Adhyaya 6

Verse 1

अगस्त्य उवाच । तस्मात्संगमतो विप्र पश्चिमे दिक्तटे स्थितम् । सीताकुण्डमितिख्यातं सर्वकामफलप्रदम्

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ! ആ സംഗമത്തിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറ് ദിക്കിലെ തീരത്ത് ‘സീതാകുണ്ഡം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ഒരു സ്ഥലം ഉണ്ട്; അത് എല്ലാ ധർമ്മസമ്മത ആഗ്രഹങ്ങളുടെ ഫലം നൽകുന്നു.

Verse 2

यत्र स्नात्वा नरो विप्र सर्वपापैः प्रमुच्यते । सीतया किल तत्कुण्डं स्वयमेव विनिर्मितम् । रामेण वरदानाच्च महाफलनिधीकृतम्

ഹേ വിപ്രാ! അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും. ആ കുണ്ഡം സീതാദേവി സ്വയം നിർമ്മിച്ചതാണെന്ന് പറയുന്നു; ശ്രീരാമന്റെ വരദാനത്താൽ അത് മഹാഫലങ്ങളുടെ നിധിയായി മാറി.

Verse 3

श्रीराम उवाच । शृणु सीते प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं भुवि यादृशम् । त्वत्कुण्डस्यास्य सुभगे त्वत्प्रीत्या कथयाम्यहम्

ശ്രീരാമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സീതേ! കേൾക്കുക; ഭൂമിയിൽ നിന്റെ ഈ കുണ്ഡത്തിനുള്ള മഹാത്മ്യം എങ്ങനെയാണോ അതു ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും. ഹേ സुभഗേ! നിന്റെ പ്രീതിക്കായി ഞാൻ ഇതു പറയുന്നു.

Verse 4

अत्र स्नानं च दानं च जपो होमस्तपोऽथवा । सर्वमक्षयतां याति विधानेन शुचिस्मिते

ഹേ ശുചിസ്മിതേ! ഇവിടെ സ്നാനം, ദാനം, ജപം, ഹോമം അല്ലെങ്കിൽ തപസ്സ്—ഏതും വിധിപൂർവ്വം ചെയ്താൽ അതെല്ലാം അക്ഷയഫലമായി മാറുന്നു.

Verse 5

मार्गकृष्णचतुर्दश्यां तत्र स्नानं विशेषतः । सर्वपापहरं देवि सर्वदा स्नायिनां नृणाम्

മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ അവിടെ സ്നാനം അതിവിശേഷ ഫലദായകം. ദേവീ, സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യരുടെ സകല പാപങ്ങളും അത് എപ്പോഴും ഹരിക്കുന്നു.

Verse 6

इति रामो वरं प्रादात्सीतायै च प्रजाप्रियः । तदाप्रभृति सर्वत्र तत्तीर्थं भुवि वर्त्तते

ഇങ്ങനെ പ്രജാപ്രിയനായ ശ്രീരാമൻ സീതയ്ക്ക് വരം നൽകി. അന്നുമുതൽ ആ തീർത്ഥം ഭൂമിയിൽ എല്ലായിടത്തും സ്ഥാപിതമായി പ്രസിദ്ധമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 7

सीताकुण्डमिति ख्यातं जनानां परमाद्भुतम् । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा नूनं राममवाप्नुयात्

അത് ‘സീതാകുണ്ഡം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം; ജനങ്ങൾക്ക് പരമ അത്ഭുതം. ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ തീർച്ചയായും ശ്രീരാമനെ പ്രാപിക്കും.

Verse 8

तत्र स्नानेन दानेन तपसा च विशेषतः । गन्धैर्माल्यैर्धूपदीपैर्न्नानाविभवविस्तरैः । रामं संपूज्य सीतां च मुक्तः स्यान्नात्र संशयः

അവിടെ സ്നാനം, ദാനം, പ്രത്യേകിച്ച് തപസ്സു—കൂടാതെ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, മാലകൾ, ധൂപം, ദീപം, നാനാവിധ ഉപഹാരങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ശ്രീരാമനെയും സീതയെയും സമ്യകായി പൂജിച്ചാൽ—മുക്തി ലഭിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 9

मार्गे मासि च स्नातव्यं गर्भवासो न जायते । अन्यदापि नरः स्नात्वा विष्णुलोकं स गच्छति

മാർഗശീർഷ മാസത്തിൽ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യണം; അപ്പോൾ ഗർഭവാസം, അഥവാ പുനർജന്മം, ഉണ്ടാകില്ല. മറ്റു സമയങ്ങളിലും അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 10

विभोर्विष्णुहरेर्विप्र रम्ये पश्चिमदिक्तटे । देवश्चक्रहरिर्नाम सर्वाभीष्टफलप्रदः

ഹേ വിപ്രാ! ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ രമ്യമായ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് വിഭു വിഷ്ണു-ഹരിയുടെ ‘ചക്രഹരി’ എന്ന ദേവവിഗ്രഹം വിരാജിക്കുന്നു; അവൻ സർവാഭീഷ്ടഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു.

Verse 11

तस्य चक्रहरेर्विप्र महिमा न हि मानवैः । शक्यो वर्णयितुं धीरैरपि बुद्धिमतां वरैः

ഹേ വിപ്രാ! ആ ചക്രഹരിയുടെ മഹിമ മനുഷ്യർക്ക് വർണ്ണിക്കാനാവില്ല; ധീരന്മാരും ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരുമായവർക്കും പോലും അത് യഥാർത്ഥമായി വിവരണം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല।

Verse 12

ततः पश्चिमदिग्भागे नाम्ना पुण्यं हरिस्मृति । विष्णोरायतनं ख्यातं परमार्थफलप्रदम् । यस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते

അതിനുശേഷം പടിഞ്ഞാറൻ ദിക്കിൽ ‘ഹരിസ്മൃതി’ എന്ന പുണ്യസ്ഥലം ഉണ്ട്; അത് വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രസിദ്ധമായ ആയതനം, പരമാർത്ഥഫലദായകം; അതിന്റെ ദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ സർവപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 13

तयोर्दर्शनतो यांति तेषां पापानि देहिनाम् । तानि पापानि यावंति कुर्वते भुवि ये नराः

ആ രണ്ടിന്റെയും ദർശനത്താൽ ദേഹികളായവരുടെ പാപങ്ങൾ അകന്നു പോകുന്നു—ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യർ ചെയ്യുന്ന എത്ര പാപങ്ങളായാലും അവ എല്ലാം നീങ്ങിപ്പോകുന്നു।

Verse 14

पुरा देवासुरे जाते संग्रामे भृशदारुणे । दैत्यैर्वरमदोत्सिक्तैर्देवा युधि पराजिताः

പുരാതനകാലത്ത് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ അത്യന്തം ഭീകരമായ യുദ്ധം ഉണ്ടായപ്പോൾ, വരങ്ങളുടെ മദത്തിൽ അഹങ്കരിച്ച ദൈത്യന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാരെ പരാജയപ്പെടുത്തി।

Verse 15

तेषां पलायमानानां देवानामग्रणीर्हरः । संस्तभ्य चैव तान्सर्वान्पुरस्कृत्यांबुजासनम्

ദേവന്മാർ പലയാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ, അവരുടെ അഗ്രണിയായ ഹരി എല്ലാവരെയും ധൈര്യപ്പെടുത്തി, കമലാസനനായ ബ്രഹ്മാവിനെ മുന്നിൽ നിർത്തി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 16

क्षीरोदशायिनं विष्णुं शेषपर्य्यंकशायिनम् । लक्ष्म्योपविष्टं पार्श्वे च चरणांबुजहस्तया

അവർ ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ ശയിക്കുന്ന, ശേഷപര്യങ്കത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിനെ ദർശിച്ചു; അവന്റെ പാർശ്വത്തിൽ ലക്ഷ്മി ഉപവിഷ്ടയായി, കൈ അവന്റെ കമലപാദങ്ങളിൽ പതിഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 17

नारदाद्यैर्मुनिवरैरुद्गीतगुगौरवम् । गरुडेन पुरःस्थेनानिशमंजलिना स्तुतम्

നാരദാദി മുനിവരന്മാർ അവന്റെ ഗൗരവമഹിമ പാടിപ്പുകഴ്ത്തി; മുന്നിൽ നിന്ന ഗരുഡൻ അഞ്ജലി ചേർത്ത് നിരന്തരം സ്തുതിച്ചു.

Verse 18

क्षीराब्धिजलकल्लोलमदबिन्द्वंकिताम्बरम् । तारकोत्करविस्फारतारहारविराजितम्

അവർ അവനെ ദർശിച്ചു—ക്ഷീരസമുദ്ര തരംഗങ്ങളുടെ കളിയാട്ട തുള്ളികൾപോലെ പുള്ളികളായ അംബരം ധരിച്ചവനെയും, നക്ഷത്രക്കൂട്ടംപോലെ വ്യാപിച്ച താരഹാരത്തിൽ ദീപ്തനായവനെയും.

Verse 19

पीतांबरमतिस्मेरविकाशद्भावभावितम् । बिभ्रतं कुण्डलं स्थूलं कर्णाभ्यां मौक्तिकोज्ज्वलम्

അവർ അവനെ കണ്ടു—പീതാംബരം ധരിച്ചവൻ, മൃദുസ്മിതത്തിന്റെ വിരിഞ്ഞ ദീപ്തിയിൽ ഭാസ്വരൻ; ഇരുകാതുകളിലും വലിയ കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ചു, മുത്തുകളുടെ പ്രകാശത്തിൽ ഉജ്ജ്വലൻ.

Verse 20

रत्नवल्लीमिव स्वच्छां श्वेतद्वीपनिवासिनीम् । किरीटं पद्मरागाणां वलयं दधतं परम्

രത്നവല്ലിപോലെ നിർമ്മലവും ദീപ്തവുമായ്, ശ്വേതദ്വീപനിവാസിനിയായ ദേവിയെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ച്; അദ്ദേഹം പദ്മരാഗമണികളാൽ നിർമ്മിതമായ പരമകിരീടവും വലയവും ധരിച്ചു।

Verse 21

मित्रस्य राहुवित्रासनिवर्त्तनमिवापरम् । सकौस्तुभप्रभाचक्रं बिभ्राणं प्रवलारुणम्

സൂര്യശക്തി രാഹുവിന്റെ ഭയം നീക്കുന്നതുപോലെ, അദ്ദേഹം കൗസ്തുഭമണിയുടെ പ്രഭയുടെ ദീപ്തചക്രം ധരിച്ചു; അത് പ്രവാളംപോലെ അരുണവർണ്ണമായിരുന്നു।

Verse 22

परां चतुर्मुखोत्पत्तिकल्पसंकल्पनामिव । शरणं स जगामाशु विनीतात्मा स्तुवन्निति

പിന്നീട് വിനീതഹൃദയത്തോടെ, ചതുര്മുഖബ്രഹ്മോത്പത്തിക്ക് കാരണമായ മഹാസങ്കൽപംപോലെ ഉന്നതമായ ആ പരമശരണത്തെ അവൻ വേഗം ആശ്രയിച്ച്, ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 23

तस्मिन्नवसरे शंभुः सर्वदेवगणैः सह । तुष्टाव प्रयतो भूत्वा विष्णुं जिष्णुं सुरद्विषाम्

ആ സമയത്ത് ശംഭു സർവ്വദേവഗണങ്ങളോടൊപ്പം, ഏകാഗ്രനായി ഭക്തിയോടെ വിഷ്ണുവിനെ സ്തുതിച്ചു—ദേവശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്ന അജേയ ജിഷ്ണുവിനെ।

Verse 24

ईश्वर उवाच । संसारार्णवसंतारसुपर्णसुखदायिने । मोह तीव्रतमो हारि चन्द्राय हरये नमः

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—സംസാരസമുദ്രം കടത്തുന്ന സുഖദ സുപർണം (ചിറക്/ഗരുഡൻ) നൽകുന്നവനേ, മോഹമെന്ന അതിഘോര അന്ധകാരം ഹരിക്കുന്നവനേ, ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ശീതളനായ ഹരിയ്ക്ക് നമസ്കാരം।

Verse 25

स्फुरत्संविन्मणिशिखां चित्तसंगतिचंद्रिकाम् । प्रपद्ये भगवद्भक्तिमानसोद्यानवाहिनीम्

ഞാൻ ഭഗവദ്ഭക്തിയിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു—അതിന്റെ ശിഖരം ജാഗ്രത്ചൈതന്യത്തിന്റെ മണി-ജ്വാലയായി ദീപ്തം, അതിന്റെ ചന്ദ്രിക ചിത്തത്തിന്റെ പവിത്ര സംഗമം, അത് ഹൃദയോദ്യാനത്തിൽ ജീവദായിനിയായ ധാരയായി ഒഴുകുന്നു।

Verse 26

हेलोल्लसत्समुत्साहशक्तिं व्याप्तजगत्त्रयाम् । या पूर्वकोटिर्भावानां सत्त्वानां वैष्णवीति वा

ആ ശക്തി—ഉദയിക്കുന്ന ഉത്സാഹത്തിൽ ക്രീഡാഭാവത്തോടെ ദീപ്തമായി—ത്രിലോകം മുഴുവൻ വ്യാപിക്കുന്നു; സത്ത്വങ്ങളുടെയും അവരുടെ ഭാവങ്ങളുടെയും ആദിമൂലമായി നിലകൊണ്ട് ‘വൈഷ്ണവീ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 27

पवनांदोलितांभोजदलपर्वांतवर्त्तिनाम् । पततामिव जन्तूनां स्थैर्यमेका हरिस्मृतिः

കാറ്റിൽ ആടുന്ന താമരയിലയുടെ അഗ്രത്തിൽ നിൽക്കുന്ന, വീഴാനൊരുങ്ങുന്ന ജീവികൾക്കുള്ള ഏക സ്ഥിരത—ഹരിസ്മരണ മാത്രം.

