Opening the text

Sukta 3.1
Viśvāmitra (traditional for RV 3.1, Agni hymn)
Agni
Triṣṭubh (standard for many Agni hymns in this section; verify by critical meter count)
അഗ്നിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന ഈ സൂക്തം അവനെ ദീപ്തമായ പുരോഹിതനും ദൂതനുമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു—യജ്ഞത്തെ ഫലപ്രദമാക്കി, ദേവന്മാരെ സമീപത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന്, ശാന്തിയും ഋതക്രമവും സ്ഥാപിക്കുന്നവനായി. ജലങ്ങളിൽ ജനിച്ചവൻ, വേഗമേറിയ തവിട്ടുനിറമുള്ള അശ്വംപോലെ ഉയരുന്നവൻ, “പശുക്കൾ” (കിരണങ്ങൾ/സമ്പത്ത്) വിടുവിക്കുന്നവൻ എന്നിങ്ങനെ അഗ്നിയെ പല കോസ്മിക രൂപങ്ങളിൽ സ്തുതിക്കുന്നു. ദർശകൻ ദീർഘകാല സമൃദ്ധി, സൗഹാർദ്ദം, വിജയശാലിയായ സന്തതി എന്നിവ അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 1
सोमस्य मा तवसं वक्ष्यग्ने वह्निं चकर्थ विदथे यजध्यै । देवाँ अच्छा दीद्यद्युञ्जे अद्रिं शमाये अग्ने तन्वं जुषस्व ॥
ഹേ അഗ്നേ, സോമത്തിന്റെ തവസം—ബലവത്തായ ആനന്ദം—എനിക്കായി വഹിക്ക; യജ്ഞത്തിന്റെ വിദഥയിൽ യജിക്കാൻ നീ വാഹ്നി—വഹിക്കുന്ന ജ്വാല—സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു. ദേവന്മാരെ സമീപത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ, ദീപ്തനായ നീ അദ്രി—സോമപേഷണശില—യെ യോജിപ്പിക്കുന്നു. ശമായേ—ശാന്തിയും സൗഹാർദ്ദവും വേണ്ടി—ഹേ അഗ്നേ, ഞങ്ങളുടെ തൻവം—ദേഹധാരി അസ്തിത്വം—സ്വീകരിച്ച് ആസ്വദിക്ക.
Mantra 2
प्राञ्चं यज्ञं चकृम वर्धतां गीः समिद्भिरग्निं नमसा दुवस्यन् । दिवः शशासुर्विदथा कवीनां गृत्साय चित्तवसे गातुमीषुः ॥
ഞങ്ങൾ യജ്ഞത്തെ പ്രാഞ്ചം—മുന്നോട്ടു നീങ്ങുന്നതായി—ആക്കി; പ്രചോദിതമായ ഗീഃ—സ്തുതിവാണി—വർധിക്കട്ടെ. സമിധുകളാൽ അഗ്നിയെ നമസ്കാരത്തോടെ സേവിക്കുന്നു. കവികളുടെ വിദഥ—യജ്ഞസത്രങ്ങൾ—ദിവഃ—ദിവ്യലോകം/ആകാശം—നിന്ന് സ്ഥാപിതമായി; ഗൃത്സമദനെപ്പോലുള്ള ചിത്തവസ—ബലവത്തായ മനസ്സുള്ളവൻ—ക്കായും അവർ ഗാതും—പോകാനുള്ള പാത—തിരഞ്ഞു, ശക്തി മുന്നേറാൻ.
Mantra 3
मयो दधे मेधिरः पूतदक्षो दिवः सुबन्धुर्जनुषा पृथिव्याः । अविन्दन्नु दर्शतमप्स्वन्तर्देवासो अग्निमपसि स्वसॄणाम् ॥
അവൻ ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് ആനന്ദം സ്ഥാപിച്ചു—മേധാവി, ശുദ്ധ വിവേചനമുള്ളവൻ; പൃഥിവിയിൽ നിന്നു ജനിച്ചു ദ്യൗവിന്റെ സത്യബന്ധു. ദേവന്മാർ അപ്സു (ജലങ്ങളിൽ) അന്തർനിഹിതമായ, ദർശനീയമായ അഗ്നിയെ കണ്ടെത്തി—സ്വസൃകളുടെ (സഹോദരിമാരുടെ) കർമത്തിൽ, ജലധാരകളുടെ ആഴത്തിൽ നിന്നു വെളിവായ രഹസ്യജ്വാലയെ.
