Adhyaya 13

Verse 1

। नारद उवाच । इति तस्य मुनींद्रस्य भूपतिः शुश्रुवान्वचः । प्राह नाहं गमिष्यामि त्वां विहाय नरं क्वचित्

നാരദൻ പറഞ്ഞു: ആ മുനീന്ദ്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് പറഞ്ഞു, 'അങ്ങയെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഞാൻ ഒരിടത്തേക്കും പോവില്ല.'

Verse 2

लिंगमाराधयिष्येऽद्य सर्वसिद्धिप्रदं नृणाम् । त्वयैवानुगृहीतोऽद्य यांतु सर्वे यथागतम्

'ഇന്ന് ഞാൻ സർവ്വസിദ്ധികളും നൽകുന്ന ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിക്കും. അങ്ങയുടെ അനുഗ്രഹം എനിക്ക് ലഭിച്ചു, മറ്റുള്ളവർ വന്നതുപോലെ മടങ്ങിപ്പോകട്ടെ.'

Verse 3

तद्भूपतिवचः श्रुत्वा बको गृध्रोऽथ कच्छपः । उलूकश्च तथैवोचुः प्रणता लोमशं मुनिम्

രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കൊക്ക്, കഴുകൻ, ആമ, മൂങ്ങയും അതുപോലെ പറഞ്ഞു—ലോമശ മുനിയെ പ്രണാമിച്ച് വിനീതരായി നിന്നു.

Verse 4

स च सर्वसुहृद्विप्रस्तथेत्येवाह तांस्तदा । प्रणोद्यान्प्रणतान्सर्वाननुजग्राह शिष्यवत्

സകലർക്കും സുഹൃത്തായ ആ ബ്രാഹ്മണൻ അപ്പോൾ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു. പ്രണതരായ എല്ലാവരെയും അംഗീകരിച്ച് ശിഷ്യന്മാരെപ്പോലെ സ്നേഹത്തോടെ അനുഗ്രഹിച്ചു.

Verse 5

शिवदीक्षाविधानेन लिंगपूजां समादिशत् । तेषामनुग्रहपरो मुनिः प्रमतवत्सलः । तीर्थादप्यधिकं स्थाने सतां साधुसमागमः

ശിവദീക്ഷാവിധിപ്രകാരം അദ്ദേഹം അവർക്കു ലിംഗപൂജ ഉപദേശിച്ചു. അനുഗ്രഹത്തിൽ തൽപരനും പ്രമഥഭക്തരോട് വാത്സല്യമുള്ള മുനി പറഞ്ഞു—“ഏതു സ്ഥലത്തും സത്സംഗമായ সাধുസമാഗമം തീർത്ഥത്തേക്കാൾ മഹത്തരം.”

Verse 6

पचेलिमफलः सद्यो दुरंतकलुपापहः । अपूर्वः कोऽपि सद्गोष्ठीसहस्रकिरणोदयः

ഇത് ഉടൻ ഫലം നൽകുകയും ദുഷ്കരവും ദീർഘകാലവുമായ പാപങ്ങളെയും ഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—സത്സംഗത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന സഹസ്രകിരണങ്ങളുടെ അപൂർവോദയം പോലെ.

Verse 7

य एकांततयात्यंतमंतर्गततमोपहः । साधुगोष्ठीसमुद्भूतसुखामृतरसोर्मयः

ഇത് ഏകാന്ത ഏകാഗ്രതയാൽ അന്തർഗതമായ ഘോരതമസ്സിനെ പൂർണ്ണമായി അകറ്റുന്നു; സാധുസഭയിൽ നിന്നുയരുന്ന സുഖാമൃതരസതരംഗങ്ങളായി ഉയിർക്കുന്നു.

Verse 8

सर्वे वराः सुधाकाराः शर्करामधुषड्रसाः । ततस्ते साधुसंसर्गं संप्राप्ताः शिवशासनात्

എല്ലാ വരങ്ങളും അമൃതസമമാകുന്നു—പഞ്ചസാരയും തേനുംപോലെ മധുരം, ഷഡ്രസസമൃദ്ധം. അതിനാൽ ശിവാജ്ഞയാൽ അവർ സാദുസത്സംഗം പ്രാപിച്ചു.

Verse 9

आरेभिरे क्रियायोगं मार्कंडनृपपूर्वकाः । तेषां तपस्यतामेवं समाजग्मे कदाचन । तीर्थयात्रानुषंगेन लोमशालोकनोत्सुकः

മാർകണ്ഡ രാജാവിനെ മുൻനിർത്തി അവർ ക്രിയായോഗസാധന ആരംഭിച്ചു. അവർ ഇങ്ങനെ തപസ്സിൽ ലീനരായിരിക്കെ, ഒരിക്കൽ തീർത്ഥയാത്രയുടെ അനുബന്ധമായി ലോമശൻ അവരെ കാണാൻ ആകാംക്ഷയോടെ അവിടെ എത്തി.

Verse 10

मुख्या पुरुषयात्रा हि तीर्थयात्रानुषंगतः । सद्भिः समाश्रितो भूप भूमिभागस्तथोच्यते

വാസ്തവത്തിൽ മുഖ്യ ‘യാത്ര’ സത്പുരുഷന്മാരിലേക്കുള്ള ഗമനമാണ്; തീർത്ഥയാത്ര അതിന്റെ അനുബന്ധം മാത്രം. ഹേ രാജാവേ, സജ്ജനർ ആശ്രയിക്കുന്ന ഭൂഭാഗം തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ധന്യമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.

Verse 11

कृतार्हणातिथ्यविधिं विश्रांतं मां च फाल्गुन । प्रणम्य तेऽथ पप्रच्छुर्नाडीजंघपुरः सराः

ഹേ ഫാൽഗുണ, അതിഥിസത്കാരവിധി യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു ഞാൻ വിശ്രമിച്ച ശേഷം, നാഡീജംഘപുരവാസികൾ പ്രണാമം ചെയ്ത് പിന്നെ എന്നോട് ചോദിച്ചു.

Verse 12

त उचुः । शापभ्रष्टा वयं ब्रह्मंश्चत्वारोऽपि स्वकर्मणा । तन्मुक्तिसाधनार्थाय स्थानं किंचित्समादिश

അവർ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഞങ്ങളുടെ സ്വന്തം കർമ്മഫലമായി ശാപവശാൽ ഞങ്ങൾ നാലുപേരും മുൻസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് പതിതരായി. അതിനാൽ ആ അവസ്ഥയിൽ നിന്ന് മോചനസാധനമായ ഒരു സ്ഥലം ഞങ്ങൾക്ക് ഉപദേശിക്കണമേ.

Verse 13

इयं हि निष्फला भूमिः शपलं भारतं मुने

ഹേ മുനേ! ഈ ഭൂമി ഞങ്ങൾക്ക് നിഷ്ഫലമായതുപോലെ തോന്നുന്നു; ഭാരതവർഷം ശാപവും ദോഷവും ബാധിച്ചതുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 14

तत्रापि क्वचिदेकत्र सर्वतीर्थफलं वद । इति पृष्टस्त्वहं तैश्च तानब्रवमिदं तदा

‘അവിടെയും എവിടെയെങ്കിലും ഒരിടത്ത് സർവ്വതീർത്ഥഫലം ലഭിക്കുന്നതു പറയുക’ എന്ന് അവർ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ഞാൻ അപ്പോൾ അവരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 15

संवर्तं परिपृच्छध्वं स वो वक्ष्यति तत्त्वतः । सर्वतीर्थफलावाप्तिकारकं भूप्रदेशकम्

സംവർത്തനെ ചോദിക്കുവിൻ; അവൻ തത്ത്വമായി പറയും—സർവ്വതീർത്ഥഫലപ്രാപ്തി നൽകുന്ന ആ ഭൂപ്രദേശത്തെ വെളിപ്പെടുത്തി.

Verse 16

त उचुः । कुत्रासौ विद्यते योगी नाज्ञासिष्म वयं च तम् । संवर्तदर्शनान्मुक्तिरिति चास्मदनुग्रहः

അവർ പറഞ്ഞു—‘ആ യോഗി എവിടെയാണ്? ഞങ്ങൾ അവനെ അറിയുന്നില്ല. സംവർത്തദർശനത്താൽ തന്നെ മോക്ഷം ലഭിക്കും എന്നും പറയുന്നു—ഇത് ഞങ്ങളോടുള്ള നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹമാകും.’

Verse 17

यदि जानासि तं ब्रूहि सुहृत्संगो न निष्फलः । ततोऽहमब्रवं तांश्च विचार्येदं पुनःपुनः

‘നിനക്ക് അവനെ അറിയുമെങ്കിൽ പറയുക; സ്നേഹിതന്റെ സാന്നിധ്യം ഒരിക്കലും നിഷ്ഫലമല്ല.’ പിന്നെ ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ച് അവരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 18

वाराणस्यामसावास्ते संवर्तो गुप्तलिंगभृत् । मलदिग्धो विवसनो भिक्षाशी कुतपादनु

വാരാണസിയിൽ സംവർത മുനി ഗുപ്തമായി ലിംഗം ധരിച്ചു വസിക്കുന്നു. മലമാലിന്യത്തിൽ ലിപ്തൻ, വസ്ത്രരഹിതൻ, ഭിക്ഷാഭോജി, കുതപം മറയായി എടുത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 19

करपात्रकृताहारः सर्वथा निष्परिग्रहः । भावयन्ब्रह्म परमं प्रणवाभिधमीश्वरम्

അവൻ കൈയെ തന്നെ പാത്രമാക്കി ആഹാരം സ്വീകരിക്കുന്നു; സർവ്വഥാ നിർപരിഗ്രഹൻ. പ്രണവനാമനായ ഈശ്വരൻ—പരബ്രഹ്മം—എന്നതിനെ നിരന്തരം ധ്യാനിക്കുന്നു.

Verse 20

भुक्त्वा निर्याति सायाह्ने वनं न ज्ञायते जनैः । योगीश्वरोऽसौ तद्रूपाः सन्त्यन्ये लिंगधारिणः

ഭക്ഷണം കഴിച്ച ശേഷം സായാഹ്നത്തിൽ അവൻ വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടുന്നു; ജനങ്ങൾ അവനെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല. അവൻ യോഗീശ്വരൻ; അവനെപ്പോലെ രൂപമുള്ള മറ്റു ലിംഗധാരികളും ഉണ്ട്.

Verse 21

वक्ष्यामि लक्षणं तस्य ज्ञास्यथ तं मुनिम् । प्रतोल्या राजमार्गे तु निशि भूमौ शवं जनैः

അവനെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്ന ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ പറയുന്നു. നഗരവാതിലിനടുത്ത രാജമാർഗത്തിൽ രാത്രിയിൽ ജനങ്ങൾ നിലത്ത് ഒരു ശവം വെക്കണം.

Verse 22

अविज्ञातं स्थापनीयं स्थेयं तदविदूरतः । यस्तां भूमिमुपागम्य अकस्माद्विनिर्वतते

അത് അവിടെ ആരും അറിയാതെ വെക്കണം; നിങ്ങൾ അതിൽ നിന്ന് അധികം ദൂരെയല്ലാതെ നിൽക്കണം. ആ സ്ഥലത്ത് എത്തി പെട്ടെന്ന് തിരിഞ്ഞുപോകുന്നവൻ—

Verse 23

स संवर्तो न चाक्रामत्येष शल्यमसंशयम् । प्रष्टव्योऽभिमतं चासावुपाश्रित्य विनीतवत्

അവൻ സംവർ‍ത്തനാണ്; അവൻ ഇതിനെ കടക്കുകയില്ല—ഇതിൽ സംശയമില്ല. അതിനാൽ വിനയത്തോടെ അവനെ ആശ്രയിച്ച് നിനക്കിഷ്ടമുള്ളത് ചോദിക്കണം.

Verse 24

यदि पृच्छति केनाहमाख्यात इति मां ततः । निवेद्य चैतद्वक्तव्यं त्वामाख्यायाग्निमाविशत्

അവൻ ‘എന്നെ നിങ്ങളോട് ആരാണ് പറഞ്ഞത്?’ എന്ന് ചോദിച്ചാൽ, ആദ്യം ഈ കാര്യം എനിക്ക് അറിയിക്കണം; പിന്നെ—‘താങ്കളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു പറഞ്ഞ ശേഷം അദ്ദേഹം അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചു’ എന്ന് പറയണം.

Verse 25

तच्छ्रुत्वा ते तथा चक्रुः सर्वेपि वचनं मम । प्राप्य वाराणसीं दृष्ट्वा संवर्तं ते तथा व्यधुः

ഇതു കേട്ട് അവർ എല്ലാവരും എന്റെ വാക്കുപോലെ തന്നെയാക്കി. വാരാണസിയിൽ എത്തി സംവർ‍ത്തനെ കണ്ടപ്പോൾ, പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയവർ പ്രവർത്തിച്ചു.

