
Sukta 3.1
Viśvāmitra (traditional for RV 3.1, Agni hymn)
Triṣṭubh (standard for many Agni hymns in this section; verify by critical meter count)
అగ్నిని స్తుతించే ఈ సూక్తం, ఆయనను ప్రకాశవంతమైన పురోహితుడిగా మరియు దూతగా చిత్రిస్తుంది; ఆయన యజ్ఞాన్ని ఫలప్రదం చేసి, దేవతలను సమీపానికి తీసుకువచ్చి, శాంతి మరియు ఋతం (న్యాయ-వ్యవస్థ)ను స్థాపిస్తాడు. అగ్ని అనేక విశ్వరూపాలలో ప్రశంసించబడుతున్నాడు—జలాలలో జన్మించినవాడు, వేగంగా దూసుకెళ్లే తామ్రవర్ణ అశ్వంలా ఉదయించేవాడు, “గోవులు” (కిరణాలు/సంపద)ను విడుదల చేసేవాడు—అని చెప్పి, ఋషి స్థిరమైన సమృద్ధి, సామరస్యం, విజయవంతమైన సంతానం కోసం ప్రార్థిస్తాడు.
Mantra 1
सोमस्य मा तवसं वक्ष्यग्ने वह्निं चकर्थ विदथे यजध्यै । देवाँ अच्छा दीद्यद्युञ्जे अद्रिं शमाये अग्ने तन्वं जुषस्व ॥
ఓ అగ్నీ! నా కొరకు సోమస్య తవస—బలవంతమైన ఆనందం—ను వహించు; యజ్ఞ-విదథలో యజనార్థం నీవు వహ్ని—వాహక జ్వాల—ను నిర్మించావు. దేవులను సమీపానికి తేవడానికి నీవు దీప్తిమంతుడై అద్రి—సోమ పీషణ శిల—ను యోగం చేస్తావు. శమ—శాంతి, సామరస్యం—కోసం, ఓ అగ్నీ, మా తన్వ—దేహధారిత్వం—ను స్వీకరించి ఆనందించు.
Mantra 2
प्राञ्चं यज्ञं चकृम वर्धतां गीः समिद्भिरग्निं नमसा दुवस्यन् । दिवः शशासुर्विदथा कवीनां गृत्साय चित्तवसे गातुमीषुः ॥
మేము యజ్ఞాన్ని ప్రాఞ్చం—ముందుకు సాగేలా—చేశాము; ధిషణా-ప్రేరిత గీః—ప్రేరణ వాక్కు—వర్ధిల్లుగాక. సమిధ్లతో నమసా—వినయార్పణ—చేస్తూ అగ్నిని సేవిస్తున్నాము. దివః నుండి కవుల విదథ—యజ్ఞ-సత్రాలు—స్థాపితమయ్యాయి; గృత్సమద—బలవంతుడైన ఋషి—కొరకు కూడా వారు గాతుమ్—గమనమార్గం—ను అన్వేషించారు, చిత్తవస్—అంతర్భలం—ముందుకు సాగేందుకు అవకాశం కలుగుగాక.
Mantra 3
मयो दधे मेधिरः पूतदक्षो दिवः सुबन्धुर्जनुषा पृथिव्याः । अविन्दन्नु दर्शतमप्स्वन्तर्देवासो अग्निमपसि स्वसॄणाम् ॥
అతడు మనలో ఆనందాన్ని (మయస్) స్థాపించాడు—మెధావి, శుద్ధ-వివేకసంపన్నుడు (పూతదక్ష), భూమి నుండి జన్మించి ద్యౌః (దివం) యొక్క సత్య బంధువు. దేవులు అప్సు (జలధారల్లో), సోదరీమణుల (స్వసృ) కర్మలో, దాగి ఉన్న దర్శనీయ అగ్నిని కనుగొన్నారు—లోతుల నుండి గూఢ జ్వాలను ప్రకటించారు.
