Adhyaya 72

Verse 1

अकाल (प्रतिज्ञापर्व) द्विसप्ततितमो< ध्याय: अभिमन्युकी मृत्युके कारण अर्जुनका विषाद और क्रोध (धृतराष्ट्र वाच अथ संशप्तकै: सार्ध युध्यमाने धनंजये । अभिमनयौ हते चापि बाले बलवतां वरे ।।

ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹೇಳಿದನು—“ಸಂಜಯ! ಧನಂಜಯ ಅರ್ಜುನನು ಸಂಶಪ್ತಕರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಬಲವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಬಾಲಕ ಅಭಿಮನ್ಯು ಹತನಾದನು; ಮಹರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವ್ಯಾಸನು (ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಿ) ಹೊರಟುಹೋದನು. ಆಗ ಶೋಕದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಕುಗ್ಗಿದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ಏನು ಮಾಡಿದರು? ವಾನರಧ್ವಜ ಅರ್ಜುನನು ಸಂಶಪ್ತಕರಿಂದ ಹೇಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದನು? ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಅವನ ಪುತ್ರನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಶಾಂತಗೊಂಡನು ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಯಾರು ತಿಳಿಸಿದರು? ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನನಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳು.” ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—“ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ! ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಹಾರದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ಭೀಕರ ದಿನ ಮುಗಿದಿತು; ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಮಿಸಿದನು; ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲ ಬಂದಿತು. ಎಲ್ಲ ಸೇನೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗಾಗಿ ಶಿಬಿರದ ಕಡೆಗೆ ಹೋದಾಗ, ಕಪಿಧ್ವಜ ಅರ್ಜುನನು ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸಂಶಪ್ತಕಗಣಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ತನ್ನ ವಿಜಯರಥದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿ ಶಿಬಿರದ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು. ಹೋಗುತ್ತಲೇ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಕಂಠ ಗದ್ಗದವಾಗಿ, ಭಗವಾನ್ ಗೋವಿಂದನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು—”

Verse 2

व्यपयातेषु वासाय सर्वेषु भरतर्षभ । हत्वा संशप्तकव्रातान्‌ दिव्यैरस्त्रै: कपिध्वज:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಪ್ರಾಣಿಸಂಹಾರದಿಂದ ಭಯಂಕರವಾದ ಆ ದಿನವು ಕಳೆದ ಬಳಿಕ, ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತಂಗತವಾಗಿ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲವು ಬಂದಾಗ, ಸಮಸ್ತ ಸೇನೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗಾಗಿ ಶಿಬಿರದತ್ತ ಹೊರಟಿತು; ಆಗ ಕಪಿಧ್ವಜನಾದ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಅರ್ಜುನನು ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸಂಶಪ್ತಕರ ಗುಂಪನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ತನ್ನ ವಿಜಯರಥದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿ ಶಿಬಿರದತ್ತ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದನು।

Verse 3

प्रायात्‌ स शिबिरं जिष्णुर्जैत्रमास्थाय तं रथम्‌ । गच्छन्नेव च गोविन्द साश्रुकण्ठो5भ्यभाषत

ಅಜೇಯ ವಿಜಯಿಯಾದ ಜಿಷ್ಣು ಅರ್ಜುನನು ಆ ಜಯರಥವನ್ನು ಏರಿ ಶಿಬಿರದತ್ತ ಹೊರಟನು. ಹೋಗುತ್ತಲೇ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಕಂಠ ಗದ್ಗದಿತನಾಗಿ ಗೋವಿಂದನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 4

कि नु मे हृदयं त्रसस्‍्तं वाक्‌ च सज्जति केशव । स्पन्दन्ति चाप्यनिष्टानि गात्र॑ं सीदति चाप्युत

ಕೇಶವನೇ! ನನ್ನ ಹೃದಯ ಏಕೆ ನಡುಗುತ್ತಿದೆ, ವಾಣಿ ಏಕೆ ತಡಬಡಿಸುತ್ತಿದೆ? ಅಂಗಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನಿಷ್ಟಸೂಚಕ ಸ್ಪಂದನೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತಿವೆ; ದೇಹವೂ ಶಿಥಿಲವಾಗುತ್ತಿದೆ.

Verse 5

अनिष्ट चैव मे श्लिष्टं हृदयान्नापसर्पति । भुवि ये दिक्षु चात्युग्रा उत्पातास्त्रासयन्ति माम्‌

ನನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅನಿಷ್ಟದ ಭಾವನೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ; ಅದು ಸರಿಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೂ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣುವ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರ ಅಪಶಕುನಗಳು ನನಗೆ ಭೀತಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿವೆ.

Verse 6

बहुप्रकारा दृश्यन्ते सर्व एवाघशंसिन: । अपि स्वस्ति भवेद्‌ राज्ञ: सामात्यस्य गुरोर्मम

ಹಲವು ವಿಧದ ಅಪಶಕುನಗಳು ಕಾಣುತ್ತಿವೆ—ಎಲ್ಲವೂ ಭಾರೀ ಅನಿಷ್ಟವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿವೆ. ನನ್ನ ಪೂಜ್ಯ ಅಗ್ರಜರಾದ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಡನೆ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ?

Verse 7

वायुदेव उवाच व्यक्त शिवं तव भ्रातु: सामात्यस्य भविष्यति । मा शुच: किज्चिदेवान्यत्‌ तत्रानिष्टं भविष्यति

ವಾಯುದೇವನು ಹೇಳಿದರು—ಮಂತ್ರಿಗಳೊಡನೆ ನಿನ್ನ ಸಹೋದರನಿಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶುಭವೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಶೋಕಿಸಬೇಡ; ಈ ಅಪಶಕುನದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಅನಿಷ್ಟವಾಗದು.

Verse 8

संजय उवाच ततः संध्यामुपास्यैव वीरो वीरावसादने । कथयन्तौ रणे वृत्तं प्रयाता रथमास्थितौ

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ನಂತರ ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು ವೀರಸಂಹಾರಕ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ರಥಾರೂಢರಾಗಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಡೆದದ್ದನ್ನು ಮಾತಾಡುತ್ತಾ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.

Verse 9

ततः स्वशिबिरं प्राप्तौ हतानन्दं हतत्विषम्‌ । वासुदेवोर<्'्जुनश्वैव कृत्वा कर्म सुदुष्करम्‌

ನಂತರ ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದ ವಾಸುದೇವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೂ ಅರ್ಜುನನೂ ತಮ್ಮ ಶಿಬಿರದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಆ ಶಿಬಿರವು ಆನಂದವಿಲ್ಲದೆ, ಕాంతಿಹೀನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 10

ध्वस्ताकारं समालक्ष्य शिबिरं परवीरहा । बीभत्सुरब्रवीत्‌ कृष्णमस्वस्थहृदयस्तत:

ತಮ್ಮ ಶಿಬಿರವು ಧ್ವಂಸವಾದಂತೆ ಕಂಡಾಗ, ಪರವೀರಹಂತನಾದ ಅರ್ಜುನನ ಹೃದಯ ಅಸ್ವಸ್ಥವಾಯಿತು. ಆಗ ಆತನು ಚಿಂತಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.

Verse 11

नदन्ति नाद्य तूर्याणि मड़ल्यानि जनार्दन | मिश्रा दुन्दुभिनिर्घोषै: शड्खाश्चाडम्बरै: सह

ಜನಾರ್ದನನೇ! ಇಂದು ಈ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳವಾದ್ಯಗಳು ನಾದಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ದುಂದುಭಿಗಳ ಘೋಷದೊಂದಿಗೆ, ತೂರ್ಯನಾದಗಳೊಡನೆ ಮಿಶ್ರವಾಗಿ ಆಢಂಬರದಿಂದ ಕೇಳಿಬರುವ ಶಂಖಧ್ವನಿಯೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 12

वीणा नैवाद्य वाद्यन्ते शम्पातालस्वनै: सह । मड़ल्यानि च गीतानि न गायन्ति पठन्ति च

ಈಗ ವೀಣೆಗಳು ನಾದಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; ಶಂಪಾ-ತಾಳಗಳ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ವಾದ್ಯಗಳೂ ಒಂದಾಗಿ ಮೊಳಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ರೂಢಿಯಾದ ಮಂಗಳಗೀತೆಗಳೂ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ, ಪಠಣವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ.

