Sarga 8

Verse 1

मन्थरा त्वभ्यसूयैनामुत्सृज्याभरणं च तत्।उवाचेदं ततो वाक्यं कोपदुःखसमन्विता।।2.8.1।।

కానీ మంథరా ఆమెపై అసూయతో ఆ ఆభరణాన్ని విసిరివేసి, కోపదుఃఖాలతో నిండిపోయి, ఈ మాటలు పలికింది.

Verse 2

हर्षं किमिदमस्थाने कृतवत्यसि बालिशे।शोकसागरमध्यस्थमात्मानं नावबुध्यसे।।2.8.2।।

హే మూర్ఖస్త్రీ! అనుచిత సమయంలో ఈ ఆనందం ఎందుకు? నీవు శోకసాగర మధ్యలో ఉన్నావని గ్రహించలేవా?

Verse 3

मनसा प्रहसामि त्वां देवि दुःखार्दिता सती।यच्छोचितव्ये हृष्टाऽसि प्राप्येदं व्यसनं महत्।।2.8.3।।

దేవీ! నేను దుఃఖంతో ఆర్ద్రురాలినైనా మనసులో నిన్ను నవ్వుకుంటున్నాను; ఎందుకంటే శోకించవలసిన చోట, ఈ మహా విపత్తు వచ్చినా నీవు హర్షిస్తున్నావు.

Verse 4

शोचामि दुर्मतित्वं ते का हि प्राज्ञा प्रहर्षयेत्।अरेस्सपत्नीपुत्रस्य वृद्धिं मृत्योरिवागताम्।।2.8.4।।

నీ దుర్మతిని చూచి నేను శోకిస్తున్నాను. సపత్నీ పుత్రుడు—శత్రువుతో సమానుడు—అతని అభ్యుదయాన్ని, అది మరణాగమనంలా ఉన్నప్పుడు, ఏ ప్రాజ్ఞ స్త్రీ ఆనందించగలదు?

Verse 5

भरतादेव रामस्य राज्यसाधारणाद्भयम्।तद्विचिन्त्य विषण्णाऽस्मि भयं भीताऽद्धि जायते।।2.8.5।।

రాజ్యహక్కు సాధారణమైనందున రామునకు భయం భరతుని నుంచే. అది ఆలోచించి నేను విషణ్ణుడనయ్యాను; ఎందుకంటే భయపడినవాడి నుంచే భయం (అపాయం) పుడుతుంది.

Verse 6

लक्ष्मणो हि महेष्वासो रामं सर्वात्मना गतः।शत्रुघ्नश्चापि भरतं काकुत्स्थं लक्ष्मणो यथा।।2.8.6।।

మహాధనుర్ధరుడైన లక్ష్మణుడు సర్వాత్మగా రామునకు అంకితుడు; అలాగే శత్రుఘ్నుడూ భరతునకు—లక్ష్మణుడు కాకుత్స్థ రామునకు ఉన్నట్లే.

Verse 7

प्रत्यासन्नक्रमेणापि भरतस्यैव भामिनि।राज्यक्रमो विप्रकृष्टस्तयोस्तावत्कनीयसोः।।2.8.7।।

హే సుందరీ, జన్మక్రమం ప్రకారమూ రాజ్యానుక్రమం భరతునికే సమీపంగా ఉంది; ఆ ఇద్దరు కనిష్ఠులకు అది ఇంకా దూరంగా ఉంది.

Verse 8

विदुषः क्षत्रचारित्रे प्राज्ञस्य प्राप्तकारिणः।भयात्प्रवेपे रामस्य चिन्तयन्ती तवात्मजम्।।2.8.8।।

రాముడు క్షత్రియధర్మాచరణంలో నిపుణుడు, ప్రాజ్ఞుడు, సమయోచితంగా కార్యం చేసేవాడు. నీ కుమారుని తలచి, రాముని భయంతో నేను వణికిపోతున్నాను.

Verse 9

सुभगा खलु कौशल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते।यौवराज्येन महता श्वः पुष्येण द्विजोत्तमैः।।2.8.9।।

నిజంగా కౌశల్య ధన్యురాలు; ఆమె కుమారునికి రేపు పుష్య నక్షత్రంలో ఉత్తమ ద్విజులచే మహత్తర యువరాజ్యపదానికి అభిషేకం జరుగును।

Verse 10

प्राप्तां सुमहतीं प्रीतिं प्रतीतां तां हतद्विषम्।उपस्थास्यसि कौसल्यां दासीव त्त्वं कृताञ्जलिः।।2.8.10।।

శత్రువులను అణచి మహా ప్రీతిని పొందిన, ప్రసిద్ధమైన కౌసల్యను నీవు దాసిలా చేతులు జోడించి సేవించవలసి వస్తుంది.

