Adhyaya 8

Verse 1

सूत उवाच । नित्यानंदमयं शांतं निर्विकल्पं निरामयम् । शिवतत्त्वमनाद्यंतं ये विदुस्ते परं गताः

Sūta nói: Ai thật sự chứng tri thực tại của Śiva—vốn là an lạc thường hằng, tịch tĩnh, vô phân biệt, vô bệnh khổ, không khởi đầu không cùng tận—người ấy đạt đến cảnh giới tối thượng.

Verse 2

विरक्ताः कामभोगेभ्यो ये प्रकुर्वंत्यहैतुकीम् । भक्तिं परां शिवे धीरास्तेषां मुक्तिर्न संसृतिः

Những bậc tâm kiên định, lìa xa dục lạc và tu dưỡng bhakti tối thượng đối với Śiva một cách vô cầu—đối với họ là giải thoát, không còn tái sinh trong saṃsāra.

Verse 3

विषयानभिसंधाय ये कुर्वंति शिवे रतिम् । विषयैर्नाभिभूयंते भुंजानास्तत्फलान्यपि

Những ai không nhắm cầu các đối tượng thế gian mà nuôi dưỡng niềm hoan hỷ nơi Śiva, thì không bị các cảnh trần chế ngự—dẫu vẫn thọ hưởng những quả báo đến với mình.

Verse 4

येन केनापि भावेन शिवभक्तियुतो नरः । न विनश्यति कालेन स याति परमां गतिम्

Người nào được kết nối với bhakti đối với Śiva—dù bằng bất cứ tâm tình chân thành nào—thì không bị Thời gian hủy diệt; người ấy đạt đến đích tối thượng.

Verse 5

आरुरुक्षुः परं स्थानं विषयासक्तमानसः । पूजयेत्कर्मणा शंभुं भोगांते शिवमाप्नुयात्

Người khát vọng vươn lên cõi tối thượng nhưng tâm còn vướng cảnh trần, nên thờ phụng Śambhu bằng các nghi thức hành trì theo pháp; đến khi hưởng thụ đã mãn, người ấy có thể đạt đến Śiva.

Verse 6

अशक्तः कश्चिदुत्स्रष्टुं प्रायो विषयवासनाम् । अतः कर्ममयी पूजा कामधेनुः शरीरिणाम्

Phần lớn chúng sinh khó dứt bỏ những dục vọng tiềm ẩn đối với các cảnh trần; vì vậy, sự lễ bái dựa trên hành nghiệp là Kamadhenu—bò như ý—cho kẻ mang thân xác.

Verse 7

मायामयेपि संसारे ये विहृत्य चिरं सुखम् । मुक्तिमिच्छन्ति देहांते तेषां धर्मोयमीरितः

Ngay trong cõi đời do māyā tạo nên này, những ai đã lâu hưởng lạc mà đến lúc thân hoại vẫn cầu giải thoát—pháp (dharma) này được tuyên thuyết cho họ.

Verse 8

शिवपूजा सदा लोके हेतुः स्वर्गापवर्गयोः । सोमवारे विशेषेण प्रदोषादिगुणान्विते

Trong đời này, sự thờ phụng Śiva luôn là nhân đưa đến cả thiên giới lẫn apavarga (giải thoát); nhất là khi hành trì vào ngày thứ Hai, đầy đủ công đức của lễ Pradoṣa và các pháp cát tường liên hệ.

Verse 9

केवलेनापि ये कुर्युः सोमवारे शिवार्चनम् । न तेषां विद्यते किंचिदिहामुत्र च दुर्लभम्

Chỉ riêng điều ấy thôi—lễ bái Śiva vào ngày thứ Hai—thì đối với họ, ở đời này hay đời sau cũng không có gì là khó đạt được.

Verse 10

उपोषितः शुचिर्भूत्वा सोमवारे जितेंद्रियः । वैदिकैर्लौकिकैर्वापि विधिवत्पूजयेच्छिवम्

Vào ngày thứ Hai, sau khi trai giới, giữ thân tâm thanh tịnh và chế ngự các căn, người ấy nên thờ phụng Śiva đúng nghi thức—dù theo lễ nghi Veda hay theo phép tục (laukika).

Verse 11

ब्रह्मचारी गृहस्थो वा कन्या वापि सभर्त्तृका । विभर्तृका वा संपूज्य लभते वरमीप्सितम्

Dù là người tu phạm hạnh hay người tại gia; dù là thiếu nữ, phụ nữ có chồng hay cả góa phụ—nếu thành kính phụng thờ pháp hành/Thần linh thiêng này đúng nghi thức, ắt được ban điều ước nguyện.

Verse 12

अत्राहं कथयिष्यामि कथां श्रोतृमनोहराम् । श्रुत्वा मुक्तिं प्रयांत्येव भर्तिर्भवति शांभवी

Nay ta sẽ kể một câu chuyện làm đẹp lòng người nghe; ai nghe xong ắt thật sự đạt giải thoát, và lòng bhakti đối với Śambhu (Śiva) liền khởi sinh.

Verse 13

आर्यावर्ते नृपः कश्चिदासीद्धर्मभृतां वरः । चित्रवर्मेति विख्यातो धर्मराजो दुरात्मनाम्

Tại Āryāvarta thuở xưa có một vị vua, bậc tối thượng trong hàng người gìn giữ dharma; nổi danh là Citravarman, như một Dharma-vương đối với kẻ ác.

Verse 14

स गोप्ता धर्मसेतूनां शास्ता दुष्पथगामिनाम् । यष्टा समस्तयज्ञानां त्राता शरणमिच्छताम्

Ngài là người gìn giữ những “cầu nối” của dharma, kẻ trừng trị người đi đường tà; là bậc chủ tế khiến mọi yajña được cử hành, và là đấng che chở cho ai cầu nương tựa.

Verse 15

कर्त्ता सकलपुण्यानां दाता सकलसंपदाम् । जेता सपत्नवृंदानां भक्तः शिवमुकुन्दयोः

Ngài thực hành mọi công đức, ban phát mọi phú quý; chiến thắng đoàn quân thù địch, và là người sùng kính cả Śiva lẫn Mukunda (Viṣṇu).

