Jyotisha & Yuddhajayarnava
Astrology & Military Strategy
Covers Vedic astrology (jyotisha) including planetary movements, omens, and muhurtas alongside military strategy and the science of warfare victory.
Adhyayas in Jyotisha & Yuddhajayarnava
Adhyaya 121
अध्याय १२१ — ज्योतिःशास्त्रम् (Jyotiḥśāstra / Astral Science)
ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୟୋତିଷଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟର ବିବେକମୟ ବିଜ୍ଞାନ ଭାବେ ସଂକ୍ଷେପ ସାରରୂପେ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ମୁହୂର୍ତ୍ତ-ନିର୍ଦ୍ଦେଶିକା ପରି: ବିବାହରେ ନକ୍ଷତ୍ର-ସମ୍ବନ୍ଧ (ଷଟ୍କାଷ୍ଟକ ଦୋଷ ବର୍ଜନ), କିଛି ଗ୍ରହ-ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଅସ୍ତାବସ୍ଥାରେ (ବିଶେଷତଃ ଗୁରୁ–ଶୁକ୍ର) ନିଷେଧ, ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ବକ୍ର/ଅତିଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ବର୍ଜ୍ୟକାଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରେ। ପୁଂସବନ, ଅନ୍ନପ୍ରାଶନ, ଚୂଡା/କର୍ଣ୍ଣବେଧ, ଉପନୟନ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମ, ଔଷଧସେବନ, ରୋଗମୋଚନ ସ୍ନାନ ଓ ବାଣିଜ୍ୟରେ (କିଛି ନକ୍ଷତ୍ରରେ କ୍ରୟ/ବିକ୍ରୟ) ସମୟନିୟମ ଦିଏ। ଶ୍ରୀଂ–ହ୍ରୀଂ ସମ୍ପୁଟ, ସ୍ତମ୍ଭନ, ମୃତ୍ୟୁନିବାରଣ ଭଳି ମନ୍ତ୍ର-ଯନ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ ମଧ୍ୟ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ପରେ ଭାବଫଳ, ନବତାରା/ତାରାବଳ, ତ୍ରିପୁଷ୍କର ଯୋଗ, କରଣ ଦ୍ୱାରା ସଂକ୍ରାନ୍ତି-ନିମିତ୍ତ, ଗ୍ରହଣ ପୁଣ୍ୟବିଧାନ ଓ ଶେଷରେ ଗ୍ରହଦଶା କାଳମାନ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ସମଗ୍ରରେ କାଳଜ୍ଞାନକୁ ଧର୍ମ, କର୍ମସିଦ୍ଧି, ସମାଜସ୍ଥିରତା, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ରକ୍ଷାର ସାଧନ କୁହାଯାଇଛି।
Adhyaya 122
Chapter 122 — Kāla-gaṇana (Computation of Time)
ଅଗ୍ନି ସୂର୍ଯ୍ୟଗତି ଆଧାରିତ ସୁସଂଗଠିତ କାଳ-ଗଣନା (ସମାଗଣ) ଏବଂ ଚୈତ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଚାନ୍ଦ୍ରମାସ କ୍ରମକୁ ପ୍ରାଯୁକ୍ତିକ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି। ସଂଖ୍ୟାଶବ୍ଦ/ସଙ୍କେତ ଓ ସ୍ଥାନକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ଗଣନା କରି ବାର, ତିଥି, ନାଡ଼ୀ/ଘଟିକା, ନକ୍ଷତ୍ର, ଯୋଗ ଓ କରଣ ଭଳି ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପଦ୍ଧତି ଦିଆଯାଇଛି। ବିୟୋଗ, 60 ଦ୍ୱାରା ଗୁଣନ, ଭାଗଫଳ-ଶେଷ, ଋଣ/ନେଗେଟିଭ (‘ଦେୟ’) ମୂଲ୍ୟ ପରିଚାଳନା, ମାସାନୁସାରେ ସଂଶୋଧନ, ଏବଂ କିଛି ରାଶିରୁ ପ୍ରତିଲୋମ ଗଣନା ଭଳି ବିଶେଷ ନିୟମ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଅଶୌଚ କିମ୍ବା ପ୍ରକ୍ରିୟାଭେଦରୁ ହୋଇଥିବା ତ୍ରୁଟି ପାଇଁ ଗଣିତୀୟ ତଫାତ ଅନୁପାତରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ହୋମାଦି ପ୍ରତିପୂରଣ ଅର୍ପଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳେ। ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ରମାନ ସମ କରି ଯୋଗ ସ୍ଥିର କରିବା ଓ ପ୍ରତିପଦାରେ କିନ୍ତୁଘ୍ନ ସହ କରଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନିୟମ ଦେଇ, ଯଥାକାଳ କର୍ମ, ସାମାଜିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ବିଶ୍ୱଧର୍ମ ସହ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମେଳାଇବାର ଧାର୍ମିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଭାବେ କାଳଗଣନାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଛି।
Adhyaya 123
युद्धजयार्णवीयनानायोगाः (Various Yogas from the Yuddha-jayārṇava)
ପୂର୍ବ ଅଂଶରେ କାଳ-ଗଣନା (ସମୟ ଗଣିତ) ସମାପ୍ତ କରି ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ‘ଯୁଦ୍ଧଜୟାର୍ଣବ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ଯୁଦ୍ଧ-ବିଜୟବିଦ୍ୟାର ସାର ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ତିଥିକୁ ନନ୍ଦା ଆଦି ବର୍ଗରେ ବିଭାଜନ କରି କାର୍ଯ୍ୟ-ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ, ଏବଂ ଅକ୍ଷର-ସମୂହକୁ ଗ୍ରହାଧିପତିଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ି ଭାଷିକ-ଆକାଶୀୟ ସଙ୍କେତଜାଲ ଭାବେ ଶକୁନ/ଦିବ୍ୟଜ୍ଞାନ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ନାଡ଼ୀ-ସ୍ପନ୍ଦନ, ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ ଓ ପଳ ଆଦି କାଳମାନ ଦ୍ୱାରା ଦେହ-କାଳ ସଙ୍କେତରୁ ଫଳ-ନିର୍ଣ୍ଣୟ କୁହାଯାଇଛି। ପରେ ସ୍ୱରୋଦୟ-ଚକ୍ର, ଶନି-ଚକ୍ର, କୂର୍ମ-ଚକ୍ର ଓ ରାହୁ-ଚକ୍ରର ବିଭାଗ, ଦିଗ୍-ସ୍ଥାପନ ଓ ମୃତ୍ୟୁଦାୟକ ଅଂଶ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ନକ୍ଷତ୍ର-ମୁହୂର୍ତ୍ତ ନାମରେ କେଉଁ ସମୟରେ କେଉଁ କର୍ମ ଯୋଗ୍ୟ ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ। ଶେଷରେ ଭୈରବ-ମନ୍ତ୍ରର ରକ୍ଷାପ୍ରୟୋଗ—ଶିଖାବନ୍ଧ, ତିଳକ, ଅଞ୍ଜନ, ଧୂପ-ଲେପନ—ଏବଂ ଧାରଣୀୟ ଔଷଧି, ବଶୀକରଣ-ଯୋଗ, ତିଳକ-ଲେପ, ତେଲ ଆଦି ବିଜୟାର୍ଥେ କୁହାଯାଇଛି; ଏଭଳି ଜ୍ୟୋତିଷ, ଆଚାର-ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଓ ଔଷଧପ୍ରୟୋଗର ଧର୍ମାନୁଗତ ସମନ୍ୱୟ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
Adhyaya 124
