvara tuyên bố rằng một người phụ nữ được gọi là kẻ thực hành dharma chân chính khi nàng phụng sự và chăm sóc chồng như phụng sự một vị thần, dâng trọn tình yêu chân thành cho riêng chàng, không sa vào giận dữ, và giữ gìn những giới nguyện cao quý một cách trung tín. Sự hiện diện của nàng làm chồng vui lòng; nàng luôn hướng mắt về gương mặt đấng phu quân như nhìn gương mặt một đứa trẻ bằng tình thương bền chặt; nàng trinh chính, kỷ luật, ăn uống điều độ. Nghe đạo lý cát tường của đời sống lứa đôi—rằng vợ chồng nên sống cùng nhau và cùng nhau thực hành chính đạo—người phụ nữ nào trở nên chí tâm với dharma và giữ giới nguyện hòa hợp với chồng thì được gọi là pativratā (người thủ tín với lời nguyện của chồng).

Verse 40

देववत्‌ सततं साध्वी भर्तारमनुपश्यति । दम्पत्योरेष वै धर्म: सहधर्मकृत: शुभ:

Maheśvara nói: “Người vợ hiền đức luôn nhìn và chăm lo cho chồng như đối với một vị thần. Đó chính là dharma của vợ chồng—con đường phúc lành của sự đồng hành trong chính đạo, cùng nhau thực hiện bổn phận.”

Verse 41

साध्वी स्त्री सदा अपने पतिको देवताके समान समझती है। पति और पत्नीका यह सहधर्म (साथ-साथ रहकर धर्माचरण करना) रूप धर्म परम मंगलमय है ।।

Śrī Maheśvara nói: Người vợ hiền đức xem chồng như một vị thần. Nếp sống đồng hành này—vợ chồng ở cùng nhau và cùng thực hành dharma—là điềm lành tối thượng. Người phụ nữ nào phụng sự và chăm sóc chồng như phụng sự thần linh; tự nguyện gắn bó với tâm tính nhu hòa, thuận thảo; giữ lòng vui sáng; thọ trì những giới nguyện cao quý và giữ dung mạo đoan trang làm đẹp lòng chồng; tâm không hướng về bất cứ ai khác; và gặp chồng với gương mặt rạng rỡ, nhã nhặn—người ấy được gọi là kẻ thực hành dharma. Và người phụ nữ nào, dẫu chồng nói lời cay nghiệt hay nhìn bằng ánh mắt soi lỗi, vẫn mỉm cười an nhiên—chỉ người ấy mới thật xứng danh pativratā (người một lòng với chồng).

Verse 42

परुषाण्यपि चोक्ता या दृष्टा दृष्टेन चक्षुषा । सुप्रसन्नमुखी भर्तुर्या नारी सा पतिव्रता

Đại Thần Mahādeva phán: Dẫu chồng nói lời cay nghiệt, dẫu nhìn nàng bằng ánh mắt soi lỗi, người phụ nữ nào vẫn giữ gương mặt an hòa, vui tươi trước chồng—điềm đạm, không lay chuyển—thì phải được biết là một pativratā, người vợ kiên định trong lời nguyện thủy chung và nếp hạnh tận tụy. Bài kệ đặt sự kiên định ấy không phải là sự thuận theo bề ngoài, mà là một kỷ luật đạo đức: bền lòng trong phụng sự và thiện ý trong hôn nhân.

Verse 43

न चन्द्रसूर्यों न तरुं पुंनाम्ना या निरीक्षते । भर्त॒वर्ज वरारोहा सा भवेद्‌ धर्मचारिणी

Śrī Maheśvara phán: “Người phụ nữ cao quý ấy, ngoài khi ở trước mặt chồng, thì không nhìn lên trăng, mặt trời, hay thậm chí một cái cây mang tên đàn ông; nàng ấy nên được xem là người thực hành dharma.”