Mantra 4
अवर्धयन्त्सुभगं सप्त यह्वीः श्वेतं जज्ञानमरुषं महित्वा । शिशुं न जातमभ्यारुरश्वा देवासो अग्निं जनिमन्वपुष्यन् ॥
ഏഴ് യഹ്വീ (മഹത്തായ) ധാരകൾ ഭാഗ്യവാനെ വർധിപ്പിച്ചു—ജന്മത്തിൽ ശ്വേതൻ, മഹിമയിൽ അരുണൻ. നവജാത ശിശുവിലേക്കു പായുന്ന കുതിരകളെപ്പോലെ ദേവന്മാർ അഗ്നിയിലേക്കു വേഗിച്ചു; അവന്റെ ജനിമത്തെ പോഷിച്ചു, അവന്റെ ദീപ്തരൂപത്തെ വളർത്തി.
Mantra 5
शुक्रेभिरङ्गै रज आततन्वान्क्रतुं पुनानः कविभिः पवित्रैः । शोचिर्वसानः पर्यायुरपां श्रियो मिमीते बृहतीरनूनाः ॥
ശുക്ല അംഗങ്ങളാൽ അവൻ രജസ് (വ്യാപ്തികൾ) മുഴുവൻ വിരിച്ചു വ്യാപിക്കുന്നു; കവികളെ പവിത്രങ്ങൾ (ശോധകങ്ങൾ) ആക്കി ക്രതു (സങ്കൽപശക്തി)യെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. ശോചി (ജ്വാല) ധരിച്ചു അവൻ അപാം (ജലങ്ങളുടെ) ആയുസ്സിനെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കുന്നു; അവരുടെ ശ്രിയഃ (ശോഭാ-സമ്പത്ത്) അളക്കുന്നു—വിപുലമായ, അക്ഷയമായ പൂർണതകൾ.
Mantra 6
वव्राजा सीमनदतीरदब्धा दिवो यह्वीरवसाना अनग्नाः । सना अत्र युवतयः सयोनीरेकं गर्भं दधिरे सप्त वाणीः ॥
തേജസ്സോടെ അവർ നീങ്ങി—നാദിക്കുന്ന, അദബ്ധ (അജേയ), ദ്യൗവിന്റെ മഹാശക്തികൾ, ഒഴുകുന്നവർ, അഗ്നിയില്ലാതെ ആവൃതരായവർ. ഇവിടെ പുരാതനകാലം മുതൽ യുവതികൾ, ഒരേ യോനിയിൽ സഹവാസികളായി, ഒരേ ഗർഭത്തെ ധരിച്ചു: ഏഴ് വാണികൾ ഒരേ ഗൂഢജന്മം—ഋതത്തിന്റെ ഒരേ അഗ്നി-ബീജം—ധരിച്ചു.
Mantra 7
स्तीर्णा अस्य संहतो विश्वरूपा घृतस्य योनौ स्रवथे मधूनाम् । अस्थुरत्र धेनवः पिन्वमाना मही दस्मस्य मातरा समीची ॥
അവനുവേണ്ടി വിശ്വരൂപ ശക്തികൾ സംഹതമായി വിരിച്ചിരിക്കുന്നു; ഘൃതത്തിന്റെ യോനിയിൽ മധുരരസങ്ങൾ ഒഴുകുന്നു. ഇവിടെ ധേനുസ്വരൂപ പോഷകധാരകൾ, വർധനയാൽ പുഷ്ടിയായി, നിലകൊള്ളുന്നു—ദസ്മ (അദ്ഭുത പ്രവർത്തകൻ)ന്റെ രണ്ട് മഹാമാതാക്കൾ, ഒരേ താളത്തിൽ നീങ്ങുന്നു.
Mantra 8
बभ्राणः सूनो सहसो व्यद्यौद्दधानः शुक्रा रभसा वपूंषि । श्चोतन्ति धारा मधुनो घृतस्य वृषा यत्र वावृधे काव्येन ॥
ഹേ സഹസിന്റെ സൂനു, അവൻ ദീപ്തനായി വിശാലമായി മിന്നുന്നു, ശുക്രവും രഭസവുമായ രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു. മധുവിന്റെയും ഘൃതത്തിന്റെയും ധാരകൾ തുള്ളിവീഴുന്നു, അവിടെ കാവ്യ (ഋഷിപ്രേരിത കല)യാൽ വൃഷഭൻ വർധിക്കുന്നു.