Chapter 124 — युद्धजयार्णवीयज्योतिःशास्त्रसारः (Essence of the Jyotiḥśāstra of the Yuddhajayārṇava)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଯୁଦ୍ଧଜୟାର୍ଣବ-ଆଧାରିତ ଜ୍ୟୋତିଷଶାସ୍ତ୍ରର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧବିଜୟକୁ ପବିତ୍ର-ପ୍ରାୟୋଗିକ ଢାଞ୍ଚା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଏ—ବର୍ଣ୍ଣ, ବୀଜାକ୍ଷର, ମନ୍ତ୍ର-ପୀଠ, ନାଡ଼ୀ ଓ ଔଷଧି ଆଦି ସହାୟ ଦ୍ରବ୍ୟ। ଅଗ୍ନି, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଉମା-ପ୍ରତି ଉପଦେଶକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ବିବେକ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରଧ୍ୱନିର ସଠିକ୍ ଅନୁରୂପତାକୁ ରଣଜୟର କାରଣ ବୋଲି କହନ୍ତି। ପରେ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତିର ମୂଳ ସୃଷ୍ଟିତତ୍ତ୍ୱରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ—ଶକ୍ତି ପଞ୍ଚଦଶାକ୍ଷରୀ ସାମର୍ଥ୍ୟରୂପେ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇ ବିଶ୍ୱପ୍ରବାହ ଘଟାଏ; ‘ପଞ୍ଚ ମନ୍ତ୍ର’ ମନ୍ତ୍ର-ପୀଠକୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଜୀବନ-ମରଣ ତତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ତାପରେ ବେଦମନ୍ତ୍ର-ଦେବତା ସମ୍ବନ୍ଧ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ସ୍ୱର-କଳା, ଅନ୍ତର୍ନାଦ, ମୋକ୍ଷସୂଚକ ‘ଇକାର’, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ଶକ୍ତି-ନାଡ଼ୀ ସମ୍ବନ୍ଧ ଅନୁକ୍ରମେ ଦିଆଯାଏ। ଶେଷରେ ରଣବିଜୟ ପାଇଁ ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ ଓ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ପୂଜାର ବିଧାନ ରହିଛି; ମନ୍ତ୍ର-ପୀଠ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମନ୍ତ୍ରପ୍ରାଣ ମୃତପ୍ରାୟ ହୁଏ—ଏହା ଦୃଢ଼ କରାଯାଏ।
Adhyaya 125
Adhyāya 125 — Karṇamoṭī Mahāvidyā, Svarodaya-Prāṇa Doctrine, and Yuddha-Jaya Jyotiṣa
ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧଜୟ ପାଇଁ ଏମିତି ଜ୍ଞାନ ଶିଖାନ୍ତି ଯେଉଁଥିରେ ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା, ସୂକ୍ଷ୍ମଶରୀର-ପ୍ରାଣତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଯୁଦ୍ଧ-ଜ୍ୟୋତିଷ ଏକତ୍ର ହୁଏ। ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭ କର୍ଣ୍ଣମୋଟୀ-ମନ୍ତ୍ରରୁ; ଏହା କ୍ରୋଧାତ୍ମକ ପ୍ରୟୋଗରୂପେ ମରଣ/ପାତନ, ମୋହନ ଓ ଉଚ୍ଚାଟନ କର୍ମରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ପରେ ସ୍ୱରୋଦୟ (ସ୍ୱରପ୍ରବାହ) ଓ ନାଭିରୁ ହୃଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଣଗତି ଆଧାରରେ ଏହାକୁ ‘ମହାବିଦ୍ୟା’ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। କାନ/ଆଖି ଭେଦନ ଭଳି ମର୍ମ-ତର୍କ ଏବଂ ହୃଦୟ–ପାୟୁ–କଣ୍ଠ ଆନ୍ତରିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ୱର, ଦାହ ଆଦି ଉପଦ୍ରବ ଓ ଶତ୍ରୁବଳ ପ୍ରତିରୋଧର ଉପାୟ ଦିଆଯାଇଛି। ପରେ ବାୟୁଚକ୍ର, ତେଜସ ଓ ରସଚକ୍ରରେ ଶକ୍ତିବିନ୍ୟାସ, ୩୨ ମାତୃକାଙ୍କ ଅଷ୍ଟକକ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ପଞ୍ଚବର୍ଗ ବର୍ଣ୍ଣଶକ୍ତିରେ ଜୟସାଧନ, ତାପରେ ତିଥି–ନକ୍ଷତ୍ର–ବାର ଯୋଗ, ଦୃଷ୍ଟି, ପୂର୍ଣ୍ଣ/ରିକ୍ତ ରାଶି-ନ୍ୟାୟ ଓ ଗ୍ରହଫଳ ଯୁଦ୍ଧନିର୍ଣ୍ଣୟ ଦିଆଯାଇଛି। ଦେହଚିହ୍ନ ଶକୁନ, ରାହୁଚକ୍ର ଦିଗନୁକ୍ରମ ଓ ଜୟଲକ୍ଷଣ ପରେ ସ୍ତମ୍ଭନ, ଔଷଧ/ତାବିଜ ରକ୍ଷା, ଶ୍ମଶାନାଗ୍ନି ପ୍ରୟୋଗ ଏବଂ ହନୁମାନ ପଟ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଶତ୍ରୁ ପଳାୟନ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
Adhyaya 126
Chapter 126 — Nakṣatra-nirṇaya (Determination of the Lunar Mansions) and Rāhu-Based Victory/Defeat Omens
ଈଶ୍ୱର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ, ତାହାକୁ ଶିର, ମୁଖ, ନେତ୍ର, ହୃଦୟ, ଅଙ୍ଗ, କଟି, ପୁଛ୍ଛ ଇତ୍ୟାଦି ଦେହଭାଗ ସହ ଯୋଡ଼ି “ନକ୍ଷତ୍ର-ଦେହଗୋଳ” ମାଧ୍ୟମରେ ଶୁଭାଶୁଭ ଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କହନ୍ତି। ପରେ ଯୁଦ୍ଧଜୟାର୍ଣ୍ଣବ ଶୈଳୀରେ ରାହୁଙ୍କ ସର୍ପଫଣା-ଚିତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି—୨୮ଟି ବିନ୍ଦୁ ଲେଖି, ରାହୁସ୍ଥିତ ନକ୍ଷତ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ୨୭ ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ସଜାଇବା; ଏଥିରେ ବିଶେଷତଃ ସପ୍ତମ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସ୍ଥାନ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ/ଦୋଷ ସୂଚକ, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ମାନ, ବିଜୟ, କୀର୍ତ୍ତିଦାୟକ। ଯାମର ଅର୍ଧବିଭାଗର ଗ୍ରହାଧିପତି ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ଶନି–ସୂର୍ଯ୍ୟ–ରାହୁକୁ “ପଛେ” ରଖିଲେ ଯୁଦ୍ଧ, ଯାତ୍ରା ଓ ଜୁଆରେ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ ବୋଲି ନୀତି କହାଯାଇଛି। ପରେ ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ସ୍ଥିର, ଶୀଘ୍ର, ମୃଦୁ, ଉଗ୍ର ଏବଂ ପିତୃ/ନୈଋତ ଆଦି ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭାଜନ କରି ଯାତ୍ରା, ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ନିର୍ମାଣ, ଖନନ, ରାଜକର୍ମ ପାଇଁ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଶେଷରେ ତିଥି-ଦାହ ନିୟମ, ତିଥି–ବାର–ନକ୍ଷତ୍ର ତ୍ରିପୁଷ୍କର ଯୋଗରେ ଫଳବୃଦ୍ଧି, ଯାତ୍ରା-ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ସୂଚନା, ଏବଂ ଗଣ୍ଡାନ୍ତ ପରି ଭୟଙ୍କର ସନ୍ଧିରେ ଶୁଭକର୍ମ ଓ ପ୍ରସବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ଝୁମ୍ପ ଥାଏ ବୋଲି ସତର୍କତା ଦିଆଯାଇଛି।
Adhyaya 127
Determination of the Nakṣatras (नक्षत्रनिर्णयः) — Chapter Conclusion Notice
ଏହି ଖଣ୍ଡଟି ଗ୍ରନ୍ଥର ଏକ ‘ସନ୍ଧି’ ଭାବେ କାମ କରେ—ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ “ନକ୍ଷତ୍ର-ନିର୍ଣ୍ଣୟ” ଅଧ୍ୟାୟର ଔପଚାରିକ ସମାପ୍ତି ଘୋଷଣା କରି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧିକ ପ୍ରୟୋଗମୁଖୀ ଜ୍ୟୋତିଷ ଓ ବିଜୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଂଶକୁ ପ୍ରବେଶର ସଙ୍କେତ ଦିଏ। ନକ୍ଷତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ପୁରାଣ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଜନମୂଳକ ଖଗୋଳ/ଜ୍ୟୋତିଷ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ି, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, କାଳ-ଲକ୍ଷଣ ଓ ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ର ଘଟକଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରକୃତ କାର୍ଯ୍ୟରେ କିପରି ଗ୍ରହଣ କରିବା ନିୟମ ଦିଗକୁ ଯାଏ। ଅଗ୍ନିପୁରାଣର ବିଶ୍ୱକୋଶୀୟ ପଦ୍ଧତିରେ ଏପରି ଉପସଂହାର କେବଳ ଲିପିକୀୟ ନୁହେଁ; ନକ୍ଷତ୍ର-ତତ୍ତ୍ୱରୁ ରାଜଧର୍ମ, ଅଭିଯାନ ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ଜୀବନର ନିଷ୍ପତ୍ତି-ନିୟମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଭଳି କ୍ରମଗତ ପ୍ରଗତିକୁ ରକ୍ଷା କରେ।
Adhyaya 128
The Koṭacakra (कोटचक्रम्) — Fort-Diagram and Nakṣatra-Directional Mapping for Victory