Verse 26

शवं दृष्ट्वा च तैर्न्यस्तं संवर्तो वै न्यवर्तत । क्षुत्परीतोऽपि तं ज्ञात्वा ययुस्तमनु शीघ्रगम्

അവർ വെച്ച ശവം കണ്ടപ്പോൾ സംവർ‍ത്തൻ തീർച്ചയായും തിരിഞ്ഞുപോയി. വിശപ്പാൽ പീഡിതരായിരുന്നാലും അവർ അവനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു; അവൻ വേഗത്തിൽ നീങ്ങുമ്പോഴും അവർ പെട്ടെന്ന് പിന്നാലെ പോയി.

Verse 27

तिष्ठ ब्रह्मन्क्षणमिति जल्पंतो राजमार्गगम् । याति निर्भर्त्सयत्येष निवर्तध्वमिति ब्रुवन्

‘ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഒരു ക്ഷണം നിൽക്കൂ’ എന്ന് രാജപഥത്തിൽ അവർ വിളിച്ചു. എന്നാൽ അവൻ മുന്നോട്ടു തന്നെ പോയി; അവരെ ശാസിച്ച് ‘തിരിച്ചു പോവുക’ എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 28

समया मामरे भोऽद्य नागंतव्यं न वो हितम् । पलायनमसौ कृत्वा गत्वा दूरतरं सरः । कुपितः प्राह तान्सर्वान्केनाख्यातोऽहमित्युत

നിങ്ങൾ എനിക്കൊപ്പം ഒരു കരാർ ചെയ്തിരുന്നു—ഇന്ന് ഇവിടെ വരരുത്; അത് നിങ്ങളുടെ നന്മയ്ക്കല്ല. അവൻ ഓടി കൂടുതൽ ദൂരെയുള്ള തടാകത്തിലേക്ക് പോയി. ക്രോധത്തോടെ എല്ലാവരോടും—“എന്നെ ആരാണ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പറഞ്ഞത്?” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 29

निवेदयत शीघ्रं मे यथा भस्म करोमि तम् । शापाग्निनाथ वा युष्मान्यदि सत्यं न वक्ष्यथ

വേഗം എനിക്ക് അറിയിക്കൂ, ഞാൻ അവനെ ഭസ്മമാക്കട്ടെ; അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങൾ സത്യം പറയാതിരുന്നാൽ എന്റെ ശാപാഗ്നിയാൽ നിങ്ങളെയേ ദഹിപ്പിക്കും.

Verse 30

अथ प्रकंपिताः प्राहुर्नारदेनेति तं मुनिम् । स तानाह पुनर्यातः पिशुनः क्व नु संप्रति

അപ്പോൾ വിറച്ചുകൊണ്ട് അവർ ആ മുനിയോട് പറഞ്ഞു—“നാരദനാണ്.” അവൻ വീണ്ടും—“ആ പിശുനൻ വീണ്ടും വന്നോ? ഇപ്പോൾ അവൻ എവിടെയാണ്?” എന്നു ചോദിച്ചു.

Verse 31

लोकानां येन सापाग्नौ भस्मशेषं करोमि तम् । ब्रह्मबंधुमहं प्राहुर्भीतास्ते तं पुनर्मुनिम्

എന്റെ ശാപാഗ്നിയാൽ ലോകങ്ങളെയും ഭസ്മശേഷമാക്കാൻ കഴിയുന്ന ശക്തിയുള്ളവനെ ഞാൻ ‘ബ്രഹ്മബന്ധു’—വംശമാത്ര ബ്രാഹ്മണൻ—എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഭീതരായി അവർ വീണ്ടും ആ മുനിയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 32

त ऊचुः । त्वं निवेद्य स चास्माकं प्रविष्टो हव्यवाहनम् । तत्कालमेव विप्रेंद्र न विद्मस्तत्र कारणम्

അവർ പറഞ്ഞു—“ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! നിങ്ങൾ അറിയിച്ചതിന് ശേഷം അവൻ ഞങ്ങളുടെ കണ്ണുമുന്നിൽ ഹവ്യവാഹനമായ യജ്ഞാഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ആ നിമിഷം തന്നെ അതിന്റെ കാരണം ഞങ്ങൾ അറിഞ്ഞില്ല.”

Verse 33

संवर्त उवाच । अहमप्येवमेवास्य कर्ता तेन स्वयं कृतम् । तद्ब्रूत कार्यं नैवात्र चिरं स्थास्यामि वः कृते

സംവർത്തൻ പറഞ്ഞു—ഞാനും ‘ഇതിന്റെ കർത്താവ് ഞാൻ തന്നേ’ എന്നു കരുതി; എന്നാൽ ഇത് അവൻ തന്നെ സ്വയം ചെയ്തതാണ്. അതിനാൽ പറയുക, എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്; നിങ്ങളുടെ കാര്യമെങ്കിലും ഞാൻ ഇവിടെ ദീർഘകാലം നില്ക്കുകയില്ല।

Verse 34

अर्जुन उवाच । यदि नारद देवर्षे प्रविष्टोऽसि हुताशनम् । जीवितस्तत्कथं भूय आश्चर्यमिति मे वद

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നാരദ ദേവർഷേ! നീ ഹുതാശനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, പിന്നെ എങ്ങനെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു? ഈ അത്ഭുതം എനിക്ക് വീണ്ടും പറഞ്ഞു തരിക।

Verse 35

नारद उवाच । न हुताशः समुद्रो वा वायुर्वा वृक्षपर्वतः । आयुधं वा न मे शक्ता देहपाताय भारत

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ! അഗ്നിയോ സമുദ്രമോ വായുവോ വൃക്ഷപർവ്വതങ്ങളോ, ഏതൊരു ആയുധവും പോലും, എന്റെ ദേഹപാതം വരുത്താൻ ശക്തിയുള്ളതല്ല।

Verse 36

पुनरेतत्कृतं चापि संवर्तो मन्यते यथा । अहं सन्मानितश्चेति वह्निं प्राप्याप्यगामहम्

വീണ്ടും, ഈ കൃത്യം താനാണ് ചെയ്തതെന്ന് സംവർത്തൻ കരുതിയതുപോലെ, ഞാനും ‘എനിക്ക് യഥോചിതമായ സന്മാനം ലഭിച്ചു’ എന്നു വിചാരിച്ച്, അഗ്നിയെ സമീപിച്ചിട്ടും മുന്നോട്ട് പോയി।

Verse 37

यथा पुष्पगृहे कश्चित्प्रविशत्यंग फाल्गुन । तथाहमग्निं संविश्य यातवानुत्तरं श्रृणु

ഹേ പ്രിയ ഫാൽഗുനാ! ഒരാൾ പുഷ്പഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ, ഞാനും അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ച് അതിലൂടെ കടന്നു പോയി. ഇനി തുടർന്ന് സംഭവിച്ചതെന്തെന്ന് കേൾക്കുക।

Verse 38

संवर्तस्तान्पुनः प्राह मार्कंडेयमुखानिति । विशल्यः पंथाः क्षुधितोऽहं पुनः पुरीम् । भिक्षार्थं पर्यटिष्यामि प्रश्रं प्रब्रूत चैव मे

അപ്പോൾ സംവർതൻ മാർകണ്ഡേയാദി മുനിമാരോടു വീണ്ടും പറഞ്ഞു— “പാത നിർഭയം; ഞാൻ വിശപ്പിലാണ്, അതിനാൽ ഭിക്ഷാർത്ഥം വീണ്ടും നഗരത്തിലേക്കു പോകും. നിങ്ങളുടെ ചോദ്യം കൂടി എനിക്ക് വ്യക്തമായി പറയുക।”

Verse 39

त ऊचुः । शापभ्रष्टा वयं मोक्षं प्राप्स्यामस्तवदनुग्रहात् । प्रतीकारं तदाख्याहि प्रणतानां महामुने

അവർ പറഞ്ഞു— “ശാപത്താൽ പതിതരായ ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹംകൊണ്ട് മോക്ഷം പ്രാപിക്കും. ഹേ മഹാമുനേ, പ്രണതരായ ഞങ്ങൾക്ക് പ്രതികാരം പറഞ്ഞുതരുക।”

Verse 40

यत्र तीर्थे सर्वतीर्थफलं प्राप्नोति मानवः । तत्तीर्थं ब्रूहि संवर्त तिष्ठामो यत्र वै वयम्

“ഹേ സംവർതാ, ഏത് തീർത്ഥത്തിൽ മനുഷ്യന് എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും ലഭിക്കുന്നു? ആ തീർത്ഥം പറയുക; ഞങ്ങൾ അവിടെ താമസിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।”

Verse 41

संवर्त उवाच । नमस्कृत्य कुमाराय दुर्गाभ्यश्च नरोत्तमाः । तीर्थं च संप्रवक्ष्यामि महीसागरसंगमम्

സംവർതൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ നരോത്തമന്മാരേ, കുമാരനെയും ദുർഗകളെയും നമസ്കരിച്ചു ഇപ്പോൾ ഞാൻ തീർത്ഥം പ്രസ്താവിക്കുന്നു— മഹീ നദിയും സമുദ്രവും സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലം।”

Verse 42

अमुना राजसिंहेन इंद्रद्युम्नेन धीमता । यजनाद्द्व्यंगुलोत्सेधा कृतेयं वसुधायदा

ആ ധീമാനായ രാജസിംഹൻ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ യജ്ഞം ചെയ്തപ്പോൾ, അപ്പോൾ ഈ വസുധ രണ്ട് അങ്കുലം ഉയർന്നു।

Verse 43

तदा संताप्यमानाया भुवः काष्ठस्य वै यथा । सुस्राव यो जलौघश्च सर्वदेवनमस्कृतः

അപ്പോൾ ഭൂമി ചൂടേറ്റപ്പോൾ—കത്തുന്ന കട്ടിലുപോലെ—സകല ദേവന്മാരും നമസ്കരിക്കുന്ന മഹാജലപ്രവാഹം പുറപ്പെട്ടു ഒഴുകി।

Verse 44

महीनाम नदी च पृथिव्यां यानिकानिचित् । तीर्थानि तेषां सलिलसंभवं तज्जलं विदुः

ഭൂമിയിലെ ഏതു തീർത്ഥങ്ങളായാലും, ‘മഹീ’ എന്ന നദിയും—അവയുടെ ജലം എല്ലാം ആ പുണ്യപ്രവാഹജലത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചതെന്ന് അറിയുക।

Verse 45

महीनाम समुत्पन्ना देशे मालवकाभिधे । दक्षिणं सागरं प्राप्ता पुण्योभयतटाशिवा

‘മാലവക’ എന്ന ദേശത്തിൽ ‘മഹീ’ നദി ഉദ്ഭവിച്ചു; തെക്കൻ സമുദ്രത്തെ പ്രാപിച്ച് അവൾ ഇരുകരകളിലും പുണ്യമയയും ശിവമംഗളകരിയും ആകുന്നു।

Verse 46

सर्वतीर्थमयी पूर्वं महीनाम महानदी । किं पुनर्यः समायोगस्तस्याश्च सरितां पतेः

‘മഹീ’ എന്ന മഹാനദി ആദ്യം മുതലേ സർവതീർത്ഥമയി; അപ്പോൾ നദികളുടെ അധിപൻ (സമുദ്രം) കൂടെയുള്ള അവളുടെ സംഗമം എത്ര മഹാപുണ്യകരം!

Verse 47

वाराणसी कुरुक्षेत्रं गंगा रेवा सरस्वती

വാരാണസി, കുരുക്ഷേത്രം, ഗംഗ, രേവാ (നർമദാ) 그리고 സരസ്വതി।

Verse 48

तापी पयोष्णी निर्विध्या चन्द्रभागा इरावती । कावेरी शरयूश्चैव गंडकी नैमिषं तथा

താപീ, പയോഷ്ണീ, നിർവിംധ്യാ, ചന്ദ്രഭാഗാ, ഇരാവതീ; അതുപോലെ കാവേരി, ശരയൂ, ഗണ്ഡകീ, നൈമിഷം—ഇവയെല്ലാം പുണ്യമായ തീർത്ഥനദികൾ.

Verse 49

गया गोदावरी चैव अरुणा वरुणा तथा । एताः पुण्याः शतशोन्या याः काश्चित्सरितो भुवि

ഗയാ, ഗോദാവരി, കൂടാതെ അരുണാ, വരുണാ; ഇവയും ഇത്തരത്തിലുള്ള നൂറുകണക്കിന് മറ്റു പുണ്യസരിതകളും—ഭൂമിയിൽ ഉള്ള ഏതു നദികളായാലും—പവിത്രമാണ്.

