Opening the text

ಕೇನೋಪನಿಷತ್ (ಸಾಮವೇದಸಂಬಂಧಿತ, ಮುಖ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತು) ‘ಮನಸ್ಸು ಯಾರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ? ವಾಣಿ ಯಾರಿಂದ ಮಾತಾಡುತ್ತದೆ?’ ಎಂಬ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ಜ್ಞಾನ–ಕರ್ತೃತ್ವಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾನವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಹಿಡಿಯುವ ವಸ್ತುವಲ್ಲ; ಅದು ‘ಕಿವಿಯ ಕಿವಿ, ಮನಸ್ಸಿನ ಮನಸ್ಸು, ವಾಣಿಯ ವಾಣಿ’ ಎಂದು ಎಲ್ಲ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಪ್ರಕಾಶ ನೀಡುವ ಆಧಾರ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದಿದ್ದೇವೆ ಎನ್ನುವ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಪಠ್ಯವು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ; ನಿಜವಾದ ತಿಳಿವು ಅವಿಷಯೀಕರಣ (non-objectifying) ರೂಪದ ಅನುಭವಾತ್ಮಕ ಬೋಧ. ಯಕ್ಷೋಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಜಯದ ಗರ್ವದಿಂದ ಮದಿಸುತ್ತಾರೆ; ಬ್ರಹ್ಮನು ಯಕ್ಷರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವರ ಶಕ್ತಿಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು ವಿಫಲ; ಇಂದ್ರನು ಉಮಾ ಹೈಮವತಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ‘ಜಯ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದಲೇ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಅಹಂಕಾರ-ಕರ್ತೃತ್ವ ಖಂಡನೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸರ್ವಶಕ್ತಿಮೂಲತ್ವದ ಬೋಧ. ತಪಸ್ಸು, ದಮ, ಶುದ್ಧ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಹಾಯಕ ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಹೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅಮೃತತ್ವ/ಮೋಕ್ಷ ಸಿದ್ಧವೆಂದು ಉಪನಿಷತ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
Start ReadingInquiry into the true agent behind cognition and action (“By whom is the mind impelled?”)
Brahman as the enabling ground: “ear of the ear,” “mind of the mind,” “speech of speech”
Brahman is not an object of perception or conceptualization; it is the condition of all knowing
Paradox of knowledge: those who claim to know Brahman as an object do not know; true knowing is non-objectifying recognition
Distinction between empirical knowledge (viṣaya-jñāna) and immediate realization (aparokṣa/anubhava)
Allegory of the Yakṣa: humbling of Agni and Vāyu; Indra’s approach; Umā’s instruction—victory belongs to Brahman, not ego
Critique of pride and doership (ahaṅkāra); affirmation of instrumentality of powers and faculties
Soteriology: knowledge of Brahman leads to amṛtatva (immortality/liberation)
Preparatory disciplines: tapas, dama, and purifying karma as supports for realization
Pedagogical method: apophatic teaching, indirect indication (lakṣaṇā), and narrative instruction
This Upanishad is organized into 4 khandas.
ಕೇನೋಪನಿಷತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಭಾಗವು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಹಿಂದೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪರಮ ಶಕ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದರಿಂದ ವಾಕ್ಕು ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ, ಅದೇ ಬ್ರಹ್ಮ.
ಕೇನ ಉಪನಿಷದ್ದಿನ ಎರಡನೇ ಭಾಗವು ಬ್ರಹ್ಮನ ಜ್ಞಾನದ ವಿರೋಧಾಭಾಸವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತದೆ. 'ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ' ಎಂದು ಭಾವಿಸುವವನು ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮವು ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮೀರಿದ್ದು ಎಂದು ಅರಿಯುವವನೇ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನಿ. ಪ್ರತಿ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅರಿಯುವುದರಿಂದ ಅಮರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.
ಕೇನ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಮೂರನೇ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವು ದೇವತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಸುರರನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದೇವತೆಗಳು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ವಿಜಯ ತಮ್ಮದೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮವು ರಹಸ್ಯಮಯ ಯಕ್ಷನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿ ಒಂದು ಹುಲ್ಲನ್ನು ಸುಡಲಾಗಲಿ, ವಾಯು ಅದನ್ನು ತಳ್ಳಲಾಗಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂದ್ರ ವಿನಮ್ರತೆಯಿಂದ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಯಕ್ಷ ಅದೃಶ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದೇವಿ ಉಮಾ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಎಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ಅಹಂಕಾರವು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ.