Mantra 9
पितुश्चिदूधर्जनुषा विवेद व्यस्य धारा असृजद्वि धेनाः । गुहा चरन्तं सखिभिः शिवेभिर्दिवो यह्वीभिर्न गुहा बभूव ॥
പിതാവിന്റെ ഉദരവും അവൻ ജന്മത്താൽ തന്നേ അറിയുന്നു; അവൻ തന്റെ ധാരകൾ ഒഴുക്കി, പോഷകശക്തികളെ വിമുക്തമാക്കി. ഗുഹയിൽ ചരിക്കുന്നവൻ, ശിവസഖികളോടും ദ്യൗവിലെ മഹാശക്തികളോടും കൂടി—ഇനി അവൻ ഗൂഢനായിരുന്നില്ല.
Mantra 10
पितुश्च गर्भं जनितुश्च बभ्रे पूर्वीरेको अधयत्पीप्यानाः । वृष्णे सपत्नी शुचये सबन्धू उभे अस्मै मनुष्ये नि पाहि ॥
പിതാവിന്റെയും ജനകന്റെയും ഗർഭം അവൻ ധരിച്ചു; ഏകാകിയായി അവൻ അനേകം ശക്തികളെ പാനം ചെയ്യിച്ചു, അവയെ പൂർണ്ണമാക്കി. വൃഷഭനുവേണ്ടി, ശുചിയുവേണ്ടി—വൈരികളായിട്ടും ബന്ധുക്കളായ രണ്ടു സഹോദരിമാർ, ഈ മനുഷ്യനു യഥാസ്ഥാനത്തിൽ, ഇരുവരും അവനെ കാത്തുകൊള്ളുക.
Mantra 11
उरौ महाँ अनिबाधे ववर्धापो अग्निं यशसः सं हि पूर्वीः । ऋतस्य योनावशयद्दमूना जामीनामग्निरपसि स्वसॄणाम् ॥
വിശാലവും മഹത്തുമായ, അനിബാധ്യമായ മണ്ഡലത്തിൽ അവൻ വളർന്നു; പുരാതന ആപഃ (ജലങ്ങൾ) അവരുടെ യശസ്സിനെ അഗ്നിയിൽ ഏകീകരിച്ചു. ഋതത്തിന്റെ യോനിയിൽ അവൻ ശയിക്കുന്നു—ഗൃഹവാസി; സ്വസൃ-ശക്തികളുടെ അപസിൽ അഗ്നി.
Mantra 12
अक्रो न बभ्रिः समिथे महीनां दिदृक्षेयः सूनवे भाऋजीकः । उदुस्रिया जनिता यो जजानापां गर्भो नृतमो यह्वो अग्निः ॥
മഹത്തായ സമിധയിൽ (മഹായുദ്ധത്തിൽ) അക്രോ എന്ന വേഗശാലി കുതിരപോലെ, ബഭ്രി (താമ്രവർണ്ണ) ആയി—ഭാഋജീക എന്ന ദീപ്തമായ സൂനു ദർശനീയനാകുന്നു. അവൻ പ്രകാശമുള്ള ഗോവുകളെ/കിരണധേനുക്കളെ ഉയർത്തി; അവയുടെ ജനിതാവായവൻ—അപാം ഗർഭ (ജലങ്ങളുടെ ഗർഭം) പോലെ—അഗ്നി, നൃതമ (അത്യന്തം പുരുഷാർത്ഥവാൻ), യഹ്വ (മഹാബലൻ, ഗതിമാൻ) ആകുന്നു.
Mantra 13
अपां गर्भं दर्शतमोषधीनां वना जजान सुभगा विरूपम् । देवासश्चिन्मनसा सं हि जग्मुः पनिष्ठं जातं तवसं दुवस्यन् ॥
അപാം ഗർഭം—ദർശനീയൻ; ഔഷധികളുടെ വളർച്ച—വനങ്ങൾ (ദിവ്യവനങ്ങൾ/ആകാശീയ വനങ്ങൾ) സുഭഗൻ, വിരൂപൻ (ബഹുരൂപൻ) ആയവനെ പ്രസവിച്ചു. ദേവന്മാരും മനസ്സോടെ ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന്, അത്ഭുതജന്മനായ, തവസ് (ബലവാൻ) ആയ പരമ-പനിഷ്ഠനെ ദുവസ്യൻ (സേവ/സ്തുതി) ചെയ്യാൻ എത്തി.