Verse 13

योधाश्चापि हि मां दृष्टवा निवर्तन्ते हधोमुखा:,“मेरे सैनिक मुझे देखकर नीचे मुख किये लौट जाते हैं। पहलेकी भाँति अभिवादन करके मुझसे युद्धका समाचार नहीं बता रहे हैं। माधव! क्या आज मेरे भाई सकुशल होंगे?”

ಯೋಧರೂ ನನ್ನನ್ನು ಕಂಡ ಕೂಡಲೇ ತಲೆತಗ್ಗಿಸಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದಿನಂತೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಯುದ್ಧವಾರ್ತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಓ ಮಾಧವ! ಇಂದು ನನ್ನ ಸಹೋದರರು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿರುವರೇ?

Verse 14

कर्माणि च यथापूर्व कृत्वा नाभिवदन्ति माम्‌ । अपि स्वस्ति भवेदद्य भ्रातृभ्यो मम माधव

ಹಿಂದಿನಂತೆ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರೂ ಅವರು ನನಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಓ ಮಾಧವ! ಇಂದು ನನ್ನ ಸಹೋದರರಿಗೆ ಕ್ಷೇಮವಾಗುವದೇ?

Verse 15

न हि शुद्ध्यति मे भावो दृष्टवा स्वजनमाकुलम्‌ । अपि पाज्चालराजस्य विराटस्य च मानद

ನನ್ನ ಸ್ವಜನರು ಅಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡರೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಓ ಮಾನದಾ! ಪಾಂಚಾಲರಾಜನನ್ನೂ ವಿರಾಟನನ್ನೂ ಕಂಡರೂ (ನನಗೆ) ನೆಮ್ಮದಿ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 16

न च मामद्य सौभद्र: प्रह्ष्टो ग्रातृभि: सह । रणादायान्तुमुचितं प्रत्युद्याति हसन्निव

ಇಂದು ಸೌಭದ್ರ (ಅಭಿಮನ್ಯು) ಕೂಡ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಹರ್ಷದಿಂದ, ನಗುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಯುದ್ಧದಿಂದ ಮರಳಿ ಬಂದು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಎದುರುಗೊಳ್ಳಲು ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತಿಲ್ಲ.

Verse 17

संजय उवाच एवं संकथयन्तौ तौ प्रविष्टोी शिबिरं स्‍्वकम्‌ । ददृशाते भृशास्वस्थान्‌ पाण्डवान्‌ नष्टचेतस:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಹೀಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಮಾತಾಡುತ್ತಾ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಪಾಂಡವರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿಯೂ ಚಿತ್ತಭ್ರಷ್ಟರಾಗಿಯೂ ಧೈರ್ಯಕುಸಿದವರಾಗಿಯೂ ಕಂಡರು.

Verse 18

दृष्टवा क्षातृश्व पुत्रांक्ष विमना वानरध्वज: । अपश्यंश्वैव सौभद्रमिदं वचनमत्रवीत्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಪುತ್ರರನ್ನು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು, ಅಲ್ಲದೆ ಸुभದ್ರಾಪುತ್ರ ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಕಾಣದೆ, ವಾನರಧ್ವಜನಾದ ಅರ್ಜುನನು ಗಾಢವಾಗಿ ವಿಷಾದಗೊಂಡು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 19

मुखवर्णोडप्रसन्नो व: सर्वेषामेव लक्ष्यते । न चाभिमन्युं पश्यामि न च मां प्रतिनन्दथ

ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಮುಖವರ್ಣವೂ ಭಾವವೂ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿಲ್ಲವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅಭಿಮನ್ಯುವೂ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ; ನೀವು ಕೂಡ ನನ್ನನ್ನು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ.

Verse 20

मया श्रुतश्न द्रोणेन चक्रव्यूहो विनिर्मित: । न च वस्तस्य भेत्तास्ति विना सौभद्रमर्भकम्‌

ಆಚಾರ್ಯ ದ್ರೋಣನು ಚಕ್ರವ್ಯೂಹವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸुभದ್ರಾಪುತ್ರನಾದ ಆ ಬಾಲಕ ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮತ್ತಾರೂ ಆ ವ್ಯೂಹವನ್ನು ಭೇದಿಸಲಾರರು.

Verse 21

न चोपदिष्टस्तस्यासीन्मयानीकाद्‌ विनिर्गम: । कच्चिन्न बालो युष्माभि: परानीकं प्रवेशित:

ಆದರೆ ನನ್ನ ಸೇನಾವ್ಯೂಹದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ನೀವು ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು ಶತ್ರುಪಕ್ಷದ ವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲವೋ?

Verse 22

भित्त्वानीकं महेष्वास: परेषां बहुशो युधि | कच्चिन्न निहत: संख्ये सौभद्र: परवीरहा

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಯುದ್ಧಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳ ವ್ಯೂಹವನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಭೇದಿಸಿ, ಪರವೀರಹಂತಕನಾದ ಮಹಾಧನುರ್ಧರ ಸुभದ್ರಾಪುತ್ರ ಅಭಿಮನ್ಯು ಕೊನೆಗೆ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹತನಾದನೇ?

Verse 23

लोहिताक्ष॑ महाबाहुं जात॑ सिंहमिवाद्रिषु । उपेन्द्रसदृशं ब्रूत कथमायोधने हत:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಿಂಹದಂತೆ ಕೆಂಪುಕಣ್ಣಿನ, ಮಹಾಬಾಹುವಾದ, ಉಪೇಂದ್ರನಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಅಭಿಮನ್ಯು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಹತನಾದನು? ಹೇಳಿರಿ.

Verse 24

सुकुमारं महेष्वासं वासवस्यात्मजात्मजम्‌ | सदा मम प्रियं ब्रूत कथमायोधने हतः,“इन्द्रके पौत्र तथा मुझे सदा प्रिय लगनेवाले सुकुमार शरीर महाधनुर्धर अभिमन्युके विषयमें बताइये। वह युद्धमें कैसे मारा गया?

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಇಂದ್ರನ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ, ಸೂಕುಮಾರ ದೇಹದ ಮಹಾಧನುರ್ಧರ, ಸದಾ ನನಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದ ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳಿರಿ. ಅವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಹತನಾದನು?

Verse 25

सुभद्राया: प्रियं पुत्र द्रौपद्या: केशवस्य च । अम्बायाश्ष प्रियं नित्यं कोडवधीत्‌ कालमोहित:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸुभದ್ರೆಯ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರ, ದ್ರೌಪದಿಗೂ ಕೇಶವನಿಗೂ ಪ್ರಿಯನಾದ, ಕುಂತೀಮಾತೆಗೆ ಸದಾ ಪ್ರಿಯನಾದ ಆ ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಕಾಲಮೋಹದಿಂದ ಯಾರು ಕೊಂದರು?

Verse 26

सदृशो वृष्णिवीरस्य केशवस्य महात्मन: । विक्रमश्रुतमाहात्म्यै: कथमायोधने हत:,*वृष्णिकुलके वीर महात्मा केशवके समान पराक्रमी, शास्त्रज्ष और महत्त्वशाली अभिमन्यु युद्धमें किस प्रकार मारा गया है?

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ವೃಷ್ಣಿವೀರ ಮಹಾತ್ಮ ಕೇಶವನಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ, ವಿಕ್ರಮ-ಕೀರ್ತಿ-ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಅಭಿಮನ್ಯು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಹತನಾದನು?

