Sarga 8

Verse 1

मन्थरा त्वभ्यसूयैनामुत्सृज्याभरणं च तत्।उवाचेदं ततो वाक्यं कोपदुःखसमन्विता।।2.8.1।।

എന്നാൽ മന്തറ അവളോടുള്ള അസൂയകൊണ്ട് ആ ആഭരണം തള്ളിക്കളഞ്ഞു; പിന്നെ കോപവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 2

हर्षं किमिदमस्थाने कृतवत्यसि बालिशे।शोकसागरमध्यस्थमात्मानं नावबुध्यसे।।2.8.2।।

ഹേ മൂഢസ്ത്രീ, അസ്ഥാനത്തിൽ നീ എന്തിന് ഈ ഹർഷം കാണിക്കുന്നു? നീ ശോകസാഗരത്തിന്റെ നടുവിൽ തന്നെയാണെന്നു നീ തിരിച്ചറിയുന്നില്ലേ?

Verse 3

मनसा प्रहसामि त्वां देवि दुःखार्दिता सती।यच्छोचितव्ये हृष्टाऽसि प्राप्येदं व्यसनं महत्।।2.8.3।।

ദേവി രാജ്ഞേ, ദുഃഖത്തിൽ പീഡിതയായിട്ടും ഞാൻ മനസ്സിൽ നിന്നെ പരിഹസിക്കുന്നു; കാരണം ദുഃഖിക്കേണ്ടിടത്ത് നീ ഈ മഹാ ദുരന്തം വന്നിട്ടും ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 4

शोचामि दुर्मतित्वं ते का हि प्राज्ञा प्रहर्षयेत्।अरेस्सपत्नीपुत्रस्य वृद्धिं मृत्योरिवागताम्।।2.8.4।।

നിന്റെ ദുർമതിയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ശോകിക്കുന്നു. ശത്രുവിനൊപ്പമുള്ള സഹപത്നിയുടെ പുത്രന്റെ ഉയർച്ച—മരണത്തിന്റെ വരവുപോലെ വന്നതിനെ—ഏതു പ്രാജ്ഞയായ സ്ത്രീ ആനന്ദത്തോടെ സ്വീകരിക്കും?

Verse 5

भरतादेव रामस्य राज्यसाधारणाद्भयम्।तद्विचिन्त्य विषण्णाऽस्मि भयं भीताऽद्धि जायते।।2.8.5।।

രാജ്യാവകാശം പങ്കിടപ്പെടുന്നതിനാൽ രാമനു ഭയം ഭാരതനിൽ നിന്നുമാത്രമാണ്. അതു ചിന്തിച്ച് ഞാൻ വിഷണ്ണയായി; കാരണം ഭീതനായവനിൽ നിന്നാണ് ഭയം ജനിക്കുന്നത്.

Verse 6

लक्ष्मणो हि महेष्वासो रामं सर्वात्मना गतः।शत्रुघ्नश्चापि भरतं काकुत्स्थं लक्ष्मणो यथा।।2.8.6।।

മഹേഷ്വാസനായ ലക്ഷ്മണൻ സർവ്വാത്മനാ രാമനിൽ ലീനനാണ്; അതുപോലെ ശത്രുഘ്നനും ഭാരതനിൽ അത്തരം ഭക്തിനിഷ്ഠയോടെ ചേർന്നിരിക്കുന്നു—ലക്ഷ്മണൻ കാകുത്സ്ഥനായ രാമനോടുള്ളതുപോലെ.

Verse 7

प्रत्यासन्नक्रमेणापि भरतस्यैव भामिनि।राज्यक्रमो विप्रकृष्टस्तयोस्तावत्कनीयसोः।।2.8.7।।

ഹേ സുന്ദരിയേ, ജന്മക്രമം കൊണ്ടുപോലും രാജ്യാവകാശത്തിന്റെ അടുത്ത പടി ഭാരതനുടേതാണ്; ആ രണ്ടു ഇളയവർക്കു അത് ഏറെ ദൂരെയായിരിക്കുന്നു.

Verse 8

विदुषः क्षत्रचारित्रे प्राज्ञस्य प्राप्तकारिणः।भयात्प्रवेपे रामस्य चिन्तयन्ती तवात्मजम्।।2.8.8।।

ക്ഷത്രധർമ്മാചരണത്തിൽ നിപുണനും പ്രാജ്ഞനും യുക്തകാലത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനുമായ രാമനെക്കുറിച്ച്—നിന്റെ പുത്രനെ ഓർത്തുകൊണ്ട്—ഞാൻ ഭയത്തോടെ വിറയ്ക്കുന്നു.