Verse 28

नमः सूर्य्यात्मने तुभ्यं संवित्किरणमालिने । हृत्कुशेशयकोषश्रीसमुन्मेषविधायिने

സൂര്യാത്മസ്വരൂപനായ നിനക്കു നമസ്കാരം—ശുദ്ധ സംവിദ്‌ കിരണമാലയാൽ അലങ്കൃതനായി, ഹൃദയ-താമരയുടെ മുകുളകോശം ശ്രീസഹിതം വിരിയിക്കുന്നവനേ.

Verse 29

नमस्तस्मै यमवते योगिनां गतये सदा । परमेशाय वै पारे महसां तमसां तथा

യമസമമായ നീതിനിയന്താവായ അവനു നമസ്കാരം—യോഗികളുടെ നിത്യ പരമഗതിയായവൻ; പ്രകാശവും തമസ്സും ഇരട്ടത്തിനും അതീതനായ പരമേശ്വരൻ.

Verse 30

यज्ञाय भुक्तहविष ऋग्यजुःसामरूपिणे । नमः सरस्वतीगीतदिव्यसद्गणशालिने

യജ്ഞസ്വരൂപനേ, ഹവിയെ സ്വീകരിക്കുന്നവനേ, ഋഗ്-യജുഃ-സാമരൂപധാരിയേ; സരസ്വതീഗീതത്തിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന, ദിവ്യ സദ്ഗണസഭയിൽ വസിക്കുന്നവനേ—നമസ്കാരം.

Verse 31

शांताय धर्मनिधये क्षेत्रज्ञायामृतात्मने । शिष्ययोगप्रतिष्ठाय नमो जीवैकहेतवे । घोराय मायाविधये सहस्रशिरसे नमः

ശാന്തനേ, ധർമ്മനിധിയേ, ക്ഷേത്രജ്ഞനേ, അമൃതാത്മസ്വരൂപനേ; ശിഷ്യനെ യോഗത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നവനേ; സർവ്വജീവങ്ങളുടെ ഏകമൂലഹേതുവേ—നമോ നമഃ. മായാവിധാതാ, ഘോര, സഹസ്രശിരസ്സേ—നമസ്കാരം.

Verse 32

योगनिद्रात्मने नाभिपद्मोद्भूतजगत्सृजे । नमः सलिलरूपाय कारणाय जगत्स्थितेः

യോഗനിദ്രാസ്വരൂപനേ, നാഭിപദ്മത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ജഗത്തിനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനേ; സലിലരൂപനേ, ജഗത്സ്ഥിതിയുടെ കാരണനേ—നമസ്കാരം.

Verse 33

कार्यमेयाय बलिने जीवाय परमात्मने । गोप्त्रे प्राणाय भूतानां नमो विश्वाय वेधसे

കാര്യങ്ങളാൽ ഗ്രാഹ്യനായ ബലവാനേ; ജീവസ്വരൂപനേ, പരമാത്മനേ; ഭൂതങ്ങളുടെ ഗോപ്താവും പ്രാണസ്വരൂപനുമായ, വിശ്വവ്യാപിയായ വേധസ് (സ്രഷ്ടാവ്)നേ—നമസ്കാരം.

Verse 34

दृप्ताय सिंहवपुषे दैत्यसंहारकारिणे । वीर्यायानंतमनसे जगद्भावभृते नमः

സിംഹവപുസ്സോടെ ദർപ്പശാലിയായ, ദൈത്യസംഹാരകനേ; അനന്തവീര്യനും അനന്തമനസ്സും ഉള്ള, ജഗദ്ഭാവം ധരിക്കുന്ന പ്രഭുവേ—നമസ്കാരം.

Verse 35

संसारकारणाज्ञानमहासंतमसच्छिदे । अचिन्त्यधाम्ने गुह्याय रुद्रायात्युद्विजे नमः

സംസാരകാരണമാകുന്ന അജ്ഞാനമെന്ന മഹാ അന്ധകാരം ഛേദിക്കുന്നവനേ, അചിന്ത്യധാമധാരിയായ ഗുഹ്യസ്വരൂപൻ രുദ്രനേ—യാരുടെ മുമ്പിൽ എല്ലാവരും വിറയ്ക്കുന്നുവോ—നമസ്കാരം।

Verse 36

शान्ताय शान्तकल्लोलकैवल्यपददायिने । सर्वभावातिरिक्ताय नमः सर्वमयात्मने

ശാന്തസ്വരൂപനേ, ശാന്തിയുടെ കല്ലോലതരംഗങ്ങളാൽ കൈവല്യപദം നല്കുന്നവനേ; സർവ്വഭാവാതീതനായിട്ടും സർവ്വമയാത്മാവായിരിക്കുന്നവനേ നമസ്കാരം।

Verse 37

इन्दीवरदलश्यामं स्फूर्जत्किंजल्कविभ्रमम् । बिभ्राणं कौस्तुभं विष्णुं नौमि नेत्ररसायनम्

നീലകമലദളത്തെപ്പോലെ ശ്യാമവർണ്ണൻ, ദീപ്തമായ കേശരങ്ങളുടെ വിഭ്രമത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവൻ, കൗസ്തുഭമണി ധരിച്ച—നേത്രങ്ങൾക്ക് അമൃതസമാനനായ വിഷ്ണുവിനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു।

Verse 38

अगस्त्य उवाच । इति स्तुतः प्रसन्नात्मा वरदो गरुडध्वजः । ववर्ष दृष्टिसुधया सर्वान्देवान्कृपान्वितः । उवाच मधुरं वाक्यं प्रश्रयावनतान्सुरान्

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട വരദനായ ഗരുഡധ്വജൻ പ്രസന്നചിത്തനായി. കരുണയോടെ തന്റെ ദൃഷ്ടിസുധയെ എല്ലാ ദേവന്മാരിലും വർഷിപ്പിച്ചു, വിനയത്തോടെ നമിച്ച സുറന്മാരോട് മധുരവാക്യം അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 39

श्रीभगवानुवाच । जानामि विबुधाः सर्वमभिप्रायं समाधितः । दैतेयैर्विक्रमाक्रान्तं पदं समरदर्पितैः

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിബുധന്മാരേ! സമാധിസ്ഥനായി ഞാൻ നിങ്ങളുടെ സമസ്ത അഭിപ്രായവും അറിയുന്നു. യുദ്ധഗർവത്തിൽ മദിച്ച ദൈത്യർ പരാക്രമത്തോടെ നിങ്ങളുടെ പദം/സ്ഥാനത്തെ ആക്രാന്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു।

Verse 40

सबलैर्बलहीनानां प्रतापो विजितः परैः । सांप्रतं तु विधास्यामि तपो युष्मद्बलाय वै

ബലവാന്മാർ ബലഹീനരെ നേരിടുമ്പോൾ ബലഹീനരുടെ പ്രതാപം മറ്റുള്ളവർ കീഴടക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഇപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ ബലം വർധിപ്പാൻ ഞാൻ തപസ്സു അനുഷ്ഠിക്കും.

Verse 41

अयोध्यानगरे गत्वा करिष्ये तप उत्तमम् । गुप्तो भूत्वा भवत्तेजोविवृद्ध्यै दैत्यशान्तये

അയോധ്യാനഗരത്തിലേക്ക് ചെന്നു ഞാൻ ഉത്തമമായ തപസ്സു അനുഷ്ഠിക്കും. ഗുപ്തനായി നിന്ന് നിങ്ങളുടെ തേജസ്സു വർധിപ്പാനും ദൈത്യശമനത്തിനുമായി ഇത് ചെയ്യും.

Verse 42

भवन्तोऽपि तपस्तीव्रं कुर्वंत्वमलमानसाः । अयोध्यां प्राप्यतां देवा दैत्यनाशाय सत्वरम्

നിങ്ങളും നിർമലമനസ്സോടെ തീവ്ര തപസ്സു ചെയ്യുക. ദൈത്യനാശത്തിനായി ദേവന്മാർ വേഗത്തിൽ അയോധ്യയിലെത്തട്ടെ.

Verse 43

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वांतर्दधे देवान्देवो गरुडवाहनः । अयोध्यामागतः क्षिप्रं चकार तप उत्तमम्

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു— ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ഗരുഡവാഹനനായ ദേവൻ ദേവന്മാരുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് അന്തർധാനം ചെയ്തു. പിന്നെ വേഗത്തിൽ അയോധ്യയിലെത്തി ഉത്തമ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 44

गुप्तो भूत्वा यदा विद्वन्सुरतेजोभिवृद्धये । तेन गुप्तहरिर्नाम देवो विख्यातिमागतः

ഹേ വിദ്വാനേ, ദേവന്മാരുടെ തേജസ്സു വർധിപ്പാൻ അദ്ദേഹം ഗുപ്തനായി നിന്നതിനാൽ, ആ ദേവൻ ‘ഗുപ്തഹരി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 45

आगतस्य हरेः पूर्वं यत्र हस्ततलाच्च्युतम् । सुदर्शनाख्यं तच्चक्रं तेन चक्रहरिः स्मृतः

ഹരിയുടെ ആഗമനത്തിന് മുമ്പേ അവന്റെ കരതലത്തിൽ നിന്ന് ‘സുദർശന’ എന്ന ചക്രം വീണ സ്ഥലത്ത്, ആ സംഭവത്താൽ അവൻ ‘ചക്ര-ഹരി’ എന്ന നാമത്തിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 46

तयोर्दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते । हरस्तेन प्रभावेण देवाः प्रबलतेजसः

ആ ഇരുവരുടെയും ദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കുന്നു; അതേ പ്രഭാവത്താൽ ദേവന്മാർ മഹാതേജസ്സോടെ ദീപ്തരായി।

Verse 47

जित्वा दैत्यान्रणैः सर्वान्संप्राप्य स्वपदान्यथ । रेजिरे विपुलानंदैरसुरानार्दयंस्ततः

യുദ്ധങ്ങളിൽ എല്ലാ ദൈത്യരെയും ജയിച്ച് തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ വീണ്ടും പ്രാപിച്ച ദേവന്മാർ മഹാനന്ദത്തോടെ ദീപ്തരായി; തുടർന്ന് അസുരന്മാരെ നിഗ്രഹിച്ചു।

Verse 48

ततः सर्वे समेत्याशु बृहस्पतिपुरस्सराः । देवाः सर्वेऽनमन्मौलिमालार्च्चित पदाम्बुजम् । हरिं द्रष्टुमथागच्छन्नयोध्यायां समुत्सुकाः