Verse 16

सोनुकूलासु पत्नीषु लब्ध्वा पुत्रान्महौजसः । चिरेण प्रार्थितां लेभे कन्यामेकां वराननाम्

Dẫu đã có được những người con trai oai lực từ các hoàng hậu hiền hòa, nhưng sau thời gian dài khẩn cầu, ngài mới được ban cho một ái nữ duy nhất, dung nhan đoan mỹ.

Verse 17

स लब्ध्वा तनयां दिष्ट्या हिमवानिव पार्वतीम् । आत्मानं देवसदृशं मेने पूर्णमनोरथम्

Nhờ phúc duyên mà được ái nữ—như Himavān được Pārvatī—ngài tự thấy mình như bậc thiên thần, mọi ước nguyện đều viên mãn.

Verse 18

स एकदा जातकलक्षणज्ञानाहूय साधून्द्विजमुख्यवृंदान् । कुतूहलेनाभिनिविष्टचेताः पप्रच्छ कन्याजनने फलानि

Một lần, ngài triệu thỉnh các vị Bà-la-môn bậc thượng, hiền đức, tinh thông tử vi và điềm tướng cát lành; lòng đầy hiếu kỳ, ngài hỏi về quả báo và kết cuộc gắn với việc sinh con gái.

Verse 19

अथ तत्राब्रवीदेको बहुज्ञो द्विजसत्तमः । एषा सीमंतिनी नाम्ना कन्या तव महीपते

Bấy giờ, một vị Bà-la-môn tối thắng, học rộng, cất lời: “Muôn tâu Đại vương, ái nữ của ngài mang danh Sīmaṃtinī.”

Verse 20

उमेव मांगल्यवती दमयंतीव रूपिणी । भारतीव कलाभिज्ञा लक्ष्मीरिव महागुणा

Nàng cát tường như Umā, diễm lệ như Damayantī, tinh thông nghệ thuật như Bhāratī (Sarasvatī), và đầy đủ đại đức như Lakṣmī.

Verse 21

सुप्रजा देवमातेव जानकीव धृतव्रता । रविप्रभेव सत्कांतिश्चंद्रिकेव मनोरमा

Nàng sẽ được phúc lành có con cháu hiền quý như bậc Mẫu Thiên; giữ vững giới nguyện như Jānakī (Sītā). Quang sắc thanh tịnh của nàng rực rỡ như ánh mặt trời, và dịu đẹp như ánh trăng.

Verse 22

दशवर्षसहस्राणि सह भर्त्रा प्रमोदते । प्रसूय तनयानष्टौ परं सुखमवाप्स्यति

Nàng sẽ cùng phu quân hoan hỷ suốt mười ngàn năm. Sau khi sinh tám người con trai, nàng sẽ đạt được an lạc tối thượng.

Verse 23

इत्युक्तवंतं नृपतिर्धनैः संपूज्य तं द्विजम् । अवाप परमां प्रीतिं तद्वागमृतसेवया

Nghe lời ấy, nhà vua kính trọng vị brāhmaṇa ấy bằng của cải cúng dường. Nhờ thọ hưởng “cam lộ” từ lời nói của ngài, vua đạt niềm hoan hỷ sâu xa.

Verse 24

अथान्योऽपि द्विजः प्राह धैर्यवानमितद्युतिः । एषा चतुर्दशे वर्षे वैधव्यं प्रतिपत्स्यति

Bấy giờ một vị brāhmaṇa khác cất lời—điềm tĩnh và rực sáng vô lượng: “Đến năm mười bốn tuổi, nàng sẽ rơi vào cảnh góa bụa.”

Verse 25

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य वज्रनिर्घातनिष्ठुरम् । मुहूर्तमभवद्राजा चिंताव्याकुलमानसः

Nghe những lời ấy—khắc nghiệt như cú giáng của kim cang—nhà vua trong chốc lát bối rối; tâm trí xao động bởi bao mối lo âu.

Verse 26

अथ सर्वान्समुत्सृज्य ब्राह्मणान्ब्रह्मवत्सलः । सर्वं दैवकृतं मत्त्वा निश्चिंतः पार्थिवोऽभवत्

Rồi nhà vua, người mến trọng Phạm pháp, kính cẩn tiễn hết các bà-la-môn; ngài cho rằng mọi sự đều do thiên định, nên tâm được an nhiên, không còn lo sợ.

Verse 27

सापि सीमंतिनी बाला क्रमेण गतशैशवा । वैधव्यमात्मनो भावि शुश्रावात्मसखीमुखात्

Cô thiếu nữ ấy cũng vậy, khi tuổi thơ dần qua, đã nghe từ miệng người bạn thân rằng số phận nàng sẽ phải chịu cảnh góa bụa.

Verse 28

परं निर्वेदमापन्ना चिंतयामास बालिका । याज्ञवल्क्यमुनेः पत्नीं मैत्रेयीं पर्यपृच्छत

Bị nỗi chán lìa sâu xa bao phủ, cô gái suy ngẫm; rồi đến hỏi Maitreyī, phu nhân của hiền triết Yājñavalkya.

Verse 29

मातस्त्वच्चरणांभोजं प्रपन्नास्मि भयाकुला । सौभाग्यवर्धनं कर्म मम शंसितुमर्हसि

“Bạch Mẫu thân, con run sợ mà quy y nơi liên hoa dưới chân người. Xin người từ bi chỉ dạy cho con một pháp sự làm tăng trưởng phúc lành và cát tường.”

Verse 30

इति प्रपन्नां नृपतेः कन्यां प्राह मुनेः सती । शरणं व्रज तन्वंगि पार्वतीं शिवसंयुताम्

Bấy giờ, bậc hiền phụ của vị hiền triết nói với công chúa đã quy phục: “Hỡi người thân hình thon thả, hãy đến nương tựa nơi Pārvatī, Đấng luôn hiệp nhất cùng Śiva.”

