Kena

Verse 1

केन इषितम् पतति प्रेषितम् मनः केन प्राणः प्रथमः प्रैति युक्तः । केन इषिताम् वाचम् इमाम् वदन्ति चक्षुः श्रोत्रं क उ देवो युनक्ति ॥१॥

Verse 2

श्रोत्रस्य श्रोत्रं मनसो मनो यत् वाचः ह वाचम् स उ प्राणस्य प्राणः । चक्षुषः चक्षुः अतिमुच्य धीराः प्रेत्य अस्मात् लोकात् अमृताः भवन्ति ॥२॥

Verse 3

न तत्र चक्षुः गच्छति न वाक् गच्छति नो मनो न विद्मो न विजानीमो यथा एतत् अनुशिष्यात् अन्यत् एव तत् विदितात् अथो अविदितात् अधि । इति शुश्रुम पूर्वेषां ये नः तत् व्याचचक्षिरे ॥३॥

Verse 4

यद्वाचा अनभ्युदितं येन वागभ्युद्यते । तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥४॥

Know as Brahman that silent Reality which no words can capture, yet by whose power all speech arises; it is not the limited object the mind turns into something to be worshipped.

Verse 5

यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम् । तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥५॥

Know as Brahman that which the mind cannot conceive, yet by whose light the mind itself is known and able to think; it is not the mental image people take as God.

Verse 6

यच्चक्षुषा न पश्यति येन चक्षूँषि पश्यति । तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥६॥

Know as Brahman that which no eye can behold, yet by whose presence all seeing becomes possible; it is not the visible form the mind turns into an idol of the ultimate.

Verse 7

यत् श्रोत्रेण न श्रणोति येन श्रोत्रम् इदम् श्रुतम् । तत् एव बृह्म त्वं विद्धि न इदम् यत् इदम् उपासते ॥७॥

Verse 8

यत् प्राणेन न प्राणिति येन प्राणः प्रणीयते । तत् एव बृह्म त्वं विद्धि न इदम् यत् इदम् उपासते ॥८॥

Verse 1

यदि मन्यसे सुवेदेति दभ्रमेवापि नूनं त्वं वेत्थ ब्रह्मणो रूपम् । यदस्य त्वं यदस्य देवेष्वथ नु मीमांस्यमेव ते मन्ये विदितम् ॥१॥

If you feel, ‘I have fully understood Brahman,’ you have grasped only a fragment—what appears as ‘I’ and what appears as divine powers. So what you call knowledge must still be deepened through inquiry until it becomes direct realization.

Verse 2

नाहं मन्ये सुवेदेति नो न वेदेति वेद च । यो नस्तद्वेद तद्वेद नो न वेदेति वेद च ॥२॥

ഞാൻ ‘ഞാൻ അതിനെ നന്നായി അറിയുന്നു’ എന്നു കരുതുന്നില്ല; ‘ഞാൻ അറിയുന്നില്ല’ എന്നും അല്ല. നമ്മിൽ ആരാണ് ആ (ബ്രഹ്മത്തെ) അറിയുന്നതോ, അവൻ തന്നെയാണ് അതിനെ അറിയുന്നത്; കൂടാതെ അത് സാധാരണ രീതിയിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു വസ്തുവല്ല എന്നും അവൻ അറിയുന്നു.

Verse 3

यस्यामतं तस्य मतं मतं यस्य न वेद सः । अविज्ञातं विजानतां विज्ञातमविजानताम् ॥३॥

ആർക്കു അത് ചിന്തയുടെ വസ്തുവല്ലയോ, അവനു തന്നെയാണ് അത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ‘അറിയപ്പെടുന്നത്’; ‘ഞാൻ അറിയുന്നു’ എന്നു കരുതുന്നവൻ അതിനെ അറിയുന്നില്ല. വസ്തുവായി അറിയുന്നവർക്കു അത് അജ്ഞാതം; വസ്തുവായി അറിയാത്തവർക്കു അത് ജ്ഞാതം.