അപ്പോൾ ബൃഹസ്പതി മുൻപിൽ നിൽക്കേ എല്ലാ ദേവന്മാരും വേഗത്തിൽ ഒന്നിച്ചു കൂടി; തങ്ങളുടെ കിരീടങ്ങളിൽ അർപ്പിച്ച മാലകളാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ട പദ്മപാദങ്ങളുള്ള ഹരിയെ നമസ്കരിച്ചു, അവനെ ദർശിക്കാനുള്ള ആകാംക്ഷയോടെ അയോധ്യയിലേക്കു വന്നു।

Verse 49

आगत्य च ततः श्रुत्वा नानाविधगुणादरम् । भावैः पुण्यैः समभ्यर्च्य नत्वा प्रांजलयस्तदा । हरिमेकाग्रमनसा ध्यायन्तो ध्याननिष्ठिताः

അവിടെ എത്തി, അവന്റെ നാനാവിധ ഗുണങ്ങളോടുള്ള ആദരം കേട്ടറിഞ്ഞ്, പുണ്യഭാവങ്ങളോടെ ആരാധിച്ചു; കൈകൂപ്പി നമസ്കരിച്ചു, ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ഹരിയെ ധ്യാനിച്ച് ധ്യാനനിഷ്ഠരായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 50

तानागतान्समालोक्य पदभक्त्या कृतानतीन् । प्रसन्नः प्राह विश्वात्मा पीतवासा जनार्दनः

അവരെ വന്നെത്തിയതായി കണ്ടും, പാദഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചവരെ കണ്ടും, പീതാംബരധാരിയായ വിശ്വാത്മാവ് ജനാർദ്ദനൻ പ്രസന്നനായി അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 51

श्रीभगवानुवाच । भोभो देवा भवन्तश्च चिराद्दिष्टयाद्यसंगताः । अधुना भवतामिच्छां कां करोमि सुरा अहम् । तद्ब्रूत त्वरिता मह्यं किं विलंबेन निर्भयाः

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു— “ഹേ ഹേ ദേവന്മാരേ! ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം ഭാഗ്യവശാൽ ഇന്ന് നിങ്ങൾ എന്നെ കണ്ടുമുട്ടി. ഇനി നിങ്ങളുടെ ഏത് ആഗ്രഹം ഞാൻ നിറവേറ്റട്ടെ? നിർഭയരായി വേഗം പറയൂ—വൈകുന്നത് എന്തിന്?”

Verse 52

देवा ऊचुः । भगवन्देवदेवेश त्वया संप्रति सर्वशः । सर्वं समभवत्कार्यं निष्पन्नं वै जगत्पते

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— “ഭഗവൻ, ദേവദേവേശ! നിങ്ങളുടെ കൃപയാൽ ഇപ്പോൾ എല്ലാതരത്തിലും ചെയ്യേണ്ടതെല്ലാം സിദ്ധമായി; ഹേ ജഗത്പതേ, എല്ലാം നിശ്ചയമായും സമ്പന്നമായി।”

Verse 53

तथापि सर्वदा भाव्यं नित्यं देव त्वया विभो । अस्मद्रक्षार्थमत्रैव विजितेन्द्रियवर्त्मना

“എങ്കിലും, ഹേ വിഭോ ദേവാ! ഇന്ദ്രിയജയത്തിന്റെ പഥത്തിൽ നടന്ന്, ഞങ്ങളുടെ രക്ഷാർത്ഥം നിങ്ങൾ നിത്യവും ഇവിടെ തന്നെ വസിക്കണം।”

Verse 54

एवमेव सदा कार्यं शत्रुपक्षविनाशनम्

“ഇങ്ങനെ തന്നേ എപ്പോഴും ശത്രുപക്ഷത്തിന്റെ വിനാശം നടത്തപ്പെടണം।”

Verse 55

श्रीभगवानुवाच । एवमेतत्करिष्यामि भवतामरिसंजयम् । श्रीमतां तेजसो वृद्धिं करिष्यामि सदासुराः । कथेयं च सदा ख्यातिं लोके यास्यति चोत्तमाम्

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“തഥാസ്തു; നിങ്ങളുടെ ശത്രുക്കളെ ജയിപ്പിക്കുന്നതു ഞാൻ നിർവ്വഹിക്കും. ഹേ ദേവന്മാരേ, ശ്രിമാന്മാരുടെ തേജസ്സിനെ ഞാൻ നിത്യവും വർദ്ധിപ്പിക്കും; ഈ പുണ്യകഥയും ലോകത്തിൽ എപ്പോഴും ഉത്തമഖ്യാതി പ്രാപിക്കും.”

Verse 56

अयं नाम्ना गुप्तहरिर्देवो भुवनविश्रुतः । मदीयं परमं गुह्यं स्थानं ख्यातिं समेष्यति

“ഈ ദേവൻ ‘ഗുപ്ത-ഹരി’ എന്ന നാമത്തിൽ സർവ്വലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധനാകും; ഈ സ്ഥലം എന്റെ പരമ ഗുഹ്യധാമമായി ഖ്യാതി പ്രാപിക്കും.”

Verse 57

अत्र यः प्राणिनां श्रेष्ठः पूजायज्ञजपादिकम् । करोति परया भक्त्या स याति परमां गतिम्

“ഇവിടെ ആരെങ്കിലും പരമഭക്തിയോടെ പൂജ, യജ്ഞം, ജപം മുതലായവ നിർവ്വഹിച്ചാൽ, അവൻ പരമഗതി പ്രാപിക്കും.”

Verse 58

अत्र यः कुरुते दानं यथाशक्त्या जितेन्द्रियः । स स्वर्गमतुलं प्राप्य न शोचति कदाचन

“ഇവിടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച് യഥാശക്തി ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, അതുല്യ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ച് ഒരിക്കലും ദുഃഖിക്കുകയില്ല.”

Verse 59

अत्र मत्प्रीतये देवाः प्राणिभिर्धर्मकांक्षिभिः । दातव्या गौः प्रयत्नेन सवत्सा विधिपूर्वकम्

“ഹേ ദേവന്മാരേ, ഇവിടെ എന്റെ പ്രീതിക്കായി ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ജീവികൾ പരിശ്രമത്തോടെ വിധിപൂർവ്വം കിടാവോടുകൂടിയ പശുവിനെ ദാനം ചെയ്യണം.”

Verse 60

स्वर्णशृंगी रौप्यखुरी वस्त्रद्वयसमावृता । कांस्योपदोहना ताम्रपृष्ठी बहुगुणान्विता

സ്വർണശൃംഗങ്ങളാലും വെള്ളിഖുരങ്ങളാലും ശോഭിതയായവൾ; രണ്ടു വസ്ത്രങ്ങളാൽ ആവൃതയായവൾ; കാംസ്യ ദോഹനപാത്രസഹിതം, താമ്രപൃഷ്ഠയുമായ്, അനേകം സദ്ഗുണങ്ങളാൽ സമന്വിതയായവൾ।

Verse 61

रत्नपुच्छा दुग्धवती घंटाभरणभूषिता । अर्चिता गंधपुष्पाद्यैः सुप्रसन्नाऽमृतप्रजा

രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച വാൽ ഉള്ളവൾ, ധാരാളം പാലുള്ളവൾ, ഘണ്ടകളും ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ച് ശോഭിക്കുന്നവൾ; ഗന്ധപുഷ്പാദികളാൽ അർച്ചിതയായി—അത്യന്തം പ്രസന്നയും ഉത്തമ സന്താനവതിയും।

Verse 62

द्विजाय वेदविज्ञाय गुणिने निर्मलात्मने । विष्णुभक्ताय विदुषे आनृशंस्यरताय च

വേദജ്ഞനും ഗുണവാനും നിർമലാത്മാവുമായ ദ്വിജനു; വിഷ്ണുഭക്തനും പണ്ഡിതനും കരുണയിൽ രതനുമായവനു (ദാനം) നൽകേണ്ടതാണ്।

Verse 63

ब्राह्मणाय च गौर्देया सर्वत्रसुखमश्नुते । न देया द्विजमात्राय दातारं सोऽवपातयेत्

യഥാർത്ഥ ബ്രാഹ്മണനു മാത്രമേ ഗോദാനം നൽകേണ്ടത്; ദാതാവ് എല്ലായിടത്തും സുഖം അനുഭവിക്കും. പേരിന്മാത്രം ‘ദ്വിജൻ’ ആയവനു നൽകരുത്—അവൻ ദാതാവിനെ പതനത്തിലേക്ക് തള്ളും।

Verse 64

मत्प्रीतयेऽत्र दातव्या निर्मलेनांतरात्मना

ഇവിടെ എന്റെ പ്രീതിക്കായി, അന്തരാത്മയെ നിർമലമാക്കി, ഈ ദാനം നൽകേണ്ടതാണ്।

Verse 65

स्नातं यैश्च विशुद्ध्यर्थमत्र मद्भक्तितत्परैः । तेषां स्वर्गतयो नित्यं मुक्तिः करतले स्थिता

ശുദ്ധിക്കായി ഇവിടെ എന്റെ ഭക്തിയിൽ തത്പരരായി സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർക്ക് സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തി നിത്യമായി ഉറപ്പാണ്; മോക്ഷം എന്നും അവരുടെ കരതലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 66

तथा चक्रहरेः पीठे मत्प्रीत्यै दानमुत्तमम् । जपहोमादिकं चापि कर्त्तव्यं यत्नतो नरैः

അതുപോലെ ചക്രഹരിയുടെ പീഠത്തിൽ എന്റെ പ്രീതിക്കായി നൽകുന്ന ദാനം അത്യുത്തമം; മനുഷ്യർ ജപം, ഹോമം മുതലായ കര്‍മ്മങ്ങളും പരിശ്രമത്തോടെ ചെയ്യേണ്ടതാണ്।

Verse 67

भवन्तोऽपि विधानेन यात्रां कुर्वंतु सत्तमाः । अस्माद्गुप्तहरेः स्थानान्निकटे संगमे शुभे

നിങ്ങളും, ഹേ സത്തമന്മാരേ, വിധിപ്രകാരം യാത്ര നിർവഹിക്കുവിൻ—ഈ ഗുപ്തഹരിയുടെ സ്ഥാനത്തിന് സമീപമുള്ള ആ ശുഭ സംഗമത്തിനരികെ।

Verse 68

प्रत्यग्भागे गोप्रताराद्योजनत्रयसंमिते । घर्घरांबुतरंगिण्या सरयूः संगता यतः

പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത്, ഗോപ്രതാരയിൽ നിന്ന് മൂന്ന് യോജന ദൂരത്തിൽ, തരംഗമയ ജലമുള്ള ഘർഘരയോടു സരയൂ സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലം ഉണ്ട്।

Verse 69

अत्र स्नात्वा विधानेन द्रष्टव्योऽत्र प्रयत्नतः । देवो गुप्तहरिर्नाम सर्वकामार्थसिद्धिदः

ഇവിടെ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത്, ഇവിടെ തന്നേ പരിശ്രമത്തോടെ ‘ഗുപ്തഹരി’ എന്ന ദേവനെ ദർശിക്കണം; അവൻ എല്ലാ അഭിലഷിതാർത്ഥങ്ങളും സിദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൻ।

Verse 70

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वांतर्दधे देवः पीताम्बरधरोऽच्युतः । देवा अपि विधानेन कृत्वा यात्रां प्रयत्नतः । अयोध्यायां स्थिता नित्यं हरेर्गुणविमोहिताः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് പീതാംബരധാരിയായ അച്യുതഭഗവാൻ അന്തർധാനം ചെയ്തു. ദേവന്മാരും വിധിപൂർവ്വം മഹാപ്രയത്നത്തോടെ യാത്ര നിർവഹിച്ചു, ഹരിയുടെ ഗുണങ്ങളിൽ മോഹിതരായി, അയോധ്യയിൽ നിത്യവും വസിച്ചു.

Verse 71

तदाप्रभृति विप्रेंद्र तत्स्थानं भुवि पप्रथे । कार्तिक्यां तु विशेषेण यात्रा सांवत्सरी भवेत्

അന്നുമുതൽ, ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ആ സ്ഥലം ഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധമായി. പ്രത്യേകിച്ച് കാർത്തിക മാസത്തിൽ അവിടത്തെ യാത്ര വാർഷിക അനുഷ്ഠാനമായി മാറുന്നു.