Verse 27

वार्ष्णेयीदयितं शूरं मया सततलालितम्‌ । यदि पुत्र न पश्यामि यास्यामि यमसादनम्‌,“सुभद्राके प्राणप्यारे शूरवीर पुत्रको, जिसको मैंने सदा लाड़-प्यार किया है, यदि नहीं देखूँगा तो मैं भी यमलोक चला जाऊँगा

ವಾರ್ಷ್ಣೇಯಿ (ಸುಭದ್ರಾ)ಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ ಆ ಶೂರ ಪುತ್ರನನ್ನು ನಾನು ಸದಾ ಸ्नेಹದಿಂದ ಲಾಲಿಸಿದೆನು; ಅವನನ್ನು ನೋಡದೆ ಹೋದರೆ, ಓ ಮಗನೇ, ನಾನೂ ಯಮಸದನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು.

Verse 28

मृदुकुज्चितकेशान्तं बालं बालमृगेक्षणम्‌ | मत्तद्विरदविक्रान्ते शालपोतमिवोद्गतम्‌

ಕೇಶಾಂತಗಳು ಮೃದುವಾಗಿ ಕುಂಚಿತವಾಗಿದ್ದವನು, ಇನ್ನೂ ಬಾಲಕ, ಮೃಗಶಾವಕದಂತೆ ಚಂಚಲ ನೇತ್ರಗಳವನು; ಮತ್ತ ಗಜದಂತೆ ವಿಕ್ರಮದಿಂದ ನಡೆಯುವವನು, ಹೊಸ ಶಾಲಮರದ ಚಿಗುರಿನಂತೆ ಮೇಲೇಳಿದವನು—ಆ ಪುತ್ರನನ್ನು ನಾನು ನೋಡದೆ ಹೋದರೆ ನಾನೂ ಯಮಸದನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು.

Verse 29

स्मिताभिभाषिणं शान्तं गुरुवाक्यकरं सदा | बाल्ये5प्यतुलकर्माणं प्रियवाक्यममत्सरम्‌

ಅವನು ಮಂದಸ್ಮಿತದಿಂದ ಮಾತಾಡುವವನು, ಸ್ವಭಾವತಃ ಶಾಂತ, ಸದಾ ಗುರುಗಳ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅವನ ಕರ್ಮಗಳು ಅತುಲ; ಅವನ ಮಾತುಗಳು ಪ್ರಿಯ, ಅವನು ಮತ್ಸರರಹಿತನು.

Verse 30

महोत्साहं महाबाहुं दीर्घधाजीवलोचनम्‌ । भक्तानुकम्पिनं दान्तं न च नीचानुसारिणम्‌

ಅವನು ಮಹೋತ್ಸಾಹಿ, ಮಹಾಬಾಹು, ದೀರ್ಘಧ್ವಜಧಾರಿ, ಜೀವಂತ ಕಣ್ಣಿನ ಕಾಂತಿಯವನು. ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಅನುಕಂಪಿಯು, ದಾಂತನಾಗಿದ್ದು, ನೀಚರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಅನುಸರಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 31

कृतज्ञं ज्ञानसम्पन्नं कृतास्त्रमनिवर्तिनम्‌ | युद्धाभिनन्दिनं नित्यं द्विषतां भयवर्धनम्‌

ಅವನು ಕೃತಜ್ಞ, ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನ, ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದವನು, ಎಂದಿಗೂ ಹಿಂತಿರುಗದವನು. ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಿತ್ಯ ಅಭಿನಂದಿಸುವವನು; ಶತ್ರುಗಳ ಭಯವನ್ನು ಸದಾ ಹೆಚ್ಚಿಸುವವನು.

Verse 32

स्वेषां प्रियहिते युक्त पितृणां जयगृद्धिनम्‌ । न च पूर्व प्रह्तारिं संग्रामे नष्टसम्भ्रमम्‌

ಅವನು ತನ್ನವರ ಪ್ರಿಯಹಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ, ಹಿರಿಯರಿಗಾಗಿ ಜಯವನ್ನು ಬಯಸಿದವನು; ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನು ಕೇವಲ ಮೊದಲ ಹೊಡೆತಗಾರನಲ್ಲ—ಸಂಭ್ರಮ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದೆ, ಅಚಲವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದನು।

Verse 33

रथेषु गण्यमानेषु गणितं त॑ं महारथम्‌

ರಥಯೋಧರ ಗಣನೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ನಡೆಯುವಾಗ, ಅವನು ಮಹಾರಥನೆಂದು ಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು—ಮುಖ್ಯ ರಥವೀರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿ।

Verse 34

मयाध्यर्धगुणं संख्ये तरुणं बाहुशालिनम्‌ । प्रद्युम्नस्य प्रियं नित्यं केशवस्य ममैव च

ಸಮರದಲ್ಲಿ ಆ ಯೌವನವಂತ, ಬಾಹುಬಲಸಂಪನ್ನ ವೀರನು ಇದ್ದನು—ನಾನು ನನ್ನಿಗಿಂತಲೂ ಒಂದೂವರೆ ಪಟ್ಟು ಮೌಲ್ಯವಂತನೆಂದು ಎಣಿಸಿದವನು—ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನಿಗೆ ಸದಾ ಪ್ರಿಯ, ಕೇಶವನಿಗೂ ಮತ್ತು ನನಗೂ ಪ್ರಿಯನು।

Verse 35

यदि पुत्र न पश्यामि यास्यामि यमसादनम्‌ । '“रथियोंकी गणना होते समय जो महारथी गिना गया था, जिसे युद्धमें मेरी अपेक्षा ड्यौढ़ा समझा जाता था तथा अपनी भुजाओंसे सुशोभित होनेवाला जो तरुण वीर प्रद्यम्नको, श्रीकृष्णको और मुझे भी सदैव प्रिय था, उस पुत्रको यदि मैं नहीं देखूँगा तो यमराजके लोकमें चला जाऊँगा ।।

ನಾನು ನನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕಾಣದಿದ್ದರೆ, ಯಮನ ಸದನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು. (ಅವನ ಮೂಗು ಸುಂದರವಾಗಿ, ಲಲಾಟ ಮನೋಹರವಾಗಿ, ಕಣ್ಣು-ಭ್ರೂಗಳು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ, ದಂತಪಂಕ್ತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಇತ್ತು.)

Verse 36

तन्त्रीस्वनसुखं रम्यं पुंस्कोकिलसमध्वनिम्‌

ಅದು ಮನೋಹರವಾಗಿದ್ದು ಕಿವಿಗೆ ಸುಖಕರ—ವೀಣೆಯ ತಂತಿಯ ಮಧುರಸ್ವರದಂತೆ, ಗಂಡು ಕೋಗಿಲೆಯ ಕೂಗಿನಂತೆ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವುದು।

Verse 37

रूप॑ चाप्रतिमं तस्य त्रिदशैश्षापि दुर्लभम्‌

ಅವನ ರೂಪ ಅಪ್ರತಿಮ—ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅಂಥ ರೂಪ ದುರ್ಲಭ.

Verse 38

अपश्यतो हि वीरस्य का शान्तिहदयस्य मे । “उसके रूपकी कहीं तुलना नहीं थी। देवताओंके लिये भी वैसा रूप दुर्लभ है। यदि वीर अभिमन्युके उस रूपको नहीं देख पाता हूँ तो मेरे हृदयको क्या शान्ति मिलेगी? ।।

ಆ ವೀರನನ್ನು ನಾನು ಕಾಣದೆ ಹೋದರೆ, ನನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಯಾವ ಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುವುದು?

Verse 39

सुकुमार: सदा वीरो महाहशयनोचित:

ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೂಕುಮಾರನಾದರೂ, ಅವನು ಸದಾ ವೀರ—ಮಹಾರಥಿಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ.

