Sarga 8

Verse 1

मन्थरा त्वभ्यसूयैनामुत्सृज्याभरणं च तत् ।उवाचेदं ततो वाक्यं कोपदुःखसमन्विता ॥१॥

しかしマンタラーは彼女を妬み、その飾りを投げ捨てた。ついで怒りと悲しみに満ちて、かく言葉を発した。

Verse 2

हर्षं किमिदमस्थाने कृतवत्यसि बालिशे ।शोकसागरमध्यस्थमात्मानं नावबुध्यसे ॥२॥

愚かな女よ、なぜ場違いに喜ぶのか。汝は悲しみの大海のただ中に立つことを悟らぬのか。

Verse 3

मनसा प्रहसामि त्वां देवि दुःखार्दिता सती ।यच्छोचितव्ये हृष्टाऽसि प्राप्येदं व्यसनं महत् ॥३॥

王妃よ、私は悲しみに打たれながらも、心の内ではあなたを笑っております。嘆くべき時にあなたは喜び、この大いなる災厄がすでに訪れているというのに。

Verse 4

शोचामि दुर्मतित्वं ते का हि प्राज्ञा प्रहर्षयेत् ।अरेस्सपत्नीपुत्रस्य वृद्धिं मृत्योरिवागताम् ॥४॥

あなたの誤った思いを私は嘆く。賢い女が、共妻の子――敵にも等しい者――の栄えを、しかもそれが死の近づくように訪れるのに、どうして喜べようか。

Verse 5

भरतादेव रामस्य राज्यसाधारणाद्भयम् ।तद्विचिन्त्य विषण्णाऽस्मि भयं भीताऽद्धि जायते ॥५॥

ラーマへの恐れは、王権の継承が共有されるゆえ、ただバラタから生じる。これを思えば私は沈み、恐れを抱く者からこそ危難が生まれるのだ。

Verse 6

लक्ष्मणो हि महेष्वासो रामं सर्वात्मना गतः ।शत्रुघ्नश्चापि भरतं काकुत्स्थं लक्ष्मणो यथा ॥६॥

大弓の使い手ラクシュマナは、全身全霊をもってラーマに帰依している。シャトルグナもまたバラタに帰依している――ラクシュマナがカクッツタ（ラーマ）に仕えるように。

Verse 7

प्रत्यासन्नक्रमेणापि भरतस्यैव भामिनि ।राज्यक्रमो विप्रकृष्टस्तयोस्तावत्कनीयसोः ॥७॥

麗しき方よ、たとえ出生の順に従っても、王位継承はバラタが最も近い。二人の年少の者にとっては、その望みはなお遠い。

Verse 8

विदुषः क्षत्रचारित्रे प्राज्ञस्य प्राप्तकारिणः ।भयात्प्रवेपे रामस्य चिन्तयन्ती तवात्मजम् ॥८॥

ラーマはクシャトリヤの道に通じ、賢く、時を得て行う者。あなたの子のことを思うと、私は彼（ラーマ）を恐れて身が震える。

Verse 9

सुभगा खलु कौशल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते ।यौवराज्येन महता श्वः पुष्येण द्विजोत्तमैः ॥९॥

まことに幸いなるかな、カウシャリヤー。明日、プシュヤ星宿のもと、すぐれたバラモンたちにより、その子は大いなるユヴァラージャ（皇太子）の位へ灌頂される。

Verse 10

प्राप्तां सुमहतीं प्रीतिं प्रतीतां तां हतद्विषम् ।उपस्थास्यसि कौसल्यां दासीव त्त्वं कृताञ्जलिः ॥१०॥

汝はカウサリヤーに仕えねばならぬ—名高く、今や歓喜に満ち、敵を屈せしめた彼女に—侍女のごとく、合掌して従うのだ。

Verse 11

एवं चेत्त्वं सहास्माभिस्तस्याः प्रेष्या भविष्यसि ।पुत्रश्च तव रामस्य प्रेष्यभावं गमिष्यति ॥११॥

もし事がこのようになれば、汝は我らとともに彼女の下僕となる。さらに汝の子もまた、ラーマへの隷従に落ちるであろう。

Verse 12

हृष्टाः खलु भविष्यन्ति रामस्य परमास्स्त्रियः ।अप्रहृष्टा भविष्यन्ति स्नुषास्ते भरतक्षये ॥१२॥

まことにラーマの側の女たちは皆よろこぶであろう。だがバラタが衰えれば、そなたの嫁たちは喜びを失う。

Verse 13

तां दृष्ट्वा परमप्रीतां ब्रुवन्तीं मन्थरां ततः ।रामस्यैव गुणान्देवी कैकेयी प्रशशंस ह ॥१३॥