Mantra 4
अवर्धयन्त्सुभगं सप्त यह्वीः श्वेतं जज्ञानमरुषं महित्वा । शिशुं न जातमभ्यारुरश्वा देवासो अग्निं जनिमन्वपुष्यन् ॥
ఏడు యాహ్వీ (మహత్తర జలధారలు) ఆ సుభగుణ్ణి వృద్ధి చేశాయి—జన్మంలో శ్వేతం, మహిమలో అరుణం. నవజాత శిశువుని చేరేందుకు అశ్వాలు పరుగెత్తినట్లు, దేవులు అగ్నియొద్దకు వేగించారు; వారు అతని జననాన్ని పోషించి, అతని రూపాన్ని దీప్తిమంతం చేశారు.
Mantra 5
शुक्रेभिरङ्गै रज आततन्वान्क्रतुं पुनानः कविभिः पवित्रैः । शोचिर्वसानः पर्यायुरपां श्रियो मिमीते बृहतीरनूनाः ॥
దీప్తమైన అంగాలతో అతడు రజః (అంతరిక్ష-ప్రదేశాలు) అంతటా విస్తరిస్తాడు; కవుల పవిత్రాలతో (పవిత్రైః) క్రతు (సంకల్ప-శక్తి) ను శుద్ధి చేస్తూ. శోచి (జ్వాల) ని ధరించి, అతడు అపాం (జల) యొక్క ఆయుః (జీవన-ప్రవాహం) ను చుట్టుముట్టి నిలుస్తాడు; వారి శ్రియః (శోభా-సంపదలు) ను కొలుస్తాడు—విశాలమైన, తగ్గని, అక్షయమైన పరిపూర్ణతలు.
Mantra 6
वव्राजा सीमनदतीरदब्धा दिवो यह्वीरवसाना अनग्नाः । सना अत्र युवतयः सयोनीरेकं गर्भं दधिरे सप्त वाणीः ॥
వారు ప్రకాశిస్తూ కదిలారు—నాదముచేసి, అజేయులు—దివ్యలోకపు మహత్తరులు; ప్రవహిస్తూ, అగ్నిరహితులు. ఇక్కడ ఆదికాలం నుంచే ఆ యువతులు, ఒకే యోనిలో సహవాసినులు, ఒకే గర్భాన్ని ధరించిరి; ఏడు వాణులు ఒకే గూఢ జన్మను—ఋతమునకు చెందిన ఒకే అగ్ని-బీజాన్ని—ధరించెను.
Mantra 7
स्तीर्णा अस्य संहतो विश्वरूपा घृतस्य योनौ स्रवथे मधूनाम् । अस्थुरत्र धेनवः पिन्वमाना मही दस्मस्य मातरा समीची ॥
అతనికోసం విశ్వరూప శక్తులు సమాహితమై పరచబడ్డాయి; ఘృత యోనిలో మధుర రసధారలు ప్రవహిస్తున్నాయి. ఇక్కడ పోషక ధేనువులు/ధారలు వృద్ధితో ఉబ్బి నిలిచియున్నవి—దస్ముడైన అద్భుతకర్తకు రెండు మహామాతలు, ఒకే సమన్వయంతో సాగువారు.
Mantra 8
बभ्राणः सूनो सहसो व्यद्यौद्दधानः शुक्रा रभसा वपूंषि । श्चोतन्ति धारा मधुनो घृतस्य वृषा यत्र वावृधे काव्येन ॥
ఓ సహసుని సూను, అతడు ప్రకాశిస్తూ విస్తారంగా మెరుస్తాడు; శుక్లమైన, ఉగ్రవేగమైన రూపాలను ధరించుచున్నాడు. మధువు, ఘృతము ధారలు చుక్కలుగా జారుతాయి; అక్కడ కవియైన (ఋషి) ప్రేరిత కళచేత ఆ వృషభుడు వృద్ధి చెందుతాడు.