ଯୁଦ୍ଧଜୟାର୍ଣବ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଈଶ୍ୱର ‘କୋଟଚକ୍ର’ ବିଷୟରେ କହନ୍ତି—ଦୁର୍ଗସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରାୟୋଗିକ ଚିତ୍ର, ଯେଉଁଥିରେ ବାହ୍ୟ କୋଟ, ଭିତର ଚତୁରସ୍ର ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଚତୁରସ୍ର—ଏପରି ନେଷ୍ଟେଡ୍ ଚତୁରସ୍ର ବିନ୍ୟାସ ରହେ। ପରେ ଜ୍ୟୋତିଷକୁ ଦିଗ-କୌଶଳ ସହ ଯୋଡି, ଦିଗ ଓ ନାଡୀ-ବିଭାଗରେ ରାଶି ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନକ୍ଷତ୍ର ନିୟୋଜନ କରାଯାଏ; ବାହ୍ୟ-ନାଡୀ ଓ ମଧ୍ୟ/ଅନ୍ତର୍ନାଡୀର ଭେଦ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ଦିଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ ପ୍ରୟୋଗୀ ହୁଏ—କୋଟର ମଧ୍ୟ ଖଣ୍ଡରେ ଶୁଭ ଗ୍ରହ ଅନୁକୂଳ ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ଥିଲେ ବିଜୟ ସୂଚନା, କିଛି ମଧ୍ୟ-ଯୋଗ ବିଘ୍ନ ଓ ଅଶାନ୍ତି ସୂଚାଏ। ଶେଷରେ ପ୍ରବେଶ-ନିର୍ଗମନ ନକ୍ଷତ୍ର ଅନୁସାରେ ନିୟମ, ଶୁକ୍ର-ବୁଧ-ମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ‘ଚାର-ଭେଦ’ ପରି ଗୁପ୍ତସୂଚନାରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ଜ୍ୟାମିତି-କାଳଗଣନା-ଦୈବଚିହ୍ନ ସମନ୍ୱିତ ଧର୍ମାଧାରିତ କୋଟଜୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦିଆଯାଇଛି।
Adhyaya 129
अर्घकाण्डम् (Argha-kāṇḍa) — Standards of Argha and Month-wise Prescriptions under Portent Conditions
ଯୁଦ୍ଧଜୟାର୍ଣବ ଧାରାରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ଯୁଦ୍ଧ-ରେଖାଚିତ୍ର ଆଦି ଚର୍ଚ୍ଚାରୁ ଘୁରି, ଉତ୍ପାତ ଦେଖାଦେଲେ ଧର୍ମସମ୍ମତ ଆର୍ଥିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କିପରି କରିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି। ଉଲ୍କାପାତ, ଭୂକମ୍ପ, ଅଶୁଭ ଗର୍ଜନ, ଗ୍ରହଣ, ଧୂମକେତୁ-ଦର୍ଶନ ଓ ଦିଗ୍ଦାହ—ଜ୍ୟୋତିଷ ଅନୁସାରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ଥିରତାର ଚିହ୍ନ; ତେଣୁ ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ଥିରୀକରଣ ପାଇଁ ‘ଅର୍ଘ’ର ମାନ (ନିୟତ ଦାନ-ପ୍ରତିଉତ୍ତର) ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। ସାଧକ ମାସେ ମାସେ ଲକ୍ଷଣ ଗଣନା କରି ସଂଗ୍ରହ ଓ ଦାନର ପରିମାଣ ବଢ଼ାଇବ—ଚୈତ୍ରରେ ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଫଳ ତୀବ୍ର, ବୈଶାଖରେ ସଂଗ୍ରହର ଛଅଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ-ଆଷାଢ଼ରେ ଯବ-ଗହମ ଭଳି ଧାନ୍ୟ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ। ପରେ ଶ୍ରାବଣରେ ଘିଅ/ତେଲ, ଆଶ୍ୱିନରେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଧାନ୍ୟ, କାର୍ତ୍ତିକରେ ଧାନ୍ୟ, ମାର୍ଗଶୀର୍ଷରେ କିଣା ଦାନଦ୍ରବ୍ୟ, ପୁଷ୍ୟରେ କେଶର/ସୁଗନ୍ଧ, ମାଘରେ ଧାନ୍ୟ, ଫାଲ୍ଗୁନରେ କିଣା ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏଭଳି ଶକୁନବିଦ୍ୟା, ଋତୁ-ଅର୍ଥନୀତି ଓ ଧର୍ମଦାନ ଜୟ-ପ୍ରୋଟୋକଲରେ ଏକତ୍ର ହୁଏ।
Adhyaya 130
Chapter 130: घातचक्रम् (Ghāta-cakra) — Maṇḍalas, Portents, and Regional Prognostics for Victory
ଭଗବାନ୍ ଅଗ୍ନି ଘାତଚକ୍ର ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ କରି ବିଜୟାର୍ଥ ମଣ୍ଡଳମାନଙ୍କୁ ଚାରି ବିଭାଗରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି, ପରେ ଆଗ୍ନେୟ ମଣ୍ଡଳର ଲକ୍ଷଣ ବିଶେଷରେ କହନ୍ତି। ଅସାମାନ୍ୟ ପବନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର ପରିବେଷ, ଭୂକମ୍ପ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ, ଗ୍ରହଣ, ଧୂମକେତୁ, ଧୂମ୍ର ଜ୍ୱାଳା, ରକ୍ତବୃଷ୍ଟି, ତୀବ୍ର ତାପ ଓ ଶିଳାପାତ ଭଳି ଅପଶକୁନକୁ ରୋଗ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଦୁଧ ଉତ୍ପାଦନ କମିବା, ଫସଲ ନଷ୍ଟ ଇତ୍ୟାଦି ସାମାଜିକ-ପରିବେଶୀୟ ଦୁଃଖ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ପରେ ନକ୍ଷତ୍ର ଅନୁସାରେ ଏହି ନିମିତ୍ତମାନଙ୍କର ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ଫଳ—ଉତ୍ତରାପଥ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନପଦରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନକ୍ଷତ୍ରକାଳେ ପତନ, ଏବଂ ବାୟବ୍ୟ, ବାରୁଣ, ମାହେନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଦିଗ/ତତ୍ତ୍ୱାଧିପତ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରଶ୍ରେଣୀରୁ ବିନାଶ ଠାରୁ ଆରୋଗ୍ୟ-ସମୃଦ୍ଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭିନ୍ନ ଫଳ—ବର୍ଣ୍ଣିତ। ମୁଖଗ୍ରାମ-ପୁଚ୍ଛଗ୍ରାମ ଭଳି ଗ୍ରାମ ପ୍ରକାର, ଏକ ରାଶିରେ ଚନ୍ଦ୍ର–ରାହୁ–ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଂଯୋଗ, ଓ ତିଥିସନ୍ଧିରେ ସୋମଗ୍ରାମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନିୟମ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ସମଗ୍ର ଅଧ୍ୟାୟ ଧର୍ମରକ୍ଷାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧଜ୍ୟୋତିଷ ଓ ରାଜ୍ୟ-ପ୍ରଗ୍ନୋଷ୍ଟିକ୍ସର ଆଗ୍ନେୟ ବିଦ୍ୟାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
Adhyaya 131
Ghāta-cakra and Related Diagrams (घातचक्रादिः)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ (ଘାତଚକ୍ରାଦିଃ) ଈଶ୍ୱରରୂପ ଅଗ୍ନି ଯୁଦ୍ଧଜୟାର୍ଣ୍ଣବରେ ଯୁଦ୍ଧ-ନିଷ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ଜ୍ୟୋତିଷ ଆଧାରିତ ସୁସଂଗଠିତ ପ୍ରଣାଳୀ ଶିଖାନ୍ତି। ସ୍ୱରଚକ୍ରରେ ସ୍ୱରଗୁଡ଼ିକୁ ଦିଗମାନେ ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ କ୍ରମରେ ବସାଯାଏ, ଚୈତ୍ରରୁ ମାସଚକ୍ର ଘୁରାଯାଏ ଏବଂ ପ୍ରତିପଦାରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିଥି ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ। ଚୈତ୍ର-ଚକ୍ରର ବିଶେଷ ‘ସମ୍ପର୍କ’ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭାଶୁଭ ନିର୍ଣ୍ଣୟ—ବିଷମ ବିନ୍ୟାସ ଶୁଭ, ସମ ବିନ୍ୟାସ ଅଶୁଭ। ନାମାକ୍ଷର ଓ ହ୍ରସ୍ୱ/ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର-ତର୍କରେ ଉଚ୍ଚାରଣର ଆରମ୍ଭ/ଶେଷରେ ସ୍ୱରାରୋହଣକୁ ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ବିଜୟର ଶକୁନ ଭାବେ ପଢ଼ାଯାଏ। ନରଚକ୍ରରେ ନକ୍ଷତ୍ରସମୂହକୁ ଦେହାକୃତିରେ ନ୍ୟାସ (ଶିର, ମୁଖ, ନେତ୍ର, ହସ୍ତ, କର୍ଣ୍ଣ, ହୃଦୟ, ପାଦ, ଗୁପ୍ତ ପ୍ରଦେଶ) ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯଦି ଶନି, ମଙ୍ଗଳ ଓ ରାହୁ ସହ ଏକେ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥାଏ ତେବେ ଘାତକ ଯୋଗ। ଶେଷରେ ଜୟଚକ୍ରରେ ଅକ୍ଷରଲେଖନ ଓ ରେଖାଜାଲ ଦ୍ୱାରା ଦିଗ, ଗ୍ରହ, ଋଷି, ତିଥି, ନକ୍ଷତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ନିୟୋଜନ କରି, ନାମ-ସମଷ୍ଟିକୁ ଆଠ (ବସୁ) ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରି ଏବଂ ପଶୁ-ପ୍ରତୀକରେ ବଳକ୍ରମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି ଯୁଦ୍ଧଶକୁନ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଦିଆଯାଇଛି।
Adhyaya 132
Adhyaya 132 — Sevā-cakra and Tārā-cakra (Indicators of Gain/Loss, Compatibility, and Risk)
ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ସେବା-ଚକ୍ରକୁ ପରିଚୟ କରାନ୍ତି—ଏହା ଜ୍ୟୋତିଷ ଆଧାରିତ ନିଦାନ-ଚକ୍ର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଲାଭ–ଅଲାଭ ଏବଂ ପିତା, ମାତା, ଭ୍ରାତା, ଦମ୍ପତି/ଆଶ୍ରିତ ସମ୍ପର୍କର ଫଳ ଜଣାଯାଏ। ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ-ଆଡ଼ ବିଭାଜନରେ ୩୫ ଘରର ଜାଲ ତିଆରି କରି, ସ୍ୱର ଓ ସ୍ପର୍ଶ ବ୍ୟଞ୍ଜନର ଅକ୍ଷର-ସ୍ଥାପନା ଏବଂ ନାମର ଧ୍ୱନି-ଶ୍ରେଣୀକରଣ ଦ୍ୱାରା ଫଳନିର୍ଣ୍ଣୟ କୁହାଯାଇଛି। ଫଳ ଶୁଭ—ସିଦ୍ଧ, ସାଧ୍ୟ, ସୁସିଦ୍ଧ; ଅଶୁଭ—ଅରି, ମୃତ୍ୟୁ; କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁ/ମୃତ୍ୟୁ-ସୂଚକ ଅବସ୍ଥା ଏଡ଼ାଇବାକୁ ସତର୍କତା ଅଛି। ଅକ୍ଷରଗୋଷ୍ଠୀକୁ ଦେବ, ଦୈତ୍ୟ, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ମନୁଷ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି ସହ ଯୋଡ଼ି ବଳକ୍ରମ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଧର୍ମନୀତି—ବଳବାନ ଦୁର୍ବଳକୁ ନ ପୀଡ଼ିବ—ବିଧିତ। ପରେ ତାରା-ଚକ୍ରରେ ନାମର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷରରୁ ନକ୍ଷତ୍ର ନିର୍ଣ୍ଣୟ, ମାତ୍ରା ଗଣନା ଓ ୨୦ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରି ଜନ୍ମ, ସମ୍ପତ, ବିପତ, କ୍ଷେମ ଆଦି ଫଳ ମିଳେ। ଶେଷରେ ରାଶି-ମୈତ୍ରୀ/ବୈର ଯୁଗଳ ଦିଆଯାଇ ‘ମିତ୍ର ରାଶି’ ଅଧୀନରେ ସେବା ନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।
Adhyaya 133
Chapter 133 — Various Strengths (Nānā-balāni) in Jyotiṣa and Battle-Protection Rites
ଅଗ୍ନିଦେବ ଯୁଦ୍ଧଜୟାର୍ଣ୍ଣବ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଜ୍ୟୋତିଷ-ନିଦାନକୁ ରଣସଫଳତା ସହ ଯୋଡ଼ନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ ‘କ୍ଷେତ୍ରାଧିପ’ (ଯୁଦ୍ଧନେତା)ଙ୍କ ସମତୁଳିତ ଦେହଗଠନ ଓ ପ୍ରକୃତିର ଲକ୍ଷଣ କହି, ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ମଙ୍ଗଳ, ବୁଧ, ଗୁରୁ, ଶୁକ୍ର, ଶନିଙ୍କ ସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ସ୍ୱଭାବ ଓ ଭାଗ୍ୟଫଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି। ତାପରେ ଦଶାଫଳରେ ଧନ, ଭୂମି, ରାଜସମୃଦ୍ଧି ଆଦି ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ନାଡ଼ୀପ୍ରବାହ (ବାମ/ଡାହାଣ ଶ୍ୱାସ) ଓ ନାମାକ୍ଷରର ସମ/ବିଷମତା ଦ୍ୱାରା ଶକୁନବିଚାର, ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଯୁଦ୍ଧଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ତାହାର ପ୍ରୟୋଗ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି। ପରେ ଅଗ୍ନେୟବିଦ୍ୟାରେ ଭୈରବକେନ୍ଦ୍ରିତ ଶସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରର ନ୍ୟାସ-ଜପ, ଶତ୍ରୁସେନାକୁ ପରାଜିତ କରି ପଳାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବା, ଶ୍ମଶାନଦ୍ରବ୍ୟରେ ସେନାଭଙ୍ଗ କର୍ମ ଓ ଅଙ୍କିତ ପ୍ରତିମାରେ ନାମଲେଖନ ବିଧି ଦିଆଯାଇଛି। ଗରୁଡ/ତାର୍କ୍ଷ୍ୟଚକ୍ର ବିଜୟ, ବିଷନିବାରଣ ଓ ଭୂତ-ଗ୍ରହପୀଡ଼ା ଶମନ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ଓ ବର୍ଣ୍ଣବିନ୍ୟାସ ସହ ଶିଖାଯାଏ। ଶେଷରେ ପିଚ୍ଛିକାବିଧି (ଗ୍ରହଣଜପ), ଦୂରପ୍ରତିଷେଧ/ଭଙ୍ଗ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ପତ୍ରରେ ଲିଖିତ ମାତୃକାବିଦ୍ୟା, ବୀଜଗର୍ଭିତ ପଦ୍ମଦଳ ରକ୍ଷାଯନ୍ତ୍ର, ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ବ୍ୟୂହ ଓ ‘ଭେଲଖୀ’ ବିଦ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁର ମାୟିକ ମୃତ୍ୟୁପ୍ରୟୋଗ ନିବାରଣ—ଏବଂ ଖଡ୍ଗଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜେୟତା—ବର୍ଣ୍ଣିତ।
Adhyaya 134
Adhyāya 134 — त्रैलोक्यविजयविद्या (Trailokya-vijayā Vidyā)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱରପ୍ରୋକ୍ତ ‘ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟବିଜୟା-ବିଦ୍ୟା’ ବର୍ଣ୍ଣିତ—ଯାହା ଶତ୍ରୁ-ଯନ୍ତ୍ର ଓ ବିଘ୍ନକାରୀ ଶକ୍ତିକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପ୍ରତିକାର ବିଦ୍ୟା। ପ୍ରଥମେ ମନ୍ତ୍ରର ବିଶେଷଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପାଠଭେଦ ରକ୍ଷିତ—ଶୋକନାଶିନୀ, ମନ୍ତ୍ରକୁ ପରାଜିତ କରିବା ଶକ୍ତିଶାଳିନୀ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ–ରୋଗ–ମୃତ୍ୟୁ ନିବାରିଣୀ। ପରେ ମୂଳ ଉପଦେଶରେ ଜୟାକୁ ଉଗ୍ର କ୍ରୋଧରୂପେ—ନୀଳବର୍ଣ୍ଣା, ପ୍ରେତଗଣପରିବୃତା, ବିଂଶତିଭୁଜା—ଧ୍ୟାନ କରିବା ଓ ମନ୍ତ୍ରକ୍ରମରେ ବେଧନ, ଛେଦନ, ‘ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟରେ ବିଜୟ’ ଆଜ୍ଞା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା କୁହାଯାଏ। ସାଧକ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ କରି ଅଗ୍ନିରେ ଲାଲ ପୁଷ୍ପ ଆହୁତି ଦେଇ ଅନ୍ତର୍ଗତ ପବିତ୍ରତାକୁ ବାହ୍ୟ ହୋମ ସହ ଯୋଡ଼େ। ଶେଷରେ ସ୍ତମ୍ଭନ, ମୋହନ, ଦ୍ରାବଣ, ଆକର୍ଷଣ ଓ ପର୍ବତ ଚଳାଇବା, ସମୁଦ୍ର ଶୋଷାଇବା ପରି ଅତିଶୟ କ୍ରିୟା ଗଣାଇ, ସର୍ପନାମ-ସମ୍ବନ୍ଧିତ ମୃଣ୍ମୂର୍ତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଦମନ ପ୍ରୟୋଗ ଦିଆଯାଇଛି।
Adhyaya 135
Chapter 135: सङ्ग्रामविजयविद्या (Saṅgrāmavijayavidyā) — The Vidyā for Victory in Battle