Verse 31

सोमवारे शिवं गौरीं पूजयस्व समाहिता । उपोषिता वा सुस्नाता विरजाम्बरधारिणी

Vào ngày thứ Hai, hãy nhất tâm thờ phụng Śiva và Gaurī—hoặc giữ chay, hoặc tắm gội thanh tịnh thật kỹ, rồi mặc y phục sạch trong, không vấy bẩn.

Verse 32

यतवाङ्निश्चलमनाः पूजां कृत्वा यथोचिताम् । ब्राह्मणान्भोजयित्वाथ शिवं सम्यक्प्रसादयत्

Hãy tiết chế lời nói, giữ tâm bất động, thực hành lễ bái đúng pháp; rồi thọ thực cúng dường cho các brāhmaṇa, nhờ đó thật sự được Śiva ban ân sủng.

Verse 33

पापक्षयोऽभिषेकेण साम्राज्यं पीठपूजनात् । सौभाग्यमखिलं सौख्यं गंधमाल्याक्षतार्पणात्

Nhờ abhiṣeka mà tội lỗi tiêu trừ; nhờ lễ bái pīṭha (bệ/đàn thờ) mà được quyền uy. Nhờ dâng hương liệu, hoa kết và akṣata (hạt gạo nguyên) mà sinh phúc lành và mọi thứ an lạc.

Verse 34

धूपदानेन सौगंध्यं कांतिर्दीपप्रदानतः । नैवेद्यैश्च महाभोगो लक्ष्मीस्तांबूलदानतः

Dâng hương trầm thì được hương thơm; dâng đèn thì được quang huy. Dâng naivedya (lễ vật ẩm thực) thì được thọ hưởng lớn, và dâng tāmbūla (trầu cau) thì Lakṣmī—chính phú quý—hiện đến.

Verse 35

धर्मार्थकाममोक्षाश्च नमस्कारप्रदानतः । अष्टैश्वर्यादिसिद्धीनां जप एव हि कारणम्

Nhờ dâng lễ đảnh lễ (namaskāra) mà có được dharma, artha, kāma và cả mokṣa; còn để thành tựu các siddhi như aṣṭaiśvarya (tám quyền năng) v.v., chính japa (trì tụng) mới là nhân duy nhất.

Verse 36

होमेन सर्वकामानां समृद्धिरुपजायते । सर्वेषामेव देवानां तुष्टिर्ब्राह्मणभोजनात्

Nhờ làm Homa (tế lửa), mọi sở nguyện đều được thành tựu và tăng trưởng; và nhờ thết đãi các Bà-la-môn, sự hoan hỷ của hết thảy chư thiên được đạt đến.

Verse 37

इत्थमाराधय शिवं सोमवारे शिवामपि । अत्यापदमपि प्राप्ता निस्तीर्णाभिभवा भवेः

Như vậy hãy phụng thờ Śiva; và vào ngày thứ Hai, cũng hãy phụng thờ Śivā (Nữ Thần). Dẫu rơi vào tai ương cực độ, ngươi vẫn vượt qua và chẳng bị khuất phục.

Verse 38

घोराद्घोरं प्रपन्नापि महाक्लेशं भयानकम् । शिवपूजाप्रभावेण तरिष्यसि महद्भयम्

Dẫu bị dồn vào cảnh ghê rợn nhất, rơi vào nỗi khổ lớn lao đáng sợ—nhờ oai lực của việc thờ phụng Śiva, ngươi sẽ vượt qua nỗi đại kinh hãi ấy.

Verse 39

इत्थं सीमंतिनीं सम्यगनुशास्य पुनः सती । ययौ सापि वरारोहा राजपुत्री तथाऽकरोत्

Như thế, sau khi chỉ dạy đúng đắn cho người phụ nữ đã có chồng, Satī lại ra đi. Và vị công chúa cao quý, dung nhan mỹ lệ ấy cũng làm y như lời dạy.

Verse 40

दमयंत्यां नलस्यासीदिंद्रसेनाभिधः सुतः । तस्य चंद्रांगदो नाम पुत्रोभू च्चंद्रसन्निभः

Từ Damayantī, Nala có một người con trai tên Indrasena; và Indrasena lại sinh một con trai tên Candrāṅgada, rạng ngời như vầng trăng.

Verse 41

चित्रवर्मा नृपश्रेष्ठस्तमाहूय नृपात्मजम् । कन्यां सीमंतिनीं तस्मै प्रायच्छद्गुर्वनुज्ञया

Vua Citravarmā, bậc tối thượng trong hàng quân vương, cho gọi vị hoàng tử đến và, với sự chuẩn thuận của bậc thầy (guru), đã gả ban ái nữ Sīmantinī cho chàng theo lễ hôn phối thiêng liêng.

Verse 42

सोऽभून्महोत्सवस्तत्र तस्या उद्वाहकर्मणि । यत्र सर्वमहीपानां समवायो महानभूत्

Trong lễ cưới của nàng, nơi ấy bừng lên một đại lễ hội; tại đó diễn ra cuộc hội tụ rộng lớn của các bậc quân vương từ khắp cõi địa cầu.

Verse 43

तस्याः पाणिग्रहं काले कृत्वा चंद्रांगदः कृती । उवास कतिचिन्मासांस्तत्रैव श्वशुरालये

Đúng thời đúng lễ, Candrāṅgada, người tài giỏi, cử hành nghi thức pāṇigrahaṇa—nắm tay kết duyên—rồi lưu lại vài tháng ngay tại nhà nhạc phụ.

Verse 44

एकदा यमुनां तर्तुं स राजतनयो बली । आरुरोह तरीं कैश्चिद्वयस्यैः सह लीलया

Một lần, vị hoàng tử dũng mãnh muốn vượt sông Yamunā, bèn cùng vài bạn đồng trang lứa vui đùa bước lên thuyền.

Verse 45

तस्मिंस्तरति कालिंदीं राजपुत्रे विधेर्वशात् । ममज्ज सह कैवतैरावर्त्ताभिहता तरी

Khi hoàng tử đang vượt Kālindī (Yamunā), do sức mạnh của định mệnh, thuyền bị xoáy nước đánh trúng rồi chìm xuống, kéo theo cả những người chèo thuyền.