Verse 44

दरिद्रं व्याधितं दीनमध्वना परिकर्शितम्‌ | पतिं पुत्रमिवोषपास्ते सा नारी धर्मभागिनी

Maheśvara phán: Dẫu chồng nghèo khó, bệnh tật, khốn cùng và hao mòn vì nhọc nhằn đường xa, người phụ nữ nào phụng sự chồng như phụng sự chính con trai mình, thì thật là kẻ đồng phần với dharma—tham dự vào điều chính trực bằng sự chăm nom bền bỉ và lòng tận tụy trung thành.

Verse 45

जो सुन्दरी नारी पतिके सिवा पुरुष नामधारी चन्द्रमा, सूर्य और किसी वृक्षकी ओर भी दृष्टि नहीं डालती, वही पातिव्रतधर्मका पालन करनेवाली है। जो नारी अपने दरिद्र, रोगी, दीन अथवा रास्तेकी थकावटसे खिन्न हुए पतिकी पुत्रके समान सेवा करती है, वह धर्मफलकी भागिनी होती है ।।

Śrī Maheśvara phán: Người vợ đức hạnh là người, ngoài chồng mình, không hề liếc nhìn bất cứ “đấng nam” nào—dù là Trăng, là Mặt Trời, hay bất cứ đối tượng nào có thể bị tưởng như mang tính nam. Người phụ nữ nào phụng sự chồng—dẫu chồng nghèo, bệnh, khốn cùng, hay mệt mỏi vì đường xa—dịu dàng như phụng sự một đứa con trai, thì được đồng phần trong quả phúc của dharma. Người phụ nữ có kỷ luật và tài cán, được phúc có con, yêu chồng và coi chồng như hơi thở của chính mình—người ấy xứng đáng nhận phần thưởng của chính đạo. Ai giữ lòng thanh tịnh, khéo việc gia thất, một mực thủy chung trong tình nghĩa, lấy chồng làm nguyên khí của đời mình; ai với tâm vui tươi luôn chăm nom hầu hạ, tin chồng trọn vẹn và cư xử khiêm cung—người phụ nữ ấy đạt quả dharma tối thượng.

Verse 46

शुश्रूषां परिचर्या च करोत्यविमना: सदा । सुप्रतीता विनीता च सा नारी धर्मभागिनी

Maheshvara phán: Người phụ nữ nào với tâm không vướng phiền, luôn chuyên cần phụng sự chu đáo và chăm lo việc nhà đúng mực—trọn lòng tin cậy và khiêm nhường trong nết hạnh—thì trở thành kẻ đồng phần với dharma và quả của dharma. Bài kệ xem sự thủy chung và sự phục vụ tự nguyện, được thực hiện bằng niềm vui nội tâm và đức khiêm cung, như một con đường kỷ luật đạo đức trong gia đạo, đem lại công đức tối thượng.

Verse 47

न कामेषु न भोगेषु नैश्वर्ये न सुखे तथा । स्पृहा यस्या यथा पत्यौ सा नारी धर्मभागिनी

Śrī Maheśvara phán: Người phụ nữ nào đặt trọn niềm khát vọng nơi chồng mình—đến mức nàng không còn một ham muốn tương xứng nào đối với dục lạc, hưởng thụ, quyền thế thế gian hay cả sự an nhàn—người ấy thật là kẻ đồng phần với Dharma, là bạn đồng hành trong chính đạo nhờ đức hạnh thủ tiết bền vững.

Verse 48

कल्योत्थानरतिर्नित्यं गहशुश्रूषणे रता । सुसम्मृष्टक्षया चैव गोशकृत्कृतलेपना

Mahādeva phán: “Người phụ nữ nào mỗi ngày vui lòng thức dậy đúng giờ, tận tụy chăm nom và quán xuyến việc nhà, giữ nhà cửa quét dọn sạch sẽ ngăn nắp, lại thanh tịnh hóa bằng cách trát phân bò—người ấy hiện thân cho nề nếp của một hiền thê có kỷ luật. Nhờ giữ vững gia-dharma như vậy, nàng được đầy đủ quả báo của satī-dharma.”

