Shloka 45
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
जो सुन्दरी नारी पतिके सिवा पुरुष नामधारी चन्द्रमा, सूर्य और किसी वृक्षकी ओर भी दृष्टि नहीं डालती, वही पातिव्रतधर्मका पालन करनेवाली है। जो नारी अपने दरिद्र, रोगी, दीन अथवा रास्तेकी थकावटसे खिन्न हुए पतिकी पुत्रके समान सेवा करती है, वह धर्मफलकी भागिनी होती है ।।
śrīmaheśvara uvāca | yā sundarī nārī patike sivā puruṣa-nāmadhārī candramā sūrya anyasya vṛkṣasya vā api ora dṛṣṭiṁ na dālayati, sā eva pātivratadharmasya pālanakartrī | yā nārī sva-daridraṁ rogīnaṁ dīnaṁ athavā patha-śramena khinnaṁ patiṁ putrasya iva sevate, sā dharma-phalasyā bhāginī bhavati || yā nārī prayatā dakṣā yā nārī putriṇī bhavet | patipriyā patiprāṇā sā nārī dharmabhāginī || yā strī sva-hṛdayaṁ śuddhaṁ rakṣati, gṛhakāryeṣu kuśalā, putravatī, patyā saha premṇā vartate, patiṁ ca eva prāṇān iva manyate, sā eva dharma-phalaprāptaye adhikāriṇī | yā sadā prasanna-cittena patyāḥ sevā-śuśrūṣāyāṁ yuktā tiṣṭhati, patyau pūrṇa-viśvāsaṁ karoti, tena saha vinaya-pūrvaṁ vyavaharati, sā nārī dharmasya śreṣṭha-phalasya bhāginī bhavati |
Śrī Maheśvara phán: Người vợ đức hạnh là người, ngoài chồng mình, không hề liếc nhìn bất cứ “đấng nam” nào—dù là Trăng, là Mặt Trời, hay bất cứ đối tượng nào có thể bị tưởng như mang tính nam. Người phụ nữ nào phụng sự chồng—dẫu chồng nghèo, bệnh, khốn cùng, hay mệt mỏi vì đường xa—dịu dàng như phụng sự một đứa con trai, thì được đồng phần trong quả phúc của dharma. Người phụ nữ có kỷ luật và tài cán, được phúc có con, yêu chồng và coi chồng như hơi thở của chính mình—người ấy xứng đáng nhận phần thưởng của chính đạo. Ai giữ lòng thanh tịnh, khéo việc gia thất, một mực thủy chung trong tình nghĩa, lấy chồng làm nguyên khí của đời mình; ai với tâm vui tươi luôn chăm nom hầu hạ, tin chồng trọn vẹn và cư xử khiêm cung—người phụ nữ ấy đạt quả dharma tối thượng.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage defines pātivratadharma as disciplined fidelity, purity of heart, competent household conduct, and compassionate service to one’s husband in all conditions (poverty, illness, fatigue), coupled with trust and humble behavior—these qualities are said to yield the highest fruits of dharma.
In Anuśāsana Parva’s didactic setting, Śrī Maheśvara delivers a moral instruction describing the marks of an ideal devoted wife and the spiritual merit (dharma-phala) attributed to such conduct.