Verse 46

हा हेति शब्दः सुमहानासीत्तस्यास्तटद्वये । पश्यतां सर्वसैन्यानां प्रलापो दिवम स्पृशत्

Trên cả hai bờ vang lên tiếng kêu lớn “Than ôi! Than ôi!”; trước mắt toàn quân, tiếng ai oán ấy như vươn lên chạm tới trời cao.

Verse 47

मज्जंतो मम्रिरे केचित्केचिद्ग्राहोदरं गताः । राजपुत्रादयः केचिन्नादृश्यंत महाजले

Có kẻ chìm xuống mà chết; có kẻ bị cuốn vào bụng cá sấu. Và có người—kể từ hoàng tử trở đi—không còn thấy đâu trong làn nước mênh mông ấy.

Verse 48

तदुपश्रुत्य राजापि चित्रवर्मातिवि ह्वलः । यमुनायास्तटं प्राप्य विचेष्टः समजायत

Nghe tin ấy, vua Citravarmā cũng rối bời tột độ; đến bờ sông Yamunā, ngài bấn loạn, quằn quại trong bất lực.

Verse 49

श्रुत्वाथ राजपत्न्यश्च वभूबुर्गतचेतनाः । सा च सीमंतिनी श्रुत्वा पपाप डूवि मूर्च्छिता

Nghe vậy, các hoàng hậu của vua đều ngất lịm; còn Sīmantinī vừa nghe xong cũng lả đi, ngã xuống đất trong cơn bất tỉnh.

Verse 50

तथान्ये मंत्रिमुख्याश्च नायकाः सपुरोहिताः । विह्वलाः शोकसंतप्ता विलेपुर्मुक्तमूर्धजाः

Các đại thần, các tướng lĩnh và các vị tư tế cũng vậy—bàng hoàng, như bị lửa sầu thiêu đốt—đều òa khóc, xõa tóc trong cơn thống khổ.

Verse 51

इंद्रसेनोपि राजेद्रः पुत्रवार्त्तां सुदुःखितः । आकर्ण्य सह पत्नीभिर्नष्टसंज्ञः पपात ह

Vua Indrasena cũng vậy, nghe tin về hoàng tử liền chìm trong sầu khổ tột cùng; cùng các hoàng hậu, nhà vua ngất lịm và ngã quỵ ngay tức khắc.

Verse 52

तन्मंत्रिणश्च तत्पौरास्तथा तद्देशवासिनः । आबालवृद्धवनिताश्चुक्रुशुः शोकविह्वलाः

Bấy giờ các đại thần, dân trong thành và người trong xứ ấy—phụ nữ từ bé gái đến bậc lão niên—đều kêu khóc, run rẩy vì sầu thảm.

Verse 53

शोकात्केचिदुरो जघ्नुः शिरो जघ्नुश्च केचन । हा राजपुत्र हा तात क्वासि क्वासीति बभ्रमुः

Vì sầu khổ, kẻ thì đấm ngực, người thì đập đầu; miệng kêu: “Ôi hoàng tử! Ôi con thơ yêu dấu! Con ở đâu—ở đâu?” rồi bơ vơ đi lại trong cơn thống thiết.

Verse 54

एवं शोकाकुलं दीनमिंद्रसेनमहीपतेः । नगरं सहसा क्षुब्धं चित्रवर्मपुरं तथा

Thế rồi, khi vua Indrasena chìm trong cảnh khốn cùng, bị sầu não cuộn xoáy, thành Citravarmapura cũng bỗng chốc náo loạn, chấn động khắp nơi.

Verse 55

अथ वृद्धैः समाश्वस्तश्चित्रवर्मा महीपतिः । शनैर्नगरमागत्य सान्त्वयामास चात्मजाम्

Bấy giờ vua Citravarmā, được các bậc trưởng lão an ủi, chậm rãi trở về thành và dịu dàng vỗ về, khuyên giải ái nữ của mình.

Verse 56

स राजांभसिमग्नस्य जामातुस्तस्य बांधवैः । आगतैः कारयामास साकल्यादौर्ध्वदैहिकम्

Nhà vua ấy, cùng với các thân quyến đã đến, đã cho cử hành trọn vẹn và đúng nghi thức mọi lễ nghi hậu sự (ūrdhva-daīhika) cho người con rể đã chìm trong nước.

Verse 57

सा च सीमंतिनी साध्वी भर्तृलोकमतिः सती । पित्रा निषिद्धा स्नेहेन वैधव्यं प्रत्यपद्यत

Và người phụ nữ hiền đức ấy, một sīmantinī thanh khiết, tâm luôn hướng về cõi của phu quân; dù được cha ân cần ngăn cản, nàng vẫn chấp nhận thân phận góa phụ (vaidhavya).

Verse 58

मुनेः पत्न्योऽपदिष्टं यत्सोमवारव्रतं शुभम् । न तत्याज शुभाचारा वैधव्यं प्राप्तवत्यपि

Lời thệ nguyện ngày Thứ Hai cát tường (Somavāra-vrata) do các phu nhân của vị hiền sĩ truyền dạy, nàng—người giữ hạnh lành—vẫn không hề từ bỏ, dẫu đã rơi vào cảnh góa bụa.

Verse 59

एवं चतुर्दशे वर्षे दुःखं प्राप्य सुदारुणम् । ध्यायन्ती शिवपादाब्जं वत्सरत्रयमत्यगात्

Như vậy, vào năm mười bốn tuổi, gặp nỗi khổ đau vô cùng nghiệt ngã, nàng đã trải qua ba năm chuyên tâm thiền niệm nơi liên hoa túc của Śiva.

Verse 60

पुत्रशोकादिवोन्मत्तमिंद्रसेनं महीपतिम् । प्रसह्य तस्य दायादाः सप्तांगं जह्रुरोजसा

Vua Indrasena, như kẻ hóa cuồng vì nỗi tang thương mất con; các người thừa tự của ông đã cưỡng đoạt, dùng sức mạnh mà chiếm lấy vương quốc với đủ bảy chi phần.