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପୂର୍ବତନ ‘ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟବିଜୟ-ବିଦ୍ୟା’ର ସମାପ୍ତି ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ଯୁଦ୍ଧଜୟାର୍ଣବ ପରିଧିରେ ‘ସଙ୍ଗ୍ରାମବିଜୟ-ବିଦ୍ୟା’ର ପ୍ରବେଶ ହୁଏ। ଈଶ୍ୱର ସ୍ତମ୍ଭନ/ବନ୍ଧନ-ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପଦମାଳା ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାନ୍ତି—ମୁଖ ଓ ନେତ୍ର ବନ୍ଧନ, ହସ୍ତ-ପାଦ ନିଗ୍ରହ, ଦୁଷ୍ଟଗ୍ରହ (ହାନିକାରକ ଗ୍ରାସଶକ୍ତି) ଶମନ। ଏହା ଦିଗ-ବିଦିଗ, ଅଧୋଭାଗ ଓ ଶେଷରେ ‘ସର୍ବ’କୁ ବନ୍ଧି ସମଗ୍ର କ୍ଷେତ୍ର-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଜୟ ଦର୍ଶାଏ। ଭସ୍ମ, ଜଳ, ମୃତ୍ତିକା କିମ୍ବା ସରିଷା ଦାଣାରେ ପ୍ରୟୋଗ କରି ‘ପାତୟ’ (ପତିତ କର) ଆଜ୍ଞା, ଏବଂ ଚାମୁଣ୍ଡା ଆବାହନ ‘ବିଚ୍ଚେ ହୁଁ ଫଟ୍ ସ୍ୱାହା’ ଭଳି ବୀଜାନ୍ତ ସହିତ ଦିଆଯାଇଛି। ହୋମ-ଜପ-ପାଠ ଶିଷ୍ଟାଚାରରେ ସିଦ୍ଧି, ଏବଂ ୨୮-ଭୁଜା ଦେବରୂପ ଧ୍ୟାନ—ଖଡ୍ଗ, ଢାଳ, ଗଦା, ଦଣ୍ଡ, ଧନୁ-ବାଣ, ଶଙ୍ଖ, ଧ୍ୱଜ, ବଜ୍ର, ଚକ୍ର, ପରଶୁ, ଡମରୁ, ଦର୍ପଣ, ଶକ୍ତି-ଭାଲ, ତୋମର, ହଳ, ପାଶ ଆଦି ଆୟୁଧ ସହ। ଶେଷରେ ତର୍ଜୟନ୍ତୀ, ମହୀଷଘାତିନୀ ଭଳି ବିଶେଷ ହୋମ ଓ ତିଳ-ତ୍ରିମଧୁ ହୋମର ଦୀକ୍ଷା-ନୀତିଗତ ଗୋପନୀୟତା ଓ ସୀମିତ ପ୍ରସାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳେ।
Adhyaya 136
The Nakṣatra Wheel (नक्षत्रचक्रम्)
ଅଗ୍ନିଦେବ ଅଧ୍ୟାୟ ୧୩୬ରେ ଯାତ୍ରା ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାରିକ ଜ୍ୟୋତିଷ-ଉପକରଣ ‘ନକ୍ଷତ୍ରଚକ୍ର’ ପରିଚୟ କରାନ୍ତି। ଏହି ଚକ୍ର ଅଶ୍ୱିନୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଙ୍କନ କରିବାକୁ ଏବଂ ତିନିଟି ସମକେନ୍ଦ୍ରିକ ପଟ୍ଟ/ତ୍ରି-ନାଡୀ ରୂପେ ବିନ୍ୟାସ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି, ଯାହା ଫଳବିଚାରର ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ଦର୍ଶାଏ। ପରେ ନକ୍ଷତ୍ର-ଗୋଷ୍ଠୀ ଓ ଅକ୍ଷର/ମୁଦ୍ରା-ଚିହ୍ନ (ଯଥା ମୁଷ୍ଟି–ମୁଦ୍ଗର, ଋଷ୍ଟି–ମୁଦ୍ଗର; ଏବଂ ଅଭୟ, ସ୍ୱସ୍ତିକ, ସ୍ତମ୍ଭିକା ସହିତ ଗୋଷ୍ଠୀ) କ୍ରମେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇ, ସାଙ୍କେତିକ ବର୍ଗୀକରଣ ଦେଖାଯାଏ। କୃତ୍ତିକା–ରୋହିଣୀ, ଚିତ୍ରା–ସ୍ୱାତୀ–ବିଶାଖା, ଶ୍ରବଣା–ରେବତୀ ଆଦିକୁ ‘ଅହି’, ‘ଭଂ’ ପରି ଧ୍ୱନି-ଚିହ୍ନ ସହ ଯୋଡ଼ି ସ୍ମରଣସହାୟକ ମାନଚିତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି। ଏହାକୁ ‘ଫଣୀଶ୍ୱର ଚକ୍ର’ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ତ୍ରି-ନାଡୀ ସହ ଗ୍ରହସଂଯୋଗ ଦେଖି ଶୁଭାଶୁଭ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳ, ଶନି, ରାହୁ ସଂଯୋଗ ଅଶୁଭ; ଅନୁକୂଳ ଯୋଗରେ ଫଳ ଶୁଭ ହୋଇପାରେ, ଏବଂ ଦେଶ-ଗ୍ରାମ ଓ ଭାଇ, ସ୍ତ୍ରୀ ଆଦି ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଫଳବିସ୍ତାର କୁହାଯାଇଛି।
Adhyaya 137
Adhyāya 137 — महामारीविद्या (Mahāmārī-vidyā)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ନକ୍ଷତ୍ରଚକ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା ସମାପ୍ତି ପରେ ସତ୍ୱର ‘ମହାମାରୀ-ବିଦ୍ୟା’ ଉପଦେଶ କରେ—ବିପଦ, ରୋଗ ଓ ଶତ୍ରୁବଳ ପ୍ରତିରୋଧ ପାଇଁ ରକ୍ଷାତ୍ମକ ମନ୍ତ୍ରକ୍ରିୟା। ଈଶ୍ୱର ହୃଦୟ, ଶିର, ଶିଖା, କବଚ ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରର ନ୍ୟାସକ୍ରମ ଶିଖାଇ ମହାମାରୀ, କାଳରାତ୍ରୀ ଓ ମହାକାଳୀଙ୍କ ଉଗ୍ର ରୂପକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ସାଧକଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରରେ ସନ୍ନଦ୍ଧ କରନ୍ତି। ପରେ ମୃତାଶୌଚ-ସମ୍ବନ୍ଧିତ ବସ୍ତ୍ରରେ ଚତୁରସ୍ର ଯନ୍ତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ପୂର୍ବମୁଖୀ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିମୁଖୀ ଚତୁର୍ଭୁଜୀ ରୂପର ଧ୍ୟାନ କୁହାଯାଏ—ଧନୁ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଛେଦନାସ୍ତ୍ର ଓ ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ଧାରିଣୀ; ଦକ୍ଷିଣଦିଗରେ ରକ୍ତଜିହ୍ୱା ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମମୁଖୀ ଶ୍ୱେତ ଶୁଭ ରୂପକୁ ସୁଗନ୍ଧ ଉପଚାରରେ ପୂଜା ବିଧି ମଧ୍ୟ ଅଛି। ତାପରେ ରୋଗନାଶ ଓ ବଶୀକରଣ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରସ୍ମରଣ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମିଧା-ଦ୍ରବ୍ୟରେ ହୋମ କରି ଶତ୍ରୁପୀଡା, ମରଣ, ଉଚ୍ଚାଟନ ଓ ଉତ୍ସାଦନ ଭଳି ଯୁଦ୍ଧକର୍ମ ଦିଆଯାଇଛି। ଶେଷରେ ରଣଭୂମିରେ ଧ୍ୱଜ/ପଟ ପ୍ରଦର୍ଶନ, କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଶତ୍ରୁସ୍ତମ୍ଭନ ଭାବନା ଏବଂ ‘ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟବିଜୟା ମାୟା’ ଭାବେ ସ୍ତମ୍ଭନବିଦ୍ୟାକୁ ଦୁର୍ଗା/ଭୈରବୀ ରୂପରେ ଗୋପନ ଉପଦେଶ ଦେଇ, କୁବ୍ଜିକା, ଭୈରବ, ରୁଦ୍ର ଓ ନରସିଂହ-ସମ୍ବନ୍ଧିତ ନାମୋଚ୍ଚାରଣରେ ସମାପ୍ତ କରାଯାଏ।
Adhyaya 138
अध्याय १३८: षट्कर्माणि (The Six Ritual Operations)
ଈଶ୍ୱର ମନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରୟୋଗ ହେଉଥିବା ଷଟ୍କର୍ମ—ଛଅଟି କାର୍ଯ୍ୟମୂଳକ ଲକ୍ଷ୍ୟ—ର ଢାଞ୍ଚା ଦେଖାନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ ମନ୍ତ୍ର-ଲେଖନର ମୂଳ ନିୟମ: ସାଧ୍ୟ (ଲକ୍ଷ୍ୟ/ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ) କୁ ମନ୍ତ୍ର ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଲେଖିବା। ପରେ ବିନ୍ୟାସ-ସମ୍ପ୍ରଦାୟଗୁଡ଼ିକୁ କର୍ମର ‘ବ୍ୟାକରଣ’ ପରି କୁହାଯାଏ—ପଲ୍ଲବ (ଉଚ୍ଚାଟନ-ପ୍ରଧାନ), ଯୋଗବିଧି (ଶତ୍ରୁ ବଂଶ/କୁଳ ଉନ୍ମୂଳନ ପାଇଁ), ରୋଧକ (ସ୍ତମ୍ଭନ ଓ ନିଗ୍ରହ କର୍ମ), ସମ୍ପୁଟ (ବଶୀକରଣ/ଆକର୍ଷଣରେ ରକ୍ଷାବରଣ)। ବିଦର୍ଭ ଭଳି ଜାଲ-ବିନ୍ୟାସ ଓ ଅକ୍ଷର-ଅକ୍ଷର ସ୍ଥାପନ ନିୟମ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଆକର୍ଷଣ ପାଇଁ ବସନ୍ତକାଳର କାଳନିର୍ଣ୍ଣୟ, ଏବଂ ସ୍ୱାହା, ବଷଟ୍, ଫଟ୍ ଉଦ୍ଗାରର ଶାନ୍ତି, ପୁଷ୍ଟି, ଆକର୍ଷଣ, ପ୍ରତ୍ୟାକର୍ଷଣ, ଭେଦନ, ଅପାୟନାଶ ଇତ୍ୟାଦି ଫଳାନୁସାରେ ବିନିଯୋଗ କୁହାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ଯମାହ୍ୱାନ ସହ ଜୟ-ରକ୍ଷା କ୍ରମ, ରାତ୍ରିଲକ୍ଷଣ-ଜ୍ଞାନ, ଦୁର୍ଗା-ରକ୍ଷା ଓ ଶତ୍ରୁନାଶାର୍ଥ ଭୈରବୀ ଜପସୂତ୍ର ଦେଇ ଅଧ୍ୟାୟ ଧର୍ମାନୁକୂଳ ଗୁରୁପରମ୍ପରାସିଦ୍ଧ ପ୍ରୟୋଗ ଭାବେ ସମାପ୍ତ।
Adhyaya 139
Chapter 139 — षष्टिसंवत्सराः (The Sixty Years)