Verse 4

प्रतिबोधविदितं मतममृतत्वं हि विन्दते । आत्मना विन्दते वीर्यं विद्यया विन्दतेऽमृतम् ॥४॥

ഓരോ ജാഗ്രതയുടെ ഓരോ ബോധത്തിലും അറിയപ്പെടുന്നതുതന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ അറിവ്; അതിലൂടെ തന്നെ നിശ്ചയമായി അമൃതത്വം ലഭിക്കുന്നു. ആത്മാവിലൂടെ ബലം (വീര്യം) ലഭിക്കുന്നു; വിദ്യയിലൂടെ അമൃതത്വം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 5

इह चेदवेदीदथ सत्यमस्ति न चेदीहावेदीन्महती विनष्टिः । भूतेषु भूतेषु विचित्य धीराः प्रेत्यास्माल्लोकादमृता भवन्ति ॥५॥

ഇവിടെ തന്നേ (തത്) അറിഞ്ഞാൽ സത്യമായി ലക്ഷ്യം സിദ്ധിക്കുന്നു; ഇവിടെ അറിഞ്ഞില്ലെങ്കിൽ മഹത്തായ നഷ്ടം. സകലഭൂതങ്ങളിലും, ഓരോ ജീവിയിലും അതിനെ വിവേചിച്ച് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ധീരർ ഈ ലോകത്തിൽ നിന്ന് പ്രസ്ഥാനം ചെയ്ത് അമൃതത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 1

ब्रह्म ह देवेभ्यो विजिग्ये तस्य ह ब्रह्मणो विजये देवा अमहीयन्त । त ऐक्षन्तास्माकमेवायं विजयः अस्माकमेवायं महिमा इति ॥१॥

ബ്രഹ്മൻ തന്നേ ദേവന്മാർക്കായി വിജയം നേടി. ബ്രഹ്മന്റെ ആ വിജയത്തിൽ ദേവന്മാർ അത്യന്തം ഉല്ലസിച്ചു. അവർ ചിന്തിച്ചു: ‘ഈ വിജയം ഞങ്ങളുടേതു മാത്രം; ഈ മഹിമയും ഞങ്ങളുടേതു മാത്രം’ എന്ന്.

Verse 2

तद्धैषां विजज्ञौ तेभ्यो ह प्रादुर्बभूव । तन्न व्यजानत किमिदं यक्षमिति ॥२॥

അത് (ബ്രഹ്മൻ) അവരുടെ ആ ചിന്ത അറിഞ്ഞു. അതു തന്നേ അവരുടെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. എന്നാൽ അവർ അതിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല: ‘ഇത് ഏതു യക്ഷൻ?’ എന്ന്.

Verse 3

तेऽग्निमब्रुवन्—जातवेद एतद्विजानीहि किमिदं यक्षमिति। तथेति॥३॥

അവർ അഗ്നിയോടു പറഞ്ഞു— “ഹേ ജാതവേദസേ, ഇതിനെ നിർണ്ണയിക്ക; ഇതെന്ത് യക്ഷം?” അവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു— “തഥാസ്തു.”

Verse 4

तदभ्यद्रवत्। तमभ्यवदत्—कोऽसीति। अग्निर्वा अहमस्मीति अब्रवीत्। जातवेदाः वा अहमस्मीति॥४॥

അവൻ അതിലേക്കു ഓടിച്ചെന്നു. അത് അവനോടു ചോദിച്ചു— “നീ ആരാണ്?” അഗ്നി പറഞ്ഞു— “ഞാൻ അഗ്നിയത്രേ; ഞാൻ ജാതവേദസത്രേ.”

Verse 5

तस्मिंस्त्वयि किं वीर्यमिति। अपि सर्वमिदं दहेयं यदिदं पृथिव्यामिति॥५॥

അത് ചോദിച്ചു— “നിനക്കുള്ള വീര്യം (ശക്തി) എന്ത്?” അവൻ പറഞ്ഞു— “ഭൂമിയിൽ ഉള്ളതെല്ലാം ഞാൻ ദഹിപ്പാൻ കഴിയും.”

Verse 6

तस्मै तृणं निदधाव् एतद् दह इति । तद् उपप्रेयाय सर्वजवेन तन् न शशाक दग्धुम् । स तद् एव निववृते, नैतद् अशकद् विज्ञातुं यद् एतद् यक्षम् इति ॥६॥

അപ്പോൾ യക്ഷൻ അഗ്നിയുടെ മുമ്പിൽ ഒരു പുല്ലുതണ്ട് വെച്ച് പറഞ്ഞു—“ഇത് ദഹിപ്പിക്കുക.” അഗ്നി സർവ്വവേഗത്തോടെ അതിലേക്കു പാഞ്ഞുവെങ്കിലും അതിനെ ദഹിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അതേ ശ്രമത്തിൽ നിന്നു തന്നെ അവൻ മടങ്ങി; “ഇത് ഏതു യക്ഷൻ?” എന്നു അവന് അറിയാൻ സാധിച്ചില്ല.