Verse 40

शयानं समुपासन्ति यं पुरा परमस्त्रिय:

ಹಿಂದೆ, ಅವನು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದರೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದವನು—

Verse 41

यः पुरा बोध्यते सुप्त: सूतमागधवन्दिभि:

ಹಿಂದೆ, ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವನನ್ನು ಸೂತರು, ಮಾಘಧರು ಮತ್ತು ವಂದಿಗಳು ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 42

बोधयन्त्यद्य त॑ नूनं श्वापदा विकृतैः स्वनै: । “जिसे पहले सो जानेपर सूत, मागध और बन्दीजन जगाया करते थे, उसी अभिमन्युको आज निश्चय ही हिंसक जन्तु अपने भयंकर शब्दोंद्वारा जगाते होंगे ।।

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಇಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಕ್ರೂರ ವನ್ಯಮೃಗಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಕೃತ, ಕಠೋರ ಧ್ವನಿಗಳಿಂದ ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತಿವೆ; ಅವನು ಹಿಂದೆ ನಿದ್ರಿಸಿದಾಗ ಸೂತರು, ಮಾಘಧರು, ಬಂದೀಜನರು ಸ್ತುತಿಗೀತಗಳಿಂದ ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 43

हा पुत्रकावितृप्तस्य सतत पुत्रदर्शने

ಅಯ್ಯೋ ಮಗನೇ! ಮಗನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ತೃಪ್ತನಾಗದವನು ಸದಾ ಮಗನನ್ನೇ ನೋಡಲು ಮನಸ್ಸು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 44

सा च संयमनी नूनं सदा सुकृतिनां गति:

ಮತ್ತು ಆ ಸಂಯಮನೀ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸದಾ ಸತ್ಕರ್ಮಿಗಳ ಗತಿ.

Verse 45

स्वभाभि भासिता रम्या त्वयात्यर्थ विराजते । “निश्चय ही वह संयमनी पुरी सदा पुण्यवानोंका आश्रय है; जो आज अपनी प्रभासे प्रकाशित और मनोहारिणी होती हुई भी तुम्हारे द्वारा अत्यन्त उद्भधासित हो उठी होगी ।।

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ರಮ್ಯ ನಗರಿ ತನ್ನದೇ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ದೀಪ್ತವಾಗಿದ್ದರೂ, ನಿನ್ನಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಅತ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಂಯಮನೀ ಪುರಿ ಸದಾ ಪುಣ್ಯವಂತರ ಆಶ್ರಯ; ಸ್ವಭಾವತಃ ದೀಪ್ತವೂ ಮನೋಹರವೂ ಆದರೂ, ಇಂದು ನಿನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಯಿಂದ ಅದು ಅಪೂರ್ವ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಜ್ವಲಿಸಲಿದೆ.

Verse 46

एवं विलप्य बहुधा भिन्नपोतो वणिग्‌ यथा

ಹೀಗೆ ಅವನು ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸಿದನು—ಒಡೆದ ಹಡಗಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಂತೆ.

Verse 47

कच्चित्स कदन कृत्वा परेषां कुरुनन्दन

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಕುರುನಂದನ! ಅವನು ಶತ್ರುಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮಹಾ ಸಂಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದನೇ?

Verse 48

स नून॑ बहुभियत्तिर्युध्यमानो नरर्षभै:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಅವನು ಈಗ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ವೃಷಭಸಮಾನ ಅನೇಕ ವೀರರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

Verse 49

पीड्यमान: शरैस्ती&णै: कर्णद्रोणकृपादिभि:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕರ್ಣ, ದ್ರೋಣ, ಕೃಪ ಮೊದಲಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಧರು ಬಿಟ್ಟ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 50

नानालिज्ैः सुधौताग्रैर्मम पुत्रो5ल्पचेतन: । इह मे स्यात्‌ परित्राणं पितेति स पुनः पुन:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ವಿವಿಧ ವಿಧದ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಳಪುಗೊಳಿಸಿದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಅಗ್ರಭಾಗಗಳಿರುವ ಆಯುಧಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನನ್ನ ಅಲ್ಪಚೇತನನಾದ ಪುತ್ರನು ಮರುಮರು—‘ತಂದೆಯೇ! ಇಲ್ಲಿ ನನಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ದೊರಕಲಿ!’ ಎಂದು ವಿಲಪಿಸಿದನು.

Verse 51

इत्येवं विलपन्‌ मन्ये नृशंसैर्भुवि पातित: । “जब कर्ण

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ರೀತಿ ಮರುಮರು ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, ಆ ನೃಶಂಸರು ಅವನನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳಿಸಿದರು. ಕರ್ಣ, ದ್ರೋಣ, ಕೃಪ ಮೊದಲಾದವರು ಹೊಳೆಯುವ ಅಗ್ರಭಾಗಗಳಿರುವ ನಾನಾವಿಧ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪೀಡಿಸಿ, ಅವನ ಚೇತನ ಮಂಕಾಗತೊಡಗಿದಾಗ, ಅಭಿಮನ್ಯು ಮರುಮರು ವಿಲಪಿಸಿ—‘ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತಂದೆ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣರಕ್ಷೆ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ, ಆ ಕ್ರೂರ ಶತ್ರುಗಳು ಅವನನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಪತನಗೊಳಿಸಿದರು.

Verse 52

वज्सारमयं नूनं हृदयं सुदृढे मम

ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನ್ನ ಹೃದಯವು ವಜ್ರಸಾರಮಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ದೃಢವಾಗಿದೆ; ಯುದ್ಧದ ಈ ಭೀಕರ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದಲೇ.

Verse 53

कथं बाले महेष्वासा नृशंसा मर्मभेदिन:

ಓ ಬಾಲಕಾ! ಆ ಮಹಾಧನುರ್ಧರರು—ನಿರ್ದಯರು, ಮರ್ಮಭೇದಿಗಳು—ಒಬ್ಬ ಪುಟ್ಟ ಮಗುವಿನ ಮೇಲೆ ಹೀಗೆ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಬಲ್ಲರು?

Verse 54

स्वस्रीये वासुदेवस्य मम पुत्रेडक्षिपन्‌ शरान्‌ उन क्रूरकर्मा महान्‌ धनुर्धरोंने श्रीकृष्णके भानजे और मेरे बालक पुत्रपर मर्मभेदी बाणोंका प्रहार कैसे किया? ।।

ಆ ಕ್ರೂರಕರ್ಮಿಗಳಾದ ಮಹಾಧನುರ್ಧರರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಭಾನೇಜನಾದ ನನ್ನ ಬಾಲಕ ಪುತ್ರನ ಮೇಲೆ ಮರ್ಮಭೇದಿ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಎಸೆದರು? ಅವನು ಸದಾ ಅಡೀನಾತ್ಮನಾಗದೆ ನನ್ನ ಎದುರಿಗೆ ಬಂದು ಗೌರವದಿಂದ ವಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದನು…

Verse 55

नूनं स पातितः शेते धरण्यां रुधिरोक्षित:

ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅವನು ಪಾತಿತನಾಗಿ ಈಗ ರಕ್ತಸಿಕ್ತನಾಗಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾನೆ; ರಣಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇದು ಧ್ರುವ—ಶೌರ್ಯವೂ ದೈವವೂ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಪತನಗೊಂಡ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 56

सुभद्रामनुशोचामि या पुत्रमपलायिनम्‌

ನಾನು ಸುಭದ್ರೆಯಿಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸುತ್ತೇನೆ—ಅವಳ ಪುತ್ರನು ಯುದ್ಧದಿಂದ ಓಡಿಹೋಗಲಿಲ್ಲ.

Verse 57

सुभद्रा वक्ष्यते कि मामभिमन्युमपश्यती

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— “ಸುಭದ್ರೆ ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಕಾಣದೆ ಹೋದರೆ, ಅವಳು ನನಗೆ ಏನು ಹೇಳುವಳು?”

Verse 58

वज्सारमयं नूनं हृदयं यन्न यास्यति

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— “ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೃದಯವು ವಜ್ರಸಾರಮಯ; ಇಂತಹ ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸುವ ದುಃಖದಲ್ಲೂ ಅದು ಒಡೆಯದು, ತ್ಯಜಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ.”

Verse 59

दृप्तानां धार्तराष्ट्राणां सिंहनादो मया श्रुतः

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— “ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಗರ್ವಿತ ಪುತ್ರರ ಸಿಂಹನಾದವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದೆ.”

Verse 60

अशवनुवन्तो बीभत्सुं बाल॑ हत्वा महारथा:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— “ಬಾಲಕನಾದ ಬೀಭತ್ಸುವನ್ನು ಕೊಂದು, ಆ ಮಹಾರಥರು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತ ಕೂಗಿದರು.”