Verse 50

सहस्रविंशतिश्चैव षट्शतानि तथैव च । तासां सारसमुद्भुतं महीतोयं प्रकीर्तितम्

ഇരുപത്തൊന്ന് ആയിരവും, കൂടാതെ ആറുനൂറും—ആ (പുണ്യ നദി-തീർത്ഥങ്ങളുടെ) സാരത്തിൽ നിന്നുയരുന്നതാണ് ‘മഹീ’യുടെ ജലം എന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 51

पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा यत्फलमाप्यते । तन्महीसागरे प्रोक्तं कुमारस्य वचो यथा

ഭൂമിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഏതോ, അതേ പുണ്യം മഹീസാഗരത്തിലും ഉണ്ടെന്ന്—കുമാരൻ (സ്കന്ദൻ) അരുളിച്ചെയ്ത വചനപ്രകാരം—പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 52

एकत्र सर्वतीर्थानां यदि संयोगमिच्छथ । तद्गच्छथ महापुण्यं महीसागरसंगमम्

ഒരിടത്ത് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും സംഗമം നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അത്യന്തം മഹാപുണ്യമായ ‘മഹീസാഗര-സംഗമത്തിലേക്ക്’ പോകുക.

Verse 53

अहं चापि च तत्रैव बहून्वर्षगणान्पुरा । अवसं चागतश्चात्र नारदस्य भयात्तथा

ഞാനും പണ്ടുകാലത്ത് അവിടെയേ തന്നെ അനേകം വർഷങ്ങൾ പാർത്തു; പിന്നെ നാരദന്റെ ഭയത്താൽ തന്നേ ഇവിടെയും വന്നു ചേർന്നു।

Verse 54

स हि तत्र समीपस्थः पिशुनश्च विशेषतः । मरुत्तः कुरुते यत्नं तस्मै ब्रूयादिदं भयम्

അവൻ അവിടെ തന്നെ സമീപത്തുണ്ട്, പ്രത്യേകിച്ച് പരദൂഷകൻ; രാജാവ് മരുത്തൻ പരിശ്രമിക്കുന്നു—അവനോട് ഈ ഭയം അറിയിക്കണം।

Verse 55

अत्र दिग्वाससां मध्ये बहूनां तत्समस्त्वहम् । निवसाम्यतिप्रच्छन्नो मरुत्तादतिभीतवत्

ഇവിടെ ദിഗംബര തപസ്വികളുടെ ഇടയിൽ ഞാനും അവരിലൊരാളെന്നപോലെ ഇരിക്കുന്നു; മരുത്തനെ അത്യന്തം ഭയന്ന് വളരെ മറഞ്ഞ് പാർക്കുന്നു।

Verse 56

पुनरत्रापि मां नूनं कथयिष्यति नारदः । तथाविधा हि चेष्टास्य पिशुनस्य प्रदृश्यते

ഇവിടെയും വീണ്ടും തീർച്ചയായും നാരദൻ എന്നെക്കുറിച്ച് പറയും; കാരണം ആ പരദൂഷകന്റെ പെരുമാറ്റം അങ്ങനെ തന്നെയാണെന്ന് കാണുന്നു।

Verse 57

भवद्भिश्च न चाप्यत्र वक्तानां कस्यचित्क्वचित् । मरुत्तः कुरुते यत्नं भूपालो यज्ञसिद्धये

നിങ്ങളും ഇവിടെ ആരോടും എവിടെയും ഈ കാര്യം പറയരുത്; ഭൂപാലൻ മരുത്തൻ യജ്ഞസിദ്ധിക്കായി പരിശ്രമിക്കുന്നു।

Verse 58

देवाचार्येण संत्यक्तो भ्रात्रा मे कारणां तरे । गुरुपुत्रं च मां ज्ञात्वा यज्ञार्त्विज्यस्य कारणात्

മാതൃകാരണമൂലം ദേവഗുരു എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു; എന്റെ സഹോദരനും അങ്ങനെ തന്നെ. എന്നെ ഗുരുപുത്രനെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും യാഗത്തിലെ ഋത്വിജ്യഹേതുവാൽ അവൻ അങ്ങനെ ചെയ്തു.

Verse 59

अविद्यांतर्गतैर्यज्ञकर्मभिर्न प्रयोजनम् । मम हिंसात्मकैरस्ति निगमोक्तैरचेतनैः

അവിദ്യയുടെ ആവരണത്തിൽ കുടുങ്ങിയ യാഗകർമ്മങ്ങളിൽ എനിക്ക് യാതൊരു പ്രയോജനവും ഇല്ല—നിഗമോക്തമായ, അചേതനമായ, യന്ത്രവത്തായ ഹിംസാത്മക ക്രിയകളിലും ഇല്ല.

Verse 60

समित्पुष्पकुशप्रायैः साधनैर्यद्यचेतनैः । क्रियते तत्तथा भावि कार्यं कारणवन्नृणाम्

സമിത്ത്, പുഷ്പം, കുശം മുതലായ അചേതന ഉപകരണങ്ങളാൽ പ്രധാനമായും കർമ്മം ചെയ്താൽ, മനുഷ്യർക്കുള്ള ഫലവും കാരണാധീനമായ കാര്യത്തെപ്പോലെ അതനുസരിച്ച് തന്നെ ഉദ്ഭവിക്കും.

Verse 61

तद्यूयं तत्र गच्छध्वं शीघ्रमेव नृपानुगाः । अस्ति विप्रः स्वयं ब्रह्मा याज्ञवल्क्यश्च तत्र वै

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജാനുചരന്മാരേ, നിങ്ങൾ ഉടൻ അവിടേക്ക് പോകുക. അവിടെ യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ട്—സ്വയം ബ്രഹ്മാവിനോടു തുല്യൻ.

Verse 62

स हि पूर्वं मिथेः पुर्यां वसन्नाश्रममुत्तमम् । आगच्छमानं नकुलं दृष्ट्वा गार्गीं वचोऽब्रवीत्

അവൻ മുമ്പ് മിഥാ നഗരത്തിലെ ഉത്തമ ആശ്രമത്തിൽ വസിച്ചിരുന്നു. അടുത്തുവരുന്ന നകുലത്തെ കണ്ടിട്ട് ഗാർഗിയോടു ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 63

गार्गि रक्ष पयो भद्रे नकुलोऽयमुपेति च । पयः पातुं कृतिमतिं नकुलं तं निराकुरु

ഗാർഗീ, ഭദ്രേ, പാലിനെ കാക്കുക—ഈ നകുലൻ വരുന്നു. പാലുകുടിക്കാൻ കൃതിമാനായ ആ നകുലനെ ഓടിച്ചുകളയുക.

Verse 64

इत्युक्तो नकुलः क्रुद्धः स हि क्रुद्धः पुराऽभवत् । जमदग्नेः पूर्वजैश्च शप्तः प्रोवाच तं मुनिम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ നകുലൻ ക്രുദ്ധനായി; അവൻ മുമ്പും ക്രുദ്ധനായിരുന്നുവല്ലോ. ജമദഗ്നിയുടെ പൂർവ്വജന്മാർ ശപിച്ചതിനാൽ അവൻ ആ മുനിയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 65

अहो वा धिग्धिगित्येव भूयो धिगिति चैव हि । निर्लज्जता मनुष्याणां दृश्यते पापकारिणाम्

അയ്യോ! ധിക് ധിക്—വീണ്ടും ധിക്! പാപം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യരിൽ നിർലജ്ജത കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 66

कथं ते नाम पापानि प्रकुर्वंति नराधमाः । मरणांतरिता येषां नरके तीव्रवेदना

മരണാനന്തരം നരകത്തിൽ കടുത്ത വേദന കാത്തിരിക്കെ, അത്തരം നരാധമർ പാപങ്ങൾ എങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു?

Verse 67

निमेषोऽपि न शक्येत जीविते यस्य निश्चितम् । तन्मात्रपरमायुर्यः पापं कुर्यात्कथं स च

ഒരു നിമേഷം പോലും ജീവൻ ഉറപ്പില്ലാത്തപ്പോൾ, ആയുസ്സ് അത്രമാത്രമെന്നറിഞ്ഞവൻ പാപം എങ്ങനെ ചെയ്യും?

Verse 68

त्वं मुने मन्यसे चेदं कुलीनोऽस्मीति बुद्धिमान् । ततः क्षिपसि मां मूढ नकुलोऽयमिति स्मयन्

ഹേ മുനേ! നീ നിന്നെ കുലീനനും ബുദ്ധിമാനുമെന്നു കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, പിന്നെ ഹേ മൂഢാ, ‘ഇത് നകുലം’ എന്നു ചിരിച്ചുകൊണ്ട് എന്നെ എന്തിന് അപമാനിക്കുന്നു?

Verse 69

किमधीतं याज्ञवल्क्य का योगेश्वरता तव । निरपराधं क्षिपसि धिगधीतं हि तत्तव

ഹേ യാജ്ഞവൽക്ക്യാ! നീ സത്യത്തിൽ എന്താണ് പഠിച്ചത്, നിനക്കുള്ള യോഗേശ്വരത എവിടെ? നിരപരാധിയെ നീ നിന്ദിക്കുന്നു—അത്തരം നിന്റെ വിദ്യയ്ക്ക് ധിക്!

Verse 70

कस्मिन्वेदं स्मृतौ कस्यां प्रोक्तमेतद्ब्रवीहि मे । परुषैरिति वाक्यैर्मां नकुलेति ब्रवीषि यत्

എനിക്ക് പറയൂ—ഏത് വേദത്തിൽ, ഏത് സ്മൃതിയിൽ, കഠിനവാക്കുകളാൽ എന്നെ ‘നകുലം’ എന്നു വിളിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിച്ചിരിക്കുന്നു?

Verse 71

किमिदं नैव जानासि यावत्यः परुषा गिरः । परः संश्राव्यते तावच्छंकवः श्रोत्रतः पुनरा

ഇത് നീ അറിയുന്നില്ലേ—എത്ര കഠിനവാക്കുകൾ മറ്റൊരാളെ കേൾപ്പിക്കുമോ, അത്ര മുളകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ചെവികളിൽ കുത്തപ്പെടുന്നു?

Verse 72

कंठे यमानुगाः पादं कृत्वा तस्य सुदुर्मतेः । अतीव रुदतो लोहशंकून्क्षेप्स्यंति कर्णयोः

ആ ദുർമതിയുടെ കഴുത്തിന്മേൽ യമദൂതർ കാൽവെക്കും; അവൻ അത്യന്തം കരയുമ്പോൾ അവന്റെ ചെവികളിൽ ഇരുമ്പ് മുളകൾ കുത്തിത്തള്ളും.

Verse 73

वावदूकाश्च ध्वजिनो मुष्णंति कृपणाञ्जनान् । स्वयं हस्तसहस्रेण धर्मस्यैवं भवद्विधाः

വാചാലരും ധ്വജധാരികളായ ആഡംബരികളും ദീന-നിരാശ്രിതരെ കൊള്ളയടിക്കുന്നു; അങ്ങനെ നിങ്ങളുപോലുള്ളവർ ആയിരം കൈകളാൽ ധർമ്മത്തെയേയും കവർന്നെടുക്കുന്നു।

Verse 74

वज्रस्य दिग्धशस्त्रस्य कालकूटस्य चाप्युत । समेन वचसा तुल्यं मृत्योरिति ममाभवत्

എനിക്ക് മൃദുവായ വാക്കും മരണത്തോടു തുല്യമായി തോന്നി—വജ്രംപോലെ, വിഷം പുരട്ടിയ ആയുധംപോലെ, പ്രാണഹരമായ കാലകൂടംപോലെ।

Verse 75

कर्णनासिकनाराचान्निर्हरंति शरीरतः । वाक्छल्यस्तु न निर्हर्तुं शक्यो हृदिशयो हि सः

ചെവിയിലോ മൂക്കിലോ കുടുങ്ങിയ അമ്പുകൾ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തെടുക്കാം; പക്ഷേ വാക്കിന്റെ മുള്ള് പുറത്തെടുക്കാൻ കഴിയില്ല, അത് ഹൃദയത്തിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 76

यंत्रपीडैः समाक्रम्य वरमेष हतो नरः । न तु तं परुषैर्वाक्यैर्जिघांसेत कथंचन

യന്ത്രങ്ങളുടെ ഞെരുക്കുന്ന പീഡനങ്ങളാൽ മനുഷ്യൻ മരിക്കുന്നതുതന്നെ ശ്രേയസ്; എന്നാൽ കഠിനവാക്കുകളാൽ അവനെ കൊല്ലാൻ ഒരിക്കലും ശ്രമിക്കരുത്।

Verse 77

त्वया त्वहं याज्ञवल्क्य नित्यं पंडितमानिना । नकुलोसीति तीव्रेण वचसा ताडितः कुतः

ഹേ യാജ്ഞവൽക്ക്യാ! നീ നിന്നെ പണ്ഡിതനെന്ന് കരുതിക്കൊണ്ട്, ‘നീ നകുലൻ’ എന്ന കടുത്ത വാക്കാൽ എന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും എന്തിന് വേദനിപ്പിക്കുന്നു?