Verse 61

हृतसिंहासनः शूरैर्दायादैः सोऽप्रजो नृपः । निगृह्य काराभवने सपत्नीको निवेशितः

Vị vua ấy, không có người nối dõi, bị các thân tộc dũng mãnh đoạt mất ngai vàng. Bị khuất phục, ngài bị giam trong ngục thất cùng với hoàng hậu.

Verse 62

चंद्रागदोऽपि तत्पुत्रो निमग्नो यमुनाजले । अधोधोमज्जमानोऽसौ ददर्शोरगकामिनीः

Người con của ngài, Candrāgada, cũng chìm xuống làn nước sông Yamunā. Khi cứ lún sâu mãi xuống dưới, chàng trông thấy các thiếu nữ Nāga.

Verse 63

जलक्रीडासु सक्तास्ता दृष्ट्वा राजकुमार कम् । विस्मितास्तमथो निन्युः पातालं पन्नगालयम्

Mải mê trong cuộc vui đùa dưới nước, các thiếu nữ Nāga thấy vị hoàng tử thì kinh ngạc. Rồi họ dẫn chàng đến Pātāla, nơi cư ngụ của loài rắn thần.

Verse 64

स नीयमानस्तरसा पन्नगीभिर्नृपात्मजः । तक्षकस्य पुरं रम्यं विवेश परमाद्भुतम्

Được các thiếu nữ Nāga đưa đi mau lẹ, hoàng tử bước vào thành Takṣaka mỹ lệ, kỳ diệu vượt mọi lường đo.

Verse 65

सोऽपश्यद्राजतनयो महेंद्रभवनोपमम् । महारत्नपरिभ्राजन्मयूखपरिदीपितम्

Tại đó, hoàng tử trông thấy một cung điện tựa dinh thự của Mahendra (Indra), bốn bề rực sáng bởi hào quang của những đại bảo châu huy hoàng.

Verse 66

वज्रवैडूर्यपाचादिप्रासादशतसंकुलम् । माणिक्य गोपुरद्वारं मुक्तादामभिरुज्ज्वलम्

Nơi ấy chen chúc hàng trăm cung điện bằng kim cương, beryl, pha lê và các bảo thạch khác; các tháp-cổng (gopura) nạm hồng ngọc, rực sáng bởi những chuỗi ngọc trai.

Verse 67

चंद्रकांतस्थलं रम्यं हेमद्वारकपाटकम् । अनेकशतसाहस्रमणिदीपविराजितम्

Những sân trong mỹ lệ được lát bằng candrakānta (ngọc nguyệt); các cánh cửa bằng vàng, rạng ngời bởi đèn báu hàng trăm hàng nghìn.

Verse 68

तत्रापश्यत्सभा मध्ये निषण्णं रत्नविष्टरे । तक्षकं पन्नगाधीशं फणानेकशतोज्ज्वलम्

Tại đó, giữa đại sảnh hội chúng, ông thấy Takṣaka—chúa tể loài Nāga—ngồi trên bảo tọa, rực sáng bởi hàng trăm chiếc mang.

Verse 69

दिव्यांबरधरं दीप्तं रत्नकुण्डलराजितम् । नानारत्नपरिक्षिप्तमुकुट द्युतिरंजितम्

Ngài rạng ngời, khoác thiên y, trang sức bằng khuyên tai bảo ngọc; vương miện được nạm quanh bởi muôn loại châu báu, thấm đẫm ánh huy hoàng.

Verse 70

फणामणिमयूखाढ्यैरसंख्यैः पन्नगोत्तमैः । उपासितं प्रांजलिभिश्चित्ररत्नविभूषितैः

Ngài được hầu cận bởi vô số Nāga thượng hạng, giàu ánh tia từ bảo châu trên mang; họ chắp tay đứng hầu, trang sức bằng những châu báu kỳ diệu.

Verse 71

रूपयौवनमाधुर्यविलासगति शोभिना । नागकन्यासहस्रेण समंतात्परिवारितम्

Ngài rực rỡ bởi dung nhan, sức xuân, vị ngọt dịu, vẻ uyển chuyển đùa vui và dáng đi thanh nhã—bị một ngàn thiếu nữ Nāga vây quanh bốn phía.

Verse 72

दिव्याभरणदीप्तांगं दिव्यचंदनचर्चितम् । कालाग्निमिव दुर्धर्षं तेजसादित्यसन्निभम्

Tứ chi Ngài bừng sáng bởi trang sức thiên giới, lại được xức đàn hương thần diệu—bất khả xâm phạm như lửa tận kiếp, rực rỡ như mặt trời trong uy quang.

Verse 73

दृष्ट्वा राजसुतो धीरः प्रणिपत्य सभास्थले । उत्थितः प्रांजलिस्तस्य तेजसाक्षिप्तलोचनः

Thấy Ngài, vị vương tử kiên định cúi lạy giữa hội đường; rồi đứng dậy chắp tay, đôi mắt bị uy quang ấy cuốn hút đến ngây người.

Verse 74

नागराजोपि तं दृष्ट्वा राजपुत्रं मनोरमम् । कोऽयं कस्मादिहायात इति पप्रच्छ पन्नगीः

Vua Nāga thấy vị vương tử tuấn mỹ ấy liền hỏi các thiếu nữ rắn: “Người này là ai, và từ đâu đến đây?”

Verse 75

ता ऊचुर्यमुनातोये दृष्टोऽस्माभिर्यदृच्छया । अज्ञातकुलनामायमानीतस्तव सन्निधिम्

Họ thưa: “Tình cờ chúng thần thấy người ấy trong dòng nước Yamunā. Vì không rõ danh tính và dòng tộc, nên đã đưa đến trước bệ hạ.”