Verse 61

कि मोदध्वमधर्मज्ञा: पाण्डवं दृश्यतां बलम्‌ | 'युयुत्सु कह रहा था, धर्मको न जाननेवाले महारथी कौरवो! अर्जुनपर जब तुम्हारा वश न चला, तब तुम एक बालककी हत्या करके क्‍यों आनन्द मना रहे हो? कल पाण्डवोंका बल देखना ।।

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— “ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯದವರೇ, ನೀವು ಏಕೆ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತೀರಿ? ಪಾಂಡವರ ಬಲವನ್ನು ನೋಡಿ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೇಶವ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ—ಈ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಅಪ್ರಿಯವಾಗುವಂತೆ ನೀವು ಏನು ಮಾಡಬಲ್ಲಿರಿ?”

Verse 62

आगमिष्यति व: क्षिप्रं फलं पापस्य कर्मण:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಿಮ್ಮ ಈ ಪಾಪಕರ್ಮದ ಫಲವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಬಂದು ಬೀಳುವುದು.

Verse 63

इति तान्‌ परिभाषन वै वैश्यापुत्रो महामति:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆ ಅವರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ವೈಶ್ಯಪುತ್ರನಾದ ಮಹಾಮತಿ (ಯುಯುತ್ಸು) ಮತ್ತೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 64

अपायाच्छस्त्रमुत्सूज्य कोपदुःखसमन्वित: । *राजा धृतराष्ट्रकी वैश्यजातीय पत्नीका परम बुद्धिमान्‌ पुत्र युयुत्सु कोप और दुःखसे युक्त हो कौरवोंसे उपर्युक्त बातें कहकर शस्त्र त्यागककर चला आया है' ।।

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ವೈಶ್ಯಜಾತಿಯ ಪತ್ನಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಪರಮಬುದ್ಧಿವಂತ ಪುತ್ರ ಯುಯುತ್ಸು ಕ್ರೋಧದುಃಖಗಳಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ ಕೌರವರಿಗೆ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಶಸ್ತ್ರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು ಹೊರಟುಬಂದನು. ಓ ಕೃಷ್ಣಾ! ಯುದ್ಧಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ನನಗೆ ಇದನ್ನು ಏಕೆ ತಿಳಿಸಲಿಲ್ಲ?

Verse 65

अधाक्षं तानहं क्रूरांस्तदा सर्वान्‌ महारथान्‌ | “श्रीकृष्ण! आपने रणक्षेत्रमें ही यह बात मुझसे क्यों नहीं बता दी? मैं उसी समय उन समस्त क़ूर महारथियोंको जलाकर भस्म कर डालता” || ६४ $ || संजय उवाच पुत्रशोकार्दितं पार्थ ध्यायन्तं साश्रुलोचनम्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜನೇ! ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಅವನನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದ ಪಾರ್ಥನನ್ನು ನೋಡಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿದನು. ಪುತ್ರವಿಯೋಗದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಗಾಢ ಮನೋವ್ಯಥೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ತೀವ್ರ ಶೋಕದಿಂದ ದಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಭಗವಂತನು ಸ್ನೇಹಭಾವದಿಂದ ಹೇಳಿದನು—“ಮಿತ್ರ, ಹೀಗೆ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಬೇಡ।”

Verse 66

निगृहा वासुदेवस्तं पुत्राधिभिरभिप्लुतम्‌ । मैवमित्यब्रवीत्‌ कृष्णस्तीव्रशोकसमन्वितम्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಮುಳುಗಿದ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಶೋಕದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ವಾಸುದೇವ ಕೃಷ್ಣನು ತಡೆದು ಹೇಳಿದನು—“ಹೀಗೆ ಬೇಡ; ಈ ರೀತಿ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಬೇಡ।”

Verse 67

सर्वेषामेष वै पन्था: शूराणामनिवर्तिनाम्‌ । क्षत्रियाणां विशेषेण येषां युद्धेन जीविका

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದ ಎಲ್ಲ ಶೂರರಿಗೂ ಇದೇ ಮಾರ್ಗ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುದ್ಧವೇ ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿರುವ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಸಾಗುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ.

Verse 68

एषा वै युध्यमानानां शूराणामनिवर्तिनाम्‌ । विहिता सर्वशास्त्रज्जैगतिर्मतिमतां वर

ಬುದ್ಧಿವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೀರನೇ! ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತು ಎಂದಿಗೂ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದ ಶೂರರಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಇದೇ ಗತಿಯೆಂದು ವಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.

Verse 69

ध्र॒ुवं हि युद्धे मरणं शूराणामनिवर्तिनाम्‌ । गत: पुण्यकृतां लोकानभिमन्युर्न संशय:

ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದ ಶೂರರಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮರಣ ನಿಶ್ಚಿತ. ಅಭಿಮನ್ಯು ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಿಗಳ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದ್ದಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 70

एतच्च सर्ववीराणां काड्क्षितं भरतर्षभ | संग्रामेडभिमुखो मृत्यु प्राप्तुयादिति मानद

ಮಾನದಾತನೇ, ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಸಮರದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವಿನ ಎದುರು ನಿಂತೇ ಮರಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು—ಇದೇ ಎಲ್ಲ ವೀರರ ಆಕಾಂಕ್ಷೆ.

Verse 71

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत अभिमन्युवधपर्वमें षोडशराजकीयोपाख्यानविषयक इकह त्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ದ್ರೋಣಪರ್ವದ ಅಂತರಗತ ಅಭಿಮನ್ಯುವಧಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಷೋಡಶರಾಜಕೀಯೋಪಾಖ್ಯಾನ ವಿಷಯಕ ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ರಾಜಕುಮಾರ ವೀರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಅಭಿಮನ್ಯು ವೀರರು ಆಕಾಂಕ್ಷಿಸುವ ಮರಣವನ್ನು—ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವಿನ ಎದುರು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ—ಪ್ರಾಪ್ತನಾದನು.

Verse 72

मा शुचः पुरुषव्याप्र पूर्वरेष सनातन: । धर्मकृद्धि: कृतो धर्म: क्षत्रियाणां रणे क्षय:,'पुरुषसिंह! शोक न करो। प्राचीन धर्मशास्त्रकारोंने संग्राममें वध होना क्षत्रियोंका सनातनधर्म नियत किया है इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि प्रतिज्ञापर्वणि अर्जुनकोपे द्विसप्ततितमो<ध्याय: ।।

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ, ಶೋಕಿಸಬೇಡ. ಇದು ಪುರಾತನವಾದ, ಸನಾತನವಾದ ವಿಧಿ; ಧರ್ಮಕರ್ತರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಧರ್ಮವೇ ಇದು— ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮರಣವೇ ನಿಯತ ಕರ್ತವ್ಯ.

Verse 73

इमे ते भ्रातर: सर्वे दीना भरतसत्तम । त्वयि शोकसमादविष्टे नृपाश्व सुह्दस्तव,“भरतश्रेष्ठ! तुम्हारे शोकाकुल हो जानेसे ये तुम्हारे सभी भाई, नरेशगण तथा सुहृद्‌ दीन हो रहे हैं

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ನೀನು ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಾಗ ನಿನ್ನ ಈ ಎಲ್ಲ ಸಹೋದರರು, ರಾಜರು ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಸುಹೃದರು ಎಲ್ಲರೂ ದೀನರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 74

एतांश्व वचसा साम्ना समाश्वासय मानद । विदितं वेदितव्यं ते न शोक॑ कर्तुमहसि

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ಮಾನದ, ಶಾಂತವೂ ಸಮಾಧಾನಕರವೂ ಆದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಇವರನ್ನೆಲ್ಲ ಧೈರ್ಯಪಡಿಸು. ತಿಳಿಯಬೇಕಾದದ್ದು ನಿನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶೋಕಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.