ଯୁଦ୍ଧଜୟାର୍ଣବର ଜ୍ୟୋତିଷ-ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଈଶ୍ୱର ଷଷ୍ଟି-ସଂବତ୍ସର ଚକ୍ରକୁ ରାଜଧର୍ମ ଓ ସମାଜହିତ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟର ଢାଞ୍ଚା ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ପ୍ରଭବ, ବିଭବ, ପ୍ରଜାପତି, ଅଙ୍ଗିରା, ଈଶ୍ୱର, ପ୍ରମାଥୀ, ବିକ୍ରମ, ଦୁର୍ମୁଖ, ହେମଲମ୍ବ, ବିଲମ୍ବ ଆଦି ନାମିତ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ଯଜ୍ଞ-ସମୃଦ୍ଧି, ପ୍ରଜାସୁଖ, ଶସ୍ୟଫଳ, ବର୍ଷା (ମଧ୍ୟମ/ଅତିବୃଷ୍ଟି), ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ-ରୋଗ, ଧନହାନି, ସାମାଜିକ କଠୋରତା ଓ ବିଜୟ-ସମ୍ଭାବନା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ରକ୍ତସଦୃଶ ସ୍ରାବ, ରକ୍ତିମ ଚକ୍ଷୁ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶ, ଉଫାନ ଜଳ ଏବଂ ‘ସିଦ୍ଧାର୍ଥ/ରୌଦ୍ର/ଦୁର୍ମତି/ଦୁନ୍ଦୁଭି’ ପରି ଅବସ୍ଥାକୁ କାଳ-ସଂକେତ ନିମିତ୍ତ ଭାବେ ଦେଖାଇ ନୀତି, ସେନା-ସାବଧାନତା ଓ ଲୋକକଲ୍ୟାଣ ପଦକ୍ଷେପ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରାଯାଏ। ଏହା ରାଜ୍ୟମୁଖୀ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜ୍ୟୋତିଷ ମାନୁଆଲ, ଯେଉଁଠାରେ କାଳକୁ ଧର୍ମ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ କୌଶଳଗତ ସଫଳତା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ସୂଚନା ଭାବେ ଧରାଯାଇଛି।
Adhyaya 140
Adhyāya 140 — वश्यादियोगाः (Vaśyādi-yogāḥ): Sixteen-Square Diagram, Herb-Lists, and Encoded Formulas for Subjugation, Protection, and Prosperity
ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ‘ବଶ୍ୟାଦି-ଯୋଗ’ ନାମକ ଏକ ପ୍ରାୟୋଗିକ କ୍ରିୟା-ସମୂହ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି—ବଶୀକରଣ, ଆକର୍ଷଣ ଆଦି ଫଳ ପାଇଁ ଦ୍ୱ୍ୟଷ୍ଟପଦ (ଷୋଳ ଖଣ୍ଡ) ଯନ୍ତ୍ରରେ ବିନ୍ୟସ୍ତ ପ୍ରଣାଳୀ। ଆରମ୍ଭରେ ପାଣ୍ଡୁଲିପି-ସଚେତନ ଶୀର୍ଷକ ଓ ପାଠଭେଦର ଉଲ୍ଲେଖ, ପରେ ଦ୍ରବ୍ୟ-ଔଷଧ ତାଲିକାରେ ଭୃଙ୍ଗରାଜ, ସହଦେବୀ, ପୁତ୍ରଞ୍ଜୀବ/କୃତାଞ୍ଜଲୀ, ବିଷ୍ଣୁକ୍ରାନ୍ତା/ଶିତାର୍କକ ଇତ୍ୟାଦି ନାମ-ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ଗ୍ରନ୍ଥର ବ୍ୟବହାରିକ ଔଷଧଜ୍ଞାନ ଦର୍ଶାଏ। ପରବର୍ତ୍ତୀରେ ଋତ୍ୱିଜ, ନାଗ, ମୁନି/ମନୁ, ଶିବ, ବସୁ, ଦିକ୍, ରସ, ବେଦ, ଗ୍ରହ, ଋତୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଆଦି ପଦଦେବତା ଓ ବର୍ଗ ଅନୁସାରେ ଯନ୍ତ୍ରରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେହସମ୍ବନ୍ଧ ସହ ମାନଚିତ୍ରିତ କରାଯାଏ। କ୍ରମେ ଧୂପ, ଉଦ୍ବର୍ତ୍ତନ, ଅଞ୍ଜନ, ସ୍ନାନ ଓ ବହୁ ଲେପ; ସର୍ବକାର୍ଯ୍ୟ ଧୂପର ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସା ଏବଂ ଅଭ୍ୟକ୍ତ ସାଧକଙ୍କୁ ମାନ-ଗୌରବ ମିଳିବା କଥା ଅଛି। ଘର ସୁଗନ୍ଧ, ନେତ୍ରାଞ୍ଜନ, ସ୍ନାନ, ଭକ୍ଷଣ, ପାନ, ତିଳକ ଆଦି ପ୍ରୟୋଗଭେଦରେ ମନ୍ତ୍ର-ଦ୍ରବ୍ୟସମୂହ ପୃଥକ; ଶେଷରେ ବଶ୍ୟ, ଶସ୍ତ୍ରସ୍ତମ୍ଭନ, ଜଳରକ୍ଷା, ଗର୍ଭଲାଭ, ପ୍ରସବସୌକର୍ଯ୍ୟ, ପୁତ୍ରଲାଭ ପାଇଁ ଗୁଟିକା ଓ ଲେପ, ଏବଂ ଭୂତ-ସଂଖ୍ୟା ଶୈଳୀରେ ଦ୍ରବ୍ୟସଂଖ୍ୟା-ସଙ୍କେତ ଦିଆଯାଇଛି। ଉପସଂହାରରେ ଋତ୍ୱିଜ-ପଦର ଔଷଧିମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ସ୍ଥାପିତ କରି ଅଗ୍ନିପୁରାଣର ପବିତ୍ର, ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ତନ୍ତ୍ରବିଜ୍ଞାନ ରୂପ ଦୃଢ଼ ହୁଏ।
Adhyaya 141
Ṣaṭtriṃśat-padaka-jñāna (Knowledge of the Thirty-Six Padakas) — Mṛtasañjīvanī-Rasāyana and Coded Therapeutic Counts
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି “ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍-ପଦକ” ନାମକ ଏକ ପ୍ରାୟୋଗିକ ରସାୟନ-ବିଧି ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି; ଏହା ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ମୃତସଞ୍ଜୀବନୀ-ରସାୟନ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ୩୬ଟି ଔଷଧି ଦ୍ରବ୍ୟର ଗଣନା କରି କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଏକାଦି ଆଦି କ୍ରମରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସଂଯୋଜନ କଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବରୋଗହର ହୋଇ ଅମରୀକରଣ—ମୃତ୍ୟୁହୀନତା ସଦୃଶ ପ୍ରାଣବଳ—ଦେଇଥାଏ। ମାତ୍ରା-ସୀମା ଓ ସେବନରୂପ (ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ଗୁଟିକା, ଲେହ୍ୟ, କ୍ୱାଥ, ମିଠା ଗୋଳା/ଗୁଡ଼-ଶର୍କରା ପାକ) ଦିଆଯାଇଛି, ଏବଂ ସ୍ୱରସ-ଭାବନାରେ ପୁନଃପୁନଃ ସଂସ୍କାର କରି ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଇବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଭୃକୁଟି/ଭାଜ ଓ କେଶ ପାକା ହ୍ରାସ, ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ କୋଷ୍ଠରେ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଭାବ, ଏବଂ ନିୟମିତ ଆଚରଣରେ ୩୦୦ ବର୍ଷ ଆୟୁ ଆଦର୍ଶ ଫଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତିଥି-ସୌରମାନ, ବାଣ-ଋତୁ-ଶୈଳ-ବସୁ ପରି ସଂକେତ ଗଣନା ଓ ଗ୍ରହ-ଗ୍ରହଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଚିକିତ୍ସାକୁ ଜ୍ୟୋତିଷସଦୃଶ କାଳ-ସଂଖ୍ୟା ନିୟମ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ଏହି ପଦକଜ୍ଞାନ ଗୁପ୍ତ; ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବା ନିଷିଦ୍ଧ ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି।
Adhyaya 142
Mantrāuṣadha-ādi (Mantras, Medicinal Herbs, and Ritual Diagrams for Protection and Victory)
ଯୁଦ୍ଧଜୟାର୍ଣବ ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତରେ ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ବିଜୟଲକ୍ଷୀ ସାଧନାର ପ୍ରାୟୋଗିକ ବିଧାନ ଶିଖାନ୍ତି—ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ (ବନଔଷଧି) ଓ ଚକ୍ର/ରେଖା-ଆଲେଖ୍ୟର ସମନ୍ୱୟ ସହିତ। ଆରମ୍ଭରେ ନାମାଧାରିତ ଅକ୍ଷର/ମାତ୍ରା ଗଣନା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତରେ ଫଳସୂଚନା, ସମ-ବିଷମ ଅକ୍ଷରସଂଖ୍ୟା ନିୟମ, ଛନ୍ଦ/ଗୁଣ ପରୀକ୍ଷା ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ। ପରେ ରଣ-ଜ୍ୟୋତିଷରେ ଶନି-ଚକ୍ର ବିଚାର, କିଛି ପ୍ରହର/ୟାମ ବିଭାଗ ଏଡ଼ାଇବା, ଏବଂ ‘ଦିନ-ରାହୁ’ ଓ ‘ତିଥି-ରାହୁ’କୁ ଦିଗ ସହ ଯୋଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଲାଭଦାୟକ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ। ମୂଳଭେଦକ ରେଖା, ବିଷ୍ଟି–ରାହୁର ଆଠ-ରେଖା ଗତି ଦେବତା/ଦିଗ ସହ, ଏବଂ ପବନଦିଗକୁ ଶକୁନ ମାନି କାଳକୁ ସ୍ଥାନ-କୌଶଳ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଏ। ଶେଷରେ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ସଂଗୃହୀତ ବିଶେଷ ଔଷଧି ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନିବାରଣ ପାଇଁ, ଏବଂ ଗ୍ରହପୀଡା, ଜ୍ୱର, ଭୂତବାଧା ଆଦି ଓ ସାଧାରଣ କର୍ମରେ ବହୁ-ବୀଜଯୁକ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରକ୍ଷାମନ୍ତ୍ର ବିଧାନ କରାଯାଇଛି—ଆଗ୍ନେୟ ବିଦ୍ୟାର ସମନ୍ୱିତ ରୂପ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