Mantra 9
पितुश्चिदूधर्जनुषा विवेद व्यस्य धारा असृजद्वि धेनाः । गुहा चरन्तं सखिभिः शिवेभिर्दिवो यह्वीभिर्न गुहा बभूव ॥
తండ్రి యొక్క ఊధరమును కూడా అతడు జన్మతోనే తెలుసుకొనెను; తన ధారలను విడుదల చేసెను, పోషక శక్తులను విముక్తం చేసెను. గుహలో సంచరించుచు, శివమైన సఖులతో, దివ్యమైన మహాశక్తులతో—ఇక అతడు దాగి ఉండలేదు.
Mantra 10
पितुश्च गर्भं जनितुश्च बभ्रे पूर्वीरेको अधयत्पीप्यानाः । वृष्णे सपत्नी शुचये सबन्धू उभे अस्मै मनुष्ये नि पाहि ॥
తండ్రి యొక్కను జనకుని యొక్కను గర్భమును అతడు ధరించెను; ఒక్కడే అనేక శక్తులను పానముచేయించి, అవి పరిపూర్ణమగునట్లు చేసెను. వృషభునికై, శుచియైనవానికై—ప్రతిస్పర్ధినులైనను బంధువులైన రెండు సోదరీలు—ఈ మనుష్యునికై, అతనికి తగిన స్థాపనను మీరు ఇద్దరూ కాపాడుడి.
Mantra 11
उरौ महाँ अनिबाधे ववर्धापो अग्निं यशसः सं हि पूर्वीः । ऋतस्य योनावशयद्दमूना जामीनामग्निरपसि स्वसॄणाम् ॥
విస్తారమైన, మహత్తరమైన, నిరోధరహితమైన స్థలమందు అతడు వృద్ధి చెందెను; ప్రాచీన ఆపః (జలములు) తమ యశస్సును అగ్నిలో సమీకరించెను. ఋతస్య యోనిలో అతడు విశ్రమించుచున్నాడు—గృహనివాసి; జామీనాంల, స్వసృ-శక్తుల కర్మమందు అగ్ని.
Mantra 12
अक्रो न बभ्रिः समिथे महीनां दिदृक्षेयः सूनवे भाऋजीकः । उदुस्रिया जनिता यो जजानापां गर्भो नृतमो यह्वो अग्निः ॥
మహా సమిధలో తామ్రవర్ణ వేగశ్వంలా, ఆ ప్రకాశవంతమైన పుత్రుడు—భాఋజీకుడు—దర్శనీయుడు. అతడు ప్రకాశించే గోసమూహాలను పైకి లేపాడు; వాటి జనకుడు—అపాం గర్భః, నృతమః, యహ్వః—అదే అగ్ని.
Mantra 13
अपां गर्भं दर्शतमोषधीनां वना जजान सुभगा विरूपम् । देवासश्चिन्मनसा सं हि जग्मुः पनिष्ठं जातं तवसं दुवस्यन् ॥
అపాం గర్భం—దర్శనీయుడు; ఔషధుల వృద్ధి—అతడే. వనాలు ఆ శుభగుణుడైన, విరూపుడైన (బహురూపుడైన) వానిని జన్మింపజేశాయి. దేవతలూ మనసుతో కూడి, ఆశ్చర్యజాతుడైన బలవంతుడైన పణిష్ఠుని సేవించేందుకు వచ్చారు.
Mantra 14
बृहन्त इद्भानवो भाऋजीकमग्निं सचन्त विद्युतो न शुक्राः । गुहेव वृद्धं सदसि स्वे अन्तरपार ऊर्वे अमृतं दुहानाः ॥
విశాల కిరణాలు, ప్రకాశించే భాఋజీక అగ్నితో, శుక్ల విద్యుత్తుల్లా కలుస్తాయి. తన స్వసదనాంతరంలో, గుహలో వృద్ధుడిలా, అవి అపార విస్తారంలో అమృతాన్ని దోహనం చేస్తాయి.