Verse 78

संवर्त उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य भृशं विस्मितमानसः । याज्ञवल्क्योऽब्रवीदेतत्प्रबद्धकरसंपुटः

സംവർതൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ വചനം കേട്ട് യാജ്ഞവൽക്ക്യന്റെ ഹൃദയം അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു. പിന്നെ കൈകൂപ്പി ഭക്തിപൂർവ്വം അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 79

नमोऽधर्माय महते न विद्मो यस्य वै भवम् । परमाणुमपि व्यक्तं कोत्र विद्यामदः सताम्

മഹാ അധർമ്മത്തിന് നമസ്കാരം—അതിന്റെയെല്ലാം പ്രഭാവം ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല. പരമാണുവിന്റെ സത്യവും വ്യക്തമല്ലെങ്കിൽ, സത്പുരുഷന്മാർക്ക് വിദ്യാഗർവ്വം എവിടെ?

Verse 80

विरंचिविष्णुप्रसमुखाः सोमेंद्रप्रमुखास्तथा । सर्वज्ञास्तेऽपि मुह्यति गणनास्मादृशं च का

വിരഞ്ചി-വിഷ്ണു പ്രമാണികളും, സോമ-ഇന്ദ്ര പ്രമാണികളും—സർവ്വജ്ഞരെന്ന് പറയപ്പെടുന്നവരായിട്ടും—മോഹത്തിലാകുന്നു; പിന്നെ ഞങ്ങളുപോലെയുള്ളവരുടെ കണക്കെന്ത്?

Verse 81

धर्मज्ञोऽस्मीति यो मोहादात्मानं प्रतिपद्यते । स वायुं मुष्टिना बद्धुमीहते कृपणो नरः

മോഹത്താൽ താനെ ‘ധർമ്മജ്ഞൻ’ എന്നു കരുതുന്നവൻ ദയനീയനായ മനുഷ്യൻ; അവൻ മുഷ്ടിയാൽ കാറ്റിനെ ബന്ധിക്കുവാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.

Verse 82

केचिदज्ञानतो नष्टाः केचिज्ज्ञानमदादपि । ज्ञानं प्राप्यापि नष्टाश्च केचिदालस्यतोऽधमाः

ചിലർ അജ്ഞാനത്താൽ നശിക്കുന്നു; ചിലർ ജ്ഞാനമദത്താലും. ചിലർ ജ്ഞാനം ലഭിച്ചിട്ടും ആലസ്യത്താൽ—അധമർ—നശിക്കുന്നു.

Verse 83

वेदस्मृतीतिहासेषु पुराणेषु प्रकल्पितम् । चतुःपादं तथा धर्मं नाचरत्यधमः पशुः

വേദം, സ്മൃതി, ഇതിഹാസം, പുരാണം എന്നിവയിൽ പ്രതിപാദിച്ച ചതുഷ്പാദ ധർമ്മം അധമനും മൃഗസ്വഭാവിയുമായ മനുഷ്യൻ ആചരിക്കുകയില്ല।

Verse 84

स पुरा शोचते व्यक्तं प्राप्य तच्चांतकं गृहम् । तथाहि गृह्यकारेण श्रुतौ प्रोक्तमिदं वचः

പിന്നീട് അവൻ ആ അന്തിമ ഗൃഹമായ മരണത്തെ പ്രാപിച്ച് തീർച്ചയായും ശോകിക്കുന്നു; കാരണം ഗൃഹ്യപരമ്പരാകർത്താവ് ശ്രുതിയിൽ ഈ വചനം ഇങ്ങനെ തന്നെ പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്।

Verse 85

नकुलं सकुलं ब्रूयान्न कंचिन्मर्मणि स्पृशेत् । प्रपठन्नपि चैवाहमिदं सर्वं तथा शुकः

ഹാനിയില്ലാത്തതും യോജിച്ചതുമായ വാക്കുകൾ പറയണം; ആരുടെയും മർമ്മസ്ഥാനത്തെ സ്പർശിക്കരുത്; ഞാൻ ഇതെല്ലാം പാരായണം ചെയ്താലും, ഞാനും വെറും തത്തപോലെ മാത്രം।

Verse 86

आलस्येनाप्यनाचाराद्वृथाकार्येकमंग तत्

ആലസ്യത്താലും അനാചാരത്താലും—ഇത് വ്യർത്ഥകർമ്മത്തിന്റെ ഒരേയൊരു അംഗമായി മാറുന്നു।

Verse 87

केवलं पाठ मात्रेण यश्च संतुष्यते नरः । तथा पंडितमानी च कोन्यस्तस्मात्पशुर्मतः

വെറും പാരായണമാത്രത്തിൽ തൃപ്തനായി, താനൊരു പണ്ഡിതനെന്ന് കരുതുന്ന മനുഷ്യനേക്കാൾ കൂടുതൽ മൃഗസദൃശൻ മറ്റാരുണ്ട്?

Verse 88

न च्छंदांसि वृजिनात्तारयंति मायाविनं माययाऽवर्तमानम् । नीडं शकुंता इव जातपक्षाश्छंदास्येनं प्रजहत्यंतकाले

മായയിൽ ജീവിക്കുന്ന കപടനെ വേദഛന്ദസ്സുകൾ പാപത്തിൽ നിന്ന് കടത്തിക്കൊണ്ടുപോകില്ല. ചിറകുവളർന്ന പക്ഷികൾ കൂട് വിടുന്നതുപോലെ, മരണസമയത്ത് വേദങ്ങളും അവനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 89

स्वार्गाय बद्धकक्षो यः पाठमात्रेण ब्राह्मणः । स बालो मातुरंकस्थो ग्रहीतुं सोममिच्छति

വെറും പാഠമാത്രം കൊണ്ടു സ്വർഗ്ഗം നേടാൻ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ, അമ്മയുടെ മടിയിൽ ഇരുന്ന് സോമം പിടിക്കണമെന്നാഗ്രഹിക്കുന്ന കുഞ്ഞുപോലെയാണ്.

Verse 90

तद्भवान्सर्वथा मह्यमनयं सोढुमर्हसि । सर्वः कोऽपि वदत्येवं तन्मयैवमुदाहृतम्

അതുകൊണ്ട് ദയവായി എന്റെ ഈ അനുചിതത്വം പൂർണ്ണമായി ക്ഷമിക്കണം. ഇങ്ങനെ ആരും പറഞ്ഞുപോകും—അതിനാൽ ഞാനും അങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 91

नकुल उवाच । वृथेदं भाषितं तुभ्यं सर्वलोकेन यत्समम् । आत्मानं मन्यसे नैतद्वक्तुं योग्यं महात्मनाम्

നകുലൻ പറഞ്ഞു—നിന്റെ ഈ വാക്ക് വ്യർത്ഥം; ലോകമെങ്ങുമുള്ള സാധാരണരുടെ സംസാരത്തോട് സമം. നീ നിന്നെ മഹത്തായി കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, മഹാത്മാക്കൾക്ക് ഇത്തരമൊരു വാക്ക് യോജ്യമല്ല.

Verse 92

वाजिवारणलोहानां काष्ठपाषाणवाससाम् । नारीपुरुषतोयानामंतरं महदंतरम्

കുതിര, ആന, ലോഹങ്ങൾ തമ്മിൽ; മരം, കല്ല്, വസ്ത്രം തമ്മിൽ; അതുപോലെ സ്ത്രീ, പുരുഷൻ, ജലം തമ്മിൽ—മഹത്തായ അടിസ്ഥാന വ്യത്യാസമുണ്ട്.

Verse 93

अन्ये चेत्प्राकृता लोका बहुपापानि कुर्वते । प्रधानपुरुषेणापि कार्यं तत्पृष्ठतोनु किम्

മറ്റു സാധാരണ ജനങ്ങൾ പല പാപങ്ങളും ചെയ്താൽ അതുകൊണ്ട് എന്ത്? പ്രധാനനായ പുരുഷനും അവരുടെ പിന്നാലെ ചെന്നു അതേ പ്രവൃത്തി ചെയ്യണമോ?

Verse 94

सर्वार्थं निर्मितं शास्त्रं मनोबुद्धी तथैव च । दत्ते विधात्रा सर्वेषां तथापि यदि पापिनः

എല്ലാ ആവശ്യങ്ങൾക്കും വേണ്ടി ശാസ്ത്രം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; മനസ്സും ബുദ്ധിയും വിധാതാവ് എല്ലാവർക്കും നൽകിയിരിക്കുന്നു; എന്നിട്ടും ആളുകൾ പാപികളാകുന്നുവെങ്കിൽ…

Verse 95

ततो विधातुः को दोषस्त एव खलु दुर्भगाः । ब्राह्मणेन विशेषेण किं भाव्यं लोकवद्यतः

അപ്പോൾ വിധാതാവിന് എന്ത് കുറ്റം? അവർ തന്നെയാണ് സത്യത്തിൽ ദുര്ഭാഗ്യവർ. പ്രത്യേകിച്ച് ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ സാധാരണ ജനങ്ങളെപ്പോലെ എന്തിന് പെരുമാറണം?

Verse 96

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते

ശ്രേഷ്ഠൻ എന്തെല്ലാം ആചരിക്കുന്നുവോ അതുതന്നെ മറ്റുള്ളവർ ചെയ്യുന്നു; അവൻ സ്ഥാപിക്കുന്ന മാനദണ്ഡം ലോകം പിന്തുടരുന്നു.

Verse 97

तस्मात्सदा महद्भिश्च आत्मार्थं च परार्थतः । सतां धर्मो न संत्याज्यो न्याय्यं तच्छिक्षणं तव

അതുകൊണ്ട് മഹാന്മാർ എപ്പോഴും—സ്വഹിതത്തിനും പരഹിതത്തിനും വേണ്ടി—സജ്ജനധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കരുത്. ഈ വിഷയത്തിലെ നിന്റെ ഉപദേശം ന്യായമാണ്.

Verse 98

यस्मात्त्वया पीडितोऽहं घोरेण वचसा मुने । तस्माच्छीघ्रं त्वां शप्स्यामि शापयोग्यो हि मे मतः

ഹേ മുനേ! നിന്റെ ഘോരവചനങ്ങളാൽ ഞാൻ അത്യന്തം പീഡിതനായി; അതിനാൽ ഞാൻ शीഘ്രം നിന്നെ ശപിക്കും, എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ നീ ശാപയോഗ്യനാണ്.

Verse 99

नकुलोऽसीति मामाह भवांस्तस्मात्कुलाधमः । शीघ्रमुत्पत्स्यसे मोहात्त्वमेव नकुलो मुने

നീ എന്നെ ‘നകുലൻ’ എന്നു വിളിച്ചു; അതിനാൽ നീ കുലാധമൻ. മോഹവശാൽ നീ शीഘ്രം ജന്മം എടുക്കും—ഹേ മുനേ, നീ തന്നേ നകുലൻ (മംഗൂസ്) ആകും.

Verse 100

संवर्त उवाच । इति वाचं समाकर्ण्य भाव्यर्थकृतनिश्चयः । याज्ञवल्क्यो मरौ देशे विप्रस्याजायतात्मजः

സംവർത്തൻ പറഞ്ഞു—ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, വരാനിരിക്കുന്ന ഫലത്തെക്കുറിച്ച് നിശ്ചയം ചെയ്ത്, യാജ്ഞവൽക്യൻ മരുഭൂമിദേശത്ത് ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ പുത്രനായി ജനിച്ചു.

Verse 101

दुराचारस्य पापस्य निघृणस्यातिवादिनः । दुष्कुलीनस्य जातोऽसौ तदा जातिस्मरः सुतः

അവൻ ദുഷ്ടാചാരമുള്ള, പാപിയായ, കരുണയില്ലാത്ത, കഠിനവാക്യനായ, നീചകുലസ്ഥനായ ഒരാളുടെ പുത്രനായി ജനിച്ചു; എങ്കിലും അന്നേ സമയം ആ ബാലൻ ജാതിസ്മരൻ (പൂർവജന്മസ്മരണയുള്ളവൻ) ആയി.

Verse 102

सोऽथ ज्ञानात्समालोक्य भर्तृयज्ञ इति द्विजः । गुप्तक्षेत्रं समापन्नो महीसागरसंगमम्

പിന്നീട് അന്തർജ്ഞാനത്താൽ വഴി തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ‘ഭർത്തൃയജ്ഞ’ എന്ന പേരുള്ള ആ ബ്രാഹ്മണൻ ഗുപ്തക്ഷേത്രത്തിലെത്തി—അത് മഹീ നദി സമുദ്രവുമായി ചേരുന്ന പുണ്യസംഗമതീർത്ഥം.

