
मन्थराकैकेयीसंवादः — Mantharā’s Counsel to Kaikeyī (Ayodhyā’s Succession Alarm)
अयोध्याकाण्ड
ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮಂಥರೆ ದೃಢವಾದ ತರ್ಕದಿಂದ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ—ರಾಮನ ಯುವರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕವು ಕೈಕೇಯಿಗೂ ಭರತನಿಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಭೀತಿಯೆಂದು ಅವಳು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಅರಮನೆಯ ಪರಸ್ಪರ ಸೌಹಾರ್ದದ ನಿಯಮವನ್ನು ಮುರಿದು, ತಾನು ಪಡೆದ ಆಭರಣವನ್ನು ಎಸೆದು, ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದಂತೆ ತಂತ್ರಬದ್ಧ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ. ‘ಶೋಕಸಾಗರ’ ಎಂಬ ರೂಪಕವನ್ನು ಮರುಮರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಕೈಕೇಯಿಯ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಮುಂದಿನ ನಷ್ಟದ ಸೂಚನೆಯಾಗಿ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ರಾಜಕೀಯ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾಳೆ—ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರ ರಾಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ನಂತರ ರಾಮಪುತ್ರನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ; ಭರತನು ಹೊರಗುಳಿಯುತ್ತಾನೆ; ಸಹಶಾಸನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಸಾಧ್ಯ. ತುರ್ತುಭಾವ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕೈಕೇಯಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ದಾಸಿಯಂತೆ ಅವಮಾನಿತಳಾಗುವಳು, ಭರತನು ಹಕ್ಕು ಕಳೆದು ನಿರ್ವಾಸಿತನಾಗುವನು ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಭಯಾನಕ ಗತಿಗೆ ತಲುಪುವನು ಎಂದು ಭೀತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪಕ್ಷಸಂಬಂಧಗಳನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರಾಮನೊಂದಿಗೆ, ಶತ್ರುಘ್ನ ಭರತನೊಂದಿಗೆ; ಸಮೀಪವೇ ರಕ್ಷಣೆ, ದೂರವೇ ಅಪಾಯ. ಕೈಕೇಯಿ ಮೊದಲಿಗೆ ರಾಮನ ಗುಣಗಳು—ಧರ್ಮಜ್ಞತೆ, ಸಂಯಮ, ಕೃತಜ್ಞತೆ, ಸತ್ಯವಚನ—ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ ಮಂಥರೆಯ ಆತಂಕವನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ಮಂಥರೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಅವಮಾನ ಮತ್ತು ದುರ್ಗತಿಯ ಭವಿಷ್ಯಚಿತ್ರಣಗಳಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಸರ್ಗ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನೀತಿಯಾಗಿ ಆಯುಧೀಕರಿಸುವ ವಾಗ್ವೈಖರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ವರಗಳ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಭಿಷೇಕ-ಯೋಜನೆಯ ತಿರುವಿಗೆ ನೆಲಹಾಸುತ್ತದೆ.
Verse 1
मन्थरा त्वभ्यसूयैनामुत्सृज्याभरणं च तत्।उवाचेदं ततो वाक्यं कोपदुःखसमन्विता।।2.8.1।।
ಆದರೆ ಮಂಥರೆ ಅವಳ ಮೇಲೆ ಅಸೂಯೆಯಿಂದ ಆ ಆಭರಣವನ್ನು ತಳ್ಳಿ ಬಿಟ್ಟಳು; ನಂತರ ಕೋಪದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
Verse 2
हर्षं किमिदमस्थाने कृतवत्यसि बालिशे।शोकसागरमध्यस्थमात्मानं नावबुध्यसे।।2.8.2।।
ಓ ಮೂರ್ಖೆಯೇ, ಅಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಹರ್ಷವನ್ನು ಏಕೆ ತೋರಿಸುತ್ತೀಯೆ? ನೀನು ಶೋಕಸಾಗರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ನಿಂತಿರುವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲವೇ?
