Sukta 1

Mantra 1

सोमस्य मा तवसं वक्ष्यग्ने वह्निं चकर्थ विदथे यजध्यै । देवाँ अच्छा दीद्यद्युञ्जे अद्रिं शमाये अग्ने तन्वं जुषस्व ॥

હે અગ્નિ, સોમનું બળવાન આનંદ (તવસં) મારા માટે વહન કર; તું યજ્ઞના વિદથમાં યજવા માટે વહ્નિ—વાહક જ્વાળા—રચી છે. દેવોને નજીક લાવવા માટે, તેજસ્વી બની તું અદ્રિ—સોમપેષણ પથ્થર—ને જોડે છે. શમાયે—શાંતિ અને સમરસતા માટે—હે અગ્નિ, અમારી તન્વં—દેહધારી અસ્તિત્વ—ને સ્વીકારી આનંદપૂર્વક ગ્રહણ કર.

Mantra 2

प्राञ्चं यज्ञं चकृम वर्धतां गीः समिद्भिरग्निं नमसा दुवस्यन् । दिवः शशासुर्विदथा कवीनां गृत्साय चित्तवसे गातुमीषुः ॥

અમે યજ્ઞને પ્રાઞ્ચ—આગળ વધતો—કર્યો છે; પ્રેરિત ગીરઃ—સ્તુતિવાણી—વધે. સમિધો સાથે અગ્નિની નમસ્કારપૂર્વક સેવા કરીએ છીએ. કવિઓના વિદથ—યજ્ઞસત્ર—દિવઃ—દિવ્ય લોક/આકાશ—થી સ્થાપિત થયા; અને ગૃત્સમદ (ગૃત્સમદ) જેવા ચિત્તવસ—બળવાન મનવાળા—માટે પણ તેમણે ગાતુમ્—ગમનનો માર્ગ—શોધ્યો, જેથી બળ આગળ વધે.

Mantra 3

मयो दधे मेधिरः पूतदक्षो दिवः सुबन्धुर्जनुषा पृथिव्याः । अविन्दन्नु दर्शतमप्स्वन्तर्देवासो अग्निमपसि स्वसॄणाम् ॥

તેણે અમામાં આનંદ સ્થાપ્યો છે—મેધાવી, શુદ્ધ વિવેકવાળો; પૃથ્વીમાંથી જન્મેને દ્યૌનો સચ્ચો બંધુ. દેવોએ અપ્સુ (જળોમાં) અંતરહિત, દર્શનીય અગ્નિને શોધી કાઢ્યો—સ્વસૃઓ (બહેનો)ના કર્મમાં, જળપ્રવાહોની ઊંડાઈમાંથી પ્રગટ થયેલી ગુપ્ત જ્વાળા.

Mantra 4

अवर्धयन्त्सुभगं सप्त यह्वीः श्वेतं जज्ञानमरुषं महित्वा । शिशुं न जातमभ्यारुरश्वा देवासो अग्निं जनिमन्वपुष्यन् ॥

સાત યહ્વી (મહાન) ધારોોએ શુભભાગ્યવાનને વધાર્યો—જન્મે શ્વેત, મહિમામાં અરુણ. નવજાત શિશુ તરફ દોડતા અશ્વોની જેમ દેવો અગ્નિ તરફ ધાવ્યા; તેના જનિમને પોષ્યો, અને તેની કાંતિમય આકૃતિને વિકસાવી.

Mantra 5

शुक्रेभिरङ्गै रज आततन्वान्क्रतुं पुनानः कविभिः पवित्रैः । शोचिर्वसानः पर्यायुरपां श्रियो मिमीते बृहतीरनूनाः ॥

શુક્લ અંગોથી તે રજ (વિસ્તારો)માં તાણીને વ્યાપે છે; કવિઓને પવિત્ર પવિત્રો (છાણણાં) સમાન કરી ક્રતુ (સંકલ્પ-શક્તિ)ને શુદ્ધ કરે છે. શોચિ (જ્વાલા) ધારણ કરીને તે અપાં (જળો)ના આયુને પરિઘેરી લે છે; તેમની શ્રિયો (શોભા-સંપત્તિ)ને માપે છે—વિશાળ, અખંડિત પરિપૂર્તિઓ.

Mantra 6

वव्राजा सीमनदतीरदब्धा दिवो यह्वीरवसाना अनग्नाः । सना अत्र युवतयः सयोनीरेकं गर्भं दधिरे सप्त वाणीः ॥

તેજસ્વી બની તેઓ આગળ વધ્યા—ગુંજતા, અદબ્ધ (અજેય), દ્યૌના મહાબળવાન પ્રવાહો, અગ્નિ વિના આવરિત. અહીં પ્રાચીન કાળથી યુવતીઓ, એક જ યોનિમાં સહવાસી, એક જ ગર્ભને ધારણ કરતી રહી: સાત વાણીઓએ એક જ ગુપ્ત જન્મ—ઋતનું એક જ અગ્નિ-બીજ—ધર્યું.

Mantra 7

स्तीर्णा अस्य संहतो विश्वरूपा घृतस्य योनौ स्रवथे मधूनाम् । अस्थुरत्र धेनवः पिन्वमाना मही दस्मस्य मातरा समीची ॥

તેના માટે સર્વરૂપ શક્તિઓ સંહત થઈ પાથરાઈ છે; ઘૃતના યોનિમાં મધુર રસો વહે છે. અહીં ધેનુરૂપ પોષક ધારાઓ, વૃદ્ધિથી ફૂલતી, સ્થિર ઊભી છે—દસ્મ (અદ્ભુત કાર્યકર્તા)ની બે મહાન માતાઓ, એકસૂર થઈ આગળ વધે છે.

Mantra 8

बभ्राणः सूनो सहसो व्यद्यौद्दधानः शुक्रा रभसा वपूंषि । श्चोतन्ति धारा मधुनो घृतस्य वृषा यत्र वावृधे काव्येन ॥

હે સહસના સૂનુ, તે દિપ્ત થઈ વિશાળ રીતે ઝળહળે છે, ઉજ્જ્વળ અને રભસ વપુઓ ધારણ કરીને. મધુ અને ઘૃતની ધારાઓ ટપકે છે, જ્યાં કાવ્ય (ઋષિપ્રેરિત કલા)થી વૃષભ વધે છે.

Mantra 9

पितुश्चिदूधर्जनुषा विवेद व्यस्य धारा असृजद्वि धेनाः । गुहा चरन्तं सखिभिः शिवेभिर्दिवो यह्वीभिर्न गुहा बभूव ॥

પિતાનું પણ ઊધર તે જન્મથી જ જાણે છે; તેણે પોતાની ધારા વહાવી, પોષક શક્તિઓને મુક્ત કરી. ગુહામાં વિચરતો, શુભ સખાઓ સાથે, દ્યૌની મહાશક્તિઓ સાથે—તે હવે ગુપ્ત રહ્યો નહિ.

Mantra 10

पितुश्च गर्भं जनितुश्च बभ्रे पूर्वीरेको अधयत्पीप्यानाः । वृष्णे सपत्नी शुचये सबन्धू उभे अस्मै मनुष्ये नि पाहि ॥

પિતાનો અને જનકનો ગર્ભ તેણે ધાર્યો; એકલો જ તેણે અનેક શક્તિઓને પીવડાવી, તેઓને પરિપૂર્ણ કરી. વૃષભ માટે, શુચિ માટે—સ્પર્ધી છતાં સગા એવી બે બહેનો, આ મનુષ્ય માટે યોગ્ય સ્થાપનામાં, બંને તેની રક્ષા કરો.

Mantra 11

उरौ महाँ अनिबाधे ववर्धापो अग्निं यशसः सं हि पूर्वीः । ऋतस्य योनावशयद्दमूना जामीनामग्निरपसि स्वसॄणाम् ॥

વિસ્તૃત, મહાન, અપ્રતિરોધ્ય ક્ષેત્રમાં તે વધ્યો છે; પ્રાચીન આપોએ પોતાનું યશ અગ્નિમાં એકત્ર કર્યું છે. ઋતના યોનિમાં તે શયન કરે છે—ગૃહનિવાસી; સ્વસૃ-શક્તિઓના કર્મમાં અગ્નિ.

Mantra 12

अक्रो न बभ्रिः समिथे महीनां दिदृक्षेयः सूनवे भाऋजीकः । उदुस्रिया जनिता यो जजानापां गर्भो नृतमो यह्वो अग्निः ॥

મહાનાં સમિધે (મહાસંગ્રામમાં) અક્રો સમ ઝડપી અશ્વ સમ, બભ્રિ (તામ્રવર્ણ) એવો—ભાઋજીક તેજસ્વી સૂનુ દર્શનીય છે. તેણે ઉજ્જ્વલ ગાયો/કિરણમય ધેનુઓને ઊંચે ઉઠાવ્યાં; જે તેમનો જનિતા છે—અપાં ગર્ભ (જળનો ગર્ભ) સમ—અગ્નિ, નૃતમ (અતિ પુરુષાર્થવાન), યહ્વ (મહાબળવાન, ગતિમાન) છે.

Mantra 13

अपां गर्भं दर्शतमोषधीनां वना जजान सुभगा विरूपम् । देवासश्चिन्मनसा सं हि जग्मुः पनिष्ठं जातं तवसं दुवस्यन् ॥

અપાં ગર્ભ—દર્શનીય; ઔષધિઓનો વિકાસ—વનોએ (દિવ્ય વનો/આકાશીય વનો) સુભગ, વિરૂપ (બહુરূপ)ને જન્મ આપ્યો. દેવો પણ મનથી એકત્ર થયા, અદ્ભુત રીતે જન્મેલા, તવસ (બળવાન) એવા પરમ-પનિષ્ઠને દૂવસ્યન્ (સેવા/સ્તુતિ) કરવા.

Mantra 14

बृहन्त इद्भानवो भाऋजीकमग्निं सचन्त विद्युतो न शुक्राः । गुहेव वृद्धं सदसि स्वे अन्तरपार ऊर्वे अमृतं दुहानाः ॥

બૃહંત ભાનવો ભાઋજીક એવા અગ્નિ સાથે જોડાય છે—શુક્ર વિદ્યુતો સમ. સ્વસદસિ અંતર ગુહેવા વૃદ્ધ સમ, તેઓ અપાર ઊર્વે (અસીમ વિસ્તારમાં) અમૃતને દોહે છે (દૂધે છે).

Mantra 15

ईळे च त्वा यजमानो हविर्भिरीळे सखित्वं सुमतिं निकामः । देवैरवो मिमीहि सं जरित्रे रक्षा च नो दम्येभिरनीकैः ॥

હે અગ્નિ, યજમાન હું હવિષ્યો વડે તારી સ્તુતિ કરું છું; હે સખા, તારી સખ્યતા અને સુમતિ—સુવિચારયુક્ત કૃપા—હું ઇચ્છું છું. દેવો સાથે મળીને જરિત્ર (સ્તુતિકાર) માટે તારો સહારો માપી-વહેંચી દે; અને તારા ગૃહજાત, અનીક-રૂપ શક્તિમય તેજો વડે અમારું રક્ષણ કર.

Mantra 16

उपक्षेतारस्तव सुप्रणीतेऽग्ने विश्वानि धन्या दधानाः । सुरेतसा श्रवसा तुञ्जमाना अभि ष्याम पृतनायूँरदेवान् ॥

હે અગ્નિ, તારી સુપ્રણીતિ—સુશાસિત માર્ગદર્શન—હેઠળ અમે તારા નજીક નિવાસી બનીએ, સર્વ ધન્યતાઓ ધારણ કરતાં. સુરેતસા—ઉત્તમ વીર્ય/બળના બીજ—અને શ્રવસ્ (યશ) વડે આગળ ધસી, દેવવિહિન યુદ્ધલોલુપ શત્રુઓને અમે અભિભવીએ.

Mantra 17

आ देवानामभवः केतुरग्ने मन्द्रो विश्वानि काव्यानि विद्वान् । प्रति मर्ताँ अवासयो दमूना अनु देवान्रथिरो यासि साधन् ॥

હે અગ્નિ, તું દેવોનો કેતુ—સંકેત-જ્વાળા અને પ્રકાશમાન નિશાની—બન્યો છે; મન્દ્ર, આનંદમય બળમાં, સર્વ કાવ્ય—પ્રેરિત વાણી અને ગુહ્ય જ્ઞાન—જાણનાર. હે દમૂના (ગૃહવાસી), તું મર્ત્યોને દેવધામ તરફ મુખ કરાવે છે; અને સાધન કરતો, નિશ્ચિત રથિર (સારથિ) બની, દેવોને અનુસરી તું ગતિ કરે છે.

Mantra 18

नि दुरोणे अमृतो मर्त्यानां राजा ससाद विदथानि साधन् । घृतप्रतीक उर्विया व्यद्यौदग्निर्विश्वानि काव्यानि विद्वान् ॥

ગૃહમાં તે બેસી ગયો છે—મર્ત્યોમાં વસતો અમૃત, રાજા, સભાઓનાં વિધાતાઓને સિદ્ધ કરતો. ઘૃતસમાન તેજમય મુખવાળો તે વિશાળ રીતે પ્રકાશિત થયો; અગ્નિ—બધી કાવ્યપ્રેરણાઓનો જાણકાર.

Mantra 19

आ नो गहि सख्येभिः शिवेभिर्महान्महीभिरूतिभिः सरण्यन् । अस्मे रयिं बहुलं संतरुत्रं सुवाचं भागं यशसं कृधी नः ॥

અમારી પાસે આવો—શિવ, કલ્યાણકારી સખ્યતાઓ સાથે; હે મહાન, મહત્તર અને વિશાળ સહાયોથી, જે સુરક્ષિત રીતે પાર ઉતારે. અમારા માટે બહુળ રયિ—સમૃદ્ધિનો ઢગલો—રચો, સર્વ પારાવારોમાં વિજયી; સુવાચ—સુવાણી—વાળો ભાગ, યશસ્વી તેજથી દીપ્ત, અમને આપો.

Mantra 20

एता ते अग्ने जनिमा सनानि प्र पूर्व्याय नूतनानि वोचम् । महान्ति वृष्णे सवना कृतेमा जन्मञ्जन्मन्निहितो जातवेदाः ॥

હે અગ્નિ, આ તારા જન્મો—પ્રાચીન—આ છે; અને આદિ પુરુષ માટેનાં નવા જન્મો પણ હું ઉચ્ચારું છું. વૃષભ માટે કરાયેલા સોમપાનના પીડનો મહાન છે; જન્મે જન્મે જાતવેદા અંદર સ્થાપિત રહે છે—છુપાયેલો, પ્રજ્વલિત થવા માટે.

Mantra 21

जन्मञ्जन्मन्निहितो जातवेदा विश्वामित्रेभिरिध्यते अजस्रः । तस्य वयं सुमतौ यज्ञियस्यापि भद्रे सौमनसे स्याम ॥

જન્મે જન્મે જાતવેદા અંદર છુપાયેલો રહે છે; અને વિશ્વામિત્રો દ્વારા તે અવિરત પ્રજ્વલિત થાય છે. તે યજ્ઞિય, આરાધ્ય જ્વાલાની સુમતિમાં અમે રહીએ; અને શુભ, પ્રકાશમય સૌમનસ્યમાં પણ અમે હોઈએ.

Mantra 22

इमं यज्ञं सहसावन्त्वं नो देवत्रा धेहि सुक्रतो रराणः । प्र यंसि होतर्बृहतीरिषो नोऽग्ने महि द्रविणमा यजस्व ॥

હે સહસાવાન, આ યજ્ઞને અમારા માટે દેવમાર્ગે સ્થાપિત કર; હે સુક્રતુ, આનંદિત રહેનાર. હોતર તરીકે અમને વિશાળ ઇષો—સમૃદ્ધિના પ્રેરણાઓ—પ્રવાહિત કર; હે અગ્નિ, યજ્ઞ કર અને મહાન દ્રવિણ—અસ્તિત્વનું ધન—અમારે માટે નીચે ઉતાર.

Mantra 23

इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥

હે અગ્નિ, બહુવિધ કર્મોથી સમૃદ્ધ ઇળા માટે—આહ્વાન કરનાર માટે—ગૌ (કિરણ)નું શાશ્વત વિજય-લાભ સિદ્ધ કર. અમારે માટે જન્મમાં વિજય લાવનાર પુત્ર, સંતાન થાય; હે અગ્નિ, એ જ તારી સુમતિ અમારાં ઉપર થાય.