Verse 9

सुभगा खलु कौशल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते।यौवराज्येन महता श्वः पुष्येण द्विजोत्तमैः।।2.8.9।।

നിശ്ചയമായും കൗശല്യ ഭാഗ്യവതിയാണ്—നാളെ പുഷ്യ നക്ഷത്രത്തിൽ, ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജോത്തമ ബ്രാഹ്മണന്മാർ അവളുടെ പുത്രനെ മഹത്തായ യുവരാജ്യപദത്തിലേക്ക് അഭിഷേകം ചെയ്യും.

Verse 10

प्राप्तां सुमहतीं प्रीतिं प्रतीतां तां हतद्विषम्।उपस्थास्यसि कौसल्यां दासीव त्त्वं कृताञ्जलिः।।2.8.10।।

പ്രസിദ്ധയും ഇപ്പോൾ ആനന്ദിതയും, വൈരികളെ കീഴടക്കിയ കൗസല്യയെ നീ ദാസിയെപ്പോലെ കൈകൂപ്പി സേവിക്കേണ്ടിവരും.

Verse 11

एवं चेत्त्वं सहास्माभिस्तस्याः प्रेष्या भविष्यसि।पुत्रश्च तव रामस्य प्रेष्यभावं गमिष्यति।।2.8.11।।

ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചാൽ, ഞങ്ങളോടൊപ്പം നീയും അവളുടെ സേവികയാകും; നിന്റെ പുത്രനും രാമനോടു ദാസ്യാവസ്ഥയിൽ പതിക്കും.

Verse 12

हृष्टाः खलु भविष्यन्ति रामस्य परमास्स्त्रियः।अप्रहृष्टा भविष्यन्ति स्नुषास्ते भरतक्षये।।2.8.12।।

രാമന്റെ പക്ഷത്തിലെ മഹത്തായ സ്ത്രീകൾ നിശ്ചയം ആനന്ദിക്കും; എന്നാൽ ഭരതന്റെ ക്ഷയത്തോടെ നിന്റെ മരുമക്കൾ ആനന്ദരഹിതരായിരിക്കും.

Verse 13

तां दृष्ट्वा परमप्रीतां ब्रुवन्तीं मन्थरां ततः।रामस्यैव गुणान्देवी कैकेयी प्रशशंस ह।।2.8.13।।

മന്തര ഇങ്ങനെ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നതു കണ്ട ദേവി കൈകേയി അപ്പോൾ രാമന്റെ ഗുണങ്ങളെയേ മാത്രം പ്രശംസിച്ചു.

Verse 14

धर्मज्ञो गुरुभिर्दान्तः कृतज्ञस्सत्यवाक्छुचिः।रामो राज्ञ स्सुतो ज्येष्ठो यौवराज्यमतोऽर्हति।।2.8.14।।

രാമൻ ധർമ്മജ്ഞനാണ്; ഗുരുക്കന്മാർ ശിക്ഷിച്ചവൻ, സ്വയംനിയന്ത്രിതൻ; കൃതജ്ഞൻ, സത്യവാക്യൻ, ശുചി. രാജാവിന്റെ ജ്യേഷ്ഠപുത്രനായതിനാൽ അവൻ യുവരാജ്യത്തിന് അർഹൻ.

Verse 15

भ्रातृ़न्भृत्यांश्च दीर्घायुः पितृवत्पालयिष्यति।सन्तप्स्यसे कथं कुब्जे श्रुत्वा रामाभिषेचनम्।।2.8.15।।

ദീർഘായുസ്സുള്ള രാമൻ സഹോദരന്മാരെയും സേവകരെയും പിതാവുപോലെ പരിപാലിക്കും. ഹേ കുബ്ജേ, രാമാഭിഷേകം കേട്ടിട്ട് നീ എന്തിന് വിഷമിക്കുന്നു?

Verse 16

भरतश्चापि रामस्य ध्रुवं वर्षशतात्परम्।पितृपैतामहं राज्यमवाप्ता पुरुषर्षभः।।2.8.16।।

പുരുഷർഷഭനായ ഭരതനും നിശ്ചയം—രാമന്റെ നൂറുവർഷത്തിലധികം നീളുന്ന ഭരണത്തിനു ശേഷം—പിതൃപൈതാമഹമായ രാജ്യം പ്രാപിക്കും.