Verse 72

विभोर्गुप्तहरेस्तत्र संगमस्नानपूर्विका । गोप्रतारे च तीर्थेऽस्मिन्सरयूघर्घराश्रिते । स्नात्वा देवोऽर्चनीयोऽयं सर्वकामफलप्रदः

അവിടെ വിഭുവായ ഗുപ്തഹരിക്കായി സംഗമസ്നാനം മുൻപാക്കി വിധി ആരംഭിക്കുന്നു. സരയൂ–ഘർഘരാ തീരത്തുള്ള ഈ ഗോപ്രതാര തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഈ ദേവനെ ആരാധിക്കണം; അവൻ സർവകാമഫലപ്രദനാണ്.

Verse 73

तथा चक्रहरेर्यात्रा कर्त्तव्या सुप्रयत्नतः । मार्गशार्षस्य विशदे पक्षे हरितिथौ नरैः

അതുപോലെ ചക്രഹരിയുടെ യാത്രയും മനുഷ്യർ അത്യന്തം പ്രയത്നത്തോടെ നടത്തണം—മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ, ഹരിതിഥി ദിനത്തിൽ.

Verse 74

एवं यः कुरुते यात्रां विष्णुलोके स मोदते

ഇങ്ങനെ യാത്ര ചെയ്യുന്നവൻ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 75

श्रीसूत उवाच । एवमुक्त्वा तु विरते मुनौ कलशजन्मनि । कृष्णद्वैपायनो व्यासः पुनराह सविस्मयः

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—കലശജന്മനായ മുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മൗനമായപ്പോൾ, കൃഷ്ണദ്വൈപായന വ്യാസൻ വിസ്മയഭരിതനായി വീണ്ടും പറഞ്ഞു।

Verse 76

व्यास उवाच । अत्याश्चर्य्यमयीं ब्रह्मन्कथामेतां तपोधन । उक्तवानसि येनैतत्साश्चर्य्यं मम मानसम्

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഹേ തപോധന! നീ പറഞ്ഞ ഈ അത്യന്തം അത്ഭുതമയമായ കഥകൊണ്ട് എന്റെ മനസ് വിസ്മയത്തോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 77

विस्तरेण मम ब्रूहि माहात्म्यं परमाद्भुतम्

ഈ പരമാദ്ഭുതമായ മഹാത്മ്യം എനിക്ക് വിശദമായി പറഞ്ഞു തരിക।

Verse 78

शृणु संगममाहात्म्यं विप्रेंद्र परमाद्भुतम् । स्कन्ददेवाच्छ्रुतं सम्यक्कथयामि तथा तव

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! ഈ പരമാദ്ഭുതമായ സംഗമ-മഹാത്മ്യം ശ്രവിക്കൂ. സ്കന്ദദേവനിൽ നിന്ന് ഞാൻ കേട്ടതുപോലെ തന്നെ നിനക്കു യഥാർത്ഥമായി ഞാൻ പറയുന്നു।

Verse 79

दशकोटिसहस्राणि दशकोटिशतानि च । तीर्थानि सरयूनद्या घर्घरोदकसंगमे । निवसंति सदा विप्र स्कन्दादवगतं मया

ഹേ വിപ്രാ! സരയൂ നദി ഘർഘരാ ജലത്തോടു ചേരുന്ന സംഗമത്തിൽ ദശകോടി സഹസ്രങ്ങളും ദശകോടി ശതങ്ങളും ആയ തീർത്ഥങ്ങൾ സദാ വസിക്കുന്നു—ഇതു ഞാൻ സ്കന്ദദേവനിൽ നിന്ന് അറിഞ്ഞതാണ്।

Verse 80

देवतानां सुराणां च सिद्धानां योगिनां तथा । ब्रह्मविष्णुशिवानां च सान्निध्यं सर्वदा स्थितम्

അവിടെ ദേവന്മാരുടെയും സുരന്മാരുടെയും, സിദ്ധന്മാരുടെയും യോഗികളുടെയും, ബ്രഹ്മാ-വിഷ്ണു-ശിവന്മാരുടെയും സാന്നിധ്യം സദാ നിലനിൽക്കുന്നു.

Verse 81

तस्मिन्संगमसलिले नरः स्नात्वा समाहितः । संतर्प्य पितृदेवांश्च दत्त्वा दानं स्वशक्तितः

ആ സംഗമജലത്തിൽ ഏകാഗ്രചിത്തനായി സ്നാനം ചെയ്ത്, മനുഷ്യൻ പിതൃദേവന്മാരെ തർപ്പണത്തോടെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനം നൽകണം.

Verse 82

हुत्वा वैष्णवमंत्रेण शुचिर्यत्फलमाप्नुयात् । तदिहैकमना विप्र शृणु यत्कथयामि ते

വൈഷ്ണവമന്ത്രത്തോടെ ഹോമാഹുതി അർപ്പിച്ച് ശുദ്ധൻ നേടുന്ന ഫലം ഏതോ—ഹേ വിപ്ര, ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ കേൾക്കുക; ഞാൻ പറയുന്നതുപോലെ ഇവിടെക്കും അതേ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 83

अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य च । कुरुक्षेत्रे महाक्षेत्रे राहुग्रस्ते दिवाकरे

ഈ പുണ്യം സഹസ്ര അശ്വമേധയാഗങ്ങളുടെയും ശത വാജപേയയാഗങ്ങളുടെയും തുല്യം—മഹാക്ഷേത്രമായ കുരുക്ഷേത്രത്തിലും, ദിവാകരൻ രാഹുഗ്രസ്തനാകുന്ന (ഗ്രഹണം) സമയത്തുപോലും.

Verse 84

सुवर्णदाने यत्पुण्यमहन्यहनि तद्भवेत्

സുവർണ്ണദാനത്തിൽ നിന്ന് ദിനംപ്രതി ഉണ്ടാകുന്ന പുണ്യം ഏതോ, അവിടെ അതേ പുണ്യം തന്നെ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 85

अमावास्यां पौर्णमास्यां द्वादश्योरुभयोरपि । अयने च व्यतीपाते स्नानं वैष्णवलोकदम्

അമാവാസി, പൗർണ്ണമി, ഇരുവിധ ദ്വാദശികളും, കൂടാതെ അയനവും വ്യതീപാതയോഗവും വന്നപ്പോൾ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്‌താൽ വിഷ്ണുലോകപ്രാപ്തി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 86

तिष्ठेद्युगसहस्रं तु पादेनैकेन यः पुमान् । विधिवत्संगमे स्नायात्पौष्यां तदविशेषतः

ഒരു പുരുഷൻ ഒരുകാലിൽ സഹസ്രയുഗം നിൽക്കുകയാണെങ്കിലും, പുഷ്യ നക്ഷത്രദിനത്തിൽ സംഗമത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്ത ഫലത്തിൽ നിന്ന് അതിന് വ്യത്യാസമില്ല.

Verse 87

लंबतेऽवाक्छिरा यस्तु युगानामयुतं पुमान् । स्नातानां शुचिभिस्तोयैः संगमे प्रयतात्मनाम्

ഒരു പുരുഷൻ പത്തായിരം യുഗം തലകീഴായി തൂങ്ങിയാലും, സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത സംയമികളായ ആത്മാക്കളുടെ ശുദ്ധജലസ്നാനപുണ്യത്തെ അതിക്രമിക്കാനാവില്ല.

Verse 88

व्युष्टिर्भवति या पुंसां न सा क्रतुशतैरपि

ഈ പുണ്യാചരണത്തിലൂടെ മനുഷ്യർക്കുണ്ടാകുന്ന പവിത്രമായ പ്രഭാതസദൃശ ജാഗരണവും ഉയർച്ചയും, നൂറു യാഗങ്ങൾ ചെയ്താലും ലഭ്യമാകില്ല.

Verse 89

पौषे मासि विशेषेण स्नानं बहुफलप्रदम्

പൗഷമാസത്തിൽ പ്രത്യേകമായി ചെയ്യുന്ന സ്നാനം അനേകം ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നതാണ്.

Verse 90

पौषे मासि विशेषेण यः कुर्यात्स्नानमादृतः । ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा वर्णसंकरः । स याति ब्रह्मणः स्थानं पुनरावृत्तिवर्जितम्

പൗഷമാസത്തിൽ പ്രത്യേകമായി ഭക്തിശ്രദ്ധയോടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ—ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ, ശൂദ്രൻ അല്ലെങ്കിൽ വർണസങ്കരൻ ആയാലും—പുനരാവർത്തനമില്ലാത്ത ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 91

पौषे मासे तु यो दद्याद्घृताढ्यं दीपमुत्तमम् । विधिवच्छ्रद्धया विप्र शृणु तस्यापि यत्फलम्

പൗഷമാസത്തിൽ ആരെങ്കിലും നെയ്യാൽ സമൃദ്ധമായ ഉത്തമ ദീപം വിധിപൂർവ്വം ശ്രദ്ധയോടെ ദാനം ചെയ്താൽ—ഹേ വിപ്രാ, അതിന്റെ ഫലവും കേൾക്കുക।

Verse 92

नानाजन्मार्जितं पापं स्वल्पं बह्वपि वा भवेत् । तत्सर्वं नश्यति क्षिप्रं तोयस्थं लवणं यथा

അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം—അൽപമായാലും അധികമായാലും—എല്ലാം വേഗത്തിൽ നശിക്കുന്നു; വെള്ളത്തിൽ ഉപ്പ് ലയിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 93

आयुरारोग्यमैश्वर्यं संततीः सौख्यमुत्तमम् । प्राप्नोति फलदं नित्यं दीपदः पुण्यभाङ्नरः

ദീപദാനം ചെയ്യുന്ന പുണ്യവാൻ നിത്യം ഫലപ്രദമായ അനുഗ്രഹങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു—ദീർഘായുസ്സ്, ആരോഗ്യം, ഐശ്വര്യം, സന്തതി, ഉത്തമസുഖം।

Verse 94

यस्तु शुक्लत्रयोदश्यां पौषेऽत्र प्रयतो व्रती । जागरं कुरुते धीरः स गच्छेद्भवनं हरेः

പൗഷത്തിൽ ഇവിടെ ശുക്ലപക്ഷ ത്രയോദശിയിൽ নিয়മത്തോടെ വ്രതസ്ഥനായി ജാഗരണം ചെയ്യുന്ന ധീരൻ ഹരിയുടെ ഭവനം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 95

जागरं विदधद्रात्रौ दीपं दत्त्वा तु सर्वशः । होमं च कारयेद्विप्रो नियतात्मा शुचिव्रतः

രാത്രിയിൽ ജാഗരണം അനുഷ്ഠിച്ച് എല്ലാടവും ദീപദാനം അർപ്പിച്ച്, നിയന്ത്രിതചിത്തനും ശുചിവ്രതനും ആയ ബ്രാഹ്മണൻ വിധിപൂർവം ഹോമവും നടത്തിക്കൊള്ളണം।

Verse 96

वैष्णवो विष्णुपूजां च कुर्वञ्छृण्वन्हरेः कथाम् । गीतवादित्रनृत्यैश्च विष्णुतोषणकारकैः । कथाभिः पुण्ययुक्ताभिर्जागृयाच्छर्वरीं नरः

വൈഷ്ണവൻ വിഷ്ണുപൂജ ചെയ്യുകയും ഹരികഥകൾ ശ്രവിക്കുകയും, വിഷ്ണുവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്ന ഗീത-വാദ്യ-നൃത്തങ്ങളോടും പുണ്യസമ്പന്നമായ കഥാപ്രവചനങ്ങളോടും കൂടി മുഴുവൻ രാത്രി ജാഗരണം പാലിക്കണം।

Verse 97

ततः प्रभाते विमले स्नात्वा विधिवदादरात् । विष्णुं संपूज्य विप्रांश्च देयं स्वर्णादि शक्तितः

പിന്നീട് നിർമ്മലമായ പ്രഭാതത്തിൽ വിധിപൂർവം ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, വിഷ്ണുവിനെ സമ്യകായി സമ്പൂജിച്ച്, ബ്രാഹ്മണർക്കു ശേഷിയനുസരിച്ച് സ്വർണ്ണാദി ദാനം നൽകണം।

Verse 98

स्वर्णं चान्नं च वासांसि यो दद्याच्छ्रद्धयाऽन्वितः । संगमे विधिवद्विद्वान्स याति परमां गतिम्

ശ്രദ്ധയോടെ സംഗമതീർത്ഥത്തിൽ വിധിപൂർവം ബോധത്തോടെ സ്വർണ്ണവും അന്നവും വസ്ത്രങ്ങളും ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 99

वर्षेवर्षे तु कर्तव्यो जागरः पुण्यतत्परैः

പുണ്യത്തിൽ തത്പരരായവർ വർഷംതോറും ജാഗരണം നിർബന്ധമായി അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 100

हरिः पूज्यो द्विजाः सम्यक्संतोष्याः शक्तितो नरैः । तेन विष्णोः परा तुष्टिः पापानि विफलानि च । भवंति निर्विषाः सर्पा यथा तार्क्ष्यस्य दर्शनात्

ഹരിയെ ആരാധിക്കണം; മനുഷ്യർ തങ്ങളുടെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ദ്വിജന്മാരെ യഥാവിധി സന്തോഷിപ്പിക്കണം. അതിനാൽ വിഷ്ണു പരമമായി തൃപ്തനാകും; പാപങ്ങൾ ഫലഹീനമാകും. താർക്ഷ്യൻ (ഗരുഡൻ) ദർശനത്തിൽ സർപ്പങ്ങൾ വിഷരഹിതമാകുന്നതുപോലെ പാപശക്തിയും നശിക്കുന്നു.

