Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 18
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
विपाशा च वितस्ता च चन्द्रभागा इरावती । शतद्भूदेंविका सिन्धु: कौशिकी गौतमी तथा
vipāśā ca vitastā ca candrabhāgā irāvatī | śatadrū devikā sindhuḥ kauśikī gautamī tathā | yamunā narmadā caiva kāverīm atha nimnagām | ye nadīṣu uttamāḥ puṇya-salilāḥ sarasvatī virājamānāḥ samudre militaḥ | etāḥ sarva-saritāṃ prathamāḥ (pradhānāḥ) manyante |
Śrī Maheśvara nói: “Vipāśā, Vitastā, Candrabhāgā, Irāvatī, Śatadrū, Devikā, Sindhu, Kauśikī và Gautamī—cùng với Yamunā, Narmadā và Kāverī, con sông xuôi về biển—đều hiện diện nơi đây. Trong các dòng sông, Sarasvatī rạng ngời là bậc tối thắng, nước nàng thánh thiện, và người ta nói nàng hòa nhập với đại dương. Những dòng ấy được xem là hàng đầu trong mọi dòng chảy.”
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse elevates tīrtha-s and sacred rivers as sources of purification and merit, presenting a dharmic worldview where geography is ethically charged: contact with holy waters and remembrance of revered rivers supports inner cleansing and religious duty.
Śrī Maheśvara enumerates prominent rivers and singles out Sarasvatī as especially eminent and holy, describing these waterways as foremost among streams and (in the case of Sarasvatī) as reaching/merging with the ocean—part of a broader sacred-topography discourse.