Shloka 4
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
श्रीमहेश्वर बोले--तपोवनमें निवास करनेवाली देवि! तुम भूत और भविष्यको जाननेवाली
śrīmaheśvara uvāca—tapovane nivāsa-karaṇe devī! tvaṁ bhūta-bhaviṣya-jñā, dharma-tattva-vid, svayam api dharmācāra-parā ca. sundara-keśa-bhrū-lalāme satī-sādhvī himavān-kumārī! tvaṁ kārya-kuśalā, indriya-saṁyama-mano-nigraha-sampannā ca. tava ahaṁtā-mamatāyāḥ sarvathā abhāvaḥ; ataḥ varārohe! ahaṁ tvāṁ ekaṁ praśnaṁ pṛcchāmi. mama pṛṣṭe tvaṁ mama abhipreta-viṣayaṁ vada.
sāvitrī brahmaṇaḥ sādhvī, kauśikasya śacī satī; lakṣmīr viṣṇoḥ priyā bhāryā, dhṛtir bhāryā yamasya tu; mārkaṇḍeyasya dhūmorṇā, ṛddhir vaiśravaṇasya ca; varuṇasya gaurī bhāryā, sūryasya suvarcalā; candrasya rohiṇī sādhvī, agner bhāryā svāhā; kaśyapasya aditir bhāryā—etāḥ sarvāḥ pativratā devyaḥ. devī! tvaṁ etāḥ sarvāḥ sadā saṅgatā, etābhyaś ca dharma-vārtāṁ pṛṣṭavatī asi.
Śrī Maheśvara nói: “Hỡi Nữ Thần ngự nơi rừng khổ hạnh! Nàng biết điều đã qua và điều sẽ đến; nàng hiểu thấu chân lý của dharma và chính nàng cũng sống theo dharma. Hỡi ái nữ của Himavān, bậc trinh khiết và hiền đức, tóc mày xinh đẹp! Nàng khéo léo trong việc làm, đầy đủ sự chế ngự các căn và làm chủ tâm ý. Trong nàng không hề có dấu vết của ngã mạn hay chấp thủ. Vì vậy, hỡi phu nhân dáng đẹp, ta hỏi nàng một điều; khi ta hỏi, hãy nói cho ta điều ta muốn biết. Sāvitrī, người vợ hiền của Brahmā; Śacī, người vợ thủy chung của Indra (Kauśika); Lakṣmī, ái thê của Viṣṇu; Dhṛti, vợ của Yama; Dhūmorṇā, vợ của Mārkaṇḍeya; Ṛddhi, vợ của Vaiśravaṇa (Kubera); Gaurī, vợ của Varuṇa; Suvarcalā, vợ của Sūrya; Rohiṇī, người phối ngẫu trinh chính của Candra; Svāhā, vợ của Agni; và Aditi, vợ của Kaśyapa—tất thảy các nữ thần ấy đều một lòng thờ chồng như thờ thần. Hỡi Nữ Thần, nàng hằng giao du với họ và đã hỏi họ về dharma.”
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage frames dharma as lived discipline: true virtue is marked by self-restraint (control of senses and mind) and inner purity (absence of ego and possessiveness). It also presents a traditional ethical ideal—pativratā-dharma—by listing exemplary divine wives as models of steadfastness and righteous conduct.
Maheśvara addresses the Goddess in an ascetic forest setting, praises her spiritual qualifications, and prepares to question her. He then cites a roster of renowned virtuous wives (of gods and sages), noting that she has associated with them and learned dharma through their counsel—setting the stage for a discussion on righteous conduct.