Verse 101

तत्र स्नातो दिवं याति अत्र स्नातः सुखी भवेत

അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ സ്വർഗ്ഗഗതി ലഭിക്കും; ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെ സുഖിയായി ഭവിക്കും.

Verse 102

त्रिषु लोकेषु ये केचित्प्राणिनः सर्व एव ते । तर्प्यमाणाः परां तृप्तिं यांति संगमजैर्जलैः

മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ എല്ലാ ജീവികളും തർപ്പണം ലഭിക്കുമ്പോൾ സംഗമജന്യ ജലങ്ങളാൽ പരമ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 103

भूतानामिह सर्वेषां दुःखोपहतचेतसाम् । गतिमन्वेषमाणानां न संगमसमा गतिः

ഇവിടെ ദുഃഖംകൊണ്ട് മുറിവേറ്റ മനസ്സുള്ളവരും സത്യമായ ഗതി/ആശ്രയം അന്വേഷിക്കുന്നവരുമായ എല്ലാ ജീവികൾക്കും സംഗമത്തോളം ശ്രേഷ്ഠമായ ഗതി ഇല്ല.

Verse 104

सप्तावरान्सप्तपरान्पुरुषश्चात्मनासह । पुंसस्तारयते सर्वान्संगमे स्नानमाचरन्

സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ആചരിക്കുന്ന പുരുഷൻ, തനോടൊപ്പം ഏഴ് തലമുറ മുൻപുള്ളവരെയും ഏഴ് തലമുറ പിന്നിലുള്ളവരെയും—എല്ലാവരെയും തരിക്കുന്നു.

Verse 105

जात्यंधैरिह ते तुल्यास्तथा पंगुभिरेव च । समेत्यात्र च न स्नान्ति सरयूघर्घरसंगमे

ഇവിടെ വന്നിട്ടും സരയൂ–ഘർഘരാ സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യാത്തവർ ജന്മാന്ധരെപ്പോലെയും കുഴഞ്ഞുനടക്കുന്നവരെപ്പോലെയും തന്നെയാകുന്നു।

Verse 106

वर्णानां ब्राह्मणो यद्वत्तथा तीर्थेषु संगमः । सरयूघर्घरायोगे वैष्णवस्थो नरः सदा

വർണങ്ങളിൽ ബ്രാഹ്മണൻ എങ്ങനെ ശ്രേഷ്ഠനോ, തീർത്ഥങ്ങളിൽ സംഗമം അങ്ങനെ ശ്രേഷ്ഠം. സരയൂ–ഘർഘരാ യോഗസ്ഥാനത്തിൽ മനുഷ്യൻ സദാ വൈഷ്ണവഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 107

अत्र स्नानेन दानेन यथा शक्त्या जितेंद्रियः । होमेन विधिपुक्तेन नरः स्वर्गमवाप्नुयात्

ഇവിടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, ശേഷിയനുസരിച്ച് സ്നാനവും ദാനവും ചെയ്ത്, വിധിപൂർവം ഹോമം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 108

नरो वा यदि वा नारी विधिवत्स्नानमाचरेत् । स्वर्गलोकनिवासो हि भवेत्तस्य न संशयः

പുരുഷനായാലും സ്ത്രീയായാലും—വിധിപൂർവം സ്നാനം ആചരിക്കുന്നവന് സ്വർഗ്ഗലോകവാസം നിശ്ചയം; സംശയമില്ല।

Verse 109

यथा वह्निर्दहेत्सर्वं शुष्कमार्द्रमथापि वा । भस्मीभवंति पापानि तत्समागममज्जनात्

അഗ്നി ഉണങ്ങിയതും നനഞ്ഞതും എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ആ സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ പാപങ്ങൾ ഭസ്മമാകുന്നു।

Verse 110

एकतः सर्वतीर्थानि नानाविधिफलानि वै । सरयूघर्घरोत्पन्नसंगमस्त्वधिको भवेत्

ഒരു വശത്ത് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും നാനാവിധ കർമഫലങ്ങളും ഉണ്ട്; എങ്കിലും സരയൂ–ഘർഘരയിൽ നിന്നുയർന്ന ഈ സംഗമം അതിലുമധികം ശ്രേഷ്ഠമാകുന്നു।

Verse 111

सर्वतीर्थावगाहस्य फलं यादृक्स्मृतं श्रुतौ । तादृक्फलं नृणां सम्यग्भवेत्संगममज्जनात्

ശ്രുതി-സ്മൃതികളിൽ ‘സകല തീർത്ഥസ്നാനം’ എന്നതിന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഫലം ഏതോ, അതേ ഫലം ഈ സംഗമത്തിൽ മുങ്ങുന്നതിലൂടെ മനുഷ്യൻ പൂർണ്ണമായി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 112

गोप्रताराभिधं तीर्थमपरं वर्ततेऽनघ । सन्निधौ संगमस्यैव महापातकनाशनम्

ഹേ നിർമലനേ, ‘ഗോപ്രതാരാ’ എന്ന മറ്റൊരു തീർത്ഥം ഉണ്ട്; ഈ സംഗമത്തിന്റെ സമീപത്തുതന്നെ സ്ഥിതിചെയ്ത് മഹാപാതകങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 113

यत्र स्नानेन दानेन न शोचति नरः क्वचित् । गोप्रतारसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

എവിടെ സ്നാനവും ദാനവും ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ഒരിക്കലും ദുഃഖിക്കുകയില്ല—ഗോപ്രതാരയ്ക്കു തുല്യമായ തീർത്ഥം ഭൂതകാലത്തും ഇല്ല, ഭാവിയിലും ഉണ്ടാകില്ല।

Verse 114

वाराणस्यां यथा विद्वन्वर्त्तते मणिकर्णिका । उज्जयिन्यां यथा विप्र महाकालनिकेतनम्

ഹേ വിദ്വാനേ, വാരാണസിയിൽ മണികർണിക പ്രസിദ്ധമായിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഹേ വിപ്രനേ, ഉജ്ജയിനിയിൽ മഹാകാലന്റെ നികേതനം ഖ്യാതമായിരിക്കുന്നതുപോലെ—

Verse 115

नैमिषे चक्रवापी तु यथा तीर्थतमा स्मृता । अयोध्यायां तथा विप्र गोप्रताराभिधं महत्

നൈമിഷത്തിൽ ചക്രവാപീ എങ്ങനെ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നുവോ, അതുപോലെ അയോധ്യയിൽ, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഗോപൃതാരാ എന്ന മഹത്തീർത്ഥം പരമോന്നതമാണ്।

Verse 116

यत्र रामाज्ञया विद्वन्साकेतनगरीजनाः । अवापुः स्वर्गमतुलं निमज्ज्य परमांभसि

അവിടെ, ഹേ പണ്ഡിതാ, രാമന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം സാകേതനഗരത്തിലെ ജനങ്ങൾ ആ പരമജലത്തിൽ മുങ്ങി അതുല്യമായ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു।

Verse 117

व्यास उवाच । अवापुस्ते कथं स्वर्गं साकेतनगरीजनाः । कथं च राघवो विद्वन्नेतत्कथय सुव्रत

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—സാകേതനഗരത്തിലെ ആ ജനങ്ങൾ എങ്ങനെ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു? രാഘവൻ ഇത് എങ്ങനെ സാധ്യമാക്കി? ഹേ പണ്ഡിതാ, ഹേ സുവ്രതാ, എനിക്ക് പറയുക।

Verse 118

अगस्त्य उवाच । सावधानः शृणु मुने कथामेतां सुविस्तरात् । यथाजगाम रामोऽसौ स्वर्गं स च पुरीजनः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക; ഈ കഥ ഞാൻ വിശദമായി പറയുന്നു—ആ രാമൻ എങ്ങനെ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി, നഗരജനങ്ങളും എങ്ങനെ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം പോയി।

Verse 119

पुरा रामो विधायैव देवकार्य्यमतंद्रितः । स्वर्गं गंतुं मनश्चक्रे भ्रातृभ्यां सह वीरधीः

പണ്ടുകാലത്ത് രാമൻ ദേവകാര്യങ്ങൾ ക്ഷീണമില്ലാതെ നിർവഹിച്ചു; അത് പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം, വീരനും സ്ഥിരബുദ്ധിയുമായ അദ്ദേഹം സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകാൻ മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ചു।

Verse 120

ततो निशम्य चारेण वानराः कामरूपिणः । ऋक्षगोपुच्छरक्षांसि समुत्पेतुरनेकशः

അപ്പോൾ ചാരന്മാർ മുഖേന ആ വാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ, രൂപം മാറുന്ന വാനരസൈന്യങ്ങളും കരടികളും ഗോപുച്ഛ-രാക്ഷസന്മാരും അനേകരായി എഴുന്നേറ്റ് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 121

देवगंधर्वपुत्राश्च ऋषिपुत्राश्च वानराः । रामक्षयं विदित्वा तु सर्व एव समागताः

ദേവഗന്ധർവപുത്രന്മാരും ഋഷിപുത്രന്മാരുമായ വാനരന്മാർ, രാമന്റെ പ്രസ്ഥാനകാലം എത്തിയെന്ന് അറിഞ്ഞ്, എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് സമാഗമിച്ചു।

Verse 122

ते राममनुगत्योचुः सर्वे वानरयूथपाः । तवानुगमने राजन्संप्राप्ताः स्म इहानघ

രാമനെ അനുഗമിച്ച് എല്ലാ വാനരയൂഥപതികളും പറഞ്ഞു—“ഹേ രാജൻ, അങ്ങയെ അനുഗമിക്കാൻ ഞങ്ങൾ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഹേ അനഘാ!”

Verse 123

यदि राम विनास्माभिर्गच्छेस्त्वं पुरुषर्षभ । सर्वे खलु हताः स्याम दण्डेन महता नृप

“ഹേ രാമാ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, ഞങ്ങളില്ലാതെ അങ്ങ് പോകുകയാണെങ്കിൽ, ഹേ നൃപാ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും മഹാദണ്ഡത്താൽ ഹതരായതുപോലെ ആകും।”

Verse 125

यावत्प्रजा धरिष्यंति तावदेव विभीषण । कारयस्व महद्राज्यं लंकां त्वं पालयिष्यसि

“ഹേ വിഭീഷണാ, പ്രജകൾ നിലനിൽക്കുന്നത്ര കാലം ഈ മഹാരാജ്യം നടത്തുക; നീ ലങ്കയെ ഭരിച്ച് സംരക്ഷിക്കും।”

Verse 126

शाधि राज्यं च खल्वेतन्नान्यथा मे वचः कुरु । प्रजास्त्वं रक्ष धर्मेण नोत्तरं वक्तुमर्हसि

ഈ രാജ്യം നിശ്ചയമായും നീ ഭരിക്ക; എന്റെ കല്പനയ്ക്കു വിരുദ്ധമായി ഒന്നും ചെയ്യരുത്. ധർമ്മപ്രകാരം പ്രജയെ സംരക്ഷിക്ക; ഇനി മറുപടി പറയാൻ നീ അർഹനല്ല.