Verse 11

एवं चेत्त्वं सहास्माभिस्तस्याः प्रेष्या भविष्यसि।पुत्रश्च तव रामस्य प्रेष्यभावं गमिष्यति।।2.8.11।।

ఇలా జరిగితే నీవు మా తోడు ఆమెకు దాసిగా మారుతావు; నీ కుమారుడూ రామునకు లోబడి సేవకభావంలో పడిపోతాడు.

Verse 12

हृष्टाः खलु भविष्यन्ति रामस्य परमास्स्त्रियः।अप्रहृष्टा भविष्यन्ति स्नुषास्ते भरतक्षये।।2.8.12।।

రాముని పక్షంలోని స్త్రీలందరూ నిశ్చయంగా హర్షిస్తారు; కానీ భరతుని క్షయం కలిగితే నీ కోడళ్లు ఆనందరహితులైపోతారు।

Verse 13

तां दृष्ट्वा परमप्रीतां ब्रुवन्तीं मन्थरां ततः।रामस्यैव गुणान्देवी कैकेयी प्रशशंस ह।।2.8.13।।

మంథరను అలా పరమప్రీతితో మాట్లాడుతుండగా చూసి, దేవి కైకేయి అప్పుడు రాముని గుణాలనే మాత్రమే ప్రశంసించింది।

Verse 14

धर्मज्ञो गुरुभिर्दान्तः कृतज्ञस्सत्यवाक्छुचिः।रामो राज्ञ स्सुतो ज्येष्ठो यौवराज्यमतोऽर्हति।।2.8.14।।

రాముడు ధర్మజ్ఞుడు; గురువుల చేత శిక్షితుడై స్వయంనిగ్రహం కలవాడు; కృతజ్ఞుడు, సత్యవాక్కు, శుచిగా ఉన్నవాడు. కాబట్టి రాజుని జ్యేష్ఠపుత్రుడైనందున యువరాజ్యానికి అర్హుడు।

Verse 15

भ्रातृ़न्भृत्यांश्च दीर्घायुः पितृवत्पालयिष्यति।सन्तप्स्यसे कथं कुब्जे श्रुत्वा रामाभिषेचनम्।।2.8.15।।

దీర్ఘాయువు రాముడు తన సోదరులను, సేవకులను తండ్రివలె పరిరక్షిస్తాడు. ఓ కుబ్జే! రామాభిషేకం విని నీవెందుకు దుఃఖిస్తున్నావు?

Verse 16

भरतश्चापि रामस्य ध्रुवं वर्षशतात्परम्।पितृपैतामहं राज्यमवाप्ता पुरुषर्षभः।।2.8.16।।

మరియు భరతుడూ—నిశ్చయంగా—రాముని శతవర్షాలకు మించిన రాజ్యానంతరం, ఆ పురుషర్షభుడు పితృపైతామహ రాజ్యాన్ని పొందుతాడు।

Verse 17

सा त्वमभ्युदये प्राप्ते वर्तमाने च मन्थरे।भविष्यति च कल्याणे किमर्थं परितप्यसे।।2.8.17।।

హే మంథరా! నీవు అభ్యుదయాన్ని పొందినదానివి, ఇప్పటికీ సమృద్ధిలోనే ఉన్నావు, భవిష్యత్తులోనూ మంగళం నిలుస్తుంది—అయితే ఎందుకు నీవు దుఃఖపడుతున్నావు?

Verse 18

यथा मे भरतो मान्यस्तथा भूयोऽपि राघवः।कौशल्यातोऽतिरिक्तं च सोऽनुशुश्रूषते हि माम्।।2.8.18।।

భరతుడు నాకు ఎంత గౌరవనీయుడో అంతకన్నా ఎక్కువగా రాఘవుడు (రాముడు); కౌశల్యకు చేసే సేవకన్నా మించి కూడా అతడు నన్ను శుశ్రూషిస్తూ సేవిస్తాడు.

Verse 19

राज्यं यदि हि रामस्य भरतस्यापि तत्तदा।मन्यते हि यथात्मानं तथा भ्रातृ़ंश्च राघवः।।2.8.19।।

రామునికి రాజ్యం అయితే, అది భరతునికీ అదే; ఎందుకంటే రాఘవుడు తన సోదరులను తన ఆత్మవలెనే భావిస్తాడు.

Verse 20

कैकेयीवचनं श्रुत्वा मन्थरा भृशदुःखिता।दीर्घमुष्णं च विनिश्वस्य कैकेयीमिदमब्रवीत्।।2.8.20।।

కైకేయి మాటలు విని మంథరా తీవ్రంగా దుఃఖించింది; దీర్ఘంగా, వేడిగా నిశ్వసించి కైకేయితో ఈ మాటలు చెప్పింది.