Verse 76

अथ पृष्टो राजपुत्रस्तक्षकेण महात्मना । कस्यासि तनयः कस्त्वं को देशः कथमागतः

Bấy giờ, Takṣaka bậc đại tâm hỏi vị vương tử: “Ngươi là con của ai? Ngươi là ai? Quê xứ ngươi ở đâu, và ngươi đến đây bằng cách nào?”

Verse 77

राजपुत्रो वचः श्रुत्वा तक्षकं वाक्यमब्रवीत्

Nghe những lời ấy, vương tử liền lên tiếng đáp lại Takṣaka.

Verse 78

राजपुत्र उवाच । अस्ति भूमंडले कश्चिद्देशो निषधसंज्ञकः । तस्याधिपोऽभवद्राजा नलो नाम महा यशाः । स पुण्यकीर्तिः क्षितिपो दमयन्तीपतिः शुभः

Vương tử thưa: “Trên cõi địa cầu này có một xứ mang tên Niṣadha. Vị chúa tể của xứ ấy xưa kia là vua Nala lừng danh—người có thánh danh, bậc quân vương giữ gìn dharma, và là phu quân cát tường của Damayantī.”

Verse 79

तस्मादपींद्रसेनाख्यस्तस्य पुत्रो महाबलः । चंद्रांगदोस्मि नाम्नाहं नवोढः श्वशुरालये । विहरन्यमुनातोये निमग्नो देवचोदितः

“Từ ngài ấy sinh ra Indrasena, bậc dũng lực phi thường; ta là con của người, tên Candrāṅgada. Vừa mới thành hôn và ở nhà nhạc phụ, khi vui đùa trong dòng nước Yamunā, ta bị chìm xuống—do mệnh lệnh của chư thiên thúc đẩy.”

Verse 80

एताभिः पन्नगस्त्रीभिरानीतोस्मि तवांतिकम् । दृष्ट्वाहं तव पादाब्जं पुण्यैर्जन्मांतरार्जितैः

“Nhờ các nữ xà này mà ta được đưa đến trước ngài. Nay ta được chiêm bái liên hoa nơi bàn chân ngài—do phước đức đã tích tụ từ những đời trước.”

Verse 81

अद्य धन्योऽस्मि धन्योऽस्मि कृतार्थो पितरौ मम । यत्प्रेक्षितोऽहं कारुण्यात्त्वया संभाषितोपि च

Hôm nay ta thật sự được phúc—được phúc thay! Cha mẹ ta đã viên mãn, vì lòng từ bi mà Ngài đã đoái nhìn ta và còn cất lời với ta nữa.

Verse 82

सूत उवाच । इत्युदारमसंभ्रांतं वचः श्रुत्वातिपेशलम् । तक्षकः पुनरौत्सुक्याद्बभाषे राजनंदनम्

Sūta nói: Nghe những lời cao quý, điềm tĩnh không rối loạn và vô cùng dịu dàng ấy, Takṣaka lại bừng dậy lòng háo hức, liền cất lời với hoàng tử.

Verse 83

तक्षक उवाच । भोभो नरेंद्रदायाद मा भैषीर्धीरतां व्रज । सर्वदेवेषु को देवो युष्माभिः पूज्यते सदा

Takṣaka nói: “Hỡi người thừa tự của bậc quân vương, chớ sợ—hãy vững lòng. Trong muôn vị thần, các ngươi hằng thờ phụng vị thần nào?”

Verse 84

राजपुत्र उवाच । यो देवः सर्वेदेवेषु महादेवं इति स्मृतः । पूज्यते स हि विश्वात्मा शिवोऽस्माभिरुमापतिः

Hoàng tử thưa: “Trong muôn vị thần, Đấng được tưởng niệm là ‘Mahādeva’—chính Ngài là Linh hồn của vũ trụ, Śiva, đấng Umāpati; chúng ta hằng thờ phụng Ngài.”

Verse 85

यस्य तेजोंशलेशेन रजसा च प्रजापतिः । कृतरूपोऽसृजद्विश्वं स नः पूज्यो महेश्वरः

Chỉ bằng một phần rất nhỏ của quang huy Ngài—và nhờ tính rajas—Prajāpati mang lấy hình tướng mà tạo dựng vũ trụ; Maheśvara ấy chính là Đấng chúng ta tôn thờ.

Verse 86

यस्यांशात्सात्त्विकं दिव्यं बिभ्रद्विष्णुः सनातनः । विश्वं बिभर्त्ति भूतात्मा शिवोऽस्माभिः स पूज्यते

Từ phần của Ngài, Viṣṇu vĩnh cửu mang năng lực sāttvika thiêng liêng và nâng đỡ vũ trụ như Linh Ngã nội tại của muôn loài—chính Śiva ấy được chúng con tôn thờ.

Verse 87

यस्यांशात्तामसाज्जातो रुद्रः कालाग्निसन्निभः । विश्वमेतद्धरत्यंते स पूज्योऽस्माभिरीश्वरः

Từ phần của Ngài, do tamas mà Rudra sinh khởi, tựa ngọn lửa của Thời Gian lúc tận cùng; và đến cuối cùng Ngài thu nhiếp vũ trụ này. Đấng Īśvara ấy được chúng con tôn thờ.

Verse 88

यो विधाता विधातुश्च कारणस्यापि कारणम् । तेजसां परमं तेजः स शिवो नः परा गतिः

Ngài là Đấng an bài, lại là Đấng an bài của cả người an bài; là nguyên nhân của mọi nguyên nhân; là quang minh tối thượng giữa muôn ánh sáng. Śiva ấy là đích đến tối cao của chúng con.

Verse 89

योंतिकस्थोऽपि दूरस्थः पापोपहृतचेतसाम् । अपरिच्छेद्य धामासौ शिवो नः परमा गतिः

Dẫu ở gần, Ngài vẫn xa với kẻ tâm trí bị tội lỗi cuốn đi; thánh cư của Ngài vượt ngoài mọi đo lường. Śiva ấy là nơi nương tựa tối thượng của chúng con.