Verse 75

एवमाश्वासित: पार्थ: कृष्णेनादभुतकर्मणा । ततोअब्रवीत्‌ तदा भ्रातृन्‌ सर्वान्‌ पार्थ: सगद्गदान्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಅದ್ಭುತಕರ್ಮನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೀಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿದಾಗ, ಪಾರ್ಥ ಅರ್ಜುನನು ಆಗ ಗದ್ಗದಿತ ಕಂಠದಿಂದ ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಸಹೋದರರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 76

स दीर्घबाहु: पृथ्वंसो दीर्घधजीवलोचन: । अभिमन्युर्यथावृत्त: श्रोतुमिच्छाम्यहं तथा

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ವಿಶಾಲ ಭುಜಸಂಧಿಗಳೂ ದೀರ್ಘಬಾಹುಗಳೂ ಕಮಲಸದೃಶ ವಿಶಾಲ ನೇತ್ರಗಳೂಳ್ಳ ಅಭಿಮನ್ಯು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಹೋರಾಡಿದನು— ನಡೆದದ್ದನ್ನು ನಡೆದಂತೆಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 77

सनागस्यन्दनहयान द्रक्ष्यध्वं निहतान्‌ मया । संग्रामे सानुबन्धांस्तान्‌ मम पुत्रस्य वैरिण:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಾಳೆ ನೀವು ನೋಡುವಿರಿ; ನನ್ನ ಪುತ್ರನ ಶತ್ರುಗಳು ತಮ್ಮ ಆನೆಗಳು, ರಥಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಬಂಧು-ಅನುಚರರೊಡನೆ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಹತರಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುವರು।

Verse 78

कथं च व: कृतास्त्राणां सर्वेषां शस्त्रपाणिनाम्‌ । सौभद्रो निधनं गच्छेद्‌ वज्जिणापि समागत:

ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದಿರಿ; ಹಾಗಿದ್ದಾಗ ಸೌಭದ್ರನಾದ ಅಭಿಮನ್ಯು—ವಜ್ರಧಾರಿ ಇಂದ್ರನೊಡನೆಯೂ ಸಮಾಗಮಿಸಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರೂ—ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆಯೇ ಹೇಗೆ ಮರಣಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಲ್ಲನು?

Verse 79

यद्येवमहमज्ञास्यमशक्तान्‌ रक्षणे मम । पुत्रस्य पाण्डुपञ्चालान्‌ मया गुप्तो भवेत्‌ तत:,“यदि मैं ऐसा जानता कि पाण्डव और पांचाल मेरे पुत्रकी रक्षा करनेमें असमर्थ हैं तो मैं स्वयं उसकी रक्षा करता

ಪಾಂಡವರು ಮತ್ತು ಪಾಂಚಾಲರು ನನ್ನ ಪುತ್ರನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅಶಕ್ತರು ಎಂದು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ, ಆ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ನಾನು ಸ್ವತಃ ಅವನನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ.

Verse 80

कथं च वो रथस्थानां शरवर्षाणि मुज्चताम्‌ । नीतो>भिमन्युर्निधनं कदर्थीकृत्य व: परैः,“आपलोग रथपर बैठे हुए बाणोंकी वर्षा कर रहे थे तो भी शत्रुओंने आपकी अवहेलना करके कैसे अभिमन्युको मार डाला?

ನೀವು ರಥಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಬಾಣವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಶತ್ರುಗಳು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಮರಣಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು?

Verse 81

अहो व: पौरुषं नास्ति न च वो<5स्ति पराक्रम: । यत्राभिमन्यु: समरे पश्यतां वो निपातित:

ಅಹೋ! ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪುರುಷಾರ್ಥವೂ ಇಲ್ಲ, ಪರಾಕ್ರಮವೂ ಇಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಕೆಡವಿಬಿಟ್ಟರು.

Verse 82

आत्मानमेव गर्हैयं यदहं वै सुदुर्बलान्‌ । युष्मानाज्ञाय निर्यातों भीरूनकृतनिश्चयान्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—“ನಾನೇ ನನ್ನನ್ನು ನಾನೇ ದೂಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವೆನು; ಏಕೆಂದರೆ ನೀವು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲರು, ಭೀತರು, ದೃಢನಿಶ್ಚಯವಿಲ್ಲದವರು ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಭರವಸೆಗೆ ಬಿಟ್ಟು ನಾನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೊರಟೆನು.”

Verse 83

आहोस्विद्‌ भूषणार्थाय वर्म शस्त्रायुधानि व: । वाचस्तु वक्तुं संसत्सु मम पुत्रमरक्षताम्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—“ನಿಮ್ಮ ಕವಚಗಳು ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೇನಾ? ಏಕೆಂದರೆ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಮಾತುಗಳು—ನಿಮ್ಮ ವಾಗ್ವೈಭವ—ನನ್ನ ಮಗನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿಲ್ಲ।”

Verse 84

“अथवा आपलोगोंके ये कवच और अस्त्र-शस्त्र क्या शरीरका आभूषण बनानेके लिये हैं? मेरे पुत्रकी रक्षा न करके वीरोंकी सभामें केवल बातें बनानेके लिये हैं?” ।।

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—“ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಈ ಕವಚಗಳು ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ದೇಹದ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿಯೇನಾ? ನನ್ನ ಮಗನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸದೆ ವೀರರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮಾತಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿಯೇನಾ?” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಬೀಭತ್ಸು ಅರ್ಜುನನು ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಖಡ್ಗವನ್ನೂ ಹಿಡಿದು ನಿಂತನು; ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಕಣ್ಣು ಎತ್ತಿ ನೋಡಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

Verse 85

तमन्तकमिव क्रुद्ध॑ निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः । पुत्रशोकाभिसंतप्तमश्रुपूर्णमुखं तदा

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಂತಕನಂತೆ ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ, ಮರುಮರು ದೀರ್ಘ ನಿಶ್ವಾಸಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ತಪ್ತನಾದ ಅರ್ಜುನನ ಮುಖ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು.

Verse 86

न भाषितुं शक्नुवन्ति द्रष्ट॑ वा सुहृदो &र्जुनम्‌ । अन्यत्र वासुदेवाद्वा ज्येष्ठाद्वा पाण्डुनन्दनात्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸುದೇವನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನಾಗಲಿ, ಪಾಂಡುನಂದನರಲ್ಲಿನ ಜ್ಯೇಷ್ಠನಾದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನಾಗಲಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಅರ್ಜುನನ ಹಿತೈಷಿಗಳು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ; ಅವನ ಕಡೆ ನೋಡುವ ಧೈರ್ಯವೂ ಅವರಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.

Verse 87

सर्वास्ववस्थासु हितावर्जुनस्य मनोनुगौ । बहुमानात्‌ प्रियत्वाच्च तावेनं वक्तुमर्हत:

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಯುಧಿಷ್ಠಿರರು ಎಲ್ಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅರ್ಜುನನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವರು; ಅವನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಯುವವರು. ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಆಳವಾದ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿ ಸಲಹೆ ನೀಡುವ ಹಕ್ಕು ನಿಜವಾಗಿ ಆ ಇಬ್ಬರಿಗೇ ಇತ್ತು.

Verse 88

ततस्तं पुत्रशोकेन भूशं पीडितमानसम्‌ | राजीवलोचनं क्रुद्धं राजा वचनमत्रवीत्‌,तदनन्तर मन-ही-मन पुत्रशोकसे अत्यन्त पीड़ित हुए क्रोधभरे कमलनयन अर्जुनसे राजा युधिष्ठिरने इस प्रकार कहा--

ನಂತರ ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪೀಡಿತಮನಸ್ಸಿನ, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಕಮಲನಯನ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು.

Verse 123

स्तुतियुक्तानि रम्याणि ममानीकेषु बन्दिन: । “ढाक और करतारकी ध्वनिके साथ आज वीणा भी नहीं बज रही है। मेरी सेनाओंमें वन्दीजन न तो मंगलगीत गा रहे हैं और न स्तुतियुक्त मनोहर श्लोकोंका ही पाठ करते हैं

ನನ್ನ ಸೇನಾವ್ಯೂಹಗಳಲ್ಲಿ ವಂದಿಜನರು ಈಗ ಸ್ತುತಿಯುಕ್ತವಾದ ಮನೋಹರ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮಂಗಳಗೀತೆಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ವಿಜಯೋತ್ಸವದ ಧ್ವನಿಯೂ ಇಲ್ಲ—ಎಲ್ಲವೂ যেন ಮೌನವಾಗಿದೆ.