Mantra 14
बृहन्त इद्भानवो भाऋजीकमग्निं सचन्त विद्युतो न शुक्राः । गुहेव वृद्धं सदसि स्वे अन्तरपार ऊर्वे अमृतं दुहानाः ॥
ബൃഹന്ത ഭാനവങ്ങൾ ഭാഋജീക അഗ്നിയോടു ചേർന്നു നിൽക്കുന്നു—ശുക്രമായ മിന്നലുകൾപോലെ. തന്റെ സദസ്സിനുള്ളിൽ ഗുഹപോലെ മറഞ്ഞു വളർന്നവനായി, അവർ അപാര ഊർവേ (അസീമ വിശാലതയിൽ) അമൃതത്തെ ദുഹിക്കുന്നു (പാൽപോലെ പിഴിയുന്നു).
Mantra 15
ईळे च त्वा यजमानो हविर्भिरीळे सखित्वं सुमतिं निकामः । देवैरवो मिमीहि सं जरित्रे रक्षा च नो दम्येभिरनीकैः ॥
ഹേ അഗ്നേ, യജമാനനായ ഞാൻ ഹവിഷുകളാൽ നിന്നെ സ്തുതിക്കുന്നു; ഹേ സഖാ, നിന്റെ സഖ്യതയും സുമതിയും—സദ്ബുദ്ധിയുള്ള അനുഗ്രഹവും—ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദേവന്മാരോടൊപ്പം ചേർന്ന് ജരിത്രന് (സ്തോതാവിന്) നിന്റെ സഹായം അളന്ന് നല്കുക; നിന്റെ ഗൃഹജാതമായ, അനീക-രൂപ ശക്തിമയ തേജസ്സുകളാൽ ഞങ്ങളെ കാത്തുരക്ഷിക്കയും ചെയ്യുക.
Mantra 16
उपक्षेतारस्तव सुप्रणीतेऽग्ने विश्वानि धन्या दधानाः । सुरेतसा श्रवसा तुञ्जमाना अभि ष्याम पृतनायूँरदेवान् ॥
ഹേ അഗ്നേ, നിന്റെ സുപ്രണീതി—ശ്രേഷ്ഠമായ നയനം—കീഴിൽ ഞങ്ങൾ നിന്റെ സമീപവാസികളാകട്ടെ, എല്ലാ ധന്യതകളും കൈവശം വഹിച്ച്. സുരേതസാ—ഉത്തമ വീര്യ/ബലത്തിന്റെ വിത്ത്—ഉം ശ്രവസ് (കീർത്തി)ഉം കൊണ്ട് മുന്നോട്ട് തള്ളിപ്പോയി, ദേവരഹിതരായ യുദ്ധലോലന്മാരെ ഞങ്ങൾ ജയിക്കട്ടെ.
Mantra 17
आ देवानामभवः केतुरग्ने मन्द्रो विश्वानि काव्यानि विद्वान् । प्रति मर्ताँ अवासयो दमूना अनु देवान्रथिरो यासि साधन् ॥
ഹേ അഗ്നേ, നീ ദേവന്മാരുടെ കേതു—സൂചനാജ്വാലയും പ്രകാശമയ അടയാളവും—ആയിരിക്കുന്നു; മന്ദ്ര, ആനന്ദമയ ശക്തിയിൽ, എല്ലാ കാവ്യവും—പ്രേരിത വാക്കും ഗുഹ്യജ്ഞാനവും—അറിയുന്നവൻ. ഹേ ദമൂനാ (ഗൃഹവാസി), നീ മർത്ത്യരെ ദേവധാമത്തേക്കു മുഖം തിരിപ്പിക്കുന്നു; പ്രവർത്തി സാധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ഉറച്ച രഥിര (സാരഥി)യായി ദേവന്മാരെ അനുഗമിച്ച് നീ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
Mantra 18
नि दुरोणे अमृतो मर्त्यानां राजा ससाद विदथानि साधन् । घृतप्रतीक उर्विया व्यद्यौदग्निर्विश्वानि काव्यानि विद्वान् ॥
ഗൃഹത്തിൽ അവൻ ഇരുന്നിരിക്കുന്നു—മർത്ത്യരിൽ വസിക്കുന്ന അമൃതൻ, രാജാവ്, സഭകളിലെ വിധാതങ്ങളെ സാധിപ്പിക്കുന്നവൻ. ഘൃതപ്രതീകമായ മുഖത്തോടു കൂടി അവൻ വിശാലമായി പ്രകാശിച്ചു; അഗ്നി—എല്ലാ കാവ്യപ്രേരണകളെയും അറിയുന്നവൻ.