Verse 127

एवमुक्त्वा तु काकुत्स्थो हनुमंतमथाब्रवीत् । वायुपुत्र चिरं जीव मा प्रतिज्ञां वृथा कृथाः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം കാകുത്സ്ഥൻ (രാമൻ) ഹനുമാനോട് പറഞ്ഞു—ഹേ വായുപുത്രാ, ദീർഘായുസ്സോടെ ജീവിക്ക; നിന്റെ പ്രതിജ്ഞ വ്യർത്ഥമാകരുത്.

Verse 128

यावल्लोका वदिष्यंति मत्कथां वानरर्षभ । तावत्त्वं धारय प्राणान्प्रतिज्ञां प्रतिपालयन्

ഹേ വാനരശ്രേഷ്ഠാ! ലോകങ്ങളിൽ എന്റെ കഥ പറയപ്പെടുന്നിടത്തോളം നീ പ്രാണം ധരിച്ചു ജീവിക്ക; പ്രതിജ്ഞയെ വിശ്വസ്തമായി പാലിച്ചുകൊണ്ട്.

Verse 129

मैन्दश्च द्विविदश्चैव अमृतप्राशनावुभौ । यावल्लोका धरिष्यंति तावदेतौ धरिष्यतः

മൈന്ദനും ദ്വിവിദനും—ഇരുവരും അമൃതപാനികൾ—ലോകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം ഇവരും നിലനിൽക്കും.

Verse 130

पुत्रपौत्राश्च येऽस्माकं तान्रक्षन्त्विह वानराः । एवमुक्त्वा तु काकुत्स्थः सर्वानथ च वानरान् । मया सार्धं प्रयातेति तदा तान्राघवोऽब्रवीत्

ഞങ്ങളുടെ പുത്രന്മാരെയും പൗത്രന്മാരെയും ഇവിടെ വാനരന്മാർ സംരക്ഷിക്കട്ടെ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം കാകുത്സ്ഥൻ (രാമൻ) എല്ലാ വാനരന്മാരോടും—എന്നോടൊപ്പം പുറപ്പെടുവിൻ—എന്ന് രാഘവൻ പറഞ്ഞു.

Verse 131

प्रभातायां तु शर्वर्य्यां पृथुवक्षा महाभुजः । रामः कमलपत्राक्षः पुरोधसमथाब्रवीत्

രാത്രി പ്രഭാതമായി മാറിയപ്പോൾ, വിശാലവക്ഷനും മഹാബാഹുവും കമലപത്രനേത്രനുമായ ശ്രീരാമൻ അപ്പോൾ തന്റെ പുരോഹിതനോടു അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 132

अग्निहोत्राणि यांत्वग्रे दीप्यमानानि सर्वशः । वाजपेयातिरात्राणि निर्यातु च ममाग्रतः

എന്റെ മുമ്പിൽ അഗ്നിഹോത്രാഗ്നികൾ എല്ലാടവും ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് പോകട്ടെ; വാജപേയവും അതിരാത്രയാഗവും എന്റെ മുന്നിൽ തന്നെ മുന്നേറട്ടെ।

Verse 133

ततो वसिष्ठस्तेजस्वी सर्वं निश्चित्य चेतसा । चकार विधिवत्कर्म महाप्रास्थानिकं विधिम्

അപ്പോൾ തേജസ്വിയായ വസിഷ്ഠൻ മനസ്സിൽ എല്ലാം നിശ്ചയിച്ച്, വിധിപൂർവ്വം മഹാപ്രസ്ഥാനത്തിനുള്ള മഹത്തായ കർമവിധി നിർവഹിച്ചു।

Verse 134

ततः क्षौमाम्बरधरो ब्रह्मचर्यसमन्वितः । कुशानादाय पाणिभ्यां महाप्रस्थानमुद्यतः

പിന്നീട് ക്ഷൗമവസ്ത്രം ധരിച്ചു, ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി, ഇരുകൈകളിലും കുശപ്പുല്ല് എടുത്തുകൊണ്ട്, മഹാപ്രസ്ഥാനത്തിന് ഒരുങ്ങി।

Verse 135

न व्याहरच्छुभं किंचिदशुभं वा नरेश्वरः । निष्क्रम्य नगरात्तस्मात्सागरादिव चंद्रमाः

നരേശ്വരൻ ശുഭമോ അശുഭമോ ഒന്നും ഉച്ചരിച്ചില്ല; ആ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു, സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു।

Verse 136

रामस्य सव्यपार्श्वे तु सपद्मा श्रीः समाश्रिता । दक्षिणे ह्रीर्विशालाक्षी व्यवसायस्तथाग्रतः

രാമന്റെ ഇടത്തുഭാഗത്ത് പദ്മധാരിണിയായ ശ്രീ നിലകൊണ്ടു; വലത്തുഭാഗത്ത് വിശാലനേത്രയായ ഹ്രീ (ലജ്ജ) ഉണ്ടായിരുന്നു; മുന്നിൽ വ്യവസായം (ദൃഢപ്രയത്നം) നടന്നു.

Verse 137

नानाविधायुधान्यत्र धनुर्ज्याप्रभृतीनि च । अनुव्रजंति काकुत्स्थं सर्वे पुरुष विग्रहाः

അവിടെ ധനുസ്സും ജ്യയും മുതലായ നാനാവിധ ആയുധങ്ങൾ പുരുഷരൂപം ധരിച്ചു കാകുത്സ്ഥനെ അനുഗമിച്ചു; എല്ലാം ദേഹധാരികളായി അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം നടന്നു.

Verse 138

वेदो ब्राह्मणरूपेण सावित्री सव्यदक्षिणे । ओंकारोऽथ वषङ्कारः सर्वे रामं तदाऽव्रजन्

വേദം ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; സാവിത്രി ഇടത്തും വലത്തും സഹചാരിയായി നിന്നു; ഓംകാരവും വഷട്കാരവും—എല്ലാവരും അപ്പോൾ രാമനെ അനുഗമിച്ചു.

Verse 139

ऋषयश्च महात्मानः सर्वे चैव महीधराः । अनुगच्छन्ति काकुत्स्थं स्वर्गद्वारमुपस्थितम्

പർവ്വതങ്ങളെപ്പോലെ അചഞ്ചലമായ മഹാത്മ ഋഷിമാർ എല്ലാവരും കാകുത്സ്ഥനെ അനുഗമിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുമ്പിൽ സ്വർഗ്ഗദ്വാരം തന്നെ പ്രത്യക്ഷമായതുപോലെ നിന്നു.

Verse 140

तथानुयांति काकुत्स्थमंतःपुरगताः स्त्रियः । सवृद्धाबालदासीकाः सपर्षद्द्वाररक्षकाः

അതുപോലെ അന്തഃപുരത്തിലെ സ്ത്രീകളും കാകുത്സ്ഥനെ അനുഗമിച്ചു—വൃദ്ധർ, കുട്ടികൾ, ദാസിമാർ, സഭാസദ-പരിചാരകർ, കൂടാതെ ദ്വാരരക്ഷകരുമൊത്ത്.

Verse 141

सान्तःपुरश्च भरतः शत्रुघ्नसहितो ययौ । रामं व्रजंतमागम्य रघुवंशमनुव्रताः

അന്തഃപുരസഹിതനായ ഭരതനും ശത്രുഘ്നനോടുകൂടെ പുറപ്പെട്ടു. പുറപ്പെടുന്ന രാമനെ സമീപിച്ച്, രഘുവംശത്തിന്റെ ധർമ്മവ്രതം അനുസരിച്ച് അവനെ അനുഗമിച്ചു.

Verse 142

ततो विप्रा महात्मानः साग्निहोत्राः समंततः । सपुत्रदाराः काकुत्स्थमनुगच्छति सर्वशः

പിന്നീട് എല്ലാദിക്കുകളിൽ നിന്നുമുള്ള മഹാത്മാക്കളായ ബ്രാഹ്മണർ—അഗ്നിഹോത്രം പാലിക്കുന്നവർ—പുത്രന്മാരും ഭാര്യമാരും സഹിതം, സമ്പൂർണ്ണമായി കാകുത്സ്ഥനെ അനുഗമിച്ചു.

Verse 143

मंत्रिणो भृत्ययुक्ताश्च सपुत्राः सहबांधवाः । सर्वे ते सानुगाश्चैव ह्यनु गच्छंति राघवम्

മന്ത്രിമാരും സേവകരോടുകൂടെ, പുത്രന്മാരും ബന്ധുക്കളും സഹിതം—അവർ എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ അനുചരങ്ങളോടൊപ്പം രാഘവനെ അനുഗമിച്ചു.

Verse 144

ततः सर्वाः प्रकृतयो हृष्टपुष्टजनावृताः । गच्छंतमनुगच्छंतिराघवं गुणरंजिताः

പിന്നീട് സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ജനസമൂഹം ചുറ്റിനിന്ന എല്ലാ പ്രജകളും, അവന്റെ ഗുണങ്ങളിൽ ആകർഷിതരായി, പോകുന്ന രാഘവനെ അനുഗമിച്ചു.

Verse 145

तथा प्रजाश्च सकलाः सपुत्राश्च सवबांधवाः । राघवस्यानुगाश्चासन्दृष्ट्वा विगतकल्मषम्

അതുപോലെ എല്ലാ പ്രജകളും—പുത്രന്മാരും ബന്ധുക്കളും സഹിതം—കല്മഷരഹിതനായ രാഘവനെ ദർശിച്ച് അവന്റെ അനുഗാമികളായി.

Verse 146

स्नाताः शुक्लाम्बरधराः सर्वे प्रयतमानसाः । कृत्वा किलकिलाशब्दमनुयाताश्च राघवम्

എല്ലാവരും സ്നാനം ചെയ്ത് ശ്വേതവസ്ത്രം ധരിച്ചു, നിയന്ത്രിതമനസ്സോടെ ആനന്ദഘോഷം മുഴക്കി രാഘവനെ അനുഗമിച്ചു।

Verse 147

न कश्चित्तत्र दीनोऽभून्न भीतो नातिदुःखितः । प्रहृष्टा मुदिताः सर्वे वभूवुः परमाद्भुताः

അവിടെ ആരും ദീനനായിരുന്നില്ല, ആരും ഭീതനായിരുന്നില്ല, ആരും അത്യന്തം ദുഃഖിതനുമായിരുന്നില്ല. എല്ലാവരും ഹർഷിതരും ആനന്ദിതരും—അത് പരമാദ്ഭുത ദൃശ്യം.

Verse 148

द्रष्टुकामाश्च निर्वाणं राज्ञो जनपदास्तथा । संप्राप्तास्तेऽपि दृष्ट्वैव नभोमार्गेण चक्रिणम्

രാജാവിന്റെ നിർവാണം ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച സമീപജനപദങ്ങളിലെ ജനങ്ങളും അവിടെ എത്തി; ആകാശമാർഗ്ഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ചക്രവർത്തിയെ കണ്ടമാത്രത്തിൽ അവരുടെ ലക്ഷ്യവും സഫലമായി।

Verse 149

ऋक्षवानररक्षांसि जनाश्च पुरवासिनः । आगत्य परया भक्त्या पृष्ठतः समुपाययुः

ഋക്ഷന്മാർ, വാനരന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, നഗരവാസികളായ ജനങ്ങൾ—എല്ലാവരും വന്ന് പരമഭക്തിയോടെ (രാഘവനെ) പിന്നിൽപിന്നിൽ അനുഗമിച്ചു।

Verse 150

तानि भूतानि नगरे ह्यन्तर्धानगतान्यपि । राघवं तेऽप्यनुययुः स्वर्गद्वारमुपस्थितम्

നഗരത്തിലുള്ള ആ ഭൂപ്രാണികൾ—അന്തർധാനമായവരും പോലും—സ്വർഗ്ഗദ്വാരം മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷമായപ്പോൾ രാഘവനെ അനുഗമിച്ചു।

Verse 151

यानि पश्यंति काकुत्स्थं स्थावराणि चराणि च । सत्त्वानि स्वर्गगमने मतिं कुर्वंति तान्यपि

സ്ഥാവരങ്ങളായാലും ചരങ്ങളായാലും കാകുത്സ്ഥനെ ദർശിച്ച ഏതു ജീവികളും സ്വർഗ്ഗഗമനത്തിനായി മനസ്സിനെ നിശ്ചയിച്ചു.