Mantra 15
ईळे च त्वा यजमानो हविर्भिरीळे सखित्वं सुमतिं निकामः । देवैरवो मिमीहि सं जरित्रे रक्षा च नो दम्येभिरनीकैः ॥
హే అగ్నీ! యజమానుడైన నేను హవ్య-ఆహుతులతో నిన్ను స్తుతిస్తున్నాను; హే సఖా, నీ సఖ్యతను, సుమతి—శుభకరమైన అనుగ్రహాన్ని—కోరి నిన్ను ఆరాధిస్తున్నాను. దేవులతో కలిసి జరిద్ర (స్తుతికర్త) కోసం నీ సహాయాన్ని కొలిచి ప్రసాదించు; అలాగే నీ గృహజ (దమ్య) శక్తిమయ ముఖాలు/రూపాలతో మమ్మల్ని రక్షించు.
Mantra 16
उपक्षेतारस्तव सुप्रणीतेऽग्ने विश्वानि धन्या दधानाः । सुरेतसा श्रवसा तुञ्जमाना अभि ष्याम पृतनायूँरदेवान् ॥
హే అగ్నీ! నీ సుప్రణీత—శుభ నాయకత్వం—కింద మేము నీ సమీప నివాసులమై, సమస్త ధన్యాలు (మంగళ-సమృద్ధులు) ధరించుదుము. శ్రేష్ఠ వీర్య-బీజంతోను, యశస్సైన శ్రవస్తోను ఉత్సాహితులై, దేవహీనులైన యుద్ధకాంక్షులపై మేము జయము పొందుదుము.
Mantra 17
आ देवानामभवः केतुरग्ने मन्द्रो विश्वानि काव्यानि विद्वान् । प्रति मर्ताँ अवासयो दमूना अनु देवान्रथिरो यासि साधन् ॥
హే అగ్నీ! నీవు దేవుల కేతు—సంకేత-జ్యోతి—గా అయ్యావు; మంద్ర (ఆనందదాయక) బలంతో సమస్త కావ్య—ప్రేరిత వాక్యమూ గూఢజ్ఞానమూ—తెలిసినవాడవు. హే దమూనా (గృహరక్షక), నీవు మానవులను దేవధామం వైపు మళ్లిస్తావు; మరియు నిశ్చిత రథీరుడిలా దేవులను అనుసరిస్తూ కార్యాన్ని సాధిస్తూ సాగుతావు.
Mantra 18
नि दुरोणे अमृतो मर्त्यानां राजा ससाद विदथानि साधन् । घृतप्रतीक उर्विया व्यद्यौदग्निर्विश्वानि काव्यानि विद्वान् ॥
గృహంలో ఆయన ఆసీనుడయ్యాడు—మర్త్యులలో అమృతుడు, రాజు—విదథాల (సభల) కార్యాలను సాధించువాడు. ఘృత-ప్రతీకుడు (ఘృత-దీప్త ముఖుడు)గా విస్తారంగా ప్రకాశించాడు; అగ్ని, సమస్త కావ్యప్రేరణలను తెలిసినవాడు.
Mantra 19
आ नो गहि सख्येभिः शिवेभिर्महान्महीभिरूतिभिः सरण्यन् । अस्मे रयिं बहुलं संतरुत्रं सुवाचं भागं यशसं कृधी नः ॥
మా యొద్దకు రమ్ము; శివమైన సఖ్యభావములతో. హే మహాబలుడా, మహత్తరమైన విశాలమైన ఊతులతో—మమ్మును సురక్షితంగా దాటించునవి—రమ్ము. మా కొరకు బహుల రయి (సంపద)ను సృజించుము—అన్ని దాటింపులలో విజయమిచ్చే పరిపూర్ణతను; మరియు సువాచమైన, యశస్సుతో ప్రకాశించే భాగాన్ని మాకు దయచేయుము.