Adhyaya 143
Chapter 143 — Worship of Kubjikā (कुब्जिकापूजा)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧ‑ଉପାୟରୁ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧଜୟାର୍ଣବ ପରମ୍ପରାର ଶାକ୍ତ‑ତାନ୍ତ୍ରିକ ବିଜୟ‑କର୍ମ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଭଗବାନ କୁବ୍ଜିକାଙ୍କ କ୍ରମପୂଜାକୁ “ସର୍ବାର୍ଥ‑ସାଧନୀ” ବୋଲି କହିଛନ୍ତି—ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ଦ୍ରବ୍ୟ, ବିଶେଷତଃ ଆଜ୍ୟ (ଘି), ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ର‑ଅଧିବାସନ ସହ ଯୁଦ୍ଧଜୟ ଦେଇଥାଏ। ଚକ୍ରପୂଜାର ଚିହ୍ନ, ବୀଜାକ୍ଷର ଓ ଗୁହ୍ୟାଙ୍ଗ‑ହସ୍ତ‑ହୃଦୟ‑ଶିରରେ ନ୍ୟାସବିଧି ଦ୍ୱାରା ସାଧକଦେହକୁ ଶକ୍ତିକ୍ଷେତ୍ର କରାଯାଏ। ପରେ ମଣ୍ଡଳର ଦିଗଗୁଡ଼ିକରେ ଅସ୍ତ୍ର, କବଚ, ନେତ୍ର, ଶିଖା ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାପନ ଏବଂ ୩୨‑ଦଳ କେନ୍ଦ୍ରରେ ମୁଖ୍ୟ ବହୁଅକ୍ଷରୀ ବୀଜ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କୁହାଯାଇଛି। ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ପରମତ୍ୱରୁ ମାତୃକାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ, ପୀଠ ଓ ଦିଗବିନ୍ୟାସ, ଏବଂ ବିମଳପଞ୍ଚକର ବିଭାଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଶେଷରେ ଗଣପତି/ବଟୁକ, ଗୁରୁ, ନାଥ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଣ୍ଡଳପୂରଣ କରି କୁବ୍ଜିକା (ଏବଂ କୁଲଟା)କୁ କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖି ରକ୍ଷା, ଅଧିକାର ଓ ଧର୍ମସମ୍ମତ ବିଜୟ ପାଇଁ କ୍ରମପୂଜା ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Adhyaya 144
Adhyāya 144 — Kubjikā-pūjā (कुब्जिकापूजा)
ଈଶ୍ୱର କୁବ୍ଜିକା-ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଆଦି ସମସ୍ତ ପୁରୁଷାର୍ଥରେ ଜୟ-ସିଦ୍ଧିର ଉପାୟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ସାଧକ କେବଳ ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବାର-ପୂଜା ସହିତ ଆରାଧନା କରିପାରେ। ପରେ ବିସ୍ତୃତ କୁବ୍ଜିକା ମନ୍ତ୍ରଜପ, କର-ଅଙ୍ଗ ନ୍ୟାସ, ଏବଂ ବାମା–ଜ୍ୟେଷ୍ଠା–ରୌଦ୍ରୀ କ୍ରମରେ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। କୌଳ ଗାୟତ୍ରୀରେ କୁବ୍ଜିକାକୁ କୁଳବାକ୍ର ସାମ୍ରାଜ୍ଞୀ ଓ ମହାକାଳୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ। ପାଦୁକା-ପୂଜା ଗଠିତ ନାମଶ୍ରେଣୀଦ୍ୱାରା (ଷଷ୍ଟି-ସମୂହ, ‘ନମୋ’ରେ ସମାପ୍ତ) ବିସ୍ତାରିତ; ମଣ୍ଡଳ-ନ୍ୟାସ, ଦିକ୍ପୂଜା, ବଳି-ମନ୍ତ୍ର, ବୀଜାକ୍ଷର-ନିଯୋଗ ଆଦି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଶେଷରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ୩୨ ଅକ୍ଷରର ସମଷ୍ଟିରୂପା, ନୀଳପଦ୍ମ-ଶ୍ୟାମା, ଷଣ୍ମୁଖୀ, ଦ୍ୱାଦଶଭୁଜା, ନାଗଚିହ୍ନାଲଙ୍କୃତ ଓ ଶସ୍ତ୍ର-ଉପକରଣଧାରିଣୀ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ। ବିଦ୍ୟା–ଦେବୀ–ଗୁରୁ ଶୁଦ୍ଧି-ତ୍ରୟ, ଦେଶ/ଆସନ ଗଣନା, ମାତୃକା ଓ ଡାକିନୀ ଶକ୍ତିଗଣ ସହ ଏହି ଅଗ୍ନେୟ ତାନ୍ତ୍ରିକ ବିଧି ମନ୍ତ୍ର, ଦେହ-ନ୍ୟାସ ଓ ବିଶ୍ୱକ୍ରମକୁ ଏକତ୍ର କରି ଶିସ୍ତବଦ୍ଧ ଜୟ-ସାଧନା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ।
Adhyaya 145
Chapter 145: Mālinīnānāmantrāḥ (The Various Mantras of Mālinī)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ମାଲିନୀକେନ୍ଦ୍ରିତ ଶିସ୍ତବଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର-ଆଚାର-କ୍ରମ ପରିଚୟ କରାନ୍ତି, ଯାହା ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଷୋଢା-ନ୍ୟାସ (ଛଅ ପ୍ରକାର ସ୍ଥାପନ) ପୂର୍ବକ। ନ୍ୟାସକୁ ଶାକ୍ତ, ଶାମ୍ଭବ ଓ ଯାମଲ—ଏହି ତ୍ରିବିଧ ପ୍ରଣାଳୀ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି, ଶବ୍ଦ-ରାଶି (ଧ୍ୱନି-ଗୁଚ୍ଛ), ତତ୍ତ୍ୱ-ତ୍ରୟ ଓ ଦେହସ୍ଥାପନର ସମ୍ବନ୍ଧ ଦେଖାଯାଏ। ପରେ ଛନ୍ଦ/ମନ୍ତ୍ର ବିଭାଗ—ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷରୀ ବନମାଳା, ପାଞ୍ଚ ଏକକର ରତ୍ନପଞ୍ଚାତ୍ମା, ନଅ ଏକକର ନବାତ୍ମା; ଏବଂ ଶାକ୍ତ ଉପବିଭାଗରେ ଝ-ଚିହ୍ନିତ ୧୬ ପ୍ରତିରୂପଯୁକ୍ତ ତ୍ରିବିଦ୍ୟା, ଅଧୋର-ଅଷ୍ଟକ, ଦ୍ୱାଦଶାଙ୍ଗ ଗଠନ। ବୀଜାକ୍ଷର ଓ ଆୟୁଧ-ମନ୍ତ୍ର ପରେ ସର୍ବସାଧକ ମନ୍ତ୍ର—“କ୍ରୀଂ ହ୍ରୌଂ କ୍ଲୀଂ ଶ୍ରୀଂ କ୍ରୂଂ ଫଟ୍” (ଫଟ୍ ତ୍ରିବାର) ଦିଆଯାଏ। ତାପରେ ଶିର, ନେତ୍ର, କର୍ଣ୍ଣ, ମୁଖ, ଦନ୍ତ, କଣ୍ଠ, ସ୍କନ୍ଧ, ଭୁଜ, ଅଙ୍ଗୁଳି, କଟି, ନାଭି, ହୃଦୟ, ଊରୁ, ଜାନୁ, ଜଂଘା, ପାଦ ଏବଂ ରକ୍ତ-ମାଂସ-ଅସ୍ଥି-ମଜ୍ଜା-ଶୁକ୍ର-ପ୍ରାଣ-କୋଶ ଆଦି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧାତୁରେ ଅକ୍ଷର ଓ ଶକ୍ତି/ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ଥାପନ ସହ ଦୀର୍ଘ ଦେହ-ନ୍ୟାସ ରହିଛି। ଶେଷରେ ହ୍ରୀଂ ବୀଜଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ରୁଦ୍ର-ଶକ୍ତି ପୂଜା ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାୟି ବୋଲି କୁହାଯାଇ, ଅଗ୍ନିପୁରାଣର ବ୍ୟବହାରିକ ତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଓ ଧାର୍ମିକ-ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଲକ୍ଷ୍ୟର ସମନ୍ୱୟ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
Adhyaya 146