Verse 152

नासीत्सत्त्वमयोध्यायां सुसूक्ष्ममपि किंचन । यद्राघवं नानुयाति स्वर्गद्वारमुपस्थितम्

അയോധ്യയിൽ അതിസൂക്ഷ്മമായ ജീവിയെങ്കിലും, സ്വർഗ്ഗദ്വാരം സമീപമായപ്പോൾ രാഘവനെ അനുഗമിക്കാതിരുന്നതൊന്നുമില്ലായിരുന്നു.

Verse 153

अथार्द्धयोजनं गत्वा नदीं पश्चान्मुखो ययौ । सरयूं पुण्यसलिलां ददर्श रघुनंदनः

പിന്നീട് അർദ്ധയോജന ദൂരം ചെന്നു നദിയിലേക്കു പിന്നോട്ടു മുഖം തിരിച്ചു; രഘുനന്ദനൻ പുണ്യജലമുള്ള സരയൂയെ ദർശിച്ചു.

Verse 154

अथ तस्मिन्मुहूर्ते तु ब्रह्मा लोकपितामहः । सर्वैः परिवृतो देवैरृषिभिश्च महात्मभिः । आययौ तत्र काकुत्स्थं स्वर्गद्वारमुपस्थितम्

അന്നേ മുഹൂർത്തത്തിൽ ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ്, സർവ്വ ദേവന്മാരാലും മഹാത്മ ഋഷിമാരാലും ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, കാകുത്സ്ഥൻ സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിൽ നില്ക്കുന്നിടത്തേക്ക് എത്തി.

Verse 155

विमानशतकोटीभिर्दिव्याभिः सर्वतो वृतः । दीपयन्सर्वतो व्योम ज्योतिर्भूतमनुत्तमम्

ദിവ്യവിമാനങ്ങളുടെ ശതകോടികളാൽ എല്ലാടും ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, സർവ്വത്ര ആകാശത്തെ പ്രകാശിപ്പിച്ചു, അനുത്തമമായ ജ്യോതിപുഞ്ജമായി ഭവിച്ചു.

Verse 156

स्वयंप्रभैश्च तेजोभिर्महद्भिः पुण्यकर्मभिः । पुण्या वाता ववुस्तत्र गन्धवंतः सुखप्रदाः

അവിടെ പുണ്യകർമ്മഫലമായി സ്വയംപ്രഭമായ മഹത്തായ തേജസ്സുകൾ പ്രകാശിച്ചു; സുഗന്ധപരിമളമുള്ള, സുഖപ്രദമായ പുണ്യവായുക്കൾ വീശി।

Verse 157

सपुण्यपुष्पवर्षं च वायुयुक्तं महाजवम् । गन्धर्वैरप्सरोभिश्च तस्मिन्सूर्यौपस्थितः

അവിടെ മഹാവേഗമുള്ള കാറ്റോടുകൂടി പുണ്യപുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു; കൂടാതെ ഗന്ധർവരും അപ്സരസ്സുകളും (ആദരാർത്ഥം) അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 158

शरयूसलिलं रामः पद्भ्यां स समुपास्पृशत् । ततो ब्रह्मा सुरैर्युक्तः स्तोतुं समुपचक्रमे

അപ്പോൾ രാമൻ തന്റെ പാദങ്ങളാൽ ശരയൂജലം സ്പർശിച്ചു; തുടർന്ന് ദേവന്മാരോടുകൂടി ബ്രഹ്മാവ് അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു।

Verse 159

त्वं हि लोकपतिर्देव न त्वां जानाति कश्चन । अहं ते वै विशालाक्ष भूतपूर्वपरिग्रहः

ഹേ ദേവാ! നീയത്രേ ലോകങ്ങളുടെ അധിപൻ; നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ആരും പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നില്ല। ഹേ വിശാലാക്ഷാ! ഞാൻ നിന്റേതാണ്—പുരാതനകാലം മുതൽ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ട നിന്റെ സേവകൻ।

Verse 160

त्वमचिंत्यं महद्भूतमक्षयं लोकसंग्रहे । यामिच्छसि महावीर्य तां तनुं प्रविश स्वकाम्

നീ അചിന്ത്യമായ, മഹത്തായ, അക്ഷയ തത്ത്വം—ലോകക്രമത്തെ ധരിക്കുന്നവൻ। ഹേ മഹാവീര്യാ! നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദേഹത്തിൽ പ്രവേശിക്കൂ।

Verse 161

पितामहस्य वचनादिदमेवाविशत्स्वयम् । सुदिव्यं वैष्णवं तेजः संसारं स सहानुजः । ततो विष्णुतनुन्देवाः पूजयन्तः सुरोत्तमम्

പിതാമഹന്റെ വചനപ്രകാരം ആ പരമദിവ്യമായ വൈഷ്ണവ തേജസ് സ്വയം, അനുജസഹിതമായി, ഈ സംസാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. തുടർന്ന് ദേവന്മാർ ദേവോത്തമനായ ആ വിഷ്ണുതനുവിനെ പൂജിച്ച് ആദരവോടെ വന്ദിച്ചു.

Verse 162

साध्या मरुद्गणाश्चैव सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः । ये च दिव्या ऋषिगणा गन्धर्वाप्सरसस्तथा । सुपर्णा नागयक्षाश्च दैत्यदानवराक्षसाः

സാധ്യന്മാർ, മരുദ്ഗണങ്ങൾ, ഇന്ദ്രസഹിത ദേവസമൂഹം—മുൻപിൽ അഗ്നി; ദിവ്യ ഋഷിഗണങ്ങൾ; ഗന്ധർവരും അപ്സരസ്സുകളും; സുപർണർ, നാഗർ, യക്ഷർ; കൂടാതെ ദൈത്യർ, ദാനവർ, രാക്ഷസരും—

Verse 163

देवाः प्रहृष्टा मुदिताः सर्वे पूर्णमनोरथाः । साधुसाध्विति ते सर्वे त्रिदिवस्था बभाषिरे

എല്ലാ ദേവന്മാരും അത്യന്തം ഹർഷിതരും ആനന്ദിതരുമായി; എല്ലാവരുടെയും മനോരഥങ്ങൾ പൂർത്തിയായി. ത്രിദിവത്തിൽ നിലകൊണ്ട അവർ എല്ലാവരും ‘സാധു! സാധു!’ എന്നു വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.

Verse 164

अथ विष्णुर्महातेजाः पितामहमुवाच ह । एषां लोकं जनौघानां दातुमर्हसि सुव्रत

അപ്പോൾ മഹാതേജസ്സുള്ള വിഷ്ണു പിതാമഹനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ സുവ്രത! ഈ ജനസമൂഹങ്ങൾക്ക് ഒരു കല്യാണമയ ലോകം ദാനം ചെയ്യുന്നത് നിനക്കു യുക്തമാണ്.”

Verse 165

इमे तु सर्वे मत्स्नेहादायाताः सर्वमानवाः । भक्ताश्च भक्तिमन्तश्च त्यक्तात्मानोऽपि सर्वशः

ഈ എല്ലാ മനുഷ്യരും എന്നോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ ഇവിടെ വന്നവരാണ്—ഭക്തന്മാർ, ഭക്തിയിൽ സ്ഥിരന്മാർ, കൂടാതെ എല്ലാതരത്തിലും ആത്മസമർപ്പിതരും.

Verse 166

तच्छ्रुत्वा विष्णुकथितं सर्वलोकेश्वरोऽब्रवीत् । लोकं सन्तानिकं नाम संस्थास्यंति हि मानवाः

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്ത വാക്കുകൾ ശ്രവിച്ച ശേഷം സർവ്വലോകേശ്വരൻ പറഞ്ഞു—മനുഷ്യർ തീർച്ചയായും ‘സന്താനിക’ എന്ന ലോകം പ്രാപിക്കും।

Verse 167

स्वर्गद्वारेऽत्र वै तीर्थे राममेवानुचिन्तयन् । प्राणांस्त्यजति भक्त्या वै स संतानं परं लभेत्

ഇവിടെ ‘സ്വർഗ്ദ്വാരം’ എന്ന തീർത്ഥത്തിൽ ഭക്തിയോടെ രാമനെയേ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നവൻ പരമ ‘സന്താനിക’ ഫലം പ്രാപിക്കും।

Verse 168

सर्वे संतानिकंनाम ब्रह्मलोकादनन्तरम् । वानराश्च स्वकां योनिं राक्षसाश्चापि राक्षसीम्

അവർ എല്ലാവരും ബ്രഹ്മലോകത്തിന് പിന്നാലെയുള്ള ‘സന്താനിക’ എന്ന ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു; വാനരർ തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടയോനി, രാക്ഷസരും രാക്ഷസീ ഗതി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 169

यस्या विनिःसृता ये वै सुरासुरतनूद्भवाः । आदित्यतनयश्चैव सुग्रीवः सूर्यमण्डलम्

അവിടെ നിന്ന് (സരയൂ/ഗോപ്രതാരം) ദേവാസുരദേഹജന്യരായ സത്തകൾ ഉദ്ഭവിച്ചു; കൂടാതെ ആദിത്യപുത്രൻ സുഗ്രീവനും സൂര്യമണ്ഡലത്തോടുകൂടി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 170

ऋषयो नागयक्षाश्च प्रयास्यन्ति स्वकारणम् । तथा ब्रुवति देवेशे गोप्रतारमुपस्थितम्

ദേവേശൻ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്യുമ്പോൾ ഋഷികൾ, നാഗങ്ങൾ, യക്ഷന്മാർ തത്തത്തം ധാമങ്ങളിലേക്കു പുറപ്പെടും; അപ്പോൾ ‘ഗോപ്രതാരം’ എന്ന സ്ഥലം അവരുടെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷമായി।

Verse 171

तज्जलं सरयूं भेजे परिपूर्णं ततो जलम् । अवगाह्य जलं सर्वे प्राणांस्त्यक्त्वा प्रहृष्टवत्

ആ ജലം സരയൂവിൽ ലയിച്ചു; നദിജലം പൂർണ്ണമായി നിറഞ്ഞു. എല്ലാവരും ആ ജലത്തിൽ മുങ്ങി, ആനന്ദത്തോടെ പ്രാണൻ വിട്ട് ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 172

मानुषं देहमुत्सृज्य ते विमानान्यथारुहन् । तिर्यग्योनिगता ये च प्रविश्य सरयूं तदा

മാനുഷദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് അവർ പിന്നെ ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ आरोഹിച്ചു. തിർയക്‌യോണിയിൽ (മൃഗജന്മത്തിൽ) ജനിച്ചവരും അന്നേ സമയം സരയൂവിൽ പ്രവേശിച്ച് അതേ ഉത്തമഗതി പ്രാപിച്ചു.

Verse 173

देहत्यागं च ते तत्र कृत्वा दिव्यवपुर्द्धराः । तथान्यान्यपि सत्त्वानि स्थावराणि चराणि च

അവർ അവിടെ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് ദിവ്യവപുസ്സു ധരിച്ചു. അതുപോലെ മറ്റു സത്ത്വങ്ങളും—സ്ഥാവരവും ചരവും—ആ അനുഗ്രഹം പ്രാപിച്ചു.

Verse 174

प्राप्य चोत्तमदेहं वै देवलोकमुपागमन् । तस्मिंस्तत्र समापन्ने वानरा ऋक्षराक्षसाः । तेऽपि प्रविविशुः सर्वे देहान्निक्षिप्य वै तदा

ഉത്തമദേഹം പ്രാപിച്ച് അവർ തീർച്ചയായും ദേവലോകത്തിലേക്ക് പോയി. ഇത് സംഭവിച്ചപ്പോൾ വാനരന്മാരും ഋക്ഷന്മാരും (കരടികൾ) രാക്ഷസന്മാരും—എല്ലാവരും—അന്നേ സമയം ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് അവിടേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 175

तदा स्वर्गं गताः सर्वे स्मृत्वा लोकगुरुं विभुम् । जगाम त्रिदशैः सार्द्धं रामो हृष्टो महामतिः

അപ്പോൾ എല്ലാവരും ലോകഗുരുവായ വിഭു പ്രഭുവിനെ സ്മരിച്ചു സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി. മഹാമതി ശ്രീരാമൻ ഹർഷത്തോടെ ത്രിദശന്മാരോടൊപ്പം യാത്രയായി.