Verse 49

अग्निकार्यपरा नित्यं सदा पुष्पबलिप्रदा । देवतातिथि भृत्यानां निर्वाप्प पतिना सह

Maheshvara phán: “Người phụ nữ nào luôn chuyên tâm vào các nghi lễ thờ lửa thiêng, thường xuyên dâng hoa và lễ vật cúng tế, và—cùng với chồng—trước hết làm thỏa mãn chư thần, khách lữ hành và những người nương tựa trong nhà bằng phần ăn xứng đáng của họ, người ấy hiện thân cho trật tự kỷ cương của một gia thất chính nghĩa. Nhờ quả của satī-dharma (đức hạnh thủ tiết), nàng được đầy đủ công đức.”

Verse 50

शेषान्नमुपभुञ्जाना यथान्यायं यथाविधि । तुष्टपुष्टजना नित्यं नारी धर्मेण युज्यते

Maheshvara phán: Người phụ nữ nào, theo lẽ công bằng và đúng phép tắc, chỉ ăn phần cơm còn lại sau khi đã làm thỏa mãn người khác, và luôn giữ cho người trong nhà được no đủ, an vui—người ấy hợp nhất với Dharma.

Verse 51

श्वश्रूश्वशुरयो: पादौ जोषयन्ती गुणान्विता । मातापितृपरा नित्यं या नारी सा तपोधना

Mahādeva phán: Người phụ nữ nào đầy đủ đức hạnh, luôn cung kính hầu hạ dưới chân mẹ chồng và cha chồng, lại không ngừng hiếu kính với chính cha mẹ mình—người ấy được xem là giàu có bằng của cải của tapas (công phu khổ hạnh).

Verse 52

ब्राह्मणान्‌ दुर्बलानाथान्‌ दीनान्धकृपणांस्तथा । बिभर्त्यन्नेन या नारी सा पतिव्रतभागिनी

Maheshvara nói: Người phụ nữ nào dùng lương thực nuôi dưỡng các Bà-la-môn, kẻ yếu đuối, người không nơi nương tựa, kẻ nghèo khổ, người mù lòa và kẻ túng thiếu—người ấy thật sự được chia phần công đức của pativratā-dharma. Lòng thủy chung của nàng không chỉ ở nết hạnh riêng tư, mà còn hiển lộ trong bổn phận từ bi của gia thất: khi đem sự nuôi dưỡng đến cho những người dễ tổn thương, việc ấy trở thành một hành vi đạo đức và kết thành quả báo của đức hạnh người vợ.

Verse 53

व्रतं चरति या नित्यं दुश्चवरं लघुसत्त्वया । पतिचित्ता पतिहिता सा पतिव्रतभागिनी

Maheshvara nói: “Người phụ nữ nào, tuy sức lực mảnh mai, vẫn hằng ngày gánh vác và giữ trọn một lời nguyện khó khăn—tâm luôn hướng về chồng, mọi việc đều vì lợi ích của chồng—người ấy thật sự được chia phần địa vị và công đức của một pativratā (người vợ tận hiến cho chồng).”

Verse 54

जो प्रतिदिन शीघ्रतापूर्वक मर्यादाका बोध करानेवाली बुद्धिके द्वारा दुष्कर व्रतका आचरण करती है, पतिमें ही मन लगाती है और निरन्तर पतिके हित-साधनमें लगी रहती है, उसे पतिव्रत- धर्मके पालनका सुख प्राप्त होता है ।।

Maheshvara nói: Đây là việc làm có công đức lớn; tự nó là một khổ hạnh, và là phương tiện vĩnh cửu đưa đến cõi trời: khi người phụ nữ lấy chồng làm tối thượng, vững bền trong lời nguyện thủy chung, sống như một hiền phụ—luôn chuyên tâm vì lợi ích và sự phụng sự của chồng—nàng đạt được niềm an lạc do viên mãn dharma của pativratā.

Verse 55

पतिर्ि देवो नारीणां पतिर्बन्धु: पतिर्गति: । पत्या समा गतिर्नास्ति दैवतं वा यथा पति:

Mahādeva nói: “Đối với người phụ nữ, chồng chính là thần linh của nàng; chồng là thân thuộc và đấng che chở; chồng là nơi nương tựa và chốn quay về sau cùng. Không có chỗ dựa nào sánh bằng chồng, cũng không có thần minh nào có thể ví với chồng.”