そのように語り、ひどく喜ぶマンタラーを見て、王妃カイケーイーはただラーマの徳のみを称えた。

Verse 14

धर्मज्ञो गुरुभिर्दान्तः कृतज्ञस्सत्यवाक्छुचिः ।रामो राज्ञ स्सुतो ज्येष्ठो यौवराज्यमतोऽर्हति ॥१४॥

ラーマはダルマを知り、長老に鍛えられて自制し、恩を忘れず、言葉は真実で清らかである。王の長子として、ゆえに太子（ユヴァラージャ）の位にふさわしい。

Verse 15

भ्रातृ़न्भृत्यांश्च दीर्घायुः पितृवत्पालयिष्यति ।सन्तप्स्यसे कथं कुब्जे श्रुत्वा रामाभिषेचनम् ॥१५॥

長寿の彼は、兄弟や家臣たちを父のように守るであろう。おお、せむし女よ、ラーマの灌頂（即位）の知らせを聞いて、なぜ嘆くのか。

Verse 16

भरतश्चापि रामस्य ध्रुवं वर्षशतात्परम् ।पितृपैतामहं राज्यमवाप्ता पुरुषर्षभः ॥१६॥

そしてバラタもまた、まことに――ラーマの治世が百年余に及んだのち――父祖伝来の王国を継ぐであろう、人中の雄たる者よ。

Verse 17

सा त्वमभ्युदये प्राप्ते वर्तमाने च मन्थरे ।भविष्यति च कल्याणे किमर्थं परितप्यसे ॥१७॥

マンタラーよ、汝はすでに栄えを得、今もそれを保ち、未来にも吉祥は続くであろう。されば、なぜ嘆くのか。

Verse 18

यथा मे भरतो मान्यस्तथा भूयोऽपि राघवः ।कौशल्यातोऽतिरिक्तं च सोऽनुशुश्रूषते हि माम् ॥१८॥

バラタが我にとって愛しく尊ぶべき者であるように、ラガヴァはなおいっそうそうである。まことに彼は、カウサリヤーに仕える以上に、我に仕え尽くす。

Verse 19

राज्यं यदि हि रामस्य भरतस्यापि तत्तदा ।मन्यते हि यथात्मानं तथा भ्रातृ़ंश्च राघवः ॥१९॥

もし王国がラーマのものであるなら、それはバラタのものでもある。ラガヴァは兄弟たちを己が身のごとく思うからである。

Verse 20

कैकेयीवचनं श्रुत्वा मन्थरा भृशदुःखिता ।दीर्घमुष्णं च विनिश्वस्य कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥२०॥

カイケーイーの言葉を聞くや、マンタラーはひどく悲しみ、長く熱い息を吐いて、カイケーイーにこう語った。

Verse 21

अनर्थदर्शिनी मौर्ख्यान्नात्मानमवबुध्यसे ।शोकव्यसनविस्तीर्णे मज्जन्ती दुःखसागरे ॥२१॥

愚かさに目を覆われ、汝は己が境遇を悟らぬ。嘆きと災厄に広がる憂いの大海に沈み、迫り来る害を見失っている。

Verse 22

भविता राघवो राजा राघवस्यानु यस्सुतः ।राजवंशात्तु कैकेयि भरतःपरिहास्यते ॥२२॥

ラाघヴァが王となり、ラाघヴァの後はその御子が継ぐであろう。だが、カイケーイよ、バラタは王統より押し退けられ、嘲りの的となる。

Verse 23

न हि राज्ञस्सुता स्सर्वे राज्ये तिष्ठन्ति भामिनि ।स्थाप्यमानेषु सर्वेषु सुमहाननयो भवेत् ॥२३॥

王の子らが皆、王位にとどまることはできぬ、激情の婦よ。もし皆を君主として据えれば、甚大な乱れが起こるであろう。

Verse 24

तस्माज्ज्येष्ठे हि कैकेयि राज्यतन्त्राणि पार्थिवाः ।स्थापयन्त्यनवद्याङ्गि गुणवत्स्वितरेष्वपि ॥२४॥

ゆえに、カイケーイよ――欠けなき肢体の淑女よ――王たちは統治の機構を長子に託し、あるいは徳を備えた他の子に委ねるのだ。

Verse 25

असावत्यन्तनिर्भग्नस्तव पुत्रो भविष्यति ।अनाथवत्सुखेभ्यश्च राजवंशाच्च वत्सले ॥२५॥

汝の子はことごとく打ち砕かれるであろう、愛しき者よ。孤児のごとく安楽を断たれ、王家の継承からも切り離される。

Verse 26

साऽहं त्वदर्थे सम्प्राप्ता त्वं तु मां नावबुद्ध्यसे ।सपत्नि वृद्धौ या मे त्वं प्रदेयं दातुमिच्छसि ॥२६॥

私はあなたのためにここへ参りましたのに、あなたは私をお悟りになりません。しかも、あの共妻が栄える折に、私に「当然の取り分」であるかのような贈り物を与えようとなさるのです。