Verse 326

यदि पुत्र न पश्यामि यास्यामि यमसादनम्‌ । “जिसके केशप्रान्त कोमल और घुँघराले थे

ನಾನು ನನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕಾಣದೆ ಹೋದರೆ, ನಾನೂ ಯಮಸದನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು.

Verse 353

अपश्यतस्तद्वदनं का शान्तिहदयस्य मे । “जिसकी नासिका, ललाटपटप्रान्त, नेत्र, भौंह तथा ओषछ्ठ--ये सभी परम सुन्दर थे, अभिमन्युके उस मुखको न देखनेपर मेरे हृदयमें क्या शान्ति होगी?

ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಆ ಮುಖವನ್ನು ಕಾಣದೆ ನನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿ ಹೇಗೆ ದೊರೆಯುವುದು?

Verse 366

अशृण्वतः स्वनं तस्य का शान्ति्दयस्य मे । “अभिमन्युका स्वर वीणाकी ध्वनिके समान सुखद, मनोहर तथा कोयलकी काकलीके तुल्य मधुर था। उसे न सुननेपर मेरे हृदयको क्या शान्ति मिलेगी?

ಅವನ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನಾನು ಕೇಳದೆ ಇದ್ದರೆ ನನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಯಾವ ಶಾಂತಿ? ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಸ್ವರವು ವೀಣಾನಾದದಂತೆ ಸುಖದ, ಮನೋಹರ; ಕೋಗಿಲೆಯ ಕೂಗಿನಂತೆ ಮಧುರ. ಅದನ್ನು ಕೇಳದೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಹೇಗೆ ಶಾಂತವಾಗುವುದು?

Verse 383

नाद्याहं यदि पश्यामि का शान्तिहदयस्य मे । “प्रणाम करनेमें कुशल और पितृवर्गकी आज्ञाका पालन करनेमें तत्पर अभिमन्युको यदि आज मैं नहीं देखता हूँ तो मेरे हृदयको कया शान्ति मिलेगी?

ಇಂದು ನಾನು ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ನೋಡದೆ ಇದ್ದರೆ ನನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಯಾವ ಶಾಂತಿ? ನಮಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ, ಪಿತೃವರ್ಗದ ಆಜ್ಞೆ ಪಾಲಿಸಲು ತತ್ಪರನಾದ, ಹಿರಿಯರ ವಚನಕ್ಕೆ ವಿಧೇಯನಾದ ಆ ವೀರನನ್ನು ನೋಡದೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಹೇಗೆ ಶಾಂತವಾಗುವುದು?

Verse 393

भूमावनाथवच्छेते नूनं नाथवतां वर: । “जो सदा बहुमूल्य शय्यापर सोनेके योग्य और सुकुमार था, वह सनाथशिरोमणि वीर अभिमन्यु आज निश्चय ही अनाथकी भाँति पृथ्वीपर सो रहा है

ಯಾವನು ಸದಾ ಅಮೂಲ್ಯ ಶಯ್ಯದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಲು ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದ ಸೂಕುಮಾರ, ರಕ್ಷಿತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವೀರ ಅಭಿಮನ್ಯು—ಇಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅನಾಥನಂತೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾನೆ.

Verse 403

तमद्य विप्रविद्धाड़मुपासन्त्यशिवा: शिवा: । “आजसे पहले सोते समय परम सुन्दरी स्त्रियाँ जिसकी उपासना करती थीं

ಹಿಂದೆ ಅವನು ಶಯನಿಸುವಾಗ ಪರಮಸುಂದರಿಯರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಇಂದು ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಛಿದ್ರಗೊಂಡ ಅವನ ದೇಹದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಪಶಕುನದ ಕೂಗು ಕೂಗುವ ನರಿಯರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸೇರಿ ಕುಳಿತಿರುತ್ತವೆ.

Verse 426

नूनमद्य रजोध्वस्तं रणरेणु: करिष्यति । “उसका वह सुन्दर मुख सदा छत्रकी छायामें रहने योग्य था; परंतु आज युद्धभूमिमें उड़ती हुई धूल उसे आच्छादित कर देगी

ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇಂದು ರಣಧೂಳಿ ಅವನನ್ನು ಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅವನ ಆ ಸುಂದರ ಮುಖವು ಸದಾ ರಾಜಛತ್ರದ ನೆರಳಲ್ಲಿ ಇರಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ ಇಂದು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯ ಎದ್ದೇಳುವ ಧೂಳಿ ಅದನ್ನು ಆವರಿಸಲಿದೆ.

Verse 436

भाग्यहीनस्य कालेन यथा मे नीयसे बलात्‌ । हा पुत्र! मैं बड़ा भाग्यहीन हूँ। निरन्तर तुम्हें देखते रहनेपर भी मुझे तृप्ति नहीं होती थी, तो भी काल आज बलपूर्वक तुम्हें मुझसे छीनकर लिये जा रहा है

ಅಯ್ಯೋ ಪುತ್ರನೇ! ನಾನು ಮಹಾಭಾಗ್ಯಹೀನನು. ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ನನ್ನ ಹೃದಯ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಇಂದು ಕಾಲನು ಬಲದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

Verse 453

शतक्रतुर्धनेशश्व प्राप्तमर्चन्त्यभीरुकम्‌ । “अवश्य ही आज वैवस्वत यम, वरुण, इन्द्र और कुबेर वहाँ तुम-जैसे निर्भय वीरको अपने प्रिय अतिथिके रूपमें पाकर तुम्हारा बड़ा आदर-सत्कार करते होंगे”

ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇಂದು ವೈವಸ್ವತ ಯಮ, ವರುಣ, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಕುಬೇರ—ನಿನ್ನಂತಹ ನಿರ್ಭಯ ವೀರನನ್ನು ತಮ್ಮ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಪಡೆದು—ಮಹಾ ಗೌರವದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು.

Verse 463

दुःखेन महता<5<विष्टो युधिष्ठिरमपृच्छत । इस प्रकार बारंबार विलाप करके टूटे हुए जहाजवाले व्यापारीकी भाँति महान्‌ दुःखसे व्याप्त हो अर्जुनने युधिष्ठिरसे इस प्रकार पूछा--

ಹೀಗೆ ಮರುಮರು ವಿಲಪಿಸುತ್ತಾ, ಒಡೆದ ಹಡಗಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಂತೆ, ಮಹಾದುಃಖದಿಂದ ಆವರಿತನಾದ ಅರ್ಜುನನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.

Verse 473

स्वर्गतो$भिमुख: संख्ये युध्यमानो नरभै: | “कुरुनन्दन! क्‍या उन श्रेष्ठ वीरोंके साथ युद्ध करता हुआ अभिमन्यु रणभूमिमें शत्रुओंका संहार करके सम्मुख मारा जाकर स्वर्गलोकमें गया है?

ಕುರುನಂದನನೇ! ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೀರರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಾ ಅಭಿಮನ್ಯು ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಎದುರೇ ನಿಂತು ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದನೇ?

Verse 483

असहाय: सहायार्थी मामनुध्यातवान्‌ ध्रुवम्‌ | “अवश्य ही बहुत-से श्रेष्ठ एवं सावधानीके साथ प्रयत्नपूर्वक युद्ध करनेवाले योद्धाओंके साथ अकेले लड़ते हुए अभिमन्युने सहायताकी इच्छासे मेरा बारंबार स्मरण किया होगा

ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ, ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಯುದ್ಧಮಾಡುವ ಅನೇಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಧರ ವಿರುದ್ಧ ಒಬ್ಬನೇ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಭಿಮನ್ಯು ಮರುಮರು ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 513

सुभद्रायां च सम्भूतो न चैवं वक्तुमहति । अथवा वह मेरा पुत्र, श्रीकृष्णका भानजा था, सुभद्राकी कोखसे उत्पन्न हुआ था; इसलिये ऐसी दीनतापूर्ण बात नहीं कह सकता था

ಸುಭದ್ರೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು, ನನ್ನ ಪುತ್ರನು, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಭಾನಜನು—ಅವನು ಇಂತಹ ದೀನತೆಯೂ ಆತ್ಮಹೀನತೆಯೂ ತುಂಬಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುವವನು ಅಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಅಂಥ ನಿರಾಶಾವಚನಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾರನು.