Verse 103

तत्र पाशुपतो भूत्वा शिवाराधनतत्परः । स्वायंभुवं महाकालं पूजयन्वर्ततेऽधुना

അവിടെ അവൻ പാശുപതഭക്തനായി ശിവാരാധനയിൽ പൂർണ്ണമായി ലീനനായി; ഇന്നും സ്വയംഭൂ മഹാകാലപ്രഭുവിനെ പൂജിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 104

यो हि नित्यं महाकालं श्रद्धया पूजयेत्पुमान् । स दौष्कुलीनदोषेभ्यो मुच्यतेऽहिरिव त्वचः

ശ്രദ്ധയോടെ നിത്യവും മഹാകാലനെ പൂജിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ കുകുലജന്യദോഷങ്ങളിൽ നിന്ന് പാമ്പ് ത്വക്ക് കളയുന്നതുപോലെ മോചിതനാകുന്നു।

Verse 105

यथायथा श्रद्धयासौ तल्लिंगं परिपश्यति । तथातथा विमुच्येत दोषैर्जन्मशतोद्भवैः

അവൻ എത്ര എത്ര ശ്രദ്ധയോടെ ആ ലിംഗത്തെ ദർശിക്കുന്നുവോ, അത്ര അത്രയായി നൂറുകണക്കിന് ജന്മങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന ദോഷങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു।

Verse 106

भर्तृयज्ञस्तु तत्रैव लिंगस्याराधनात्क्रमात् । बीजदोषाद्विनिर्मुक्तस्तल्लिंगमहिमा त्वसौ

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ അവിടെയേ തന്നെ ആ ലിംഗത്തെ ക്രമമായി വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചതാൽ, തന്റെ ‘ബീജ’ദോഷത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വിമുക്തനായി; ഇതാണ് ആ ലിംഗത്തിന്റെ മഹിമ।

Verse 107

बभ्रुं च नकुलं प्राह विमुक्तो दुष्टजन्मतः । यस्मात्तस्मादिदं तीर्थं ख्यातं वै बभ्रु पावनम्

അവൻ ബഭ്രുവിനോടും നകുലനോടും പറഞ്ഞു—‘ഞാൻ ദുഷ്ടജന്മത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി.’ അതുകൊണ്ട് ഈ തീർത്ഥം ‘ബഭ്രു-പാവന’—ബഭ്രുവിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതെന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 108

तस्माद्व्रजध्वं तत्रैव महीसागरसंगमम् । पंच तीर्थानि सेवन्तो मुक्तिमाप्स्यथ निश्चितम्

അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ അവിടെയേ മഹീ നദിയും സമുദ്രവും സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോകുക. പഞ്ചതീർത്ഥങ്ങളെ സേവിച്ചു ആചരിച്ചാൽ നിങ്ങൾ നിർഭാഗ്യമായും മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.

Verse 109

इत्येवमुक्त्वा संवर्तो ययावभिमतं द्विजः । भर्तृयज्ञं मुनिं प्राप्य ते च तत्र स्थिताभवन्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദ്വിജനായ സംവർതൻ തനിക്കിഷ്ടമായ സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി. ഭർത്തൃയജ്ഞ മുനിയെ കണ്ടുമുട്ടി അവരും അവിടെയേ താമസിച്ചു.

Verse 110

ततस्तानाह स ज्ञात्वा गणाञ्ज्ञानेन शांभवान् । महद्वो विमलं पुण्यं गुप्तक्षेत्रे यदत्र वै

പിന്നീട് ശാംഭവജ്ഞാനത്താൽ ആ ഗണങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു—‘ഈ ഗുപ്തക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ള പുണ്യം നിങ്ങള്ക്ക് മഹത്തും നിർമ്മലവും ആകുന്നു.’

Verse 111

भवन्तोऽभ्यागता यत्र महीसागरसंगमः । स्नानं दानं जपो होमः पिंडदानं विशेषतः

നിങ്ങൾ എത്തിയിരിക്കുന്നത് മഹീ നദിയും സമുദ്രവും സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ്. ഇവിടെ സ്നാനം, ദാനം, ജപം, ഹോമം, പ്രത്യേകിച്ച് പിണ്ഡദാനം എന്നിവയ്ക്ക് വിധിയുണ്ട്.

Verse 112

अक्षयं जायते सर्वं महीसागर संगमे । कृतं तथाऽक्षयं सर्वं स्नानदानक्रियादिकम्

മഹീ നദി–സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ ചെയ്യുന്നതെല്ലാം അക്ഷയഫലമായി മാറുന്നു. അവിടെ സ്നാനം, ദാനം മുതലായ ധർമ്മാചരണങ്ങൾ എല്ലാം അക്ഷയ പുണ്യം നൽകുന്നു.

Verse 113

यदात्र स्तानकं चक्रे देवर्षिर्नारदः पुरा । तदा ग्रहैर्वरा दत्ताः शनिना च वरस्त्वसौ

പൂർവകാലത്ത് ദേവർഷി നാരദൻ ഇവിടെ പുണ്യവ്രതാനുഷ്ഠാനം ചെയ്തപ്പോൾ, ഗ്രഹങ്ങൾ വരങ്ങൾ നൽകി; പ്രത്യേകിച്ച് ശനി അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു വരം അനുഗ്രഹിച്ചു.

Verse 114

शनैश्चरेण संयुक्ता त्वमावास्या यदा भवेत् । श्राद्धं प्रकुर्वीत स्नानदानपुरः सरम्

അമാവാസ്യ ശനൈശ്ചരനോടു സംയുക്തമായാൽ, സ്നാനവും ദാനവും മുൻകൂട്ടി ചെയ്ത് ശ്രാദ്ധം നിർവഹിക്കണം.

Verse 115

यदि श्रावणमासस्य शनैश्चरदिने शुभा । कुहूर्भवति तस्यां तु संक्रांतिं कुरुते रविः

ശ്രാവണമാസത്തിൽ ശുഭമായ കുഹൂ തിഥി ശനിയാഴ്ച വരുകയും, അതേ തിഥിയിൽ സൂര്യൻ സംക്രാന്തി ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ…

Verse 116

तस्यामेव तिथौ योगो व्यतीपातो भवेद्यदि । पुष्करंनाम तत्पर्व सूर्यपर्वशताधिकम्

അതേ തിഥിയിൽ വ്യതീപാതയോഗവും സംഭവിച്ചാൽ, ആ പർവ്വം ‘പുഷ്കര’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അത് നൂറു സൂര്യപർവ്വങ്ങളേക്കാൾ അധിക ഫലപ്രദമാണ്.

Verse 117

सर्वयोगसमावापः सथंचिदपि लभ्यते । तस्मिन्दिने शनिं लोहं कांचनं भास्करं तथा

ആ ദിവസം പല യോഗങ്ങളുടെ സംഗമം ഏതാനും അളവിൽ എങ്കിലും ലഭിക്കുന്നു; അതിനാൽ ആ ദിവസം ശനിയെ ഇരുമ്പുകൊണ്ടും, ഭാസ്കരനെ (സൂര്യനെ) സ്വർണ്ണംകൊണ്ടും പൂജിച്ച് ആദരിക്കണം.

Verse 118

महीसागरसंसर्गे पूजयीत यथाविधि । शनिमंत्रैः शनिं ध्यात्वा सूर्यमंत्रैर्दिवाकरम्

മഹീ–സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം പൂജ ചെയ്യണം. ശനി മന്ത്രങ്ങളാൽ ശനിയെ ധ്യാനിച്ച്, സൂര്യ മന്ത്രങ്ങളാൽ ദിവാകരനെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 119

अर्घ्यं दद्याद्भाकरस्य सर्वपापप्रशांतये । प्रयागादिधिकं स्नानं दानं क्षेत्रात्कुरोरपि

സകല പാപശാന്തിക്കായി ഭാസ്കരനു അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം. ഇവിടെ സ്നാനം പ്രയാഗത്തേക്കാളും ശ്രേഷ്ഠം, ദാനം കുരുക്ഷേത്രത്തേക്കാളും ഉത്തമം എന്നു പറയുന്നു।

Verse 120

पिंडदानं गयाक्षेत्रादधिकं पांडुनंदन । इदं संप्राप्यते पर्व महद्भिः पुण्यराशिभिः

ഹേ പാണ്ഡുനന്ദന, ഇവിടെ പിണ്ഡദാനം ഗയാക്ഷേത്രത്തേക്കാളും അധികം ശ്രേഷ്ഠമാണ്. മഹത്തായ പുണ്യസഞ്ചയം ഉള്ളവർക്കേ ഈ മഹാപർവ്വം ലഭിക്കൂ।

Verse 121

पितॄणामक्षया तृप्तिर्जायते दिवि निश्चितम् । यथा गयाशिरः पुण्यं पितॄणां तृप्तिदं परम्

നിശ്ചയമായും പിതൃകൾക്ക് ദിവ്യലോകത്തിൽ അക്ഷയ തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു. ഗയാശിരസ് എങ്ങനെ പരമ പുണ്യവും പിതൃതൃപ്തിദായകവുമോ, അതുപോലെ ഇതും।

Verse 122

तथा समधिकः पुण्यो महीसागरसंगमः

അതുപോലെ മഹീ–സമുദ്ര സംഗമം അതിലും അധികം പുണ്യപ്രദമാണ്।

Verse 123

अग्निश्च रेतो मृडया च देहे रेतोधा विष्णुरमृतस्य नाभिः । एवं ब्रुवञ्छ्रद्धया सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत महीसमुद्रम्

അഗ്നിയേ ബീജം; ദേഹത്തിൽ രുദ്രന്റെ കൃപയാൽ അത് സ്ഥാപിതമാകുന്നു. ആ ബീജത്തെ ധരിക്കുന്നവൻ വിഷ്ണു, അമൃതത്തിന്റെ നാഭിസ്വരൂപൻ. ഇങ്ങനെ ശ്രദ്ധയോടെ സത്യവാക്യം ഉച്ചരിച്ച് പിന്നെ മഹീ–സമുദ്രത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 124

मुखं च यः सर्वनदीषु पुण्यः पाथोधिरंबा प्रवरा मही च । समस्ततीर्थाकृतिरेतयोश्च ददामि चार्घ्यं प्रणमामि नौमि

എല്ലാ നദികളിലും പരമ പുണ്യമായ ‘മുഖ’ത്തെയും, ജലങ്ങളുടെ മാതാവായ സമുദ്രാംബയെയും, ശ്രേഷ്ഠയായ മഹിയെയും—അവരുടെ രൂപം സമസ്ത തീർത്ഥങ്ങളുടെ ആകൃതിയാകുന്നു—ഞാൻ അർഘ്യം അർപ്പിക്കുന്നു, പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു, സ്തുതിക്കുന്നു.

Verse 125

ताम्रा रस्याः पयोवाहाः पितृप्रीतिप्रदाः शभाः । सस्यमाला महासिन्धुर्दातुर्दात्री पृथुस्तुता । इन्द्रद्युम्नस्य कन्या च क्षितिजन्मा रावती

താമ്രാ, രസ്യാ, പയോവാഹാ, പിതൃപ്രീതിപ്രദാ, ശഭാ; സസ്യമാലാ, മഹാസിന്ധു, ദാതൃ, ദാത്രീ, പൃഥുസ്തുതാ; ഇന്ദ്രദ്യുമ്നന്റെ കന്യ, ക്ഷിതിജന്മാ, രാവതീ—ഇവ പാവന നാമങ്ങൾ, സ്മരണീയങ്ങൾ.

Verse 126

महीपर्णा महीशृंगा गंगा पश्चिमवाहिनी । नदी राजनदी चेति नामाष्टाशमालिकाम्

മഹീപർണാ, മഹീശൃംഗാ, ഗംഗാ, പശ്ചിമവാഹിനീ, നദി, രാജനദി—ഇങ്ങനെ പാവന നാമങ്ങളുടെ മാലിക എൺപത്തെട്ട് നാമങ്ങൾ വരെ തുടരുന്നു.

Verse 127

स्नानकाले च सर्वत्र श्राद्धकाले पठेन्नरः । पृथुनोक्तानि नामानि यज्ञमूर्तिपदं व्रजेत्

സ്നാനകാലത്ത് എവിടെയായാലും, ശ്രാദ്ധകാലത്തും മനുഷ്യൻ പൃഥു ഉച്ചരിച്ച നാമങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്യണം; അതുവഴി യജ്ഞമൂർത്തിയുടെ പദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 128

महीदोहे महानंदसंदोहे विश्वमोहिनि । जातासि सरितां राज्ञि पापं हर महीद्रवे । इत्यर्घ्यमंत्रः

ഹേ ഭൂമിദോഹത്തിൽ ജനിച്ചവളേ, മഹാനന്ദസമൂഹത്തിന്റെ നിധിയേ, വിശ്വമോഹിനിയേ! ഹേ നദികളുടെ രാജ്ഞി മഹീദേവി, നീ അവതീർണയായി; ഹേ പ്രവാഹമയി മഹീ, എന്റെ പാപം ഹരിക്കണമേ—ഇത് അർഘ്യമന്ത്രം.