Verse 17

सा त्वमभ्युदये प्राप्ते वर्तमाने च मन्थरे।भविष्यति च कल्याणे किमर्थं परितप्यसे।।2.8.17।।

ഹേ മന്തരേ, നീ സമൃദ്ധി പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോഴും സുഖത്തിലാണ്; ഭാവിയിലും കല്യാണം തുടരും—അപ്പോൾ എന്തിനാണ് നീ വ്യഥപ്പെടുന്നത്?

Verse 18

यथा मे भरतो मान्यस्तथा भूयोऽपि राघवः।कौशल्यातोऽतिरिक्तं च सोऽनुशुश्रूषते हि माम्।।2.8.18।।

ഭരതൻ എനിക്ക് മാന്യനും പ്രിയനും ആകുന്നതുപോലെ, രാഘവൻ (രാമൻ) അതിലും അധികം മാന്യനാണ്; കൗശല്യയ്ക്കു ചെയ്യുന്നതിലും മേലായി അവൻ എനിക്ക് സേവാ-ശുശ്രൂഷ ചെയ്യുന്നു.

Verse 19

राज्यं यदि हि रामस्य भरतस्यापि तत्तदा।मन्यते हि यथात्मानं तथा भ्रातृ़ंश्च राघवः।।2.8.19।।

രാജ്യം രാമത്തിന്റേതായാൽ, അതേ രാജ്യം ഭരതന്റേതുമാണ്; കാരണം രാഘവൻ സഹോദരന്മാരെ തന്റെ ആത്മാവുപോലെ തന്നെയാണ് കരുതുന്നത്.

Verse 20

कैकेयीवचनं श्रुत्वा मन्थरा भृशदुःखिता।दीर्घमुष्णं च विनिश्वस्य कैकेयीमिदमब्रवीत्।।2.8.20।।

കൈകേയിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട മന്തര അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി; ദീർഘമായി ചൂടുള്ള നിശ്വാസങ്ങൾ വിട്ടുകൊണ്ട്, അവൾ കൈകേയിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 21

अनर्थदर्शिनी मौर्ख्यान्नात्मानमवबुध्यसे। शोकव्यसनविस्तीर्णे मज्जन्ती दुःखसागरे।।2.8.21।।

മൂഢതയുടെ അന്ധതയിൽ നീ നിന്റെ തന്നെ ദുരവസ്ഥയെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല; ശോകവും വ്യസനവും പരന്നിരിക്കുന്ന ദുഃഖസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കെ വരാനിരിക്കുന്ന അനർത്ഥം നീ കാണുന്നില്ല.

Verse 22

भविता राघवो राजा राघवस्यानु यस्सुतः।राजवंशात्तु कैकेयि भरतःपरिहास्यते।।2.8.22।।

രാഘവൻ രാജാവാകും; രാഘവന്റെ ശേഷം അവന്റെ സ്വന്തം പുത്രൻ രാജ്യം കൈവരും. എന്നാൽ, ഹേ കൈകേയീ, ഭരതൻ രാജവംശത്തിൽ നിന്ന് തള്ളപ്പെടുകയും പരിഹാസത്തിന്റെ പാത്രമാവുകയും ചെയ്യും.

Verse 23

न हि राज्ञस्सुता स्सर्वे राज्ये तिष्ठन्ति भामिनि।स्थाप्यमानेषु सर्वेषु सुमहाननयो भवेत्।।2.8.23।।

ഹേ ഭാമിനീ, രാജാവിന്റെ എല്ലാ പുത്രന്മാർക്കും രാജസിംഹാസനത്തിൽ നിലകൊള്ളാൻ കഴിയില്ല; എല്ലാവരെയും ഭരണാധികാരികളാക്കി സ്ഥാപിച്ചാൽ മഹത്തായ അക്രമവും അराजകതയും ഉണ്ടാകും.

Verse 24

तस्माज्ज्येष्ठे हि कैकेयि राज्यतन्त्राणि पार्थिवाः।स्थापयन्त्यनवद्याङ्गि गुणवत्स्वितरेष्वपि।।2.8.24।।

അതുകൊണ്ട്, ഹേ കൈകേയീ—ഹേ നിർദോഷാംഗിയേ—രാജാക്കന്മാർ ഭരണതന്ത്രത്തിന്റെ ഭാരമോ ജ്യേഷ്ഠപുത്രനേയ്ക്ക് ഏല്പിക്കുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ ഗുണസമ്പന്നനായ മറ്റൊരു പുത്രനേയ്ക്കും ഏല്പിക്കുന്നു.

