Vastu-Pratishtha (Supplementary)

Adhyaya 74

शिवपूजाकथनम् (Śiva-pūjā-kathana) — The Exposition of Śiva Worship

ପୂର୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟପୂଜା ପ୍ରସଙ୍ଗ ସମାପ୍ତି ପରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ଶିବପୂଜାର ସୁନିୟମିତ କ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଆଚମନ, ପ୍ରଣବ-ସଂସ୍କୃତ ଅର୍ଘ୍ୟ, ଅସ୍ତ୍ରାମ୍ବୁ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାର ପ୍ରୋକ୍ଷଣ, ଏବଂ ପ୍ରବେଶରକ୍ଷକ ଓ ସହଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା (ଗଣ, ସରସ୍ୱତୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ; ନନ୍ଦୀ, ଗଙ୍ଗା; ମହାକାଳ, ଯମୁନା) ଉଲ୍ଲେଖିତ। ସାଧକ ଗୋଡ଼ଘାତ ଆଦି ଦେହକ୍ରିୟା ସହ ଡାହାଣ ପାଦରେ ପ୍ରବେଶ କରି ବାମ ଦ୍ୱାରସ୍ତମ୍ଭକୁ ଧରି ଭିତରକୁ ଯାଇ, ଉଦୁମ୍ବର ସ୍ତମ୍ଭରେ ଅସ୍ତ୍ରରକ୍ଷା ସ୍ଥାପନ କରି ମଧ୍ୟରେ ବାସ୍ତୁ-ଅଧିପତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜେ। ପରେ କଳଶାଦି ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଭୂତଶୁଦ୍ଧି, ପ୍ରାଣାୟାମ, ଗ୍ରନ୍ଥିଭେଦ, ଦ୍ୱାଦଶାନ୍ତ ଓ ବିନ୍ଦୁଧ୍ୟାନ; ମଣ୍ଡଳଭାବନା ଓ ବୀଜମନ୍ତ୍ରରେ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ (ପୃଥିବୀ-ଜଳ-ଅଗ୍ନି-ବାୟୁ-ଆକାଶ) ଶୋଧନ ଏବଂ ହୃଦୟପୀଠ ସ୍ଥାପନ। ସକଳୀକରଣ, ଅସ୍ତ୍ରପରିଧି, ଶକ୍ତିଜାଲ, ମହାମୁଦ୍ରା ପରେ ହୃଦୟକମଳରେ ଶିବଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୂଜା, ଅର୍ଘ୍ୟ-ଉପକରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଲିଙ୍ଗଶୁଦ୍ଧି ଆସେ। ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର ଦଶଭୁଜ ଶିବଧ୍ୟାନ, ମୂଳ/ଶିରଃ/ଶିଖା/କବଚ/ଅସ୍ତ୍ର ନ୍ୟାସ, ଉପଚାରକ୍ରମ ଓ କ୍ରମେ ଦ୍ରବ୍ୟାଭିଷେକ; ଶେଷରେ ଆରତୀ, ଭୋଗ, ଜପାହୁତି, ସ୍ତୋତ୍ର, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା, ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ଶିବଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଆଦି ରୂପରେ ଧ୍ୟାନସହ ନିରନ୍ତର ପୂଜା କୁହାଯାଇଛି।