Verse 523

अपश्यतो दीर्घबाहुं रक्ताक्ष॑ यन्न दीर्यते । “निश्चय ही मेरा यह हृदय अत्यन्त सुदृढ़ एवं वज़्सारका बना हुआ है, तभी तो लाल नेत्रोंवाले महाबाहु अभिमन्युको न देखनेपर भी यह फट नहीं जाता है

ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನ್ನ ಹೃದಯವು ಅತ್ಯಂತ ದೃಢವಾಗಿ—ವಜ್ರಸಾರವಂತೆ ಕಠಿಣವಾಗಿ—ಆಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ರಕ್ತಾಕ್ಷನಾದ ದೀರ್ಘಬಾಹು ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಕಾಣದಿದ್ದರೂ ಇದು ಚಿದ್ರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 543

उपायान्तं रिपून्‌ हत्वा सोड्द्य मां कि न पश्यति । “जब मैं शत्रुओंको मारकर शिविरको लौटता था

ನಾನು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಮರಳುವಾಗ, ಪ್ರತಿದಿನ ಹರ್ಷಚಿತ್ತದಿಂದ ಮುಂದೆ ಬಂದು ನನ್ನನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದವನು—ಆ ಅಭಿಮನ್ಯು ಇಂದು ನನನ್ನು ಏಕೆ ನೋಡುತ್ತಿಲ್ಲ?

Verse 553

शोभयन्‌ _मेदिनीं गात्रैरादित्य इव पातित: । “निश्चय ही शत्रुओंने उसे मार गिराया है और वह खूनसे लथपथ होकर धरतीपर पड़ा सो रहा है एवं आकाशसे नीचे गिराये हुए सूर्यकी भाँति वह अपने अंगोंसे इस भूमिकी शोभा बढ़ा रहा है

ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶತ್ರುಗಳು ಅವನನ್ನು ಕೆಡವಿ ಸಂಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ತೋಯ್ದು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ, ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವವನಂತೆ. ಆಕಾಶದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೂರ್ಯನಂತೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಈ ಭೂಮಿಗೆ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

Verse 563

रणे विनिहतं श्रुत्वा शोकार्ता वै विनड्क्ष्यति । “मुझे बारंबार सुभद्राके लिये शोक हो रहा है, जो युद्धसे मुँह न मोड़नेवाले अपने वीर पुत्रको रणभूमिमें मारा गया सुनकर शोकसे आतुर हो प्राण त्याग देगी

ಯುದ್ಧದಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದ ತನ್ನ ವೀರ ಪುತ್ರನು ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹತನಾದನೆಂದು ಕೇಳಿ, ಸುಭದ್ರೆ ಶೋಕಾಕುಲಳಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿಬಿಡುವಳು; ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.

Verse 573

द्रौपदी चैव दुःखातें ते च वक्ष्यामि कि नन्‍्वहम्‌ । अभिमन्युको न देखकर सुभद्रा मुझे क्या कहेगी? द्रौपदी भी मुझसे किस प्रकार वार्तालाप करेगी? इन दोनों दुःखकातर देवियोंको मैं क्या जवाब दूँगा?

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ದ್ರೌಪದಿ ಮತ್ತು ಸುಭದ್ರಾ—ಈ ಇಬ್ಬರು ರಾಣಿಯರು ದುಃಖದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ನಾನು ಅವರಿಗೆ ಏನು ಹೇಳಲಿ? ಅಭಿಮನ್ಯು ಕಾಣದಿದ್ದರೆ ಸುಭದ್ರಾ ನನಗೆ ಏನು ಹೇಳುವಳು? ದ್ರೌಪದಿ ನನ್ನೊಡನೆ ಮಾತಾಡುವುದೇ ಹೇಗೆ? ಶೋಕತಪ್ತರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹನೀಯ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ನಾನು ಯಾವ ಉತ್ತರ ನೀಡಬಲ್ಲೆ?

Verse 583

सहस्रधा वधू दृष्टवा रुदतीं शोककर्शिताम्‌ | “निश्चय ही मेरा हृदय वज़्सारका बना हुआ है, जो शोकसे कातर हुई बहू उत्तराको रोती देखकर सहखसों टुकड़ोंमें विदीर्ण नहीं हो जाता?

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನ್ನ ಹೃದಯ ವಜ್ರದಂತೆ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ; ಶೋಕದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಗೊಂಡು ಅಳುತ್ತಿರುವ ನವವಧು ಉತ್ತರೆಯನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸಾವಿರ ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಚೂರುಚೂರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 613

सिंहवन्नदथ प्रीता: शोककाल उपस्थिते । 'रणक्षेत्रमें श्रीकृष्ण और अर्जुनका अपराध करके तुम्हारे लिये शोकका अवसर उपस्थित है, ऐसे समयमें तुमलोग प्रसन्न होकर सिंहनाद कैसे कर रहे हो?

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಶೋಕಕಾಲ ಬಂದಿದ್ದರೂ ನೀವು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸಿಂಹನಾದ ಮಾಡುತ್ತೀರಿ. ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನರ ವಿರುದ್ಧ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿ ನೀವೇ ನಿಮಗೆ ಶೋಕದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ತಂದಿದ್ದೀರಿ; ಅಂಥ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಉಲ್ಲಾಸದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತೀರಿ?

Verse 623

अधर्मो हि कृतस्तीव्र: कथं स्यादफलश्रिरम्‌ । “तुम्हारे पापकर्मका फल तुम्हें शीघ्र ही प्राप्त होगा। तुमलोगोंने घोर पाप किया है। उसका फल मिलनेमें अधिक विलम्ब कैसे हो सकता है?

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಘೋರ ಅಧರ್ಮ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ; ಅದು ಫಲವಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ? ನಿಮ್ಮ ಪಾಪಕರ್ಮದ ಫಲ ನಿಮಗೆ ಶೀಘ್ರವೇ ದೊರೆಯಲಿದೆ. ನೀವು ಭಯಾನಕ ಪಾಪ ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ; ಅದರ ಫಲ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಳಂಬ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?

Verse 1536

सर्वेषां चैव योधानां सामग्रयं स्यान्ममाच्युत । “आज इन स्वजनोंको व्याकुल देखकर मेरे हृदयकी आशंका नहीं दूर होती है। दूसरोंको मान देनेवाले अच्युत श्रीकृष्ण! राजा द्रुपद

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಅಚ್ಯುತ! ಇಂದು ಈ ಸ್ವಜನರು ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ನನ್ನ ಹೃದಯದ ಆತಂಕ ಶಮನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇತರರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ! ನಮ್ಮ ಯೋಧರ ಸಮಸ್ತ ಸಮೂಹವು ಅಕ್ಷತವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆಯೇ? ರಾಜ ದ್ರುಪದ, ವಿರಾಟ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಯೋಧರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದಾರೆಯೇ?

Verse 5936

युयुत्सुश्नापि कृष्णेन श्रुतो वीरानुपालभन्‌ | “मैंने घमंडमें भरे हुए धृतराष्ट्रपुत्रोंका सिंहनाद सुना है और श्रीकृष्णने यह भी सुना है कि युयुत्सु उन कौरववीरोंको इस प्रकार उपालम्भ दे रहा था

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಯುಯುತ್ಸುವನ್ನೂ ಕೃಷ್ಣನು ಕೇಳಿದನು; ಅವನು ವೀರರನ್ನು ಗದರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಉಬ್ಬಿದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಪುತ್ರರ ಸಿಂಹನಾದವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಯುಯುತ್ಸು ಆ ಕೌರವವೀರರನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಕಠಿಣ ವಚನಗಳಿಂದ ಉಪಾಲಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನೂ ಕೇಳಿದನು.