Verse 25

असावत्यन्तनिर्भग्नस्तव पुत्रो भविष्यति।अनाथवत्सुखेभ्यश्च राजवंशाच्च वत्सले।।2.8.25।।

ഹേ വത്സലേ, നിന്റെ പുത്രൻ അത്യന്തമായി തകർന്നുപോകും; അനാഥനെപ്പോലെ സുഖങ്ങളിൽ നിന്നും രാജവംശത്തിന്റെ അവകാശപരമ്പരയിൽ നിന്നും വേർപെട്ടവനാകും.

Verse 26

साऽहं त्वदर्थे सम्प्राप्ता त्वं तु मां नावबुद्ध्यसे।सपत्नि वृद्धौ या मे त्वं प्रदेयं दातुमिच्छसि।।2.8.26।।

ഞാൻ നിന്റെ ഹിതത്തിനായി ഇവിടെ എത്തിയതാണ്; എങ്കിലും നീ എന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല. നിന്റെ സഹപത്നിയുടെ ഭാഗ്യം വളരുമ്പോൾ, എനിക്ക് ‘ബാക്കി’യെന്നപോലെ നീ നൽകേണ്ട ദാനം നൽകാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 27

ध्रुवं तु भरतं रामः प्राप्य राज्यमकण्टकम्।देशान्तरं वा नयिता लोकान्तरमथाऽपि वा।।2.8.27।।

രാമൻ തീർച്ചയായും മുള്ളുകളില്ലാത്ത (വൈരികളില്ലാത്ത) രാജ്യം കൈവരിച്ചാൽ, ഭരതനെ ദേശാന്തരത്തിലേക്ക് തള്ളിവിടും—അല്ലെങ്കിൽ അവനെ പരലോകത്തേക്കും അയക്കും.

Verse 28

बाल एव हि मातुल्यं भरतो नायितस्त्वया।सन्निकर्षाच्च सौहार्दं जायते स्थावरेष्वपि।।2.8.28।।

ഭരതനെ നീ ബാല്യത്തിലേ മാതുലഗൃഹത്തിലേക്ക് അയച്ചിരുന്നു. അടുപ്പം ഉണ്ടെങ്കിൽ ജഡവസ്തുക്കളിലും പോലും സ്നേഹം ജനിക്കുന്നു.

Verse 29

भरतस्याप्यनुवशश्शत्रुघ्नोऽपि समं गतः।लक्ष्मणो हि यथा रामं तथाऽसौ भरतं गतः।।2.8.29।।

ഭരതന്റെ ആജ്ഞാനുസാരിയായ ശത്രുഘ്നനും അവനോടൊപ്പം തന്നേ പോയിരിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മണൻ രാമനോടൊപ്പം നിൽക്കുന്നതുപോലെ, ശത്രുഘ്നൻ ഭരതനോടൊപ്പം നിൽക്കുന്നു.

Verse 30

श्रूयते हि द्रुमः कश्चिच्छेत्तव्यो वनजीविभिः।सन्निकर्षादिषीकाभिर्मोचितः परमाद्भयात्।।2.8.30।।

കേൾക്കപ്പെടുന്നു: വനജീവികൾ വെട്ടേണ്ടതായി നിശ്ചയിച്ചിരുന്ന ഒരു വൃക്ഷം, സമീപം വളർന്ന ഇഷീകാ എന്ന മുള്ളുപുല്ലിന്റെ അടുപ്പം മൂലം മഹാഭയത്തിൽ നിന്ന് മോചിതമാകുന്നു.

Verse 31

गोप्ता हि रामं सौमित्रिर्लक्ष्मणं चापि राघवः।अश्विनोरिव सौभ्रात्रं तयोर्लोकेषु विश्रुतम्।।2.8.31।।

സൗമിത്രിയായ ലക്ഷ്മണൻ രാമനെ കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നു; രാഘവനായ രാമനും ലക്ഷ്മണനെ കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നു. അശ്വിനീകുമാരന്മാരെപ്പോലെ അവരുടെ സഹോദരസ്നേഹം ലോകങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 32

तस्मान्न लक्ष्मणे रामः पापं किञ्चित्करिष्यति।रामस्तु भरते पापं कुर्यादिति न संशयः।।2.8.32।।

അതുകൊണ്ട് രാമൻ ലക്ഷ്മണനോട് അൽപമാത്രം പോലും പാപകരമായ അപകാരം ചെയ്യുകയില്ല; എന്നാൽ ഭരതന്റെ കാര്യത്തിൽ സംശയമില്ല—രാമൻ അവനോട് അപകാരം ചെയ്യും.