Verse 21

अनर्थदर्शिनी मौर्ख्यान्नात्मानमवबुध्यसे। शोकव्यसनविस्तीर्णे मज्जन्ती दुःखसागरे।।2.8.21।।

అనర్థమే దర్శించు నీవు మూర్ఖతవల్ల నీ స్థితిని నీవే గ్రహించుటలేదు. శోకము, వ్యసనములతో విస్తరించిన దుఃఖసాగరములో మునిగిపోతూ ముందున్న అనర్థాన్ని నీవు చూడుటలేదు॥

Verse 22

भविता राघवो राजा राघवस्यानु यस्सुतः।राजवंशात्तु कैकेयि भरतःपरिहास्यते।।2.8.22।।

రాఘవుడే రాజు అవుతాడు; రాఘవుని తరువాత అతని కుమారుడే రాజ్యాన్ని పొందుతాడు. కాని ఓ కైకేయీ, భరతుడు రాజవంశమునుండి తొలగింపబడి పరిహాసపాత్రుడగును॥

Verse 23

न हि राज्ञस्सुता स्सर्वे राज्ये तिष्ठन्ति भामिनि।स्थाप्यमानेषु सर्वेषु सुमहाननयो भवेत्।।2.8.23।।

ఓ భామినీ, రాజుని కుమారులందరూ రాజ్యసింహాసనముపై నిలువలేరు. అందరినీ పాలకులుగా స్థాపిస్తే మహా అనర్థము, అశాంతి కలుగును॥

Verse 24

तस्माज्ज्येष्ठे हि कैकेयि राज्यतन्त्राणि पार्थिवाः।स्थापयन्त्यनवद्याङ्गि गुणवत्स्वितरेष्वपि।।2.8.24।।

కాబట్టి ఓ కైకేయీ—ఓ నిర్దోషాంగీ—పార్థివ రాజులు రాజ్యతంత్రభారాన్ని జ్యేష్ఠపుత్రునికి అప్పగిస్తారు; లేక గుణవంతుడైన ఇతర కుమారునికీ స్థాపిస్తారు॥

Verse 25

असावत्यन्तनिर्भग्नस्तव पुत्रो भविष्यति।अनाथवत्सुखेभ्यश्च राजवंशाच्च वत्सले।।2.8.25।।

ఓ వత్సలే, నీ కుమారుడు పూర్తిగా నలిగిపోవును. అనాథునివలె సుఖములనుండి వంచితుడై, రాజవంశ పరంపర నుండియు విడిపోవును॥

Verse 26

साऽहं त्वदर्थे सम्प्राप्ता त्वं तु मां नावबुद्ध्यसे।सपत्नि वृद्धौ या मे त्वं प्रदेयं दातुमिच्छसि।।2.8.26।।

నేను నీ హితార్థమే ఇక్కడికి వచ్చాను; కానీ నీవు నన్ను గ్రహించటం లేదు. సహపత్నికి వృద్ధి కలుగుతున్న వేళ, నాకు దేయమైనదానినే దానంగా ఇవ్వాలని నీవు కోరుతున్నావు.

Verse 27

ध्रुवं तु भरतं रामः प्राप्य राज्यमकण्टकम्।देशान्तरं वा नयिता लोकान्तरमथाऽपि वा।।2.8.27।।

రాముడు కంటకరహితమైన రాజ్యాన్ని పొందిన తరువాత, నిశ్చయంగా భరతుని దేశాంతరానికి పంపుతాడు—లేదా పరలోకానికే నెట్టివేస్తాడు.

Verse 28

बाल एव हि मातुल्यं भरतो नायितस्त्वया।सन्निकर्षाच्च सौहार्दं जायते स्थावरेष्वपि।।2.8.28।।

భరతుడు బాలుడిగానే నీవు మాతుల గృహానికి పంపబడెను. సన్నిహితత్వం వల్ల సౌహార్దం పుడుతుంది—జడవస్తువులలోనూ.

Verse 29

भरतस्याप्यनुवशश्शत्रुघ्नोऽपि समं गतः।लक्ष्मणो हि यथा रामं तथाऽसौ भरतं गतः।।2.8.29।।

భరతుని ఆజ్ఞకు లోబడి శత్రుఘ్నుడూ అతనితో సమంగా వెళ్లాడు. లక్ష్మణుడు రాముని ఎలా అనుసరిస్తాడో, అలాగే ఇతడు భరతుని అనుసరిస్తాడు.