Verse 129

कंकणं रजतस्यापि योऽत्र निक्षिपते नरः । स जायते महीपृष्ठे धनधान्ययुते कुले

ആൾ ഇവിടെ വെള്ളിക്കങ്കണം പോലും നിക്ഷേപിച്ചാൽ, അവൻ ഭൂമിയിൽ വീണ്ടും ധനധാന്യസമൃദ്ധമായ കുലത്തിൽ ജനിക്കും.

Verse 130

महीं च सागरं चैव रौप्यकंकण पूजया । पूजयामि भवेन्मा मे द्रव्यानाशो दरिद्रता

വെള്ളിക്കങ്കണപൂജയാൽ ഞാൻ മഹീ നദിയെയും സമുദ്രത്തെയും ഇരുവരെയും ആരാധിക്കുന്നു. എനിക്കു ധനനാശവും ദാരിദ്ര്യവും വരരുതേ.

Verse 131

कंकणक्षेपणम् । यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञैश्च यत्फलम् । तत्फलं स्नानदानेन महीसागरसंगमे

‘കങ്കണക്ഷേപണം’ എന്ന കര്‍മ്മം: എല്ലാ തീര്‍ഥങ്ങളിലെ ഫലവും എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളുടെ ഫലവും—അതു തന്നെയാകുന്നു മഹീ-സമുദ്ര സംഗമത്തില്‍ സ്നാനം ചെയ്ത് ദാനം ചെയ്‌താല്‍ ലഭിക്കുന്നത്.

Verse 132

विवादे च समुत्पन्ने अपराधी च यो मतः । जलहस्तः सदा वाच्यो महीसागरसंगमे

വിവാദം ഉണ്ടായി ആരെയെങ്കിലും കുറ്റക്കാരനെന്ന് വിധിച്ചാൽ, മഹീ-സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ അവനെ എപ്പോഴും ‘ജലഹസ്ത’ (ജലപരീക്ഷ) ചെയ്യിപ്പിക്കണം.

Verse 133

संस्नाप्याघोरमंत्रेण स्थाप्य नाभिप्रमाणके । जले करं समुद्धृत्य दक्षिणं वाचयेद्द्रुतम्

അഘോര മന്ത്രത്താൽ സ്നാനം ചെയ്യിച്ച്, പൊക്കിൾ വരെ വെള്ളത്തിൽ നിർത്തി, വലതു കൈ ഉയർത്തി വേഗത്തിൽ മന്ത്രം ജപിക്കണം.

Verse 134

यदि धर्मोऽत्र सत्योऽस्ति सत्यश्चेत्संगमस्त्वसौ । सत्याश्चेत्क्रतुद्रष्टारः सत्यं स्यान्मे शुभाशुभम्

ഇവിടെ ധർമ്മം സത്യമാണെങ്കിൽ, ഈ സംഗമം സത്യമാണെങ്കിൽ, യാഗസാക്ഷികൾ സത്യമാണെങ്കിൽ, എന്റെ ശുഭാശുഭങ്ങൾ സത്യമായി വെളിപ്പെടട്ടെ.

Verse 135

एवमुक्त्वा करं क्षिप्य दक्षिणं सकलं ततः । निःसृतः पापकारी चेज्ज्वरेणापीड्यते क्षणात्

ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞ് വലതു കൈ പൂർണ്ണമായി നീട്ടി, പുറത്തു വരുമ്പോൾ അവൻ പാപിയാണെങ്കിൽ, ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് പനിയാൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 136

सप्ताहाद्दृश्यते चापि तावन्निर्दोषवान्मतः । अत्र स्नात्वा च जप्त्वा च तपस्तप्त्वा तथैव च

ഏഴു ദിവസത്തിന് ശേഷവും (രോഗലക്ഷണം) കണ്ടില്ലെങ്കിൽ, അവൻ നിർദോഷിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ സ്നാനം, ജപം, തപസ്സ് എന്നിവ ചെയ്ത്...

Verse 137

रुद्रलोकं सुबहवो गताः पुण्येन कर्मणा । सोमवारे विशेषेण स्नात्वा योत्र सुभक्तितः

പുണ്യകർമ്മങ്ങളാൽ അനേകം പേർ രുദ്രലോകം പ്രാപിച്ചു. പ്രത്യേകിച്ചും തിങ്കളാഴ്ച തികഞ്ഞ ഭക്തിയോടെ ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ...

Verse 138

पंच तीर्थानि कुरुते मुच्यते पंचपातकैः । इत्याद्युक्तं बहुविधं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्

അവൻ പഞ്ച തീർത്ഥഫലം സമ്പാദിക്കുകയും പഞ്ച മഹാപാതകങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇങ്ങനെ പലവിധമായി ഈ പരമ തീർത്ഥത്തിന്റെ ഉത്തമ മഹാത്മ്യം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 139

भर्तृयज्ञः शिवस्यो च तेषामाराधने क्रमम् । शिवागमोक्तमादिश्य पूजायोगं यथाविधि

അദ്ദേഹം ‘ഭർത്തൃ-യജ്ഞം’യും ശിവപൂജയും, അവയുടെ ആരാധനാക്രമവും വിശദീകരിച്ചു; ശിവാഗമങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നവിധം യഥാവിധി പൂജായോഗം ഉപദേശിച്ചു।

Verse 140

शिवभक्तिसमुद्रैकपूरितः प्राह तान्मुनिः । न शिवात्परमो देवः सत्यमेतच्छिवव्रताः

ശിവഭക്തിയുടെ സമുദ്രം നിറഞ്ഞതുപോലെ ആയ മുനി അവരോട് പറഞ്ഞു— ‘ശിവനേക്കാൾ പരമദേവൻ ഇല്ല; ഹേ ശിവവ്രതധാരികളേ, ഇതു സത്യം।’

Verse 141

शिवं विहाय यो ह्यान्यदसत्किंचिदुपासते । करस्थं सोऽमृतं त्यक्त्वा मृगतृष्णां प्रधावति

ശിവനെ വിട്ട് മറ്റൊരു അസത്യത്തെ ഉപാസിക്കുന്നവൻ, കൈയിലെ അമൃതം ഉപേക്ഷിച്ച് മൃഗതൃഷ്ണയെ പിന്തുടർന്ന് ഓടുന്നു।

Verse 142

शिवशक्तिमयं ह्येतत्प्रत्यक्षं दृश्यते जगत् । लिंगांकं च भगांकं च नान्यदेवांकितं क्वचित्

ഈ ലോകം പ്രത്യക്ഷമായി ശിവ-ശക്തിമയമായി ദൃശ്യമാകുന്നു. എല്ലായിടത്തും ലിംഗചിഹ്നവും ഭഗ (യോനി) ചിഹ്നവും കാണാം; മറ്റുദേവതയുടെ മുദ്ര എവിടെയും ഇല്ല।

Verse 143

यश्च तं पितरं रुद्रं त्यक्त्वा मातरमं बिकाम् । वर्ततेऽसौ स्वपितरं त्यक्तोदपितृपिंडकः । यस्य रुद्रस्य माहात्म्यं शतरूद्रीयमुत्तमम्

പിതാവായ രുദ്രനെയും മാതാവായ അംബികയെയും ഉപേക്ഷിച്ച് ജീവിക്കുന്നവൻ, സ്വന്തം പിതാവിനെ തന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചവനെപ്പോലെ, പിതൃകൾക്ക് പിണ്ഡ-തർപ്പണം നല്കാത്തവനാകുന്നു. ആ രുദ്രന്റെ മഹിമയെ ഉത്തമ ‘ശതരുദ്രീയം’ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു.

Verse 144

श्रृणुध्वं यदि पापानामिच्छध्वं क्षालनं परम् । ब्रह्मा हाटकलिंगं च समाराध्य कपर्दिनः

പാപങ്ങളുടെ പരമ പ്രക്ഷാലനം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ കേൾക്കുക. ബ്രഹ്മാവ് സ്വർണ്ണ-ലിംഗത്തിൽ കപർദിൻ (ശിവൻ)നെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച് ശുദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 145

जगत्प्रधानमिति च नाम जप्त्वा विराजते । कृष्णमूले कृष्णलिंगं नाम चार्जितमेव च

‘ജഗത്പ്രധാന’ എന്ന നാമം ജപിച്ചാൽ ഉപാസകൻ ദീപ്തിമാനാകുന്നു. കൂടാതെ കൃഷ്ണമൂലത്തിൽ ‘കൃഷ്ണ-ലിംഗം’ എന്ന നാമത്തിലുള്ള ലിംഗം നിശ്ചയമായി സ്ഥാപിതമായി/ലഭിച്ചു.

Verse 146

सनकाद्यैश्च तल्लिंगं पूज्याजयुर्जगद्गतिम् । दर्भांकुरमयं सप्त मुनयो विश्वयोनिकम्

സനകാദികൾ ആ ലിംഗത്തെ പൂജിച്ച് ജഗദ്‌ഗതി (പരമ ലക്ഷ്യം) പ്രാപിച്ചു. ദർഭാങ്കുരമയമായ ‘വിശ്വയോണിക’ ലിംഗത്തെയും സപ്തമുനികൾ ആരാധിച്ചു.

Verse 147

नारदस्त्वंतरिक्षे च जदद्बीजमिदं गृणन् । वज्रमिद्रो लिंगमेवं विश्वात्मानं च नाम च

നാരദൻ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ഇതിനെ ‘ജഗദ്‌ബീജം’ എന്നു പാടി സ്തുതിച്ചു. ഇന്ദ്രൻ വജ്രമയ ലിംഗത്തെ പൂജിച്ച് ‘വിശ്വാത്മാ’ എന്ന നാമവും ജപിച്ചു.

Verse 148

सूर्यस्ताम्रं तथा लिंगं नाम विश्वसृजं जपन् । चंद्रश्च मौक्तिकं लिंगं जपन्नाम जगत्पतिम्

സൂര്യൻ താമ്രലിംഗം പൂജിച്ച് ‘വിശ്വസൃജ്’ എന്ന നാമം ജപിച്ചു. ചന്ദ്രൻ മൗക്തികലിംഗം പൂജിച്ച് ‘ജഗത്പതി’ എന്ന നാമം ജപിച്ചു.

Verse 149

इंद्रनीलमयं वह्निर्नाम विश्वेश्वरं जपन् । पुष्परागं गुरुलिंगं विश्वयोनिं जपन्हरम्

അഗ്നി ഇന്ദ്രനീലമയ (നീലമണി) ലിംഗം പൂജിച്ച് ‘വിശ്വേശ്വര’ നാമം ജപിച്ചു. കൂടാതെ പുഷ്പരാഗ (പുഖ്രാജ്) ഗുരുലിംഗം പൂജിച്ച് ഹരന്റെ ‘വിശ്വയോനി’ നാമം ജപിച്ചു.

Verse 150

पद्मरागमयं शुक्रो विश्वकर्मेति नाम च । हेमलिंगं च धनदो जपन्नाम्ना तथेश्वरम्

ശുക്രൻ പദ്മരാഗമയ (മാണിക്യം) ലിംഗം പൂജിച്ച് ‘വിശ്വകർമ്മാ’ നാമം ജപിച്ചു. ധനദൻ (കുബേരൻ) സ്വർണ്ണലിംഗം പൂജിച്ച് അതുപോലെ ‘ഈശ്വര’ നാമം ജപിച്ചു.

Verse 151

रौप्यजं विश्वदेवाश्च नामापि जगतांपतिम् । वायवो रीतिजं लिंगं शंभुमित्येव नाम च

വിശ്വദേവന്മാർ വെള്ളിയിൽ നിർമ്മിത ലിംഗം പൂജിച്ച് ‘ജഗതാംപതി’ നാമം ജപിച്ചു. വായുക്കൾ റീതി-ധാതുവിൽ രൂപപ്പെട്ട ലിംഗം പൂജിച്ച് ‘ശംഭു’ നാമം ജപിച്ചു.

Verse 152

काशजं वसवो लिंगं स्वयंभुमिति नाम च । त्रिलोहं मातरो लिंगं नाम भूतेशमेव च

വസുക്കൾ കാശപുല്ലിൽ നിർമ്മിത ലിംഗം പൂജിച്ച് ‘സ്വയംഭൂ’ നാമം ജപിച്ചു. മാതൃകകൾ ത്രിലോഹമയ ലിംഗം പൂജിച്ച് ‘ഭൂതേശ’ നാമം ജപിച്ചു.

Verse 153

लौहं च रक्षसां नाम भूतभव्यभवोद्भवम् । गुह्यकाः सीसजं लिंगं नाम योगं जपंति च

രാക്ഷസർ ഇരുമ്പിലിംഗം പൂജിച്ച് ‘ഭൂതഭവ്യഭവോദ്ഭവ’ എന്ന നാമം ജപിക്കുന്നു. ഗുഹ്യകർ സീസലിംഗം ആരാധിച്ച് ‘യോഗ’ എന്ന നാമവും ജപിക്കുന്നു.