Verse 3
मनसा प्रहसामि त्वां देवि दुःखार्दिता सती।यच्छोचितव्ये हृष्टाऽसि प्राप्येदं व्यसनं महत्।।2.8.3।।
ದೇವಿ ರಾಣಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿದ್ದರೂ ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ನಗುತ್ತೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಶೋಕಿಸಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ನೀನು ಈ ಮಹಾ ವಿಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆದು ಕೂಡ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವೆ.
Verse 4
शोचामि दुर्मतित्वं ते का हि प्राज्ञा प्रहर्षयेत्।अरेस्सपत्नीपुत्रस्य वृद्धिं मृत्योरिवागताम्।।2.8.4।।
ನಿನ್ನ ದುರ್ಮತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಶೋಕಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸೌತೆಪತ್ನಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ಶತ್ರುವಿನ ಏಳಿಗೆಯನ್ನು—ಮರಣದ ಆಗಮನದಂತೆ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು—ಯಾವ ಪ್ರಾಜ್ಞೆ ಸ್ತ್ರೀ ಹರ್ಷದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಳು?
Verse 5
भरतादेव रामस्य राज्यसाधारणाद्भयम्।तद्विचिन्त्य विषण्णाऽस्मि भयं भीताऽद्धि जायते।।2.8.5।।
ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ರಾಮನಿಗೆ ಭಯವು ಭರತನಿಂದಲೇ. ಅದನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ ನಾನು ವಿಷಣ್ಣಳಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಭೀತನಿಂದಲೇ ಭಯಂಕರ ಅಪಾಯ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
Verse 6
लक्ष्मणो हि महेष्वासो रामं सर्वात्मना गतः।शत्रुघ्नश्चापि भरतं काकुत्स्थं लक्ष्मणो यथा।।2.8.6।।
ಮಹೇಷ್ವಾಸನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಸರ್ವಾತ್ಮನಿಂದ ರಾಮನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಶತ್ರುಘ್ನನೂ ಭರತನಿಗೆ ಅಂಥದೇ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದಾನೆ—ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ರಾಮನಿಗೆ ಇರುವಂತೆ.
Verse 7
प्रत्यासन्नक्रमेणापि भरतस्यैव भामिनि।राज्यक्रमो विप्रकृष्टस्तयोस्तावत्कनीयसोः।।2.8.7।।
ಹೇ ಸುಂದರಿಯೇ, ಜನ್ಮಕ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರವೂ ರಾಜ್ಯಸಿಂಹಾಸನದ ಕ್ರಮ ಭರತನಿಗೇ ಸಮೀಪ. ಆ ಇಬ್ಬರು ಕಿರಿಯರ ಪಾಲಿಗೆ ಅದು ಇನ್ನೂ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
Verse 8
विदुषः क्षत्रचारित्रे प्राज्ञस्य प्राप्तकारिणः।भयात्प्रवेपे रामस्य चिन्तयन्ती तवात्मजम्।।2.8.8।।
ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ, ಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ, ಯೋಗ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ರಾಮನನ್ನು ಕುರಿತು—ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ—ನಾನು ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತೇನೆ.
Verse 9
सुभगा खलु कौशल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते।यौवराज्येन महता श्वः पुष्येण द्विजोत्तमैः।।2.8.9।।
ನಿಜಕ್ಕೂ ಕೌಶಲ್ಯಾ ಧನ್ಯಳು—ಅವಳ ಪುತ್ರನಿಗೆ ನಾಳೆ ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ, ಮಹತ್ತಾದ ಯುವರಾಜ್ಯಪದಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕ ನಡೆಯಲಿದೆ.
Verse 10
प्राप्तां सुमहतीं प्रीतिं प्रतीतां तां हतद्विषम्।उपस्थास्यसि कौसल्यां दासीव त्त्वं कृताञ्जलिः।।2.8.10।।
ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿ ಈಗ ಹರ್ಷಿತಳಾಗಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದ ಕೌಸಲ್ಯೆಯನ್ನು ನೀನು ದಾಸಿಯಂತೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಸೇವಿಸಬೇಕಾಗುವುದು.