Chapter 146 — Aṣṭāṣṭaka Devī-s (अष्टाष्टकदेव्यः)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଅଗ୍ନି (ଈଶ୍ୱରବାଣୀ ରୂପେ) ତ୍ରିଖଣ୍ଡୀ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱରୀ—କୁ ମାତୃକାମାନଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ‘ହୃଦୟ’ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର-ରଚନା ଭାବେ ପରିଚୟ କରାନ୍ତି। ମାତୃଶକ୍ତିମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ, ଅକ୍ଷୟ, ଅପ୍ରତିହତ ଗତିଶୀଳ ଏବଂ ବଶୀକରଣ, ଉଚ୍ଚାଟନ, ମୂଳନ ଇତ୍ୟାଦି କର୍ମରେ ସମର୍ଥ—ବିଶେଷତଃ ଶତ୍ରୁକୃତ୍ୟ ଛେଦନ ଓ ସିଦ୍ଧିଲାଭ ପାଇଁ। ‘ବିଚ୍ଚେ ସ୍ୱାହା’ ଅନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଖଣ୍ଡ, ପାଠଭେଦ, ପଦ/ଶବ୍ଦ ଗଣନା ଓ ବଡ଼ ମନ୍ତ୍ରସମୂହରେ ବିନ୍ୟାସ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ପାଞ୍ଚ ପ୍ରଣବ-ସୀମା ସହ ଜପ-ପୂଜା, ପଦସନ୍ଧିରେ କୁବ୍ଜିକା-ହୃଦୟ ପ୍ରବେଶ, ‘ତିନିଟିର ମଧ୍ୟ’ ଧ୍ୱନି-ନ୍ୟାସ ନିୟମ, ଶିଖା-ଶିବା/ଭୈରବ ସୂତ୍ର, ଏବଂ ୩୨ ବର୍ଣ୍ଣକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ତ୍ର୍ୟକ୍ଷର ବୀଜସମୂହ (ବୀଜସହିତ/ବୀଜବିହୀନ) ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଉତ୍ତରାର୍ଧରେ କୁଳାନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ମାହେଶ୍ୱରୀ, କୌମାରୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ବାରାହୀ, ଐନ୍ଦ୍ରୀ, ଚାମୁଣ୍ଡା, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଆଦି ଦେବୀନାମ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଯୁଦ୍ଧଜୟାର୍ଣବ ପରମ୍ପରାରେ ଜୟ ପାଇଁ ମଣ୍ଡଳପୂଜାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।
Adhyaya 147
Adhyāya 147 — Guhyakubjikā-Tvaritā Mantra: Upadrava-Śānti, Stambhana–Kṣobhaṇa, and Nyāsa for Jaya (Victory)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ଗୁହ୍ୟକୁବ୍ଜିକା ଓ ତ୍ୱରିତାକେନ୍ଦ୍ରିତ ପ୍ରବଳ ରକ୍ଷା ଓ ଜୟମୁଖୀ ମନ୍ତ୍ର-ପ୍ରୟୋଗ ଶିଖାନ୍ତି। ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ର, ମନ୍ତ୍ର, ତନ୍ତ୍ର ଓ ଚୂର୍ଣ୍ଣପ୍ରୟୋଗ ଆଦିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ‘ଉପଦ୍ରବ’ ଶାନ୍ତିର ବିଧାନ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ କୃତ, କାରିତ, କ୍ରିୟମାଣ, କରିଷ୍ୟତ୍—ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ—ସମସ୍ତ କର୍ମ-ଏଜେନ୍ସି ଆବୃତ। ପରେ କ୍ଷୋଭଣ, ଆକର୍ଷଣ, ବଶ୍ୟ, ମୋହନ, ସ୍ତମ୍ଭନ ଇତ୍ୟାଦି ବିଶେଷ ମନ୍ତ୍ରକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୀଜଧ୍ୱନି–ବର୍ଣ୍ଣ ସଙ୍କେତ ଦିଆଯାଇଛି। ଜୟାର୍ଥ ତ୍ୱରିତା ମନ୍ତ୍ରସୂତ୍ର ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନ୍ୟାସ—ଆସନ, ହୃଦୟ, ଶିରସ, ଶିଖା, କବଚ, ନେତ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର—‘ଫଟ୍’ ସମାପ୍ତି ସହ ରକ୍ଷା-ସୀଲିଂ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ନବ ଶକ୍ତି ଓ ଦିଗ୍ରକ୍ଷକ ‘ଦୂରୀ’ମାନଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ବାହ୍ୟ ଦିଗ୍ରକ୍ଷାକୁ ଅନ୍ତର୍ଲିମ୍ବ-ନ୍ୟାସ ସହ ଏକତ୍ର କରାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ବୀଜଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଆଦିତ୍ୟ ଆଦି ଦେବତାଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧ କରି ‘ଦାରୁଣ’ ଓ ‘ଫଟ୍’ ପରି ବଳଶବ୍ଦର ନିତ୍ୟ ରକ୍ଷାତ୍ମକ ଭୂମିକା ପୁନଃ ପ୍ରତିପାଦିତ।
Adhyaya 148
Saṅgrāma-Vijaya-Pūjā (सङ्ग्रमविजयपूजा) — Rapid Worship and Sūrya-Mantra for Victory
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ସଙ୍ଗ୍ରାମଜୟ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ‘ସଙ୍ଗ୍ରାମ-ବିଜୟ-ପୂଜା’ ବିଧି ଦେଇଛନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଷଡ଼ଙ୍ଗ ମନ୍ତ୍ରରେ ନ୍ୟାସ କରି ରକ୍ଷା, ତେଜ ଓ କ୍ରିୟାପୂର୍ଣ୍ଣତା ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ପରେ ଧର୍ମ ଆଦି ଅଷ୍ଟ-ସମ୍ପଦ—ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି—କୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଯୋଗ୍ୟତା ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ-ପୂଜନ କରାଯାଏ। ସାଧକ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି ମଣ୍ଡଳକୁ ପଦ୍ମକର୍ଣ୍ଣିକା-କେଶର ସଦୃଶ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାହାରେ ଦୀପ୍ତା, ସୂକ୍ଷ୍ମା, ଜୟା, ଭଦ୍ରା, ବିଭୂତି, ବିମଳା ଆଦି ଶକ୍ତି ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ-ରଜସ-ତମସ, ପ୍ରକୃତି-ପୁରୁଷ ତତ୍ତ୍ୱ ସ୍ଥାପନ କରେ। ଶେଷରେ ଆତ୍ମା-ଅନ୍ତରାତ୍ମା-ପରମାତ୍ମା ତ୍ରିଧ୍ୟାନ, ଅଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରପାଳ ରକ୍ଷା ସହ, ଉପହାର, ଜପ ଓ ହୋମରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧାରମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଜୟ ଦିଏ।
Adhyaya 149
Lakṣa–Koṭi Homa (लक्षकोटिहोमः)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ଯୁଦ୍ଧଜୟାର୍ଣ୍ଣବ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଯୁଦ୍ଧ-ରକ୍ଷା ଓ ରାଜ୍ୟ-ସମର୍ଥନକାରୀ ଲକ୍ଷ–କୋଟି ହୋମବିଧି ଶିଖାନ୍ତି। ହୋମ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଯୁଦ୍ଧବିଜୟ, ରାଜ୍ୟଲାଭ ଓ ବିଘ୍ନନାଶରେ ସମର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ କୃଚ୍ଛ୍ରବ୍ରତ ଓ ନିୟମିତ ପ୍ରାଣାୟାମ ଆବଶ୍ୟକ। ପରେ ଜପ ଓ ଶ୍ୱାସନିୟନ୍ତ୍ରଣ (ବୀଜସଦୃଶ ବିଶେଷ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହ) ଏବଂ ଦୀକ୍ଷିତ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବାର ସମୟ-ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକଭୁକ୍ତ (ଏକବେଳ ଭୋଜନ) ନିୟମ। ଅୟୁତ (10,000), ଲକ୍ଷ (100,000), କୋଟି (ଅତିବୃହତ ଗଣନା) ଅନୁସାରେ ଫଳ—ଅଳ୍ପ ସିଦ୍ଧି, ରୋଗ-ଦୁଃଖଶମନ, ଏବଂ ସର୍ବକାମସିଦ୍ଧି ସହ ସର୍ବତୋ ରକ୍ଷା। ଏହା ଉତ୍ପାତଶମନକାରୀ; ଅନାବୃଷ୍ଟି, ଅତିବୃଷ୍ଟି, କୀଟୋପଦ୍ରବ, ଶତ୍ରୁ/ଅଶୁଭ ସତ୍ତା ଇତ୍ୟାଦି ସାମାଜିକ-ପ୍ରାକୃତିକ ବିପଦ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ବଡ଼ ହୋମରେ ଋତ୍ୱିଜ ସଂଖ୍ୟା, ଗ୍ରାହ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରକୁଳ (ଗାୟତ୍ରୀ, ଗ୍ରହମନ୍ତ୍ର, ଦେବତାବିଶେଷ ସମୂହ), ହବିଷ୍ୟ (ଧାନ୍ୟ, ତିଳ, କ୍ଷୀର, ଘୃତ, କୁଶ, ପତ୍ରାଦି) ଓ ହୋମକୁଣ୍ଡର ମାପସହ ନିର୍ମାଣ—ଧର୍ମ ଓ ରାଜ୍ୟରକ୍ଷା ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଗ୍ନେୟବିଦ୍ୟା ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।