Verse 154

जैगीषव्यो ब्रह्मरंध्रं नाम योगेश्वरं जपन् । निमिर्नयनयोर्लिंगे जपञ्शर्वेति नाम च

ജൈഗീഷവ്യൻ ‘ബ്രഹ്മരന്ധ്ര’ എന്ന ലിംഗം പൂജിച്ച് ‘യോഗേശ്വര’ നാമം ജപിക്കുന്നു. രാജാവ് നിമി കണ്ണുകളിലെ ലിംഗം ആരാധിച്ച് ‘ശർവ’ നാമം ജപിക്കുന്നു.

Verse 155

धन्वंतरिर्गोमयं च सर्वलोकेश्वरेश्वरम् । गंधर्वा दारुजं लिंगं सर्वश्रेष्ठेति नाम च

ധന്വന്തരി ഗോമയത്തിൽ നിർമ്മിതമായ ലിംഗം പൂജിച്ച് ‘സർവലോകേശ്വരേശ്വര’ നാമം ജപിക്കുന്നു. ഗന്ധർവർ മരലിംഗം ആരാധിച്ച് അതിനെ ‘സർവശ്രേഷ്ഠ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 156

वैडूर्यं राघवो लिंगं जगज्ज्येष्ठेति नाम च । बाणो मारकतं लिंगं वसिष्ठमिति नाम च

രാഘവൻ വൈഡൂര്യമണിയാൽ നിർമ്മിത ലിംഗം പൂജിച്ച് ‘ജഗജ്ജ്യേഷ്ഠ’ നാമം ജപിക്കുന്നു. ബാണൻ മരകതമണിയാൽ നിർമ്മിത ലിംഗം ആരാധിച്ച് ‘വസിഷ്ഠ’ നാമം ജപിക്കുന്നു.

Verse 157

वरुणः स्फाटिकं लिंगं नाम्ना च परमेश्वरम् । नागा विद्रुमलिंगं च नाम लोकत्रयंकरम्

വരുണൻ സ്ഫടികലിംഗം പൂജിച്ച് ‘പരമേശ്വര’ നാമം ജപിക്കുന്നു. നാഗങ്ങൾ വിദ്രുമ (പവിഴ) ലിംഗം ആരാധിച്ച് ‘ലോകത്രയംകര’ നാമം ജപിക്കുന്നു.

Verse 158

भारती तारलिंगं च नाम लोकत्रयाश्रितम् । शनिश्च संगमावर्ते जगन्नाथेति नाम च

ഭാരതി (സരസ്വതി) താരാരൂപ ലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് അതിന് ‘ലോകത്രയാശ്രിതം’ എന്നു നാമം നൽകി. ശനിയും സംഗമാവർത്തത്തിൽ ലിംഗം പൂജിച്ച് ‘ജഗന്നാഥൻ’ എന്നു വിളിച്ചു.

Verse 159

शनिदेशे मध्यरात्रौ महीसागरसंगमे । जातीजं रावणो लिंगं जपन्नाम सुदुर्जयम्

ശനിദേശത്ത്, അർദ്ധരാത്രിയിൽ, ഭൂമി-സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ രാവണൻ ജാതിമരത്തിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ ലിംഗത്തെ പൂജിച്ച് ‘സുദുർജയം’ എന്ന നാമം ജപിക്കുന്നു.

Verse 160

सिद्धाश्च मानसं नाम काममृत्युजरातिगम् । उंछजं च बलिर्लिंगं ज्ञानात्मेत्यस्य नाम च

സിദ്ധർ മാനസജന്യ ലിംഗത്തെ പൂജിച്ച് അതിന് ‘കാമമൃത്യുജരാതിഗം’ എന്നു നാമം നൽകി. ബലിയും ഉംഛജ (ശേഖരിച്ച ധാന്യം) കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ‘ജ്ഞാനാത്മാ’ എന്നു വിളിച്ചു.

Verse 161

मरीचिपाः पुष्पजं च ज्ञानगम्येति नाम च । शकृताः शकृतं लिंगं ज्ञानज्ञेयेति नाम च

മരീചിപർ പുഷ്പജന്യ ലിംഗം നിർമ്മിച്ച് അതിന് ‘ജ്ഞാനഗമ്യം’ എന്നു നാമം നൽകി. ശകൃതർ ചാണകത്തിൽ നിന്നുള്ള ലിംഗം നിർമ്മിച്ച് ‘ജ്ഞാനജ്ഞേയം’ എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു.

Verse 162

फेनपाः फेनजं लिंगं नाम चापि सुदुर्विदम् । कपिलो वालुकालिंगं वरदं च जपन्हरम्

ഫേനപർ ഫേനജന്യ ലിംഗം നിർമ്മിച്ചു—അതിന്റെ നാമവും ‘സുദുർവിദം’ (അത്യന്തം ദുർഗ്രാഹ്യം) എന്നു പറയുന്നു. കപിലൻ വാലുകാലിംഗം നിർമ്മിച്ച് ‘വരദം’ ‘ജപഹരം’ എന്നു ജപിച്ചു.

Verse 163

सारस्वतो वाचिलंगं नाम वागीश्वरेति च । गणा मूर्तिमयं लिंगं नाम रुद्रेति चाब्रुवन्

സാരസ്വതൻ ‘വാചില’ എന്ന ലിംഗം നിർമ്മിച്ച് അതിന് ‘വാഗീശ്വരൻ’ എന്നു നാമം നൽകി. ഗണങ്ങൾ മൂർത്തിമയ ലിംഗം ഉണ്ടാക്കി അതിന്റെ പേര് ‘രുദ്രൻ’ എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു.

Verse 164

जांबूनदमयं देवाः शितिकण्ठेति नाम च । शंखलिंगं बुधो नाम कनिष्ठमिति संजपन्

ദേവന്മാർ ജാംബൂനദ-സ്വർണ്ണത്തിൽ ലിംഗം നിർമ്മിച്ച് അതിന് ‘ശിതികണ്ഠൻ’ എന്നു നാമം നൽകി. ബുധൻ ശംഖമയ ലിംഗം ഉണ്ടാക്കി ജപിച്ചുകൊണ്ട് അതിന് ‘കനിഷ്ഠൻ’ എന്നു പേരുചൊല്ലി.

Verse 165

अश्विनौ मृन्मयं लिंगं नाम्ना चैव सुवेधसम् । विनायकः पिष्टलिंगं नाम्ना चापि कपर्दिनम्

അശ്വിനീദ്വയം മണ്ണുകൊണ്ടുള്ള ലിംഗം നിർമ്മിച്ച് അതിന് ‘സുവേധസ്’ എന്നു നാമം നൽകി. വിനായകൻ പിഷ്ടമയ ലിംഗം ഉണ്ടാക്കി അതിനും ‘കപർദിൻ’ എന്നു പേരിട്ടു.

Verse 166

नावनीतं कुजो लिंगं नाम चापि करालकम् । तार्क्ष्य ओदनलिंगं च हर्यक्षेति हि नाम च

കുജൻ നവനീതമയ ലിംഗം നിർമ്മിച്ച് അതിന് ‘കരാളകൻ’ എന്നു നാമം നൽകി. താർക്ഷ്യൻ ഓദനമയ ലിംഗം ഉണ്ടാക്കി അതിന് ‘ഹര്യക്ഷൻ’ എന്നു തീർച്ചയായി പേരിട്ടു.

Verse 167

गौडं कामस्तथा लिंगं रतिदं चेति नाम च । शची लवणलिंगं तु बभ्रुकेशेति नाम च

കാമൻ ഗൗഡമയ (ശർക്കര) ലിംഗം നിർമ്മിച്ച് അതിന് ‘രതിദൻ’ എന്നു നാമം നൽകി. ശചീ ലവണമയ ലിംഗം ഉണ്ടാക്കി അതിന് ‘ബഭ്രുകേശൻ’ എന്നു പേരിട്ടു.

Verse 168

विश्वकर्मा च प्रासादलिंगं याम्येति नाम च । विभीषणश्च पांसूत्थं सुहृत्तमेति नाम च । वंशांकुरोत्थं सगरो नाम संगतमेव च

വിശ്വകർമ്മാവ് പ്രാസാദസദൃശമായ ലിംഗം നിർമ്മിച്ച് അതിന് ‘യാമ്യ’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്തു. വിഭീഷണൻ ധൂളിജന്യ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ച് അതിനെ ‘സുഹൃത്തമ’ (ശ്രേഷ്ഠ സുഹൃത്ത്) എന്നു വിളിച്ചു. സഗരൻ വംശാങ്കുരജന്യ ലിംഗം നിർമ്മിച്ച് അതിന് ‘സംഗത’ (സംയുക്ത/ഏകീകൃത) എന്നു പേര് നൽകി.

Verse 169

राहुश्च रामठं लिंगं नाम गम्येति कीर्तयन् । लेप्यलिंगं तथा लक्ष्मीर्हरिनेत्रेति नाम च

രാഹു ‘രാമഠ’ എന്ന ലിംഗം നിർമ്മിച്ച് അതിനെ ‘ഗമ്യ’ (സുലഭമായി പ്രാപ്യമാകുന്ന) എന്നു കീർത്തിച്ചു. അതുപോലെ ലക്ഷ്മി ലേപിത (പൂശിയ) ലിംഗം സ്ഥാപിച്ച് അതിന് ‘ഹരിനേത്ര’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്തു.

Verse 170

योगिनः सर्वभूतस्थं स्थाणुरित्येव नाम च । नानाविधं मनुष्याश्च पुरुषंनाम नाम च

യോഗികൾ സർവ്വഭൂതസ്ഥമായ ലിംഗം നിർമ്മിച്ച് അതിന് ‘സ്ഥാണു’ (അചലൻ) എന്നു നാമം നൽകി. മനുഷ്യരും നാനാവിധമായി ലിംഗങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച് അവയെ ‘പുരുഷ’ (പരമപുരുഷൻ) എന്നു വിളിച്ചു.

Verse 171

तेजोमयं च ऋक्षाणि भगं नाम च भास्वरम् । किंनरा धातुलिंगं च सुदीप्तमिति नाम च

ഋക്ഷന്മാർ തേജോമയമായ ലിംഗം നിർമ്മിച്ചു; അത് ‘ഭഗ’ എന്ന ഭാസ്വര നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി. കിന്നരന്മാർ ധാതു/ലോഹ ലിംഗം നിർമ്മിച്ച് അതിന് ‘സുദീപ്ത’ (അത്യുദ്ഭാസ്വരം) എന്നു പേര് നൽകി.

Verse 172

देवदेवेति नामास्ति लिंगं च ब्रह्मराक्षसाः । दंतजं वारणा लिंगं नाम रंहसमेव च

ബ്രഹ്മരാക്ഷസന്മാരും ഒരു ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; അതിന്റെ നാമം ‘ദേവദേവ’ (ദേവന്മാരുടെ ദേവൻ) ആകുന്നു. ആനകൾ ദന്തജന്യ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ച് അതിനെ ‘രംഹസ’ (വേഗവാൻ/പ്രേരകൻ) എന്നു പ്രസിദ്ധമാക്കി.

Verse 173

सप्तलोकमयं साध्या बहूरूपेति नाम च । दूर्वांकुरमयं लिंगमृतवः सर्वनाम च

സാധ്യന്മാർ സപ്തലോകമയമായ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; അതിന്റെ നാമം ‘ബഹുരൂപ’ം. ഋതുക്കൾ ദൂർവയുടെ কোমലാങ്കുരമയ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; അത് ‘സർവനാമൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം.

Verse 174

कौंकुममप्सरसो लिंगं नाम शंभोः प्रियेति च । सिंदूरजं चोर्वशी च नाम च प्रियवासनम्

അപ്സരസ്സുകൾ കുങ്കുമമയ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; അതിന് ‘ശംഭോഃ പ്രിയാ’ എന്നു നാമം നൽകി. ഉർവശി സിന്ദൂരമയ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; അത് ‘പ്രിയവാസന’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു.

Verse 175

ब्रह्मचारि गुरुर्लिंगं नाम चोष्णीषिणं विदुः । अलक्तकं च योगिन्यो नाम चास्य सुबभ्रुकम्

ബ്രഹ്മചാരി ഗുരുക്കന്മാർ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; ജ്ഞാനികൾ അതിനെ ‘ഉഷ്ണീഷിൻ’ (മകുടധാരി) എന്നു പറയുന്നു. യോഗിനികൾ അലക്തക (ചുവന്ന ലാക്ക്)മയ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; അതിന്റെ നാമം ‘സുബഭ്രുക’ം.