Verse 11
एवं चेत्त्वं सहास्माभिस्तस्याः प्रेष्या भविष्यसि।पुत्रश्च तव रामस्य प्रेष्यभावं गमिष्यति।।2.8.11।।
ಹೀಗೆ ಆಗಿದರೆ, ನಮ್ಮೊಡನೆ ನೀನು ಅವಳ ಪ್ರೇಷ್ಯೆಯಾಗುವೆ; ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನೂ ರಾಮನಿಗೆ ದಾಸ್ಯಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವನು.
Verse 12
हृष्टाः खलु भविष्यन्ति रामस्य परमास्स्त्रियः।अप्रहृष्टा भविष्यन्ति स्नुषास्ते भरतक्षये।।2.8.12।।
ರಾಮನ ಪಕ್ಷದ ಪರಮಸ್ತ್ರೀಯರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹರ್ಷಿಸುವರು; ಆದರೆ ಭರತನ ಕ್ಷಯದಿಂದ ನಿನ್ನ ಸೊಸೆಯರು ಹರ್ಷವಿಲ್ಲದವರಾಗುವರು.
Verse 13
तां दृष्ट्वा परमप्रीतां ब्रुवन्तीं मन्थरां ततः।रामस्यैव गुणान्देवी कैकेयी प्रशशंस ह।।2.8.13।।
ಮಂಥರೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಪರಮಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ದೇವಿ ಕೈಕೇಯಿ ಆಗ ರಾಮನ ಗುಣಗಳನ್ನೇ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದಳು.
Verse 14
धर्मज्ञो गुरुभिर्दान्तः कृतज्ञस्सत्यवाक्छुचिः।रामो राज्ञ स्सुतो ज्येष्ठो यौवराज्यमतोऽर्हति।।2.8.14।।
ರಾಮನು ಧರ್ಮಜ್ಞನು; ಗುರುಗಳಿಂದ ಶಿಸ್ತುಪಡೆದು ದಮನಗೊಂಡವನು, ಸಂಯಮಿ; ಕೃತಜ್ಞ, ಸತ್ಯವಾಕ್ಯ, ಶುಚಿ. ರಾಜನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಅವನು ಯುವರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನು.
Verse 15
भ्रातृ़न्भृत्यांश्च दीर्घायुः पितृवत्पालयिष्यति।सन्तप्स्यसे कथं कुब्जे श्रुत्वा रामाभिषेचनम्।।2.8.15।।
ದೀರ್ಘಾಯು ರಾಮನು ತನ್ನ ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಸೇವಕರನ್ನು ತಂದೆಯಂತೆ ಪಾಲಿಸುವನು. ಓ ಕುಬ್ಜೆ, ರಾಮಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ಕೇಳಿ ನೀನು ಹೇಗೆ ದುಃಖಿಸುತ್ತೀಯ?
Verse 16
भरतश्चापि रामस्य ध्रुवं वर्षशतात्परम्।पितृपैतामहं राज्यमवाप्ता पुरुषर्षभः।।2.8.16।।
ಮತ್ತು ಪುರುಷರ್ಷಭ ಭರತನು ಸಹ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ—ರಾಮನ ನೂರಾರು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರ—ಪಿತೃಪೈತಾಮಹ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.
Verse 17
सा त्वमभ्युदये प्राप्ते वर्तमाने च मन्थरे।भविष्यति च कल्याणे किमर्थं परितप्यसे।।2.8.17।।
ಓ ಮಂಥರೇ, ನೀನು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೀಯೆ; ಈಗಲೂ ಸುಖದಲ್ಲಿದ್ದೀಯೆ; ಮುಂದೆಯೂ ಕಲ್ಯಾಣವೇ ಇರುವುದು—ಹಾಗಿರಲು ಏಕೆ ದುಃಖದಿಂದ ಕಳವಳಗೊಳ್ಳುತ್ತೀಯೆ?