ಕೇನ ಉಪನಿಷದ್ದಿನ ನಾಲ್ಕನೇ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಉಮಾ ಹೈಮವತಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ದೇವತೆಗಳು ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ರಹಸ್ಯಮಯ ಸತ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು. ಬ್ರಹ್ಮದ ವಿಜಯದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಮಹಿಮಾನ್ವಿತರಾದರು. ಇಂದ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪ ತಲುಪಿದನು. ಮಿಂಚಿನ ಝಳಕು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದ ಪ್ರತೀಕ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
34 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
केनेषितं पतति प्रेषितं मनः केन प्राणः प्रथमः प्रैति युक्तः। केनेषितां वाचमिमां वदन्ति चक्षुः श्रोत्रं क उ देवो युनक्ति॥१॥
ಮನಸ್ಸು ಯಾರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ? ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಾಣವು ಯಾರಿಂದ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ? ಜನರು ಆಡುವ ಈ ವಾಕ್ಕು ಯಾರಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿತವಾಗಿದೆ? ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕಿವಿಯನ್ನು ಯಾವ ದೇವರು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ?
Brahman as the inner controller (Antaryamin)Verse 2
श्रोत्रस्य श्रोत्रं मनसो मनो यद्वाचो ह वाचं स उ प्राणस्य प्राणः। चक्षुषश्चक्षुरतिमुच्य धीराः प्रेत्यास्माल्लोकादमृता भवन्ति॥२॥
ಅದು ಕಿವಿಯ ಕಿವಿ, ಮನಸ್ಸಿನ ಮನಸ್ಸು, ವಾಕ್ಕಿನ ವಾಕ್ಕು, ಪ್ರಾಣದ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿನ ಕಣ್ಣು. ಧೀರರು ಇವುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಈ ಲೋಕದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಅಮರರಾಗುತ್ತಾರೆ.
Brahman as the witness consciousness (Sakshi)Verse 3
न तत्र चक्षुर्गच्छति न वाग्गच्छति नो मनो न विद्मो न विजानीमो यथैतदनुशिष्यात्। अन्यदेव तद्विदितादथो अविदितादधि। इति शुश्रुम पूर्वेषां ये नस्तद्व्याचचक्षिरे॥३॥
ಅಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ವಾಕ್ಕು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ಬೋಧಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನಾವು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ತಿಳಿದದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದದ್ದು ಮತ್ತು ತಿಳಿಯದ್ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೀರಿದ್ದು. ಹೀಗೆ ನಮಗೆ ಬೋಧಿಸಿದ ಪೂರ್ವಿಕರಿಂದ ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.
Brahman as beyond sensory perception and conceptual thought (Avangmanogochara)Verse 4
यद्वाचा अनभ्युदितं येन वागभ्युद्यते । तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥४॥
ವಾಣಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗದಿರುವುದು, ಆದರೆ ಯಾವುದರಿಂದ ವಾಣಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದೊಂದೇ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿಯು, ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸುವ ಈ ವಸ್ತುವಲ್ಲ.
Brahman as the revealer (prakāśaka) beyond speech; apophatic (neti-neti) approachVerse 5
यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम् । तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥५॥
ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯೋಚಿಸಲಾಗದಿರುವುದು, ಆದರೆ ಯಾವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಯೋಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ ಅದೊಂದೇ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿಯು, ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸುವ ಈ ವಸ್ತುವಲ್ಲ.
Ātman/Brahman as witness-consciousness (sākṣin) beyond mind (manas)Verse 6
यच्चक्षुषा न पश्यति येन चक्षूँषि पश्यति । तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥६॥
ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕಾಣಲಾಗದಿರುವುದು, ಆದರೆ ಯಾವುದರಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳು ನೋಡುತ್ತವೆಯೋ ಅದೊಂದೇ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿಯು, ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸುವ ಈ ವಸ್ತುವಲ್ಲ.
Brahman as the light of lights (jyotiṣām jyotiḥ) enabling perception; transcendence of sense-object knowledgeVerse 7
यत् श्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम्। तत् एव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते॥७॥
ಕಿವಿಯಿಂದ ಕೇಳಲಾಗದ, ಆದರೆ ಯಾವುದರಿಂದ ಕಿವಿಯು ಕೇಳುತ್ತದೆಯೋ ಆ ತತ್ವವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ, ಇಲ್ಲಿ ಜನರು ಪೂಜಿಸುವ ಇದಲ್ಲ.
Brahman as the transcendental subject behind all sensory perceptionVerse 8
यत् प्राणेन न प्राणिति येन प्राणः प्रणीयते। तत् एव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते॥८॥
ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಉಸಿರಾಡಲಾಗದ, ಆದರೆ ಯಾವುದರಿಂದ ಪ್ರಾಣವು ಉಸಿರಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಆ ತತ್ವವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ, ಇಲ್ಲಿ ಜನರು ಪೂಜಿಸುವ ಇದಲ್ಲ.
Brahman as the life-principle beyond the vital breath (Prana)Verse 1
यदि मन्यसे सुवेदेति दभ्रमेवापि नूनं त्वं वेत्थ ब्रह्मणो रूपम् । यदस्य त्वं यदस्य देवेष्वथ नु मीमांस्यमेव ते मन्ये विदितम् ॥१॥
ನೀನು 'ನಾನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಬ್ರಹ್ಮದ ಸ್ವರೂಪದ ಕೇವಲ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿಳಿದಿರುವೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಅಂಶ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅಂಶವನ್ನು ಮಾತ್ರ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
Limits of conceptual knowledge; necessity of continued inquiry (vicāra) into Brahman beyond objectifying ‘forms’Verse 2
नाहं मन्ये सुवेदेति नो न वेदेति वेद च । यो नस्तद्वेद तद्वेद नो न वेदेति वेद च ॥२॥
ನಾನು ‘ನಾನು ಅದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ನಾನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದೂ ಅಲ್ಲ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರು ಆ (ಬ್ರಹ್ಮ)ವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದಾನೋ, ಅವನೇ ಅದನ್ನು ಅರಿತವನು; ಮತ್ತು ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯುವ ವಿಷಯವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಅವನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ.
Brahman as beyond objectifying knowledge (aparokṣa-jñāna; limits of pramāṇa)Verse 3
यस्यामतं तस्य मतं मतं यस्य न वेद सः । अविज्ञातं विजानतां विज्ञातमविजानताम् ॥३॥
ಯಾರಿಗೆ ಅದು ಚಿಂತನೆಯ ವಿಷಯವಲ್ಲವೋ, ಅವನಿಗೇ ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ‘ಅರಿತ’ವಾಗುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ‘ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವವನು ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ವಸ್ತುವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವವರಿಗೆ ಅದು ಅಜ್ಞಾತ; ವಸ್ತುವಾಗಿ ತಿಳಿಯದವರಿಗೆ ಅದು ಜ್ಞಾತ.
Aparokṣa realization vs. parokṣa/conceptual knowledge; inobjectifiability of BrahmanVerse 4
प्रतिबोधविदितं मतममृतत्वं हि विन्दते । आत्मना विन्दते वीर्यं विद्यया विन्दतेऽमृतम् ॥४॥
ಪ್ರತಿ ಜಾಗೃತಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬೋಧದಲ್ಲಿಯೇ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಅರಿವು; ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಿಂದಲೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆತ್ಮನಿಂದ ಬಲ (ವೀರ್ಯ) ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಅಮೃತತ್ವ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Pratibodha (immediate recognition), jñāna leading to amṛtatva (mokṣa)Verse 5
इह चेदवेदीदथ सत्यमस्ति न चेदीहावेदीन्महती विनष्टिः । भूतेषु भूतेषु विचित्य धीराः प्रेत्यास्माल्लोकादमृता भवन्ति ॥५॥
ಇಲ್ಲಿಯೇ (ತತ್) ಅನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ, ಅದೇ ಸತ್ಯಸಿದ್ಧಿ; ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೆ ಮಹಾ ನಾಶ. ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವದಲ್ಲೂ ಅದನ್ನು ವಿವೇಚಿಸಿ ಕಂಡು ಧೀರರು ಈ ಲೋಕದಿಂದ ಹೊರಟು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Moksha through Brahma-vidya; recognition of Brahman/Atman in all beingsVerse 1
ब्रह्म ह देवेभ्यो विजिग्ये तस्य ह ब्रह्मणो विजये देवा अमहीयन्त । त ऐक्षन्तास्माकमेवायं विजयः अस्माकमेवायं महिमा इति ॥१॥
ಬ್ರಹ್ಮನೇ ದೇವರಿಗಾಗಿ ನಿಜವಾಗಿ ವಿಜಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಬ್ರಹ್ಮನ ಆ ವಿಜಯದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಅತಿಯಾಗಿ ಉಲ್ಲಾಸಗೊಂಡರು. ಅವರು ಯೋಚಿಸಿದರು: ‘ಈ ವಿಜಯ ನಮ್ಮದೇ; ಈ ಮಹಿಮೆ ನಮ್ಮದೇ’ ಎಂದು.
Brahman as the true source of power; critique of ego (ahaṅkāra) and divine prideVerse 2
तद्धैषां विजज्ञौ तेभ्यो ह प्रादुर्बभूव । तन्न व्यजानत किमिदं यक्षमिति ॥२॥
ಅದು (ಬ್ರಹ್ಮ) ಅವರ ಆ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ಅದು ಅವರ ಮುಂದೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ: ‘ಇದು ಯಾವ ಯಕ್ಷ?’ ಎಂದು.
Avidyā regarding Brahman; Brahman’s transcendence of conceptual recognition; revelation through manifestationVerse 3
तेऽग्निमब्रुवन्—जातवेद एतद्विजानीहि किमिदं यक्षमिति। तथेति॥३॥
ಅವರು ಅಗ್ನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು— “ಹೇ ಜಾತವೇದಸೇ, ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೋ; ಇದು ಯಾವ ಯಕ್ಷ?” ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು— “ತಥಾಸ್ತು.”
Brahman (as the mysterious Yakṣa) and the limitation of deva-knowledgeVerse 4
तदभ्यद्रवत्। तमभ्यवदत्—कोऽसीति। अग्निर्वा अहमस्मीति अब्रवीत्। जातवेदाः वा अहमस्मीति॥४॥
ಅವನು ಅದರ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿದನು. ಅದು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿತು— “ನೀನು ಯಾರು?” ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು— “ನಾನು ಅಗ್ನಿಯೇ; ನಾನು ಜಾತವೇದಸನೇ.”
Avidyā/ahaṅkāra (self-assertion of limited power) contrasted with Brahman’s transcendenceVerse 5
तस्मिंस्त्वयि किं वीर्यमिति। अपि सर्वमिदं दहेयं यदिदं पृथिव्यामिति॥५॥
ಅದು ಕೇಳಿತು— “ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಯಾವ ವೀರ್ಯ (ಶಕ್ತಿ) ಇದೆ?” ಅವನು ಹೇಳಿದನು— “ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ದಹಿಸಬಲ್ಲೆ.”
Brahman as the source/measure of all śakti; limitation of deva-śakti; dependence of karma-indriya powers on the AbsoluteVerse 6
तस्मै तृणं निदधाव् एतद् दह इति । तद् उपप्रेयाय सर्वजवेन तन् न शशाक दग्धुम् । स तद् एव निववृते, नैतद् अशकद् विज्ञातुं यद् एतद् यक्षम् इति ॥६॥
ಆ ಯಕ್ಷನು ಅಗ್ನಿಗೆ ಒಂದು ತೃಣದ ಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟು, “ಇದನ್ನು ದಹಿಸು” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಅಗ್ನಿ ಸರ್ವವೇಗದಿಂದ ಹತ್ತಿರ ಹೋದರೂ ಅದನ್ನು ದಹಿಸಲಾರದೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು; “ಇದು ಯಾವ ಯಕ್ಷ?” ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು ಅವನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
Brahman as the transcendent ground beyond the powers of the devas; limitation of sense-power and ego (ahaṅkāra)Verse 7
अथ वायुम् अब्रुवन्—वायो एतद् विजानीहि किम् एतद् यक्षम् इति । तथा इति ॥७॥
ನಂತರ ಅವರು ವಾಯುವಿಗೆ ಹೇಳಿದರು—“ಹೇ ವಾಯೋ, ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೋ: ಇದು ಯಾವ ಯಕ್ಷ?” ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು—“ತಥಾ, ಹಾಗೆಯೇ.”
Dependence of prāṇa (vital force) on Brahman; epistemic inquiry (jijñāsā)Verse 8
तद् अभ्यद्रवत् । तम् अभ्यवदत्—कः असि इति । वायुर् वा अहम् अस्मि इत्य् अब्रवीत् । मातरिश्वा वा अहम् अस्मि इति ॥८॥
ಅವನು ಅದರ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿದನು. ಯಕ್ಷನು ಅವನಿಗೆ ಕೇಳಿದನು—“ನೀನು ಯಾರು?” ಅವನು ಹೇಳಿದನು—“ನಾನು ವಾಯುವೇ; ನಾನು ಮಾತರಿಶ್ವನೇ.”
Ahaṅkāra (self-assertion) of cosmic functions; Brahman as the interrogator beyond names and rolesVerse 9
तस्मिन् त्वयि किं वीर्यम् इति। अपि इदं सर्वम् आददीयम्, यदिदं पृथिव्याम् इति॥९॥
ಅವರು ಹೇಳಿದರು: ‘ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ?’—‘ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಜವಾಗಿ ಎತ್ತಿ ತೆಗೆದುಕೋ.’
Brahman as the hidden source of all power; limitation of deva-egoVerse 10
तस्मै तृणं निदधौ—एतदादत्स्व इति। तत् उपप्रेयाय सर्वजवेन; तन्न शशाक आदातुम्। स तदेव निववृते—नैतदशकं विज्ञातुं यदेतद् यक्षम् इति॥१०॥
ಅವನಿಗೆ ಅದು ಒಂದು ಹುಲ್ಲಿನ ಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟು: ‘ಇದನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊ’ ಎಂದಿತು. ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇಗದಿಂದ ಓಡಿದನು; ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಎತ್ತಲಾರದೆ ಹೋಯಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಹಿಂದಿರುಗಿದನು—‘ಈ ಯಕ್ಷನು ಯಾರು?’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾರದೆ ಹೋಯಿತು.
Dependence of all śakti on Brahman; collapse of egoic agency (kartṛtva)Verse 11
अथ इन्द्रम् अब्रुवन्—मघवन्, एतद्विजानीहि किमेतद् यक्षम् इति। तथा इति। तदभ्यद्रवत्। तस्मात् तिरोदधे॥११॥
ನಂತರ ಅವರು ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: ‘ಮಘವನೇ, ಈ ಯಕ್ಷನು ಏನು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೋ.’ ಅವನು: ‘ಹಾಗೇ’ ಎಂದನು. ಅವನು ಅದರತ್ತ ಓಡಿದನು; ಅದು ಅವನಿಂದ ಅಂತರಧಾನವಾಯಿತು.
Brahman’s elusiveness to objectifying pursuit; necessity of grace/teaching (upadeśa)Verse 12
स तस्मिन्नेवाकाशे स्त्रियमाजगाम बहुशोभमानामुमां हैमवतीम्। तां ह उवाच—किमेतद्यक्षमिति॥१२॥
ಅದೇ ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ಇಂದ್ರನು ಅಪಾರ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ, ಬಹುಶೋಭಮಾನ ಉಮಾ ಹೈಮವತೀ ಎಂಬ ದೇವಿಯನ್ನು ಕಂಡನು. ಅವಳಿಗೆ ಅವನು ಕೇಳಿದನು—“ಈ ಯಕ್ಷನು ಯಾರು?”॥೧೨॥
Brahman as the unknown ground of divine power; revelation through divine instruction (upadeśa)Verse 1
सा ब्रह्मेति ह उवाच। ब्रह्मणो वा एतद्विजये महीयध्वमिति। ततो ह एव विदाञ्चकार ब्रह्मेति॥१॥
ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು—“ಇದು ಬ್ರಹ್ಮ.” “ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿಜಯದಿಂದಲೇ ನೀವು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರಿ,” ಎಂದು ಅವಳು ತಿಳಿಸಿದಳು. ಆಗ ಇಂದ್ರನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅರಿತನು—“ಇದು ಬ್ರಹ್ಮವೇ.”॥೧॥
Brahman as the source of all agency and victory; true knowledge (brahmavidyā) as illuminationVerse 2
तस्माद्वा एते देवा अतितरामिव अन्यान्देवान् यदग्निर्वायुरिन्द्रः। ते ह्येनन्नेदिष्ठं पस्पृशुः। ते ह्येनत्प्रथमो विदाञ्चकार ब्रह्मेति॥२॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರ—ಈ ದೇವರುಗಳು ಇತರ ದೇವರಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠರೆಂದು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಅದಕ್ಕೆ (ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಕೆ) ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪವಾಗಿ ತಲುಪಿದರು. ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನೇ ಮೊದಲು ಅರಿತನು—“ಇದು ಬ್ರಹ್ಮ.”॥೨॥
Proximity to Brahman through inquiry; hierarchy of deities as symbolic of faculties approaching the Absolute; primacy of knowledge over powerVerse 3
तस्माद्वा इन्द्रोऽतितरामिवान्यान्देवान् स ह्येनन्नेदिष्ठं पस्पर्श । स ह्येनत्प्रथमो विदाञ्चकार ब्रह्मेति ॥३॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದ್ರನು ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾದವನಾದನು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಅದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದನು. ಅವನೇ ಮೊದಲಾಗಿ ಅದನ್ನು ‘ಬ್ರಹ್ಮ’ವೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡನು.
Brahma-jñāna (recognition of Brahman) and adhikāra (fitness/priority through proximity)Verse 4
तस्यैष आदेशो यदेतद्विद्युतो विद्युतदिति न्यमीमिषदिति । अधिदैवतम् ॥४॥
ಅದರ ಈ ಸೂಚನೆ: ‘ಮಿಂಚಿನಂತೆ—ಅದೇ ಝಳಕು’; ‘ಅದು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಿನುಗಿ (ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಅಡಗಿತು)’. ಇದು ಅಧಿದೈವತದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ.
Ādeśa (indirect indication of Brahman); Brahman’s elusiveness and immediacy beyond graspVerse 5
अथाध्यात्मं यदेतद्गच्छतीव च मनोऽनेन चैतदुपस्मरत्यभीक्ष्णं सङ्कल्पः ॥५॥
ಇದೀಗ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ: ಯಾವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ವಿಷಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಯಾವುದರಿಂದ ಇದು ಮರುಮರು ಇದನ್ನೇ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ—ಅದೇ ಸಂಕಲ್ಪ, ಇಚ್ಛಾ-ನಿಶ್ಚಯ.
Adhyātma-upadeśa; saṅkalpa (intentionality) as a pointer to the inner instrument; Brahman indicated through the witness of mental movementVerse 6
तद्ध तद्वनं नाम तद्वनमित्युपासितव्यं स य एतदेवं वेदाभि ह एनं सर्वाणि भूतानि संवाञ्छन्ति ॥६॥
ಅದೇ ನಿಜವಾಗಿ ‘ತದ್ವನಂ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಅದನ್ನು ‘ತದ್ವನಂ’ ಎಂದು ಉಪಾಸನೆ ಹಾಗೂ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಯಾರು ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯುವನೋ, ಅವನತ್ತ ಸರ್ವ ಭೂತಗಳೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಆಕಾಂಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.
Brahman as the supreme object of love/aspiration; upāsanā leading to recognition of BrahmanVerse 7
उपनिषदं भो ब्रूहीत्युक्ता त उपनिषद्ब्राह्मीम् वाव त उपनिषदमब्रूम इति ॥७॥
‘ಭೋ ಭಗವನ್, ಉಪನಿಷತ್ತನ್ನು ಹೇಳಿರಿ’ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಗುರುವು ಹೇಳಿದರು: ‘ನಿಮಗೆ ನಾವು ನಿಜವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಉಪನಿಷತ್ತನ್ನೇ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದೇವೆ.’
Upaniṣad as brahma-vidyā (esoteric liberating instruction)Verse 8
तस्यै तपो दमः कर्मेति प्रतिष्ठा वेदाः सर्वाङ्गानि सत्यमायतनम् ॥८॥
ಆ (ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಉಪನಿಷತ್-ಜ್ಞಾನ)ಕ್ಕೆ ತಪಸ್ಸು, ದಮ (ಇಂದ್ರಿಯಸಂಯಮ) ಮತ್ತು ಕರ್ಮ—ಇವೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ; ವೇದಗಳು ಅದರ ಸರ್ವ ಅಂಗಗಳು; ಸತ್ಯವೇ ಅದರ ಆಯತನ (ನಿವಾಸ)ವಾಗಿದೆ.
Sādhana for brahma-vidyā: tapas–dama–karma; satya as the sustaining groundVerse 9
यो वा एतामेवम् वेद, अपहत्य पाप्मानम्, अनन्ते स्वर्गे लोके ज्येये प्रतितिष्ठति, प्रतितिष्ठति ॥९॥
ಯಾರು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆಕೆಯನ್ನು—ಅಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು—ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಪಾಪವನ್ನು ತೊರೆದು, ಅನಂತ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಪರಮೋನ್ನತ ಧಾಮದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Moksha (liberating knowledge) / Brahma-vidya and the removal of pāpa (impurity)Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.