Mantra 20
एता ते अग्ने जनिमा सनानि प्र पूर्व्याय नूतनानि वोचम् । महान्ति वृष्णे सवना कृतेमा जन्मञ्जन्मन्निहितो जातवेदाः ॥
అగ్నీ! ఇవే నీ ప్రాచీన జన్మలు; మరియు ఆద్యునికై (పూర్వ్యాయ) నీ నూతన జన్మలనూ నేను ప్రకటిస్తున్నాను. వృషభునికై చేయబడిన సోమ-సవనాలు మహత్తరమైనవి; జన్మ జన్మకు జాతవేదాః అంతరంలో నిహితుడై ఉంటాడు—గుప్తంగా, ప్రజ్వలింపబడుటకై.
Mantra 21
जन्मञ्जन्मन्निहितो जातवेदा विश्वामित्रेभिरिध्यते अजस्रः । तस्य वयं सुमतौ यज्ञियस्यापि भद्रे सौमनसे स्याम ॥
జన్మ జన్మకు జాతవేదాః అంతరంలో నిహితుడై ఉంటాడు; విశ్వామిత్రులచే అతడు అజస్రంగా ప్రజ్వలింపబడుతాడు. ఆ యజ్ఞియ (పూజనీయ) అగ్ని యొక్క సుమతిలో మేము ఉండుదుముగాక; మరియు భద్ర సౌమనస్యము—మంగళమైన, ప్రకాశించే హృదయ-సామరస్యములో—మేమూ స్థితులమగుదుముగాక.
Mantra 22
इमं यज्ञं सहसावन्त्वं नो देवत्रा धेहि सुक्रतो रराणः । प्र यंसि होतर्बृहतीरिषो नोऽग्ने महि द्रविणमा यजस्व ॥
సహసావన్ (పరాక్రమవంతుడా)! సుక్రతో (శుద్ధ-సంకల్పుడా)! ఆనందిస్తూ ఈ యజ్ఞాన్ని మా కొరకు దేవత్రా—దేవదిశగా—స్థాపించు. హోతరా! మా కొరకు సమృద్ధి యొక్క విశాల ప్రేరణలను ప్రసరింపజేయి; అగ్నీ! యజనం చేసి, మహత్ ద్రవిణం—మహా ధనం/సంపద—ఇక్కడికి దింపుము.
Mantra 23
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥
హే అగ్నీ, అనేక కర్మాలతో సమృద్ధమైన ఇళా—నిన్ను పిలిచే ఆమెకు—గో (కిరణం/ప్రకాశం) యొక్క శాశ్వత లాభాన్ని సిద్ధం చేయుము. మాకు జన్మలోనే విజయాన్ని తెచ్చే కుమారుడు, తనయుడు కలుగుగాక. హే అగ్నీ, అదే నీ సుమతి మా పట్ల కలుగుగాక.
Agni is addressed as the powerful bearer of Soma’s delight and the fashioned carrier-flame who yokes the rite to bring the gods near and establish peace.
The hymn expands Agni’s identities—priest, warrior, cosmic child—linking ritual fire with cosmic origins (Waters) and with the release of light/wealth (the “cows”).
Agni’s heroic revelation as the mighty, manly power—“embryo of the Waters”—who lifts up the shining herds and makes hidden abundance manifest.
The seer prays for enduring gains: perpetual winning of the Cow (ray/wealth), harmony, and a victorious son—ending in a request for Agni’s favorable mind toward the worshippers.
devām̐ acchā
apāṃ garbhaḥ
sā te sumatir bhūtv asme
It praises Agni as the power that makes sacrifice work: he carries offerings, brings the gods close, and turns ritual action into peace, prosperity, and protection.
It points to Agni’s hidden, cosmic origin—fire existing in subtle form within waters and creation—showing that the ritual flame reflects a universal principle.
Harmony (śam), lasting wealth and radiance symbolized by the “cow,” and a strong, victorious child—ending with a request for Agni’s favorable guidance (sumati).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.