Verse 56

पतिप्रसाद: स्वर्गो वा तुल्यो नार्या न वा भवेत्‌ । अहं स्वर्ग न हीच्छेयं त्वय्यप्रीते महेश्वरे

“Việc ân thuận của chồng và cõi trời có thật sự có thể xem là ngang nhau trong mắt người phụ nữ hay không—điều ấy vốn đã đáng ngờ. Ôi Maheśvara, đấng là chủ của sinh mệnh thiếp! Thiếp chẳng cầu thiên giới nếu phải để ngài không vui lòng.”

Verse 57

यद्यकार्यमधर्म वा यदि वा प्राणनाशनम्‌ । पतिर्ब्रूयाद्‌ दरिद्रो वा व्याधितो वा कथंचन

Mahādeva nói: “Dẫu người chồng—dù sa vào cảnh nghèo túng hay mắc bệnh tật cách nào đó—có truyền lệnh điều không nên làm, điều bất nghĩa, thậm chí điều dẫn đến mất mạng, thì cũng phải xem đó là bổn phận trong thời tai biến (āpaddharma) và lập tức thi hành, không do dự.”

Verse 58

आपन्नो रिपुसंस्थो वा ब्रह्मशापार्दितो5पि वा । आपद्धर्माननुप्रेक्ष्य तत्कार्यममविशड्कया

Maheśvara nói: “Nếu một người lâm vào tai biến—dù bị kẹt giữa quân thù hay thậm chí bị khổ vì lời nguyền của một bà-la-môn—thì, xét theo bổn phận của thời khốn nguy (āpaddharma), hãy làm điều cần làm, không do dự.”

Verse 59

एष देव मया प्रोक्तः स्त्रीधर्मो वचनात्‌ तव । या त्वेवंभाविनी नारी सा पतिव्रतभागिनी

Maheshvara nói: “Muôn tâu Chúa tể, vâng theo mệnh lệnh của Người, ta đã trình bày dharma của người nữ. Người đàn bà nào uốn nắn đời mình đúng như đã nói, người ấy xứng đáng được chia phần quả phúc của pativratā—lời thệ nguyện thủy chung, tận hiến với chồng như một điều thiêng.”

Verse 60

भीष्म उवाच इत्युक्त: स तु देवेश: प्रतिपूज्य गिरे: सुताम्‌ । लोकान्‌ विसर्जयामास सर्वैरनुचरैर्वृतान्‌

Bhishma nói: “Được thưa như vậy, Chúa tể của chư thiên—sau khi tôn vinh Ái nữ của Núi (Pārvatī)—bèn cho giải tán các chúng hữu tình đã tụ hội, cùng toàn thể tùy tùng của họ. Khi ấy, các đoàn linh chúng, các dòng sông, các Gandharva và các Apsara cúi đầu đảnh lễ Đức Śaṅkara rồi ai nấy trở về nơi cư ngụ của mình.”

Verse 61

ततो ययुर्भूतगणा: सरितश्न॒ यथागतम्‌ | गन्धर्वाप्सरसश्वैव प्रणम्य शिरसा भवम्‌

Rồi các đoàn linh chúng và cả các dòng sông cũng rời đi—mỗi bên trở về như lúc đã đến. Các Gandharva và các Apsara cũng vậy: cúi đầu đảnh lễ Bhava (Śiva) rồi trở về nơi cư ngụ của mình.

Verse 146

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि उमामहेश्वरसंवादे स्त्रीधर्मक थने षट्चत्वारिंशदधिकशततमो< ध्याय:

Như vậy, trong Thánh sử Mahābhārata, thuộc Anuśāsana Parva—đặc biệt trong phần nói về pháp của bố thí—trong cuộc đối thoại giữa Umā và Maheśvara, chương thuật về bổn phận và hạnh kiểm của phụ nữ đã kết thúc: đó là chương thứ một trăm bốn mươi sáu. (Câu này là lời kết chương, không nhằm đẩy diễn tiến câu chuyện.)