Verse 90

योऽग्नौ तिष्ठति यो भूमौ यो वायौ सलिले च यः । य आकाशे च विश्वात्मा स पूज्यो नः सदाशिवः

Ngài ngự trong lửa, trong đất, trong gió và trong nước; lại ở hư không như Linh Hồn của vũ trụ—Sadāśiva ấy xứng đáng được chúng con tôn thờ.

Verse 91

यः साक्षी सर्वभूतानां य आत्मस्थो निरंजनः । यस्येच्छावशगो लोकः सोऽस्माभिः पूज्यते शिवः

Đấng là Chứng tri của muôn loài, an trụ trong Tự Ngã và thanh tịnh vô nhiễm; do ý chí Ngài mà thế gian vận hành—chính Śiva ấy được chúng con tôn thờ.

Verse 92

यमेकमाद्यं पुरुषं पुराणं वदंति भिन्नं गुणवैकृतेन । क्षेत्रज्ञमेकेथ तुरीयमन्ये कूटस्थमन्ये स शिवो गतिर्नः

Đấng Duy Nhất—Purusha nguyên sơ, bậc Cổ xưa—được nói là hiện ra sai khác do biến hóa của các guṇa; có người gọi Ngài là Kṣetrajña, kẻ khác là Turīya, kẻ khác nữa là Kūṭastha: chính Śiva ấy là nơi nương tựa của chúng con.

Verse 93

यं नास्पृशंश्चैत्यमचिंत्यतत्त्वं दुरंतधामानमतत्स्वरूपम् । मनोवचोवृत्तय आत्मभाजां स एष पूज्यः परमः शिवो नः

Đấng mà tâm không thể chạm tới—thực tại bất khả tư nghị, cảnh giới khó thể đạt, chân tướng vượt ngoài mọi ‘đó-đây’; với những ai an trụ trong Tự Ngã, mọi vận động của ý và lời đều không vươn tới Ngài. Chính Śiva tối thượng ấy là bậc chúng con phải tôn thờ.

Verse 94

यस्य प्रसादं प्रतिलभ्य संतो वांछंति नैंद्रं पदमुज्ज्वलं वा । निस्तीर्णकर्मार्गलकालचक्राश्चरंत्यभीताः स शिवो गतिर्नः

Nhờ được ân sủng của Ngài, các bậc thánh chẳng còn mong cầu cả địa vị rực rỡ của Indra; vượt qua mọi ngăn che của nghiệp và bánh xe thời gian, họ ung dung vô úy—chính Śiva ấy là nơi nương tựa của chúng con.

Verse 95

यस्य स्मृतिः सकलपापरुजां विघातं सद्यः करोत्यपि चु पुल्कसजन्मभाजाम् । यस्य स्वरूपमखिलं श्रुतिभिर्विमृग्यं तस्मै शिवाय सततं करवाम पूजाम्

Niệm danh Ngài liền tức khắc diệt trừ nỗi khổ của mọi tội lỗi—dẫu cho người sinh trong cộng đồng Pulkaśa; bản thể viên mãn của Ngài được các Veda truy tầm: kính dâng lên Śiva ấy, chúng con nguyện phụng thờ không gián đoạn.

Verse 96

यन्मूर्ध्नि लब्धनिलया सुरलोकसिंधुर्यस्यांगगां भगवती जगदंबिका च । यत्कुंडले त्वहह तक्षकवासुकी द्वौ सोऽस्माकमेव गतिरर्धशशांकमौलिः

Đấng có vầng trăng lưỡi liềm làm miện, trên đỉnh đầu là nơi thiên hà thánh thủy an trú; trên thân Ngài, dòng Gaṅgā thanh tịnh—cùng Thánh Mẫu Jagadambikā, Mẹ của muôn loài—hiển hiện; và nơi đôi khuyên tai, ôi thay, có cả Takṣaka lẫn Vāsuki. Chính Ngài là chốn nương tựa duy nhất của chúng con.

Verse 97

जयति निगमचूडाग्रेषु यस्यांघ्रिपद्मं जयति च हृदि नित्यं योगिनां यस्य मूर्तिः । जयति सकलतत्त्वोद्भासनं यस्य मूर्तिः स विजितगुणसर्गः पूज्यतेऽस्माभिरीशः

Khải hoàn thay Đấng mà hoa sen bàn chân được tôn đặt trên đỉnh cao của Veda; khải hoàn thay Đấng mà thánh tướng hằng ngự trong tim các yogin; khải hoàn thay Đấng mà thánh tướng chiếu soi mọi tattva. Chính Īśvara ấy—Đấng đã thắng trọn cuộc vận hành của các guṇa—được chúng con phụng thờ.

Verse 98

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य तक्षकः प्रीतमानसः । जातभक्तिर्महादेवे राजपुत्रमभाषत

Sūta nói: Nghe những lời ấy, Takṣaka lòng đầy hoan hỷ; niềm bhakti đối với Mahādeva bừng dậy, rồi ông cất lời thưa với vị vương tử.

Verse 99

तक्षक उवाच । परितुष्टोऽस्मि भद्रं स्तात्तव राजेद्रनंदन । बालोपि यत्परं तत्त्वं वेत्सि शैवं परात्परम्

Takṣaka thưa: Ta hoàn toàn mãn nguyện; nguyện điều cát tường đến với con, hỡi hoàng tử của bậc vua trong các vua. Dẫu còn thơ ấu, con vẫn biết chân lý tối thượng—thực tại Śaiva vượt trên mọi vượt trên.

Verse 100

एष रत्नमयो लोक एताश्चारुदृशोऽबलाः । एते कल्पद्रुमाः सर्वे वाप्योमृतरसांभसः

Cõi này kết bằng châu báu; những nữ nhân này dung nhan diễm lệ. Tất cả đều là cây kalpadruma ban điều ước, và các ao hồ này chứa nước có vị như amṛta.

Verse 101

नात्र मृत्युभयं घोरं न जरारोगपीडनम् । यथेष्टं विहरात्रैव भुंक्ष्व भोगान्यथोचितान्

Nơi đây không có nỗi sợ hãi ghê gớm về cái chết, cũng không có khổ não bởi tuổi già và bệnh tật. Hãy tùy ý an trú, và thọ hưởng những lạc thú hợp đạo, xứng đáng.