Verse 7

अथ वायुम् अब्रुवन्—वायो एतद् विजानीहि किम् एतद् यक्षम् इति । तथा इति ॥७॥

പിന്നീട് അവർ വായുവിനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ വായോ, ഇത് തിരിച്ചറിയുക: ഇത് ഏതു യക്ഷൻ?” അവൻ പറഞ്ഞു—“തഥാ, അങ്ങനെ തന്നേ.”

Verse 8

तद् अभ्यद्रवत् । तम् अभ्यवदत्—कः असि इति । वायुर् वा अहम् अस्मि इत्य् अब्रवीत् । मातरिश्वा वा अहम् अस्मि इति ॥८॥

അവൻ അതിലേക്കു പാഞ്ഞു. യക്ഷൻ അവനോട് ചോദിച്ചു—“നീ ആരാണ്?” അവൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ വായു തന്നേ; ഞാൻ മാതരിശ്വൻ തന്നേ.”

Verse 9

तस्मिन् त्वयि किं वीर्यम् इति। अपि इदं सर्वम् आददीयम्, यदिदं पृथिव्याम् इति॥९॥

അവർ പറഞ്ഞു: ‘നിനക്കുള്ളിൽ എന്ത് വീര്യം ഉണ്ട്?’—‘ഭൂമിയിൽ ഉള്ളതെല്ലാം സത്യമായി എടുത്തുയർത്തുക.’

Verse 10

तस्मै तृणं निदधौ—एतदादत्स्व इति। तत् उपप्रेयाय सर्वजवेन; तन्न शशाक आदातुम्। स तदेव निववृते—नैतदशकं विज्ञातुं यदेतद् यक्षम् इति॥१०॥

അവനോട് അത് ഒരു പുല്ലുതണ്ട് വെച്ചു: ‘ഇത് എടുത്തുയർത്തുക’ എന്നു പറഞ്ഞു. അവൻ സർവ്വവേഗത്തോടെയും പാഞ്ഞു; എങ്കിലും അതിനെ എടുത്തുയർത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അവൻ അങ്ങനെ തന്നേ മടങ്ങി—‘ഈ യക്ഷൻ ആരാണ്’ എന്നു നിർണ്ണയിക്കാനായില്ല.

Verse 11

अथ इन्द्रम् अब्रुवन्—मघवन्, एतद्विजानीहि किमेतद् यक्षम् इति। तथा इति। तदभ्यद्रवत्। तस्मात् तिरोदधे॥११॥

പിന്നെ അവർ ഇന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു: ‘മഘവനേ, ഈ യക്ഷൻ എന്താണെന്ന് അറിഞ്ഞുവരിക.’ അവൻ പറഞ്ഞു: ‘അങ്ങനെ തന്നേ.’ അവൻ അതിലേക്കു പാഞ്ഞു; അത് അവനിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായി.

Verse 12

स तस्मिन्नेवाकाशे स्त्रियमाजगाम बहुशोभमानामुमां हैमवतीम्। तां ह उवाच—किमेतद्यक्षमिति॥१२॥

അതു തന്നെയുള്ള ആകാശത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ മഹത്തായ ദീപ്തിയോടെ പ്രകാശിക്കുന്ന ഉമാ ഹൈമവതീ എന്ന ദേവിയെ കണ്ടു. അവളോടു അവൻ ചോദിച്ചു—“ഈ യക്ഷൻ ആരാണ്?”॥१२॥

Verse 1

सा ब्रह्मेति ह उवाच। ब्रह्मणो वा एतद्विजये महीयध्वमिति। ततो ह एव विदाञ्चकार ब्रह्मेति॥१॥

അവൾ പറഞ്ഞു—“ഇത് ബ്രഹ്മമാണ്.” “ബ്രഹ്മന്റെ ജയത്തിലൂടെയത്രേ നിങ്ങൾ മഹത്ത്വം പ്രാപിച്ചത്,” എന്നു അവൾ പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ ഉറപ്പോടെ അറിഞ്ഞു—“ഇത് ബ്രഹ്മമാണ്.”॥१॥

Verse 2

तस्माद्वा एते देवा अतितरामिव अन्यान्देवान् यदग्निर्वायुरिन्द्रः। ते ह्येनन्नेदिष्ठं पस्पृशुः। ते ह्येनत्प्रथमो विदाञ्चकार ब्रह्मेति॥२॥