Verse 18
यथा मे भरतो मान्यस्तथा भूयोऽपि राघवः।कौशल्यातोऽतिरिक्तं च सोऽनुशुश्रूषते हि माम्।।2.8.18।।
ಭರತನು ನನಗೆ ಮಾನ್ಯನೂ ಪ್ರಿಯನೂ ಆಗಿರುವಂತೆ, ರಾಘವನು (ರಾಮನು) ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾನ್ಯನು; ಕೌಶಲ್ಯೆಗೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಅವನು ನನ್ನ ಸೇವೆ-ಶುಶ್ರೂಷೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 19
राज्यं यदि हि रामस्य भरतस्यापि तत्तदा।मन्यते हि यथात्मानं तथा भ्रातृ़ंश्च राघवः।।2.8.19।।
ರಾಜ್ಯವು ರಾಮನದಾದರೆ, ಅದೇ ರಾಜ್ಯವು ಭರತನದೂ ಆಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ರಾಘವನು ತನ್ನ ಸಹೋದರರನ್ನು ತನ್ನ ಆತ್ಮದಂತೆಲೇ ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 20
कैकेयीवचनं श्रुत्वा मन्थरा भृशदुःखिता।दीर्घमुष्णं च विनिश्वस्य कैकेयीमिदमब्रवीत्।।2.8.20।।
ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಂಥರೆ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತಳಾದಳು; ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಉಷ್ಣ ನಿಶ್ವಾಸ ಬಿಡುತ್ತಾ, ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
Verse 21
अनर्थदर्शिनी मौर्ख्यान्नात्मानमवबुध्यसे। शोकव्यसनविस्तीर्णे मज्जन्ती दुःखसागरे।।2.8.21।।
ಮೂರ್ಖತೆಯ ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ನೀನು ನಿನ್ನದೇ ದುರವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಶೋಕವೂ ವಿಪತ್ತೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ದುಃಖಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾ ಮುಂದಿನ ಅನರ್ಥವನ್ನು ಕಾಣದೆ ಹೋಗುತ್ತೀ.
Verse 22
भविता राघवो राजा राघवस्यानु यस्सुतः।राजवंशात्तु कैकेयि भरतःपरिहास्यते।।2.8.22।।
ರಾಘವನು ರಾಜನಾಗುವನು; ರಾಘವನ ನಂತರ ಅವನದೇ ಪುತ್ರನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಆದರೆ ಹೇ ಕೈಕೇಯಿ, ಭರತನು ರಾಜವಂಶದಿಂದ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟು ಪರिहासದ ವಿಷಯವಾಗುವನು.
Verse 23
न हि राज्ञस्सुता स्सर्वे राज्ये तिष्ठन्ति भामिनि।स्थाप्यमानेषु सर्वेषु सुमहाननयो भवेत्।।2.8.23।।
ಹೇ ಭಾಮಿನಿ, ರಾಜನ ಎಲ್ಲಾ ಪುತ್ರರೂ ರಾಜ್ಯಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲಾರರು; ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೆ ಮಹಾ ಅನಯ, ಅರಾಜಕತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 24
तस्माज्ज्येष्ठे हि कैकेयि राज्यतन्त्राणि पार्थिवाः।स्थापयन्त्यनवद्याङ्गि गुणवत्स्वितरेष्वपि।।2.8.24।।
ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಕೈಕೇಯಿ—ಹೇ ನಿರ್ದೋಷಾಂಗಿಯೇ—ರಾಜರು ರಾಜ್ಯತಂತ್ರದ ಭಾರವನ್ನು ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇಲ್ಲವೇ ಗುಣವಂತನಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪುತ್ರನಿಗೂ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 25
असावत्यन्तनिर्भग्नस्तव पुत्रो भविष्यति।अनाथवत्सुखेभ्यश्च राजवंशाच्च वत्सले।।2.8.25।।
ಹೇ ವತ್ಸಲೇ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿಹೋಗುವನು; ಅನಾಥನಂತೆ ಸುಖಗಳಿಂದಲೂ ರಾಜವಂಶದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದಿಂದಲೂ ವಂಚಿತನಾಗುವನು.
