Kena

Verse 1

केन इषितम् पतति प्रेषितम् मनः केन प्राणः प्रथमः प्रैति युक्तः । केन इषिताम् वाचम् इमाम् वदन्ति चक्षुः श्रोत्रं क उ देवो युनक्ति ॥१॥

Verse 2

श्रोत्रस्य श्रोत्रं मनसो मनो यत् वाचः ह वाचम् स उ प्राणस्य प्राणः । चक्षुषः चक्षुः अतिमुच्य धीराः प्रेत्य अस्मात् लोकात् अमृताः भवन्ति ॥२॥

Verse 3

न तत्र चक्षुः गच्छति न वाक् गच्छति नो मनो न विद्मो न विजानीमो यथा एतत् अनुशिष्यात् अन्यत् एव तत् विदितात् अथो अविदितात् अधि । इति शुश्रुम पूर्वेषां ये नः तत् व्याचचक्षिरे ॥३॥

Verse 4

यद्वाचा अनभ्युदितं येन वागभ्युद्यते । तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥४॥

যি বাক্যৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ নহয়, কিন্তু যাৰ দ্বাৰা বাক্য প্ৰকাশ পায়, সেই ব্ৰহ্মকহে জানিব, এই যি মানুহে উপাসনা কৰে সেইটো নহয়।

Verse 5

यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम् । तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥५॥

মনৰ দ্বাৰা যাক চিন্তা কৰিব নোৱাৰি, কিন্তু যাৰ দ্বাৰা মন চিন্তা কৰে বুলি কোৱা হয়, সেই ব্ৰহ্মকহে জানিব, এই যি মানুহে উপাসনা কৰে সেইটো নহয়।

Verse 6

यच्चक्षुषा न पश्यति येन चक्षूँषि पश्यति । तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥६॥

চকুৰ দ্বাৰা যি দেখা নাযায়, কিন্তু যাৰ দ্বাৰা চকুৱে দেখে, সেই ব্ৰহ্মকহে জানিব, এই যি মানুহে উপাসনা কৰে সেইটো নহয়।

Verse 7

यत् श्रोत्रेण न श्रणोति येन श्रोत्रम् इदम् श्रुतम् । तत् एव बृह्म त्वं विद्धि न इदम् यत् इदम् उपासते ॥७॥

Verse 8

यत् प्राणेन न प्राणिति येन प्राणः प्रणीयते । तत् एव बृह्म त्वं विद्धि न इदम् यत् इदम् उपासते ॥८॥

Verse 1

यदि मन्यसे सुवेदेति दभ्रमेवापि नूनं त्वं वेत्थ ब्रह्मणो रूपम् । यदस्य त्वं यदस्य देवेष्वथ नु मीमांस्यमेव ते मन्ये विदितम् ॥१॥

যদি তুমি ভাবা যে মই ভালদৰে জানো, তেন্তে তুমি ব্ৰহ্মৰ ৰূপৰ কেৱল সামান্য অংশহে জানা, তুমি যি তোমাৰ ভিতৰত আছে আৰু দেৱতাসকলৰ মাজত আছে সেইটোহে। সেয়েহে মোৰ মতে তুমি যাক জানা বুলি ভাবা সেইটো এতিয়াও অনুসন্ধান কৰিব লাগিব।

Verse 2

नाहं मन्ये सुवेदेति नो न वेदेति वेद च । यो नस्तद्वेद तद्वेद नो न वेदेति वेद च ॥२॥

মই এনেদৰে নাভাবোঁ যে ‘মই ইয়াক ভালদৰে জানো’; আৰু ‘মই নাজানো’ বুলিও নহয়। আমাৰ মাজত যিয়ে সেই (ব্ৰহ্ম)ক জানে, সেয়েই তাক জানে; আৰু ই সাধাৰণভাৱে জানিব পৰা বিষয় নহয় বুলিও সি জানে।

Verse 3

यस्यामतं तस्य मतं मतं यस्य न वेद सः । अविज्ञातं विजानतां विज्ञातमविजानताम् ॥३॥

যাৰ বাবে ই চিন্তাৰ বস্তু নহয়, তাৰ বাবেই ই সঁচাকৈ ‘জানা’ হয়; আৰু যিয়ে ভাবে ‘মই জানো’, সি তাক নাজানে। যিসকলে তাক বস্তুৰূপে জানে, সিহঁতৰ বাবে ই অজানা; আৰু যিসকলে বস্তুৰূপে নাজানে, সিহঁতৰ বাবে ই জানা।