Verse 30

श्रूयते हि द्रुमः कश्चिच्छेत्तव्यो वनजीविभिः।सन्निकर्षादिषीकाभिर्मोचितः परमाद्भयात्।।2.8.30।।

అని వినబడుతుంది—అరణ్యజీవులు నరికవలెనని నిర్ణయించిన ఒక వృక్షము, దాని సమీపమున పెరిగిన ముల్లుగల ఇషీకా-తృణముల వలన మహాభయమునుండి విముక్తి పొందుతుంది।

Verse 31

गोप्ता हि रामं सौमित्रिर्लक्ष्मणं चापि राघवः।अश्विनोरिव सौभ्रात्रं तयोर्लोकेषु विश्रुतम्।।2.8.31।।

సౌమిత్రి లక్ష్మణుడు రాముని కాపాడుతాడు; రాఘవుడైన రాముడు కూడా లక్ష్మణుని కాపాడుతాడు. అశ్వినీదేవతల వలె వారి సోదరభావము లోకములలో ప్రసిద్ధము।

Verse 32

तस्मान्न लक्ष्मणे रामः पापं किञ्चित्करिष्यति।रामस्तु भरते पापं कुर्यादिति न संशयः।।2.8.32।।

కాబట్టి రాముడు లక్ష్మణునికి ఏమాత్రము పాపమో అనిష్టమో చేయడు; కాని భరతుని విషయములో సందేహమే లేదు—రాముడు అతనికి హాని చేయగలడు।

Verse 33

तस्माद्राजगृहादेव वनं गच्छतु ते सुतः।एतद्धि रोचते मह्यं भृशं चापि हितं तव।।2.8.33।।

కాబట్టి నీ కుమారుడు రాజగృహమునుండే నేరుగా అరణ్యమునకు వెళ్లుగాక. ఇదే నాకు ఇష్టము; నిజముగా ఇది నీకును అత్యంత హితకరము।

Verse 34

एवं ते ज्ञातिपक्षस्य श्रेयश्चैव भविष्यति।यदि चेद्भरतो धर्मात्पित्र्यं राज्यमवाप्स्यसि।।2.8.34।।

ఇలా నీకును నీ జ్ఞాతిపక్షమంతటికిని శ్రేయస్సు కలుగును—భరతుడు ధర్మమార్గమున పితృసంబంధ రాజ్యమును పొందిన యెడల।

Verse 35

स ते सुखोचितो बालो रामस्य सहजो रिपुः।समृद्धार्थस्य नष्टार्थो जीविष्यति कथं वशे।।2.8.35।।

ఆ నీ భరతుడు సుఖసౌఖ్యాలకు అలవాటుపడ్డ బాలుడు; స్వభావతః రామునికి సహజ ప్రత్యర్థి. సర్వ సాధనాలు కోల్పోయి సమృద్ధుడైన రాముని వశంలో అతడు ఎలా జీవించగలడు?

Verse 36

अभिद्रुतमिवारण्ये सिंहेन गजयूथपम्।प्रच्छाद्यमानं रामेण भरतं त्रातुमर्हसि।।2.8.36।।

అరణ్యంలో సింహం గజయూథపంపై దాడి చేసినట్లే, రాముడు భరతుని అణచివేస్తాడు; కాబట్టి భరతుని రక్షించడం నీకు తగినది.

Verse 37

दर्पान्निराकृता पूर्वं त्वया सौभाग्यवत्तया।राममाता सपत्नी ते कथं वैरं न शातयेत्।।2.8.37।।

మునుపు సౌభాగ్య గర్వంతో నీవు రామమాతను—నీ సహపత్నిని—అవమానించావు. ఆమె ఆ వైరం తీర్చుకోకుండా ఎలా ఉంటుంది?

Verse 38

यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यतिप्रभूतरत्नाकरशैलपत्तनाम्।तदा गमिष्यस्यशुभं पराभवंसहैव दीना भरतेन भामिनि।।2.8.38।।

హే సుందరీ! రత్నసమృద్ధ సముద్రాలు, పర్వతాలు, నగరాలతో నిండిన ఈ భూమిని రాముడు పొందినప్పుడు, నీవు భరతునితో కూడ దుఃఖితురాలై అశుభ దుర్దశ, పరాభవం, అపకీర్తిని పొందుతావు.

Verse 39

यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यतिध्रुवं प्रणष्टो भरतो भविष्यति।अतो हि सञ्चिन्तय राज्यमात्मजे परस्य चैवाद्य विवासकारणम्।।2.8.39।।

రాముడు ఈ భూమిని పొందినప్పుడు భరతుడు నిశ్చయంగా నాశనమవుతాడు. కాబట్టి ఇప్పుడే నీ కుమారునికి రాజ్యాన్ని ఎలా కల్పించాలో ఆలోచించు; అలాగే ప్రత్యర్థి రాముని నిర్వాసనానికి కారణమూ సిద్ధం చేయు.