Verse 176

अतस्तद्गोप्रताराख्यं तीर्थं विख्यातिमागतम् । गोप्रतारे परो मोक्षो नान्यतीर्थेषु विद्यते

അതുകൊണ്ട് ‘ഗോപ്രതാര’ എന്ന പേരിലുള്ള ആ തീർത്ഥം ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി. ഗോപ്രതാരത്തിൽ പരമ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു; അത്തരം മോക്ഷം മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഇല്ല.

Verse 177

जन्मान्तरशतैर्विप्र योगोऽयं यदि लभ्यते । मुक्तिर्भवति तत्त्वेकजन्मना लभ्यते न वा

ഹേ വിപ്രാ! ഈ യോഗസിദ്ധി നൂറുകണക്കിന് ജന്മങ്ങൾക്ക് ശേഷം മാത്രമേ ലഭിക്കുകയുള്ളൂ എങ്കിൽ, മുക്തി നിശ്ചയമായും സംഭവിക്കും; എന്നാൽ തത്ത്വസ്ഥിതി ഒരു ജന്മത്തിൽ തന്നെ ലഭിക്കുമോ, അല്ലയോ?

Verse 178

गोप्रतारे न सन्देहो हरिर्भक्त्या सुनिष्ठितः । एकेन जन्मनान्योऽपि योगमोक्षं च विन्दति

ഗോപ്രതാരത്തിൽ സംശയമില്ല—ഭക്തിയാൽ ഹരി അവിടെ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതനാണ്. ഒരു ജന്മം കൊണ്ടുതന്നെ മറ്റാരും യോഗസിദ്ധിയും മോക്ഷവും—ഇരണ്ടും—ലഭിക്കുന്നു.

Verse 179

गोप्रतारे नरो विद्वान्योऽपि स्नाति सुनिश्चितः । विशत्यसौ परं स्थानं योगिनामपि दुर्लभम्

ഏതൊരു പണ്ഡിതനും ദൃഢവിശ്വാസത്തോടെ ഗോപ്രതാരത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ, അവൻ നിശ്ചയമായി യോഗികൾക്കും ദുർലഭമായ പരമസ്ഥാനത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.

Verse 180

कार्तिक्यां च विशेषेण स्नातव्यं विजितेन्द्रियैः । कार्तिके मासि विप्रर्षे सर्वे देवाः सवासवाः । स्नातुमायान्त्ययोध्यायां गोप्रतारे विशेषतः

കൂടാതെ പ്രത്യേകിച്ച് കാർത്തികയിൽ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവർ സ്നാനം ചെയ്യണം. ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠാ! കാർത്തിക മാസത്തിൽ ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ എല്ലാ ദേവന്മാരും അയോധ്യയിൽ സ്നാനത്തിനായി വരുന്നു—വിശേഷമായി ഗോപ്രതാരത്തിൽ.

Verse 181

गोप्रतारसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । यत्र प्रयागराजोऽपि स्नातुमायाति कार्तिके

ഗോപ്രതാരസമമായ തീർത്ഥം മുമ്പൊരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഇനി ഉണ്ടാകുകയുമില്ല; അവിടെ കാർത്തികമാസത്തിൽ തീർത്ഥരാജനായ പ്രയാഗവും സ്നാനത്തിന്നായി വരുന്നു.

Verse 182

निष्पापः कलुषं त्यक्त्वा शुक्लांगः सितकंचुकः । शुद्ध्यर्थं साधुकामोऽसौ प्रयागे मुनिसत्तमः

ആ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ പാപരഹിതനായി, കലുഷം ഉപേക്ഷിച്ച്, ശ്വേതാംഗനും ശ്വേതവസ്ത്രധാരിയും ആയി, ശുദ്ധിയും സദ്ഗതിയും ആഗ്രഹിച്ച് പ്രയാഗത്തിലേക്ക് വരുന്നു.

Verse 183

यानि कानि च तीर्थानि भूमौ दिव्यानि सुव्रत । कार्तिक्यां तानि सर्वाणि गोप्रतारे वसन्ति वै

ഹേ സുവ്രതാ! ഭൂമിയിലെ ഏതു ദിവ്യ തീർത്ഥങ്ങളുണ്ടോ, അവ എല്ലാം കാർത്തികിയിൽ സത്യമായും ഗോപ്രതാരയിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 184

गोप्रतारे जपो होमः स्नानं दानं च शक्तितः । सर्वमक्षयतां याति श्रद्धया नियमव्रतम्

ഗോപ്രതാരയിൽ ജപം, ഹോമം, സ്നാനം, ദാനം—സ്വശക്തിയനുസരിച്ച്—ശ്രദ്ധയോടെ നിയമവ്രതമായി ചെയ്താൽ എല്ലാം അക്ഷയഫലമാകുന്നു.

Verse 185

कार्तिके प्राप्य तद्यन्ति तीर्थानि सकलान्यपि । गोप्रतारं गमिष्यामः पापं त्यक्तुमितीच्छया

കാർത്തികം വന്നാൽ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും അവിടേക്ക് പുറപ്പെടുന്നു—‘പാപം ഉപേക്ഷിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ നാം ഗോപ്രതാരത്തിലേക്ക് പോകാം’ എന്ന നിശ്ചയത്തോടെ.

Verse 186

गोप्रतारे कृतं स्नानं सर्वपापप्रणाशनम् । गोप्रतारे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा गुप्तहरिं विभुम् । सर्वपापैः प्रमुच्येत नात्र कार्या विचारणा

ഗോപ്രതാരത്തിൽ ചെയ്ത സ്നാനം സർവ്വപാപനാശകരമാണ്. ഗോപ്രതാരത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വിഭുവായ ‘ഗുപ്തഹരി’യെ ദർശിക്കുന്നവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും—ഇവിടെ സംശയത്തിനോ വിചാരണയ്ക്കോ ആവശ്യമില്ല.

Verse 187

विष्णुमुद्दिश्य विप्राणां पूजनं च विशेषतः । कर्त्तव्यं श्रद्धया युक्तैः स्नानपूर्वं यतव्रतैः

വിഷ്ണുവിനെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച് പ്രത്യേകമായി ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ പൂജ നടത്തണം. ശ്രദ്ധയോടും നിയന്ത്രിതവ്രതങ്ങളോടും ഉള്ളവർ ആദ്യം സ്നാനം ചെയ്ത് പിന്നെ ഈ കർമ്മം നിർവഹിക്കണം.

Verse 189

अन्नं बहुविधं हेम वासांसि विविधानि च । दातव्यानि हरेः प्राप्त्यै भक्त्या परमया युतैः

ഹരിയെ പ്രാപിക്കാനായി പരമഭക്തിയുള്ളവർ പലവിധ അന്നം, സ്വർണം, വിവിധ വസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവ ദാനമായി നൽകണം.

Verse 190

सूर्यग्रहे कुरुक्षेत्रे नर्मदायां शशिग्रहे । तुलादानस्य यत्पुण्यं तदत्र दीपदानतः

സൂര്യഗ്രഹണത്തിൽ കുരുക്ഷേത്രത്തിലും ചന്ദ്രഗ്രഹണത്തിൽ നർമദാതീരത്തിലും തുലാദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം—ഇവിടെ ദീപദാനം ചെയ്താൽ അതേ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 191

घृतेन दीपको यस्य तिलतैले न वा पुनः । ज्वलते मुनिशार्दूल हयमेधेन तस्य किम्

ഹേ മുനിശാർദൂലാ! ആരുടെ ദീപം നെയ്യാലോ അല്ലെങ്കിൽ എള്ളെണ്ണയാലോ ജ്വലിക്കുന്നുവോ, അവന് അശ്വമേധയാഗം എന്തിന്?

Verse 192

तेनेष्टं क्रतुभिः सर्वैः कृतं तीर्थावगाहनम् । दीपदानं कृतं येन कार्त्तिके केशवाग्रतः

കാർത്തികമാസത്തിൽ കേശവന്റെ സന്നിധിയിൽ ദീപദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, സർവ്വ യാഗങ്ങളും ചെയ്തതുപോലെയും സർവ്വ തീർത്ഥസ്നാനവും ചെയ്തതുപോലെയും പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 193

नानाविधानि तीर्थानि भुक्तिमुक्तिप्रदानि च । गोप्रतारस्य तान्यत्र कलां नार्हंति षोडशीम्

ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന പലവിധ തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടായാലും, ഇവിടെ അവ ഗോപ്രതാരത്തിന്റെ മഹിമയുടെ പതിനാറിലൊരുഭാഗത്തിനും തുല്യമല്ല।

Verse 194

स्वर्णमल्पं च यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे । शुभां गतिमवाप्नोति ह्यग्निवच्चैव दीप्यते

വേദപാരംഗതനായ ബ്രാഹ്മണന് അല്പം സ്വർണ്ണം പോലും ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ശുഭഗതി പ്രാപിക്കുകയും അഗ്നിപോലെ തേജസ്സോടെ ദീപ്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 195

गोप्रताराभिधे तीर्थे त्रिलोकीविश्रुते द्विज । दत्त्वान्नं च विधानेन न स भूयोऽभिजायते

ഹേ ദ്വിജാ! ത്രിലോകപ്രസിദ്ധമായ ഗോപ്രതാര എന്ന തീർത്ഥത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം അന്നദാനം ചെയ്യുന്നവൻ വീണ്ടും ജന്മിക്കുകയില്ല।

Verse 196

तत्र स्नानं तु यः कुर्याद्विप्रान्संतर्पयेन्नरः । सौत्रामणेश्च यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः

അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ബ്രാഹ്മണരെ സത്കരിച്ച് തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നവൻ സൗത്രാമണി യാഗത്തിന്റെ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 197

एकाहारस्तु यस्तिष्ठेन्मासं तत्र यतव्रतः । यावज्जीवकृतं पापं सहसा तस्य नश्यति

അവിടെ ഒരു മാസം യതവ്രതനായി ദിവസത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ആഹാരം കഴിച്ച് വസിക്കുന്നവന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ സമ്പാദിച്ച പാപം ഉടൻ തന്നെ നശിക്കുന്നു।

Verse 198

अग्निप्रवेशं ये कुर्युर्गोप्रतारे विधानतः । ते विशंति पदं विष्णोर्निःसंदग्धं तपोधन

ഹേ തപോധന! വിധിപ്രകാരം ഗോപ്രതാരയിൽ അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്യുന്നവർ ദഗ്ധമാകാതെ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു।

Verse 199

कुर्वंत्यनशनं येऽत्र विष्णुभक्त्या सुनिश्चिताः । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

ഇവിടെ വിഷ്ണുഭക്തിയാൽ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ അനശനം (പ്രാണത്യാഗം വരെ ഉപവാസം) ചെയ്യുന്നവർക്ക് കോടിശത കൽപ്പങ്ങളിലുപോലും പുനരാവൃത്തി ഇല്ല।

Verse 200

अर्चयेद्यस्तु गोविंदं गोप्रतारे हि मानवः । दशसौवर्णिकं पुण्यं गोप्रतारे प्रकथ्यते

ഹേ മനുഷ്യാ! ഗോപ്രതാര എന്ന പുണ്യതീർത്ഥത്തിൽ ഗോവിന്ദനെ അർച്ചിക്കുന്നവന്, അവിടെ ആ അർച്ചനയുടെ ഫലം പത്ത് സ്വർണ്ണദാനത്തിന് തുല്യമായ പുണ്യമെന്ന് പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 201

अग्निहोत्रफलो धूपो गोविंदस्य समर्पितः । भूमिदानेन सदृशं गंधदानफलं स्मृतम्

ഗോവിന്ദനു സമർപ്പിച്ച ധൂപം അഗ്നിഹോത്രഫലം നൽകുന്നു; ഗന്ധദാനഫലം ഭൂമിദാനത്തോട് തുല്യമെന്നു സ്മൃതിയിൽ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 202

अत्यद्भुतमिदं विद्वन्स्थानमेतत्प्रकीर्तितम् । कार्त्तिक्यां तु विशेषेण अत्र स्नात्वा शुचिव्रतः

ഹേ വിദ്വാൻ! ഈ സ്ഥലം അത്യദ്ഭുതമെന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് കാർത്തിക മാസത്തിൽ ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ശുചിവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ…