Sukta 2

Mantra 1

वैश्वानराय धिषणामृतावृधे घृतं न पूतमग्नये जनामसि । द्विता होतारं मनुषश्च वाघतो धिया रथं न कुलिशः समृण्वति ॥

വൈശ്വാനരനുവേണ്ടി—ഋത (സത്യം)യിൽ വളരുന്ന ധിഷണയെ വർധിപ്പിക്കുന്ന അഗ്നിക്കായി—ശുദ്ധീകരിച്ച ഘൃതംപോലെ പരിശുദ്ധ ഹവ്യം ഞങ്ങൾ ജനിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യ ആരാധകൻ ഹോതാവിനെ വീണ്ടും രൂപപ്പെടുത്തുന്നു; ധിയയാൽ രഥം നിർമ്മിക്കുന്നതുപോലെ, കുലിശം (ഹാമർ)കൊണ്ട് കമാരൻ അതിനെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.

Mantra 2

स रोचयज्जनुषा रोदसी उभे स मात्रोरभवत्पुत्र ईड्यः । हव्यवाळग्निरजरश्चनोहितो दूळभो विशामतिथिर्विभावसुः ॥

അവൻ തന്റെ ജന്മംകൊണ്ടുതന്നെ ഇരുവരു രോദസീ—ആകാശവും ഭൂമിയും—പ്രകാശിപ്പിച്ചു; രണ്ടു മാതാക്കളിൽ നിന്ന് അവൻ സ്തുത്യനായ പുത്രനായി. ഹവ്യവാഹനായ അഗ്നി—അജരൻ, ഞങ്ങളുടെ ഹിതത്തിൽ സ്ഥാപിതൻ—ദുർലഭനെങ്കിലും ജനങ്ങളുടെ അതിഥി, ബഹുപ്രകാശിയായ വിഭാവസുവാണ്.

Mantra 3

क्रत्वा दक्षस्य तरुषो विधर्मणि देवासो अग्निं जनयन्त चित्तिभिः । रुरुचानं भानुना ज्योतिषा महामत्यं न वाजं सनिष्यन्नुप ब्रुवे ॥

ക്രതു, ദക്ഷ എന്നീ ശക്തികളാൽ, വിധർമണി—ഋതത്തിന്റെ ക്രമബദ്ധ നിയമത്തിൽ—ദേവന്മാർ ചിത്തിഭിഃ (പ്രകാശമയ ബോധങ്ങളാൽ) അഗ്നിയെ ജനിപ്പിക്കുന്നു. ഭാനുവും ജ്യോതിസുംകൊണ്ട് ദീപ്തനായ, മഹാൻ—വിശാലതയിലെ വാജംപോലെ—അവനെ ഞാൻ ഉപബ്രുവേ (ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു), വാജം നേടുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച്.

Mantra 4

आ मन्द्रस्य सनिष्यन्तो वरेण्यं वृणीमहे अह्रयं वाजमृग्मियम् । रातिं भृगूणामुशिजं कविक्रतुमग्निं राजन्तं दिव्येन शोचिषा ॥

ആനന്ദലാഭം തേടി ഞങ്ങൾ ഏറ്റവും വരേണ്യനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു—അഗ്നിയെ: അച്യുതൻ, വാക്കാൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ബലസമ്പൂർണ്ണത; ഭൃഗുക്കളുടെ ദാനം, ഉശിജ് (ഉത്സുക ജ്വാല), കവി-ക്രതു (ദർശക-ഇച്ഛ), ദിവ്യ ശോചിഷാൽ ദീപ്തൻ.

Mantra 5

अग्निं सुम्नाय दधिरे पुरो जना वाजश्रवसमिह वृक्तबर्हिषः । यतस्रुचः सुरुचं विश्वदेव्यं रुद्रं यज्ञानां साधदिष्टिमपसाम् ॥

ദിവ്യ സുമ്നത്തിനായി മനുഷ്യർ അഗ്നിയെ മുൻപിൽ സ്ഥാപിച്ചു—ഇവിടെ, വൃക്ത-ബർഹിഷുള്ളവർ. നിയന്ത്രിത സ്രുചുകൾ കൈവശം വച്ച് അവർ സുറുചം (സുന്ദര ദീപ്തിയുള്ള), വിശ്വദേവ്യം (സർവ്വദേവമുഖി), യജ്ഞങ്ങളുടെ രുദ്ര-ശക്തിയെ സ്ഥാപിക്കുന്നു—അവൻ നമ്മുടെ അപസാം (കർമ്മങ്ങളുടെ) ഇഷ്ടി (ആഗ്രഹിത അർപ്പണം) സാധിപ്പിക്കുന്നവൻ.

Mantra 6

पावकशोचे तव हि क्षयं परि होतर्यज्ञेषु वृक्तबर्हिषो नरः । अग्ने दुव इच्छमानास आप्यमुपासते द्रविणं धेहि तेभ्यः ॥

ഹേ പാവകശോചേ (ശുദ്ധീകരക ജ്വാല) അഗ്നേ! ഹേ ഹോതർ! ഒരുക്കിയ ബർഹിഷ് (യജ്ഞാസനം) ഉള്ള നരർ യജ്ഞങ്ങളിൽ നിന്റെ ക്ഷയ (നിവാസം/ധാമം) ചുറ്റും കൂടിച്ചേരുന്നു. സേവനം (ദുവഃ)യും അന്തർഗ്ഗത പൂർണ്ണത (ആപ്യ)യും ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ നിന്റെ സമീപം ഉപാസനയിൽ ഇരിക്കുന്നു; അവർക്കായി ആത്മധനം (ദ്രവിണം) നിക്ഷേപിക്കണമേ.

Mantra 7

आ रोदसी अपृणदा स्वर्महज्जातं यदेनमपसो अधारयन् । सो अध्वराय परि णीयते कविरत्यो न वाजसातये चनोहितः ॥

അവനെ (അഗ്നിയെ) ജനനസമയത്ത് കർമശക്തികൾ (അപസഃ) താങ്ങിനിർത്തിയപ്പോൾ, അവൻ രോദസീ—ആകാശവും ഭൂമിയും—നിറച്ചു; മഹത്തായ സ്വർ (വിശാല പ്രകാശലോകം)യും പൂരിപ്പിച്ചു. പിന്നെ കവി (ദർശകൻ) യജ്ഞത്തിനായി പരി-നീയതേ—യജ്ഞത്തിൽ പരിക്രമിപ്പിച്ച് മുന്നോട്ട് നയിക്കപ്പെടുന്നു—സമൃദ്ധി (വാജസാതി) നേടാൻ വേഗശാലിയായ അശ്വംപോലെ; അവൻ നമ്മുടെ നന്മയ്ക്കായി നമ്മിൽ സ്ഥാപിതനാണ് (ചനോഹിതഃ).

Mantra 8

नमस्यत हव्यदातिं स्वध्वरं दुवस्यत दम्यं जातवेदसम् । रथीॠतस्य बृहतो विचर्षणिरग्निर्देवानामभवत्पुरोहितः ॥

ഹവ്യദാതി (ഹവി നൽകുന്നവൻ)നെ നമസ്കരിക്കുവിൻ; സു-അധ്വര (സുസംവിധിത യജ്ഞ)ത്തിൽ ദമ്യ—അജേയൻ—ജാതവേദസിനെ സേവിക്കുവിൻ. ഋത (സത്യ-ക്രമം) എന്ന മഹത്തായ പഥത്തിന്റെ രഥി, വിശാലദർശിയായ അഗ്നി ദേവന്മാരുടെ പുരോഹിതൻ—മുന്നിൽ സ്ഥാപിതനായ നേതാവ്—ആയിരിക്കുന്നു.

Mantra 9

तिस्रो यह्वस्य समिधः परिज्मनोऽग्नेरपुनन्नुशिजो अमृत्यवः । तासामेकामदधुर्मर्त्ये भुजमु लोकमु द्वे उप जामिमीयतुः ॥

യഹ്വ (മഹാവേഗി) അഗ്നിയുടെ മൂന്ന് സമിധുകളെ ഉത്സാഹമുള്ള അമൃതസ്വഭാവികളായ ഉശിജർ പരിശുദ്ധമാക്കി. അവയിൽ ഒന്നിനെ മർത്ത്യൻ ഭുജിക്കുവാൻ വെച്ചു; രണ്ടെണ്ണം സ്വന്തം ബന്ധു-ലോകത്തേക്കു മേലോട്ടു ചെന്നു.

Mantra 10

विशां कविं विश्पतिं मानुषीरिषः सं सीमकृण्वन्त्स्वधितिं न तेजसे । स उद्वतो निवतो याति वेविषत्स गर्भमेषु भुवनेषु दीधरत् ॥

മാനുഷീ ഇഷകൾ ജനങ്ങളുടെ കവി, വിശ്പതി അഗ്നിയെ ഏകാഗ്രമാക്കി—തേജസ്സിനായി മൂർച്ചപ്പെടുത്തിയ കുല്ഹാടിപോലെ. അവൻ ഉയരത്തുനിന്നും ആഴത്തുനിന്നും ശക്തിയോടെ വിറയച്ചുകൊണ്ട് സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഈ ഭുവനങ്ങളിൽ ദൈവത്വത്തിന്റെ ഗർഭത്തെ അവൻ ധരിക്കുന്നു.

Mantra 11

स जिन्वते जठरेषु प्रजज्ञिवान्वृषा चित्रेषु नानदन्न सिंहः । वैश्वानरः पृथुपाजा अमर्त्यो वसु रत्ना दयमानो वि दाशुषे ॥

അവൻ ജഠരങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു; വൃഷഭനെപ്പോലെ ചിത്രമയമായ തേജസ്സുകളിൽ ഗർജ്ജിക്കുന്നു, സിംഹംപോലെ. വൈശ്വാനരൻ, വിശാലശക്തിയുള്ള അമർത്ത്യൻ—വസുവും രത്നവും വിതരണം ചെയ്യുന്നവൻ—ദാതാവിന്നു നൽകുന്നു.

Mantra 12

वैश्वानरः प्रत्नथा नाकमारुहद्दिवस्पृष्ठं भन्दमानः सुमन्मभिः । स पूर्ववज्जनयञ्जन्तवे धनं समानमज्मं पर्येति जागृविः ॥

വൈശ്വാനരൻ പ്രാചീനവിധിപോലെ ദീപ്തമായ ശിഖരത്തിലേക്ക് आरोഹിച്ചു; സുമനസ്സുകളോടെ (ശുഭചിന്തകളോടെ) പുഞ്ചിരിച്ചു. അവൻ ജാഗരൂകനായി, മുൻപുപോലെ ജീവിക്ക് ധനം ജനിപ്പിക്കുകയും അതേ പഥത്തിൽ ചുറ്റിനടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Mantra 13

ऋतावानं यज्ञियं विप्रमुक्थ्यमा यं दधे मातरिश्वा दिवि क्षयम् । तं चित्रयामं हरिकेशमीमहे सुदीतिमग्निं सुविताय नव्यसे ॥

ഞങ്ങൾ ആ അഗ്നിയെ അന്വേഷിച്ച് ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു—ഋതവാൻ (ഋതത്തിന്റെ ധാരകൻ), യജ്ഞയോഗ്യൻ, വിപ്രൻ, ഉക്ഥ്യൻ—മാതരിശ്വൻ ദിവിയിൽ വാസസ്ഥാനമായി സ്ഥാപിച്ചവനെ. ചിത്രയാമൻ (ബഹുമാർഗഗാമി), ഹരികേശൻ (സുവർണകേശൻ), സുദീതൻ (സുപ്രകാശിതൻ) ആയ ആ അഗ്നിയെ, നവ്യവും വിശാലവുമായ സുവിത (സുപ്രഗതി)ക്കായി ഞങ്ങൾ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.

Mantra 14

शुचिं न यामन्निषिरं स्वर्दृशं केतुं दिवो रोचनस्थामुषर्बुधम् । अग्निं मूर्धानं दिवो अप्रतिष्कुतं तमीमहे नमसा वाजिनं बृहत् ॥

നമസ്കാരത്തോടെ ഞങ്ങൾ ആ അഗ്നിയെ തേടുന്നു—ഗതിയുടെ പഥംപോലെ ശുചി, തേജസ്സിൽ തീക്ഷ്ണധാര, സ്വർദൃശ് (സ്വർ-പ്രകാശത്തിന്റെ ദർശകൻ); ദിവത്തിന്റെ കേതു, രോചനസ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതമായ ദീപ്തധ്വജം, ഉഷർബുധ് (ഉഷസ്സിനോടൊപ്പം ജാഗരൂകൻ). ദിവത്തിന്റെ മൂർധാവായ, അപ്രതിഷ്കുത (അപ്രതിരോധ്യ) ജ്വാലയായ, മഹാൻ വാജിൻ (ബലവാൻ/വിജയി) ആയ ആ അഗ്നിയെ ഞങ്ങൾ വന്ദിക്കുന്നു.

Mantra 15

मन्द्रं होतारं शुचिमद्वयाविनं दमूनसमुक्थ्यं विश्वचर्षणिम् । रथं न चित्रं वपुषाय दर्शतं मनुर्हितं सदमिद्राय ईमहे ॥

ഞങ്ങൾ മന്ദ്ര (ആനന്ദമയ) അഗ്നിയെ—ശുദ്ധ ഹോതാവിനെ, അദ്വയാവിൻ (അവിഭാജ്യമായി സഞ്ചരിക്കുന്നവനെ), ഗൃഹാധിപനെ, സ്തുതിക്ക് യോഗ്യനെ, ജനങ്ങളിൽ സർവ്വവ്യാപകമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവനെ—ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. ആത്മരൂപത്തിന് മനോഹരമായ, പ്രകാശമുള്ള അത്ഭുതരഥംപോലെ ദർശനീയനായ അവൻ; മനുഷ്യൻ സ്ഥാപിച്ച, സദാ ഇന്ദ്രന്റെ ആസനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനായി—അവനെ ഞങ്ങൾ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.