Verse 26
साऽहं त्वदर्थे सम्प्राप्ता त्वं तु मां नावबुद्ध्यसे।सपत्नि वृद्धौ या मे त्वं प्रदेयं दातुमिच्छसि।।2.8.26।।
ನಾನು ನಿನ್ನ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ; ಆದರೆ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಸಹಪತ್ನಿಯ ಭಾಗ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ, ನನಗೆ ‘ಬಾಕಿ’ಯೆಂದು ನೀನು ಕೊಡಬೇಕೆಂದಿರುವ ದಾನವನ್ನೇ ನೀಡಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ.
Verse 27
ध्रुवं तु भरतं रामः प्राप्य राज्यमकण्टकम्।देशान्तरं वा नयिता लोकान्तरमथाऽपि वा।।2.8.27।।
ರಾಮನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕಂಟಕರಹಿತವಾದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ಭರತನನ್ನು ದೇಶಾಂತರಕ್ಕೆ ಓಡಿಸಿಬಿಡುವನು—ಅಥವಾ ಅವನನ್ನು ಪರಲೋಕಕ್ಕೂ ಕಳುಹಿಸಿಬಿಡುವನು.
Verse 28
बाल एव हि मातुल्यं भरतो नायितस्त्वया।सन्निकर्षाच्च सौहार्दं जायते स्थावरेष्वपि।।2.8.28।।
ಭರತನನ್ನು ನೀನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಮಾವನ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದೆ. ಸಮೀಪತೆಯಿಂದ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಸೌಹಾರ್ದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
Verse 29
भरतस्याप्यनुवशश्शत्रुघ्नोऽपि समं गतः।लक्ष्मणो हि यथा रामं तथाऽसौ भरतं गतः।।2.8.29।।
ಭರತನಿಗೆ ವಿಧೇಯನಾದ ಶತ್ರುಘ್ನನೂ ಅವನ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಹೇಗೆ ರಾಮನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವನು ಭರತನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾನೆ.
Verse 30
श्रूयते हि द्रुमः कश्चिच्छेत्तव्यो वनजीविभिः।सन्निकर्षादिषीकाभिर्मोचितः परमाद्भयात्।।2.8.30।।
ಕೇಳಲ್ಪಡುವುದು: ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು ಕಡಿದುಹಾಕಬೇಕೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದ ಯಾವುದೋ ಮರವು, ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದ ಇಷೀಕಾ ಎಂಬ ಮುಳ್ಳುಗಾವಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಮಹಾಭಯದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
Verse 31
गोप्ता हि रामं सौमित्रिर्लक्ष्मणं चापि राघवः।अश्विनोरिव सौभ्रात्रं तयोर्लोकेषु विश्रुतम्।।2.8.31।।
ಸೌಮಿತ್ರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ರಾಮನನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ; ರಾಘವ ರಾಮನು ಸಹ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರಂತೆ ಅವರ ಸಹೋದರತ್ವವು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
Verse 32
तस्मान्न लक्ष्मणे रामः पापं किञ्चित्करिष्यति।रामस्तु भरते पापं कुर्यादिति न संशयः।।2.8.32।।
ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಅಲ್ಪಮಾತ್ರವೂ ಪಾಪಕರವಾದ ಅಪಕಾರವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಭರತನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ—ರಾಮನು ಅವನಿಗೆ ಅಪಕಾರ ಮಾಡುವನು.
Verse 33
तस्माद्राजगृहादेव वनं गच्छतु ते सुतः।एतद्धि रोचते मह्यं भृशं चापि हितं तव।।2.8.33।।
ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜಗೃಹದಿಂದಲೇ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ನೇರವಾಗಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿ; ಇದೇ ನನಗೆ ಇಷ್ಟ, ಮತ್ತು ನಿನಗೂ ನಿಜವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಿತಕರವಾಗಿದೆ.
Verse 34
एवं ते ज्ञातिपक्षस्य श्रेयश्चैव भविष्यति।यदि चेद्भरतो धर्मात्पित्र्यं राज्यमवाप्स्यसि।।2.8.34।।
ಈ ರೀತಿ ನಿನಗೂ ನಿನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾತಿಪಕ್ಷಕ್ಕೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಉಂಟಾಗುವುದು—ಭರತನು ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಿಂದ ಪಿತೃಪಾರಂಪರ್ಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವದಾದರೆ.
Verse 35
स ते सुखोचितो बालो रामस्य सहजो रिपुः।समृद्धार्थस्य नष्टार्थो जीविष्यति कथं वशे।।2.8.35।।
ಸೌಖ್ಯಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡ ಆ ಬಾಲಕ—ನಿನ್ನ ಭರತನು—ರಾಮನಿಗೆ ಸಹಜ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯೇ. ಎಲ್ಲ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವನು, ಸಮೃದ್ಧನಾದ ರಾಮನ ವಶದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬದುಕುವನು?
Verse 36
अभिद्रुतमिवारण्ये सिंहेन गजयूथपम्।प्रच्छाद्यमानं रामेण भरतं त्रातुमर्हसि।।2.8.36।।
ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹವು ಗಜಯೂಥಪನ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸುವಂತೆ, ರಾಮನು ಭರತನನ್ನು ಆವರಿಸಿ ಮಣಿಸುವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಯುಕ್ತ.
Verse 37
दर्पान्निराकृता पूर्वं त्वया सौभाग्यवत्तया।राममाता सपत्नी ते कथं वैरं न शातयेत्।।2.8.37।।
ಹಿಂದೆ, ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿಯಾದ ನೀನು ಗರ್ವದಿಂದ ರಾಮಮಾತೆಯಾದ ನಿನ್ನ ಸಪತ್ನಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದೆ; ಆ ವೈರವನ್ನು ಅವಳು ಹೇಗೆ ತೀರಿಸದೆ ಬಿಡುವಳು?
Verse 38
यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यतिप्रभूतरत्नाकरशैलपत्तनाम्।तदा गमिष्यस्यशुभं पराभवंसहैव दीना भरतेन भामिनि।।2.8.38।।
ಓ ಭಾಮಿನಿ, ರತ್ನಾಕರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ನಗರಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಾಮನು ಪಡೆದಾಗ, ನೀನು ಕೂಡ ಭರತನೊಡನೆ ಅಶುಭ ಪರಾಭವ, ದೀನತೆ ಮತ್ತು ಅಪಮಾನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವೆ.
Verse 39
यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यतिध्रुवं प्रणष्टो भरतो भविष्यति।अतो हि सञ्चिन्तय राज्यमात्मजे परस्य चैवाद्य विवासकारणम्।।2.8.39।।
ರಾಮನು ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಭರತನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗಲೇ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಯೋಚಿಸು; ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾದ ರಾಮನನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಕಾರಣವನ್ನೂ ರೂಪಿಸು.
The pivotal action is Mantharā’s rejection of Kaikeyī’s gift (discarding the ornament) followed by an ethical-political reframing: whether Kaikeyī should treat Rāma’s coronation as a shared family good or as a threat requiring defensive action for Bharata’s future.
The sarga demonstrates how virtues and intentions can be overridden by fear-driven narratives: persuasive speech can convert private emotion into public policy, and dharma-discourse (praising Rāma’s qualities) may fail when security, status, and rivalry dominate decision-making.
Cultural markers include the Puṣya nakṣatra timing for coronation, the reference to Rājagṛha as Bharata’s maternal-uncle residence, and illustrative tradition through the Iśīkā-grass analogy and the Aśvins simile for ideal brotherhood.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.