Verse 110

तत्सहायार्थमेकं च पन्नगेंद्रकुमारकम् । नियुज्य तक्षकः प्रीत्या गच्छेति विससर्ज तम्

Và để trợ giúp cho người ấy, Takṣaka hoan hỷ cử một vị vương tử trẻ của Long vương, rồi tiễn đi và bảo: “Hãy đi!”

Verse 120

का त्वं कस्य कलत्रं वा कस्यासि तनया सती । किमिदं तेंगने बाल्ये दुःसहं शोकलक्षणम्

Nàng là ai? Là thê tử của ai, hay là ái nữ hiền trinh của ai? Ôi thiếu nữ thân hình mảnh mai, cớ sao ngay thuở ấu thơ nàng đã mang những dấu ấn sầu bi không sao chịu nổi như vậy?

Verse 130

दृष्टपूर्व इवाभासि मया च स्वजनो यथा । सर्वं कथय तत्त्वेन सत्यसारा हि साधवः

Nàng hiện ra trước ta như thể đã từng gặp—tựa người thân của chính ta. Hãy kể hết mọi điều đúng theo chân thật, vì bậc hiền thiện quả thật nương tựa nơi chân lý.

Verse 140

स्वपाणिस्पर्शनोद्भिन्नपुलकांचितविग्रहम् । पूर्व दृष्टानि चांगेषु लक्षणानि स्वरादिषु । वयःप्रमाणं वर्णं च परीक्ष्यैनमतर्कयत्

Thấy thân thể chàng rùng mình nổi gai ốc khi chạm vào bàn tay của chính nàng, và nhận ra trên các chi thể những dấu hiệu nàng từng thấy trước—trong giọng nói và các đặc điểm khác—nàng xét tuổi tác, tầm vóc và sắc diện, rồi trầm tư về chàng.

Verse 141

एष एव पतिर्मे स्याद्ध्रुवं नान्यो भविष्यति । अस्मिन्नेव प्रसक्तं मे हृदयं प्रेमकातरम्

Chỉ riêng người ấy chắc chắn sẽ là phu quân của ta, tuyệt không ai khác. Trái tim ta chỉ vương vấn nơi người, mềm yếu và bồi hồi vì tình yêu.

Verse 142

परलोकादिहायातः कथमेवं स्वरूपधृक् । दुर्भाग्यायाः कथं मे स्याद्भर्तुर्नष्टस्य दर्शनम्

Sao người từ cõi bên kia lại đến đây, vẫn mang đúng hình dung ấy? Ta phận bạc như vậy, sao có thể được ban cho thấy mặt phu quân đã thất lạc?

Verse 143

स्वप्नोयं किमु न स्वप्नो भ्रमोऽयं किं तु न भ्रमः । एष धूर्तोऽथवा कश्चिद्यक्षो गंधर्व एव वा

Đây là mộng hay không phải mộng? Đây là mê lầm hay không phải mê lầm? Người ấy là kẻ lừa dối, hay là một Yakṣa, hoặc quả thật là một Gandharva?

Verse 150

स पुरोपवनाभ्याशे स्थित्वा तं फणि पुत्रकम् । विससर्जात्मदायादान्नृपासनगतान्प्रति

Đứng gần khu vườn ngự uyển, ông sai con rắn trẻ ấy đi, hướng về các người thừa tự của mình đang ngồi nơi ngai vàng của nhà vua.

Verse 151

स गत्वोवाच ताञ्छीघ्रमिंद्रसेनो विमुच्यताम् । चंद्रांगदस्तस्य सुतः प्राप्तोऽयं पन्नगाल यात्

Đến nơi, hắn lập tức nói: “Hãy thả Indrāsena ngay. Đây là Candrāṃgada, con trai của ông ấy, đã đến—được sai đến từ cõi Nāga.”

Verse 152

नृपासनं विमुंचंतु भवंतो न विचार्यताम् । नो चेच्चंद्रागदस्याशु बाणाः प्राणान्हरंति वः

Hỡi các ngươi, hãy lập tức rời bỏ ngai vàng—đừng chần chừ vì do dự. Bằng không, những mũi tên thần tốc của Candrāṅgada sẽ mau chóng đoạt lấy mạng sống các ngươi.

Verse 153

स मग्नो यमुनातोये गत्वा तक्षकमंदिरम् । लब्ध्वा च तस्य साहाय्यं पुनर्लोकादिहागतः

Chìm trong dòng nước Yamunā, ông đi đến cung-điện thờ của Takṣaka; được sự trợ giúp của vị ấy, ông lại từ cõi kia trở về cõi này.

Verse 160

तं पादमूले पतितं स्वपुत्रं विवेद नासौ पृथिवीपतिः क्षणम् । प्रबोधितोऽमात्यजनैः कथंचिदुत्थाय क्लिन्नेन हृदालिलिंग

Trong chốc lát, vị chúa tể cõi đất không nhận ra chính con trai mình đang ngã dưới chân. Được các đại thần đánh thức bằng mọi cách, ngài đứng dậy và với trái tim đẫm sầu, ôm chầm lấy con.

Verse 170

चन्द्रांगदोऽपि रत्नाद्यैरानीतैस्तक्षकालयात् । स्वां पत्नीं भूषयां चक्रे मर्त्यानामतिदुर्लभैः

Candrāṅgada cũng vậy, với châu báu và các vật quý mang từ nơi ở của Takṣaka, đã trang sức cho hiền thê bằng những bảo sức vô cùng khó được đối với người phàm.

Verse 177

सूत उवाच । विचित्रमिदमाख्यानं मया समनुवर्णितम् । भूयोऽपि वक्ष्ये माहात्म्यं सोमवारव्रतोदितम्

Sūta nói: Ta đã thuật lại trọn vẹn câu chuyện kỳ diệu này. Dẫu vậy, ta sẽ lại nói về đại công đức được tuyên dương của hạnh nguyện ngày Thứ Hai (Somavāra-vrata).