അതുകൊണ്ടുതന്നെ അഗ്നി, വായു, ഇന്ദ്രൻ—ഈ ദേവന്മാർ മറ്റു ദേവന്മാരെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠരെന്നപോലെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; കാരണം അവർ അതിനോട് (ബ്രഹ്മത്തോട്) ഏറ്റവും അടുത്തെത്തി. ഇന്ദ്രൻ തന്നെയായിരുന്നു ആദ്യം അറിഞ്ഞത്—“ഇത് ബ്രഹ്മമാണ്.”॥२॥

Verse 3

तस्माद्वा इन्द्रोऽतितरामिवान्यान्देवान् स ह्येनन्नेदिष्ठं पस्पर्श । स ह्येनत्प्रथमो विदाञ्चकार ब्रह्मेति ॥३॥

അതുകൊണ്ട് ഇന്ദ്രൻ, എന്നപോലെ, മറ്റു ദേവന്മാരെ അതിക്രമിച്ചു; കാരണം അവൻ അതിനെ ഏറ്റവും അടുത്തായി സ്പർശിച്ചു. അവൻ തന്നെയാണ് ആദ്യം അതിനെ ‘ബ്രഹ്മം’ എന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞത്.

Verse 4

तस्यैष आदेशो यदेतद्विद्युतो विद्युतदिति न्यमीमिषदिति । अधिदैवतम् ॥४॥

അതിന്റെ ഈ സൂചന: ‘മിന്നലുപോലെ—അതേ മിന്നൽ-ഝലകം’; ‘അത് കണ്ണിറുക്കുന്നതുപോലെ (പ്രത്യക്ഷമായി മറഞ്ഞു)’. ഇത് അധിദൈവത നിലയിൽ പറയുന്നു.

Verse 5

अथाध्यात्मं यदेतद्गच्छतीव च मनोऽनेन चैतदुपस्मरत्यभीक्ष्णं सङ्कल्पः ॥५॥

ഇപ്പോൾ അധ്യാത്മ നിലയിൽ: ഏതുകൊണ്ടോ മനസ് വിഷയങ്ങളിലേക്കു പോകുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു, അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇത് വീണ്ടും വീണ്ടും ഇതിനെ ഓർക്കുന്നു—അതേ സംകല്പം, ഇച്ഛാ-നിശ്ചയം.

Verse 6

तद्ध तद्वनं नाम तद्वनमित्युपासितव्यं स य एतदेवं वेदाभि ह एनं सर्वाणि भूतानि संवाञ्छन्ति ॥६॥

അത് തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ‘തദ്വനം’ എന്ന നാമം; അതിനെ ‘തദ്വനം’ എന്ന നിലയിൽ ഉപാസ്യമായി ധ്യാനിക്കേണ്ടതാണ്. ഇതിനെ ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവനിലേക്കു സകല ഭൂതങ്ങളും നിശ്ചയമായി ആകാംക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 7

उपनिषदं भो ब्रूहीत्युक्ता त उपनिषद्ब्राह्मीम् वाव त उपनिषदमब्रूम इति ॥७॥

‘ഭോ മഹാനുഭാവാ, ഉപനിഷത്ത് പറയുക’ എന്നു അപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ഗുരു പറഞ്ഞു: ‘നിങ്ങൾക്കു ഞങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ബ്രാഹ്മീ ഉപനിഷത്തേ തന്നെയാണ് പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നത്.’

Verse 8

तस्यै तपो दमः कर्मेति प्रतिष्ठा वेदाः सर्वाङ्गानि सत्यमायतनम् ॥८॥

ആ (ബ്രാഹ്മീ ഉപനിഷദ്-ജ്ഞാനം)ക്കു തപസ്, ദമം (ഇന്ദ്രിയസംയമം), കർമ്മം—ഇവയാണ് പ്രതിഷ്ഠ; വേദങ്ങൾ അതിന്റെ സർവ്വാംഗങ്ങൾ; സത്യമാണ് അതിന്റെ ആയതനം (നിവാസം).

Verse 9

यो वा एतामेवम् वेद, अपहत्य पाप्मानम्, अनन्ते स्वर्गे लोके ज्येये प्रतितिष्ठति, प्रतितिष्ठति ॥९॥

ഇങ്ങനെ അവളെ—അത് ബ്രഹ്മത്തെ—അറിയുന്നവൻ പാപത്തെ നീക്കി, അനന്തമായ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ, പരമോന്നത ധാമത്തിൽ ദൃഢമായി പ്രതിഷ്ഠിതനാകുന്നു; ദൃഢമായി പ്രതിഷ്ഠിതനാകുന്നു।