Verse 33

तस्माद्राजगृहादेव वनं गच्छतु ते सुतः।एतद्धि रोचते मह्यं भृशं चापि हितं तव।।2.8.33।।

അതുകൊണ്ട് രാജഗൃഹത്തിൽ നിന്നുതന്നെ നിന്റെ പുത്രൻ നേരെ വനത്തിലേക്ക് പോകട്ടെ; ഇതുതന്നെ എനിക്ക് ഇഷ്ടമാണ്, നിനക്കും സത്യത്തിൽ അത്യന്തം ഹിതകരമാണ്.

Verse 34

एवं ते ज्ञातिपक्षस्य श्रेयश्चैव भविष्यति।यदि चेद्भरतो धर्मात्पित्र्यं राज्यमवाप्स्यसि।।2.8.34।।

ഇങ്ങനെ നിനക്കും നിന്റെ മുഴുവൻ ജ്ഞാതിപക്ഷത്തിനും തീർച്ചയായും ശ്രേയസ്സുണ്ടാകും—ഭരതൻ ധർമ്മമാർഗ്ഗത്തിൽ പിതൃപരമ്പരാഗത രാജ്യം പ്രാപിച്ചാൽ.

Verse 35

स ते सुखोचितो बालो रामस्य सहजो रिपुः।समृद्धार्थस्य नष्टार्थो जीविष्यति कथं वशे।।2.8.35।।

സുഖത്തിൽ വളർന്ന ആ ബാലൻ—നിന്റെ ഭരതൻ—രാമനോടു സ്വഭാവതഃ തന്നെ വൈരിയായിരിക്കുന്നു. എല്ലാ ഉപാധികളും നഷ്ടപ്പെട്ടവൻ, സമൃദ്ധനായ രാമന്റെ അധീനതയിൽ എങ്ങനെ ജീവിക്കും?

Verse 36

अभिद्रुतमिवारण्ये सिंहेन गजयूथपम्।प्रच्छाद्यमानं रामेण भरतं त्रातुमर्हसि।।2.8.36।।

വനത്തിൽ സിംഹം ആനക്കൂട്ടത്തിന്റെ നായകനെ ആക്രമിക്കുന്നതുപോലെ, രാമൻ ഭരതനെ മൂടിപ്പിടിച്ച് കീഴടക്കും; അതിനാൽ അവനെ രക്ഷിക്കേണ്ടത് നിനക്കു യുക്തമാണ്.

Verse 37

दर्पान्निराकृता पूर्वं त्वया सौभाग्यवत्तया।राममाता सपत्नी ते कथं वैरं न शातयेत्।।2.8.37।।

മുമ്പ്, ഭാഗ്യവതിയെന്ന അഭിമാനത്തിൽ നീ രാമന്റെ മാതാവായ നിന്റെ സഹപത്നിയെ അവഗണിച്ചു; ആ വൈരം അവൾ എങ്ങനെ തീർക്കാതിരിക്കും?

Verse 38

यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यतिप्रभूतरत्नाकरशैलपत्तनाम्।तदा गमिष्यस्यशुभं पराभवंसहैव दीना भरतेन भामिनि।।2.8.38।।

ഹേ ഭാമിനി, രത്നസമുദ്രങ്ങളും പർവതങ്ങളും നഗരങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഈ ഭൂമിയെ രാമൻ കൈവശമാക്കുമ്പോൾ, നീയും ഭരതനോടുകൂടെ അശുഭമായ പരാജയവും ദീനതയും അപമാനവും അനുഭവിക്കും.

Verse 39

यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यतिध्रुवं प्रणष्टो भरतो भविष्यति।अतो हि सञ्चिन्तय राज्यमात्मजे परस्य चैवाद्य विवासकारणम्।।2.8.39।।

രാമൻ ഈ ഭൂമിയെ കൈവശമാക്കുമ്പോൾ ഭരതൻ തീർച്ചയായും നശിക്കും. അതിനാൽ ഇപ്പോഴുതന്നെ നിന്റെ പുത്രനുവേണ്ടി രാജ്യം ചിന്തിക്ക; കൂടാതെ പ്രതിസ്പർധിയായ രാമനെ വനവാസത്തിലേക്കയയ്ക്കാനുള്ള ഉപായവും ആലോചിക്ക.