Mantra 19
आ नो गहि सख्येभिः शिवेभिर्महान्महीभिरूतिभिः सरण्यन् । अस्मे रयिं बहुलं संतरुत्रं सुवाचं भागं यशसं कृधी नः ॥
ഞങ്ങളിലേക്കു വരിക—ശിവമായ, മംഗളകരമായ സഖ്യതകളോടെ; ഹേ മഹാനേ, മഹത്തായും വിശാലവുമായ സഹായങ്ങളോടെ, സുരക്ഷിതമായി കടത്തിവിടുന്നവനേ. ഞങ്ങൾക്കായി ബഹുല റയി—സമൃദ്ധിയുടെ നിറവ്—സൃഷ്ടിക്ക; എല്ലാ കടപ്പാടുകളിലും ജയിക്കുന്നതായ; സുവാചമായ പങ്ക്, യശസ്സിന്റെ തേജസ്സാൽ ദീപ്തമായതു, ഞങ്ങൾക്ക് നല്കുക.
Mantra 20
एता ते अग्ने जनिमा सनानि प्र पूर्व्याय नूतनानि वोचम् । महान्ति वृष्णे सवना कृतेमा जन्मञ्जन्मन्निहितो जातवेदाः ॥
ഹേ അഗ്നേ, ഇവ നിന്റെ ജന്മങ്ങൾ—പുരാതനങ്ങൾ; ആദിപുരുഷനുവേണ്ടിയുള്ള പുതുതായവയും ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. വൃഷഭനുവേണ്ടി ചെയ്ത സോമപീഡനങ്ങൾ മഹത്തായവയാണ്; ജന്മംജന്മം ജാതവേദസ് ഉള്ളിൽ സ്ഥാപിതനായി ഇരിക്കുന്നു—മറഞ്ഞ്, ജ്വലിപ്പിക്കപ്പെടുവാൻ.
Mantra 21
जन्मञ्जन्मन्निहितो जातवेदा विश्वामित्रेभिरिध्यते अजस्रः । तस्य वयं सुमतौ यज्ञियस्यापि भद्रे सौमनसे स्याम ॥
ജന്മംജന്മം ജാതവേദസ് ഉള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; വിശ്വാമിത്രന്മാർ അവനെ അജസ്രമായി ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു. ആ യജ്ഞീയമായ, ആരാധ്യമായ ജ്വാലയുടെ സുമതിയിൽ ഞങ്ങൾ നിലകൊള്ളട്ടെ; ശുഭമായ, പ്രകാശമയമായ സൗമനസ്യത്തിലും ഞങ്ങൾ ഇരിക്കട്ടെ.
Mantra 22
इमं यज्ञं सहसावन्त्वं नो देवत्रा धेहि सुक्रतो रराणः । प्र यंसि होतर्बृहतीरिषो नोऽग्ने महि द्रविणमा यजस्व ॥
ഹേ സഹസാവൻ, ഈ യജ്ഞം ഞങ്ങൾക്കായി ദേവമാർഗത്തിൽ സ്ഥാപിക്കേണമേ; ഹേ സുക്രതു, ആനന്ദിക്കുന്നവനേ. ഹോതാവായി ഞങ്ങൾക്ക് വിശാലമായ ഇഷഃ—സമൃദ്ധിയുടെ പ്രേരണകൾ—പ്രവഹിപ്പിക്ക; ഹേ അഗ്നേ, യജ്ഞം ചെയ്തു മഹാദ്രവിണം—അസ്തിത്വത്തിന്റെ ധനം—ഞങ്ങളിലേക്കു ഇറക്കിക്കൊണ്ടുവരിക.
Mantra 23
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥
ഹേ അഗ്നേ, അനേകം കർമ്മങ്ങളാൽ സമൃദ്ധയായ ഇളയ്ക്കായി—വിളിച്ചപേക്ഷിക്കുന്നവനുവേണ്ടി—ഗോ (കിരണം)യുടെ ശാശ്വത ജയലാഭം സിദ്ധമാക്കുക. ഞങ്ങൾക്ക് ജന്മത്തിൽ വിജയം കൊണ്ടുവരുന്ന പുത്രൻ, സന്താനം ഉണ്ടാകട്ടെ; ഹേ അഗ്നേ, അതേ നിന്റെ സുമതി ഞങ്ങളിലേക്കു വരട്ടെ.
It praises Agni as the power that makes sacrifice work: he carries offerings, brings the gods close, and turns ritual action into peace, prosperity, and protection.
It points to Agni’s hidden, cosmic origin—fire existing in subtle form within waters and creation—showing that the ritual flame reflects a universal principle.
Harmony (śam), lasting wealth and radiance symbolized by the “cow,” and a strong, victorious child—ending with a request for Agni’s favorable guidance (sumati).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.