Verse 176

श्रीखंडं सिद्धयोगिन्यः सहस्राक्षेति नाम च । डाकिन्यो मांस लिंगं च नाम चास्य च मीढुषम्

സിദ്ധയോഗിനികൾ ശ്രീഖണ്ഡം (ചന്ദനലേപം)മയ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; അതിന്റെ നാമം ‘സഹസ്രാക്ഷ’ം. ഡാകിനികൾ മാംസമയ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; അതിന്റെ നാമം ‘മീഢുഷ’ം എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 177

अप्यन्नजं च मनवो गिरिशेति च नाम च । अगस्त्यो व्रीहिजं वापि सुशांतमिति नाम च

മനുക്കൾ അന്നമയ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; അതിന്റെ നാമം ‘ഗിരീശ’ം. അഗസ്ത്യനും വ്രീഹി (അരി)മയ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; അത് ‘സുശാന്ത’ം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു.

Verse 178

यवजं देवलो लिंगं पतिमित्येव नाम च । वल्मीकजं च वाल्मीकिश्चिरवासीति नाम च

ദേവലൻ യവത്തിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; അതിന് ‘പതി’—പ്രഭു—എന്ന നാമം. വാൽമീകി വൽമീകം (ചീമുട്ടി) നിന്നുള്ള ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; അത് ‘ചിരവാസി’—നിത്യവാസി—എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം.

Verse 179

प्रतर्दनो बाणलिंगं हिरण्यभुजनाम च । राजिकं च तथा दैत्या नाम उग्रेति कीर्तितम्

പ്രതർദനൻ ബാണങ്ങളാൽ നിർമ്മിച്ച ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; അതിന്റെ നാമം ‘ഹിരണ്യഭുജ’—സ്വർണബാഹു. അതുപോലെ ദൈത്യർ കടുകുവിത്തുകളാൽ ചെയ്ത ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; അത് ‘ഉഗ്ര’—ഭയങ്കരൻ—എന്ന് കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 180

निष्पावजं दानवाश्च लिंगनाम च दिक्पतिम् । मेघा नीरमयं लिंगं पर्जन्यपतिनाम च

ദാനവർ നിഷ്പാവ (ഒരു തരത്തിലുള്ള പയർ) കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; അതിന്റെ നാമം ‘ദിക്പതി’—ദിക്കുകളുടെ അധിപൻ. മേഘങ്ങൾ ജലമയമായ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; അത് ‘പർജന്യപതി’—മഴയുടെ അധിപൻ—എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 181

राजमाषमयं यक्षा नाम भूतपतिं स्मृतम् । तिलान्नजं च पितरो नाम वृषपतिस्तथा

യക്ഷർ രാജമാഷം (ഒരു തരത്തിലുള്ള പയർ) കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ലിംഗം പൂജിച്ച്, അതിനെ ‘ഭൂതപതി’—സകല ജീവികളുടെ അധിപൻ—എന്ന് സ്മരിക്കുന്നു. പിതൃകൾ തിലാന്നം (എള്ളും അന്നവും നൈവേദ്യം) നിന്നുജനിച്ച ലിംഗം പൂജിക്കുന്നു; അത് ‘വൃഷപതി’ എന്ന നാമത്താലും പ്രസിദ്ധം.

Verse 182

गौतमो गोरजमयं नाम गोपतिरेव च । वानप्रस्थाः फलमयं नाम वृक्षावृतेति च

ഗൗതമൻ ഗോറജം (പശുവിന്റെ പൊടി/ധൂളി) കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ലിംഗം പൂജിക്കുന്നു; അതിന്റെ നാമം ‘ഗോപതി’—ഗോവുകളുടെ അധിപൻ. വാനപ്രസ്ഥർ ഫലമയമായ ലിംഗം പൂജിക്കുന്നു; അത് ‘വൃക്ഷാവൃത’—വൃക്ഷങ്ങളാൽ ആവൃതൻ—എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 183

स्कंदः पाषाणलिंगं च नाम सेनान्य एव च । नागश्चाश्वतरो धान्यं मध्यमेत्यस्य नाम च

സ്കന്ദൻ പാഷാണമയ ലിംഗത്തെ ആരാധിക്കുന്നു; അതിന്റെ നാമം ‘സേനാനീ’. ‘അശ്വതര’ എന്ന നാഗൻ ധാന്യമയ ലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്നു; അതിന്റെ നാമം ‘മധ്യമ’.

Verse 184

पुरोडाशमयं यज्वा स्रुवहस्तेति नाम च । यमः कालायसमयं नाम प्राह च धन्विनम्

യജ്വൻ പുരോഡാശമയ ലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്നു; അതിന്റെ നാമം ‘സ്രുവഹസ്ത’. യമൻ കാലായസമയ (കറുത്ത ഇരുമ്പുമയ) ലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് അതിനെ ‘ധന്വിൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 185

यवांकुरं जामदग्न्यो भर्गदैत्येति नाम च । पुरूरवाश्चाश्चान्नमयं बहुरूपेति नाम च

ജാമദഗ്ന്യൻ (പരശുരാമൻ) യവാങ്കുരമയ ലിംഗത്തെ ആരാധിക്കുന്നു; അതിന്റെ നാമം ‘ഭർഗദൈത്യ’. പുരൂരവൻ പക്താന്നമയ (പാകം ചെയ്ത അന്നത്തിന്റെ) ലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്നു; അതിന്റെ നാമം ‘ബഹുരൂപ’.

Verse 186

मांधाता शर्करालिंगं नाम बाहुयुगेति च । गावः पयोमयं लिंगं नाम नेत्रसहस्रकम्

മാന്ധാതാവ് ശർക്കരാമയ ലിംഗത്തെ ആരാധിക്കുന്നു; അതിന്റെ നാമം ‘ബാഹുയുഗ’. പശുക്കൾ പയോമയ (പാലമയ) ലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്നു; അതിന്റെ നാമം ‘നേത്രസഹസ്രക’.

Verse 187

साध्या भर्तृमयं लिंगं नाम विश्वपतिः स्मृतम् । नारायणो नरो मौंजं सहस्रशिरनाम च

സാധ്യർ ഭർത്തൃമയ (സ്വാമി-സ്വരൂപ) ലിംഗത്തെ ആരാധിക്കുന്നു; അത് ‘വിശ്വപതി’ എന്ന നാമത്തിൽ സ്മൃതമാണ്. നാരായണനും നരനും മൗഞ്ജമയ (മുഞ്ജപ്പുല്ലുമയ) ലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്നു; അതിന്റെ നാമം ‘സഹസ്രശിരസ്’.

Verse 188

तार्क्ष्यं पृथुस्तथा लिंगं सहस्रचरणाभिधम् । पक्षिणो व्योमलिंगं च नाम सर्वात्मकेति च

താർക്ഷ്യൻ (ഗരുഡൻ)യും പൃഥുവും ‘സഹസ്രചരണ’ എന്ന ലിംഗത്തെ ആരാധിക്കുന്നു. പക്ഷികൾ ‘വ്യോമലിംഗം’ പൂജിക്കുന്നു; അതിന്റെ നാമം ‘സർവാത്മൻ’ ആകുന്നു.

Verse 189

पृथिवी मेरुलिंगं च द्वितनुश्चास्य नाम च । भस्मलिंगं पशुपतिर्नाम चास्य महेश्वरः

പൃഥിവി ‘മേരു ലിംഗം’ പൂജിക്കുന്നു; അതിന്റെ നാമം ‘ദ്വിതനു’. ഭസ്മലിംഗത്തെ ആരാധിക്കുന്നവൻ ‘പശുപതി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അവന്റെ നാമം ‘മഹേശ്വരൻ’.

Verse 190

ऋषयो ज्ञानलिंगं च चिरस्थानेति नाम च । ब्राह्मणा ब्रह्मलिंगं च नाम ज्येष्ठेति तं विदुः

ഋഷികൾ ‘ജ്ഞാനലിംഗം’ ആരാധിക്കുന്നു; അതിന്റെ നാമം ‘ചിരസ്ഥാനം’. ബ്രാഹ്മണർ ‘ബ്രഹ്മലിംഗം’ പൂജിക്കുന്നു; അതിനെ ‘ജ്യേഷ്ഠ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയുന്നു.

Verse 191

गोरोचनमयं शेषो नाम पशुपतिः स्मृतम् । वासुकिर्विषलिंगं च नाम वै शंकरेति च

ശേഷന്റെ ലിംഗം ഗോറോചനാമയം; അതിന്റെ നാമം ‘പശുപതി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. വാസുകിയുടെ ലിംഗം വിഷസ്വരൂപം; അതിന്റെ നാമം ‘ശങ്കരൻ’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 192

तक्षकः कालकूटाख्यं बहुरूपेति नाम च । हालाहलं च कर्कोट एकाक्ष इति नाम च

തക്ഷകന്റെ ലിംഗം ‘കാലകൂട’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ നാമം ‘ബഹുരൂപ’ എന്നും. കർക്കോടന്റെ ലിംഗം ‘ഹാലാഹല’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; അതിന്റെ നാമം ‘ഏകാക്ഷ’ എന്നും.

Verse 193

श्रृंगी विषमयं पद्मो नाम धूर्जटिरेव च । पुत्रः पितृमयं लिंगं विश्वरूपेति नाम च

ശൃംഗീ ‘വിഷമയ’ സ്വരൂപനെന്നു പറയപ്പെടുന്നു; പദ്മന് ‘ധൂർജടി’ എന്ന നാമം. ‘പുത്ര’ എന്ന ലിംഗം പിതൃസ്വരൂപം; അതിനെ ‘വിശ്വരൂപ’ എന്നും വിളിക്കുന്നു.

Verse 194

पारदं च शिवा देवी नाम त्र्यम्बक एव च । मत्स्याद्याः शास्त्रलिंगं च नाम चापि वृषाकपिः

പാരദത്തിന് ‘ശിവാ ദേവി’ എന്ന നാമവും, ‘ത്ര്യമ്പക’ എന്ന പേരും സ്മൃതമാണ്. മത്സ്യാദി രൂപങ്ങൾ ‘ശാസ്ത്ര-ലിംഗം’; അതിന് ‘വൃഷാകപി’ എന്ന നാമവും ഉണ്ട്.

Verse 195

एवं किं बहुनोक्तेन यद्यत्सत्त्वं विभूतिमत् । जगत्यामस्ति तज्जातं शिवाराधनयोगतः

ഇനി അധികം എന്തു പറയണം? ലോകത്തിൽ വിഭൂതിയും തേജസ്സും ഉള്ള ഏതു സത്ത്വവും ശിവാരാധനയുടെ യോഗത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചതെന്നു അറിയുക.

Verse 196

भस्मनो यदि वृक्षत्वं ज्ञायते नीरसेवनात् । शिवभक्तिविहीनस्य ततोऽस्य फलमुच्यते

ജലം ഒഴിച്ചാൽ ഭസ്മത്തിനും വൃക്ഷത്വം ഉണ്ടാകുമെന്നു അറിഞ്ഞാലും, ശിവഭക്തിയില്ലാത്തവന്റെ ഫലം അതുപോലെ തന്നെ—നിഷ്ഫലമെന്നു—പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 197

धर्मार्थकाममोक्षाणां यदि प्राप्तौ भवेन्मतिः । ततो हरः समाराध्यस्त्रिजगत्याः प्रदो मतः

ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവ നേടുവാൻ മനസ്സുണ്ടെങ്കിൽ, ഹരൻ (ശിവൻ) യഥാവിധി ആരാധ്യനാകണം; അദ്ദേഹം ത്രിജഗത്തിന്റെ ദാതാവെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 198

य इदं शतरुद्रीयं प्रातःप्रातः पठिष्यति । तस्य प्रीतः शिवो देवः प्रदास्यत्यखिलान्वरान्

ആര്‍ പ്രഭാതംപ്രഭാതം ഈ ശതരുദ്രീയം പാരായണം ചെയ്യുമോ, അവനോട് പ്രസന്നനായ ദേവന്‍ ശിവന്‍ എല്ലാ വരങ്ങളും അനുദാനം ചെയ്യും।

Verse 199

नातः परं पुण्यतमं किंचिदस्ति महाफलम् । सर्ववेदरहस्यं च सूर्येणोक्तमिदं मम

ഇതിനെക്കാള്‍ പരമപുണ്യകരമായതൊന്നുമില്ല; ഇതിനെക്കാള്‍ മഹാഫലദായകമായതും ഒന്നുമില്ല. ഇത് സകലവേദങ്ങളുടെ ഗൂഢരഹസ്യസാരം; സൂര്യദേവന്‍ എനിക്കു പറഞ്ഞത്।

Verse 200

वाचा च यत्कृतं पापं मनसा वाप्युपार्जितम् । पापं तन्नाशमायाति कीर्तिते शतरुद्रिये

വാക്കുകൊണ്ട് ചെയ്ത പാപമോ, മനസ്സില്‍ സമ്പാദിച്ച പാപമോ—ശതരുദ്രീയം കീര്‍ത്തിക്കുമ്പോള്‍ ആ പാപം നശിക്കുന്നു।