Verse 4

प्रतिबोधविदितं मतममृतत्वं हि विन्दते । आत्मना विन्दते वीर्यं विद्यया विन्दतेऽमृतम् ॥४॥

প্ৰত্যেক জাগ্ৰতিৰ প্ৰতিটো বোধত যি পৰিচিত হয়, সেয়াই সত্য বোধ; কিয়নো তাৰ দ্বাৰাই নিশ্চয় অমৃতত্ব লাভ হয়। আত্মাৰ দ্বাৰা বল (বীৰ্য) লাভ হয়; আৰু বিদ্যাৰ দ্বাৰা অমৃতত্ব লাভ হয়।

Verse 5

इह चेदवेदीदथ सत्यमस्ति न चेदीहावेदीन्महती विनष्टिः । भूतेषु भूतेषु विचित्य धीराः प्रेत्यास्माल्लोकादमृता भवन्ति ॥५॥

ইয়াতেই যদি (তৎ)ক জানিলে, তেন্তে সঁচাকৈ সিদ্ধি আছে; ইয়াতেই যদি নাজানিলে, তেন্তে মহা ক্ষতি। সকলো ভূতত, প্ৰতিটো জীৱত তাক বিচাৰ কৰি চিনাক্ত কৰি ধীৰসকলে এই লোক ত্যাগ কৰি অমৃতত্ব লাভ কৰে।

Verse 1

ब्रह्म ह देवेभ्यो विजिग्ये तस्य ह ब्रह्मणो विजये देवा अमहीयन्त । त ऐक्षन्तास्माकमेवायं विजयः अस्माकमेवायं महिमा इति ॥१॥

ব্ৰহ্মই দেৱসকলৰ বাবে নিশ্চয় বিজয় সাধিলে। ব্ৰহ্মৰ সেই বিজয়ত দেৱসকল অতিশয় উল্লসিত হ’ল। তেওঁলোকে ভাবিলে: ‘এই বিজয় কেৱল আমাৰ; এই মহিমাও কেৱল আমাৰ’ বুলি।

Verse 2

तद्धैषां विजज्ञौ तेभ्यो ह प्रादुर्बभूव । तन्न व्यजानत किमिदं यक्षमिति ॥२॥

সেই (ব্ৰহ্ম) তেওঁলোকৰ সেই ভাবনা জানিলে। সি নিশ্চয় তেওঁলোকৰ সন্মুখত প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল। কিন্তু তেওঁলোকে তাক চিনিব নোৱাৰিলে: ‘ই কি যক্ষ?’ বুলি।

Verse 3

तेऽग्निमब्रुवन्—जातवेद एतद्विजानीहि किमिदं यक्षमिति। तथेति॥३॥

তেওঁলোকে অগ্নিক ক’লে— “হে জাতবেদস, এইটো জানি লোৱা; এই যক্ষ কি?” তেওঁ উত্তৰ দিলে— “তথাস্তূ।”

Verse 4

तदभ्यद्रवत्। तमभ्यवदत्—कोऽसीति। अग्निर्वा अहमस्मीति अब्रवीत्। जातवेदाः वा अहमस्मीति॥४॥

তেওঁ তাৰ ওচৰলৈ দৌৰি গ’ল। সি তেওঁক ক’লে— “তুমি কোন?” অগ্নিয়ে ক’লে— “মই অগ্নিয়েই; মই জাতবেদসেই।”

Verse 5

तस्मिंस्त्वयि किं वीर्यमिति। अपि सर्वमिदं दहेयं यदिदं पृथिव्यामिति॥५॥

সি সুধিলে— “তোমাৰ ভিতৰত কি বীৰ্য (শক্তি) আছে?” তেওঁ ক’লে— “পৃথিৱীত যি কিছুমান আছে, সকলোকে মই দহিব পাৰোঁ।”

Verse 6

तस्मै तृणं निदधाव् एतद् दह इति । तद् उपप्रेयाय सर्वजवेन तन् न शशाक दग्धुम् । स तद् एव निववृते, नैतद् अशकद् विज्ञातुं यद् एतद् यक्षम् इति ॥६॥

তেতিয়া যক্ষই অগ্নিৰ আগত এটা তৃণৰ ডাঁটি থৈ ক’লে—“ইয়াক দহ।” অগ্নি সৰ্ববেগে তাৰ ওচৰলৈ দৌৰিলেও তাক দহিব নোৱাৰিলে। সেই চেষ্টা এৰি সি উভতি আহিল; “এই যক্ষ কোন?” বুলি সি জানিব নোৱাৰিলে।

Verse 7

अथ वायुम् अब्रुवन्—वायो एतद् विजानीहि किम् एतद् यक्षम् इति । तथा इति ॥७॥

তাৰ পাছত তেওঁলোকে বায়ুক ক’লে—“হে বায়ো, এইটো জানিবা: এই যক্ষ কোন?” সি ক’লে—“তথা, তেনেকৈয়ে।”

Verse 8

तद् अभ्यद्रवत् । तम् अभ्यवदत्—कः असि इति । वायुर् वा अहम् अस्मि इत्य् अब्रवीत् । मातरिश्वा वा अहम् अस्मि इति ॥८॥

সি তাৰ ফালে দৌৰি গ’ল। যক্ষই তাক ক’লে—“তুমি কোন?” সি ক’লে—“মই বায়ুয়ে; মই মাতৰিশ্বাই।”

Verse 9

तस्मिन् त्वयि किं वीर्यम् इति। अपि इदं सर्वम् आददीयम्, यदिदं पृथिव्याम् इति॥९॥

তেওঁলোকে ক’লে: ‘তোমাৰ ভিতৰত কি বীৰ্য আছে?’—‘পৃথিৱীত যি কিছুমান আছে, সেই সকলোকে নিশ্চয় উঠাই লোৱা।’

Verse 10

तस्मै तृणं निदधौ—एतदादत्स्व इति। तत् उपप्रेयाय सर्वजवेन; तन्न शशाक आदातुम्। स तदेव निववृते—नैतदशकं विज्ञातुं यदेतद् यक्षम् इति॥१०॥

তেওঁৰ আগত সি এটা তৃণৰ ডাঁটি থৈ ক’লে—‘এইটো উঠোৱা।’ সি সৰ্বজৱে দৌৰি গ’ল; কিন্তু তাক উঠাব নোৱাৰিলে। সি তেনেকৈয়ে ঘূৰি আহিল—‘এই যক্ষ কোন’ সেয়া নিৰ্ণয় কৰিব নোৱাৰিলে।

Verse 11

अथ इन्द्रम् अब्रुवन्—मघवन्, एतद्विजानीहि किमेतद् यक्षम् इति। तथा इति। तदभ्यद्रवत्। तस्मात् तिरोदधे॥११॥

তাৰ পাছত তেওঁলোকে ইন্দ্ৰক ক’লে: ‘হে মঘৱন, এই যক্ষ কি সেয়া জানি আহা।’ সি ক’লে: ‘তথা।’ সি তাৰ ফালে দৌৰিলে; সি তাৰ পৰা অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 12

स तस्मिन्नेवाकाशे स्त्रियमाजगाम बहुशोभमानामुमां हैमवतीम्। तां ह उवाच—किमेतद्यक्षमिति॥१२॥

সেই একে আকাশতেই ইন্দ্ৰে অতি দীপ্তিময়, বহুশোভাময় উমা হৈমৱতী নামৰ দেৱীক দেখা পালে। তেওঁ তাইক সুধিলে—“এই যক্ষ কোন?”॥১২॥

Verse 1

सा ब्रह्मेति ह उवाच। ब्रह्मणो वा एतद्विजये महीयध्वमिति। ततो ह एव विदाञ्चकार ब्रह्मेति॥१॥

তাই ক’লে—“ইয়াই ব্ৰহ্ম।” “ব্ৰহ্মৰ বিজয়ৰ দ্বাৰাই তোমালোকে মহিমান্বিত হ’লা,” বুলি তাই ক’লে। তেতিয়া ইন্দ্ৰে নিশ্চিতভাৱে জানিলে—“ইয়াই ব্ৰহ্ম।”॥১॥

Verse 2

तस्माद्वा एते देवा अतितरामिव अन्यान्देवान् यदग्निर्वायुरिन्द्रः। ते ह्येनन्नेदिष्ठं पस्पृशुः। ते ह्येनत्प्रथमो विदाञ्चकार ब्रह्मेति॥२॥

সেইবাবে অগ্নি, বায়ু আৰু ইন্দ্ৰ—এই দেৱসকল অন্য দেৱসকলতকৈ যেন অধিক শ্ৰেষ্ঠ; কিয়নো তেওঁলোকে তাক (ব্ৰহ্মক) সৰ্বাধিক নিকটত স্পৰ্শ কৰিছিল। আৰু ইন্দ্ৰেই প্ৰথমে জানিলে—“ইয়াই ব্ৰহ্ম।”॥২॥

Verse 3

तस्माद्वा इन्द्रोऽतितरामिवान्यान्देवान् स ह्येनन्नेदिष्ठं पस्पर्श । स ह्येनत्प्रथमो विदाञ्चकार ब्रह्मेति ॥३॥

সেয়েহে ইন্দ্ৰই যেন অন্য দেৱতাসকলক অতিক্ৰম কৰিলে; কিয়নো সি তাক সৰ্বাধিক নিকটভাৱে স্পৰ্শ কৰিলে। আৰু সিয়েই প্ৰথমে তাক ‘ব্ৰহ্ম’ বুলি জানিলে।

Verse 4

तस्यैष आदेशो यदेतद्विद्युतो विद्युतदिति न्यमीमिषदिति । अधिदैवतम् ॥४॥

তাৰ এই সংকেত: ‘বিদ্যুৎৰ দৰে—সেই ঝলক’; ‘ই চকু পিৰিকিয়াৰ দৰে (দেখা দি অদৃশ্য হ’ল)’. এইটো অধিদৈৱত সন্মুখে কোৱা।

Verse 5

अथाध्यात्मं यदेतद्गच्छतीव च मनोऽनेन चैतदुपस्मरत्यभीक्ष्णं सङ्कल्पः ॥५॥

এতিয়া অধ্যাত্ম সন্মুখে: যাৰ দ্বাৰা মন যেন বিষয়ৰ ফালে যায়, আৰু যাৰ দ্বাৰা ই পুনঃপুনঃ এইটোক স্মৰণ কৰে—সেয়াই সংকল্প, ইচ্ছা-নিশ্চয়।

Verse 6

तद्ध तद्वनं नाम तद्वनमित्युपासितव्यं स य एतदेवं वेदाभि ह एनं सर्वाणि भूतानि संवाञ्छन्ति ॥६॥

সেইয়েই নিশ্চয় ‘তদ্বনম্’ নামে কোৱা হয়; তাক ‘তদ্বনম্’ ৰূপে উপাস্য আৰু ধ্যানযোগ্য বুলি ধ্যান কৰিব লাগে। যিয়ে ইয়াক এইদৰে জানে, তাৰ প্ৰতি সৰ্ব ভূত নিশ্চয়েই আকাঙ্ক্ষা কৰে।

Verse 7

उपनिषदं भो ब्रूहीत्युक्ता त उपनिषद्ब्राह्मीम् वाव त उपनिषदमब्रूम इति ॥७॥

‘ভো ভগৱন, উপনিষদ কওক’—এমনি কোৱা হ’লে গুৰুয়ে ক’লে: ‘তোমালোকক আমি নিশ্চয়েই ব্ৰাহ্মী উপনিষদেই প্ৰকাশ কৰি কৈছোঁ।’

Verse 8

तस्यै तपो दमः कर्मेति प्रतिष्ठा वेदाः सर्वाङ्गानि सत्यमायतनम् ॥८॥

সেই (ব্ৰাহ্মী উপনিষদ-জ্ঞান)ৰ বাবে তপ, দম (ইন্দ্ৰিয়-সংযম) আৰু কৰ্ম—এইবোৰেই প্ৰতিষ্ঠা; বেদসমূহ তাৰ সৰ্ব অঙ্গ; সত্যই তাৰ আয়তন (নিবাস) ।

Verse 9

यो वा एतामेवम् वेद, अपहत्य पाप्मानम्, अनन्ते स्वर्गे लोके ज्येये प्रतितिष्ठति, प्रतितिष्ठति ॥९॥

যি কোনো এইদৰে তাক—অৰ্থাৎ ব্ৰহ্মক—জানে, সি পাপ দূৰ কৰি, অনন্ত স্বৰ্গলোকত, সৰ্বোচ্চ ধামত দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হয়; সি দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হয়।