Verse 27

ध्रुवं तु भरतं रामः प्राप्य राज्यमकण्टकम् ।देशान्तरं वा नयिता लोकान्तरमथाऽपि वा ॥२७॥

ラーマが「棘」なき王国、すなわち敵対者なき王権を得れば、必ずやバラタを他国へ追放するか、あるいは来世へと送りかねません。

Verse 28

बाल एव हि मातुल्यं भरतो नायितस्त्वया ।सन्निकर्षाच्च सौहार्दं जायते स्थावरेष्वपि ॥२८॥

バラタは幼い頃に、あなたによって母方の叔父の家へ送られました。近くにあれば親愛は生まれるもの、たとえ無生の物であっても。

Verse 29

भरतस्याप्यनुवशश्शत्रुघ्नोऽपि समं गतः ।लक्ष्मणो हि यथा रामं तथाऽसौ भरतं गतः ॥२९॥

また、バラタに従うシャトルグナも彼と共に赴きました。ラクシュマナがラーマに寄り添うように、シャトルグナもバラタに寄り添うのです。

Verse 30

श्रूयते हि द्रुमः कश्चिच्छेत्तव्यो वनजीविभिः ।सन्निकर्षादिषीकाभिर्मोचितः परमाद्भयात् ॥३०॥

聞くところによれば、森に住む者たちが伐ろうと印を付けた一本の木も、近くに棘ある草イーシーカー（iṣīkā）が生い茂るゆえに、大いなる危難から免れるという。

Verse 31

गोप्ता हि रामं सौमित्रिर्लक्ष्मणं चापि राघवः ।अश्विनोरिव सौभ्रात्रं तयोर्लोकेषु विश्रुतम् ॥३१॥

スミトラーの子ラクシュマナはラーマを守り、ラグハヴァたるラーマもまたラクシュマナを守る。二人の兄弟の契りは、アシュヴィン双神のごとく世に名高い。

Verse 32

तस्मान्न लक्ष्मणे रामः पापं किञ्चित्करिष्यति ।रामस्तु भरते पापं कुर्यादिति न संशयः ॥३२॥

ゆえにラーマはラクシュマナに微塵の罪もなさぬ。だがバラタについては疑いない――ラーマは彼に害をなすであろう。

Verse 33

तस्माद्राजगृहादेव वनं गच्छतु ते सुतः ।एतद्धि रोचते मह्यं भृशं चापि हितं तव ॥३३॥

それゆえ、王宮ラージャグリハより直ちに、そなたの子を森へ赴かせよ。これのみが我が心にかなう、しかも真にそなたにも大いなる益となる。

Verse 34

एवं ते ज्ञातिपक्षस्य श्रेयश्चैव भविष्यति ।यदि चेद्भरतो धर्मात्पित्र्यं राज्यमवाप्स्यसि ॥३४॥

かくして、そなたと一族の側にはまことの安寧が訪れよう。もしバラタがダルマにより、父祖伝来の王国を得るならば。

Verse 35

स ते सुखोचितो बालो रामस्य सहजो रिपुः ।समृद्धार्थस्य नष्टार्थो जीविष्यति कथं वशे ॥३५॥

その少年――そなたのバラタは安楽に慣れ、性よりしてラーマの競い手である。すべての資（たす）けを失ったなら、栄えあるラーマの支配のもとで、いかにして生きられようか。

Verse 36

अभिद्रुतमिवारण्ये सिंहेन गजयूथपम् ।प्रच्छाद्यमानं रामेण भरतं त्रातुमर्हसि ॥३६॥

森にて獅子に襲われる象の群れの長のごとく、バラタはラーマに押し伏せられよう。ゆえに、そなたが彼を救うべきである。

Verse 37

दर्पान्निराकृता पूर्वं त्वया सौभाग्यवत्तया ।राममाता सपत्नी ते कथं वैरं न शातयेत् ॥३७॥

かつてそなたは、寵愛を受けたゆえの驕りから、ラーマの母たる共妻を退け侮った。彼女がその怨みを返そうとせぬはずがあろうか。

Verse 38

यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यति प्रभूतरत्नाकरशैलपत्तनाम् ।तदा गमिष्यस्यशुभं पराभवं सहैव दीना भरतेन भामिनि ॥३८॥

麗しき人よ、海と宝に満ちた大地、山々と都を擁するこの国土をラーマが得るとき、そなたはバラタとともに、不吉なる没落と悲惨、そして恥辱へと落ちよう。

Verse 39

यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यति ध्रुवं प्रणष्टो भरतो भविष्यति ।अतो हि सञ्चिन्तय राज्यमात्मजे परस्य चैवाद्य विवासकारणम् ॥३९॥

ラーマがこの大地を得るなら、バラタは必ずや滅びよう。ゆえに今こそ、わが子のための王権を思い定め、また競う者ラーマを追放する因と策をも案じよ。