
Saṃskāra-kathana (Account of the Saṃskāras)
Sa pagpapatuloy ng aral ng Agneya-vidyā (ritwal na pagsamba), sinisimulan ni Panginoong Agni ang kabanatang ito sa paglalagay ng mga saṃskāra sa konteksto ng pagsisimula gaya ng Nirvāṇa-dīkṣā, at itinatakda ang ganap na hanay ng 48 sagradong ritong pagpapabanal na nag-aangat sa nagsasagawa tungo sa pamumuhay na “makadiyos”. Ibinibilang niya ang mga saṃskāra ng yugto ng buhay—garbhādhāna, puṃsavana, sīmantonnayana, jātakarma, nāmakaraṇa—at pinalalawak sa larangang pangtahanan at śrauta: mga pākayajña, pana-panahong pagtalima sa śrāddha, mga ritwal ayon sa panahon, at mga haviryajña (kabilang ang ādhāna, agnihotra, darśa, paurṇamāsa). Nagtatapos ang paglalahad sa mga sistemang paghahandog ng Soma, binabanggit ang mga pangunahing anyo (Agniṣṭoma at mga pagpapalawak nito) at inuugnay ang Aśvamedha sa mga “gintong” bansag at walong katangiang etikal (dayā, kṣānti, ārjava, śauca, atbp.), kaya’t iniuugnay ang lakas ng ritwal sa paghinog ng asal. Sa wakas, tinutukoy ang praktikal na sādhana na lumulubos sa saṃskāra—japa, homa, pūjā, dhyāna—na nagdudulot ng bhukti at mukti, at nagpapamuhay sa tao “na parang diyos”, malaya sa sakit at kakulangan sa loob.
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये कुशापमार्जनं नाम एकत्रिंशो ऽध्यायः अथ द्वातिंशो ऽध्यायः संस्कारकथनं अग्निर् उवाच निर्वाणादिषु दीक्षासु चत्त्वारिंशत्तथाष्ट च संस्कारान् कारयेद्धीमान् शृणुतान्यैः सुरो भवेत्
Kaya nga, sa Agni Purāṇa—ang sinaunang Mahāpurāṇa—nagtatapos ang ika-31 kabanata na tinatawag na “Paglilinis sa pamamagitan ng damong kuśa.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-32 kabanata, “Paglalahad ng mga Saṃskāra.” Sinabi ni Agni: Sa mga dīkṣā (pagtatalaga) gaya ng Nirvāṇa-dīkṣā at iba pa, ang marunong ay dapat magpagawa ng apatnapu’t walong saṃskāra. Makinig kayo; sa pamamagitan ng mga ito, ang tao’y nagiging maka-diyos.
Verse 2
गर्भाधानन्तु योन्यां वै ततः पुंसवनञ्चरेत् सीमन्तोन्नयनञ्चैव जातकर्म च नाम च
Dapat isagawa ang ritong garbhādhāna sa sinapupunan; pagkaraan nito ay isagawa ang puṃsavana, gayundin ang sīmantonnayana, pati ang ritong pangkapanganakan (jātakarma) at ang seremonyang pagpapangalan (nāma).
Verse 3
अन्नाशनं ततश्चूडा ब्रह्मचर्यव्रतानि च चत्वारि वैष्णवी पार्थी भौतिकी श्रोत्रिकी तथा
Pagkatapos ay (itinatakda) ang annāśana, ang pagkain ng pagkaing pinabanal; ang pagpapanatili ng śikhā/cūḍā (tuktok na buhol ng buhok); at ang mga panatang brahmacarya (disiplina ng pagkamalinis). Ipinahayag ang mga ito bilang apat na uri: Vaiṣṇavī, Pārthī, Bhautikī, at Śrotrikī.
Verse 4
गोदानं सूतकत्वञ्च पाकयज्ञाश् च सप्त ते अष्टका पार्वणश्राद्धं श्रावण्यग्रायणीति च
Kabilang dito ang pag-aalay ng baka (godāna), ang kalagayang marumi dahil sa panganganak (sūtaka), at ang pitong pākayajña (mga handog na pangtahanan); gayundin ang ritong Aṣṭakā, ang Pārvaṇa-śrāddha (pag-aalay para sa mga ninuno), at ang mga ritong Śrāvaṇī at Agrāyaṇī—na dapat maunawaan dito.
Verse 5
चैत्री चाश्वयुजी सप्त हविर्यज्ञांश् च तान् शृणु आधानञ्चाग्निहोत्रञ्च दर्शो वै पौर्णमासकः
Pakinggan ang pitong haviryajña (mga handog na may havis): ang Caitrī at ang Āśvayujī; at ang pagtatatag ng mga banal na apoy (ādhāna), ang araw-araw na Agnihotra, ang Darśa (handog sa bagong buwan), at ang Paurṇamāsa (handog sa kabilugan ng buwan).
Verse 6
चातुर्मास्यं पशुबन्धः सौत्रामणिरथापरः सोमसंस्थाः सप्त शृणु अग्निष्टोमः क्रतूत्तमः
Makinig: ang mga sistemang paghahandog ng Soma ay pito—kabilang ang mga ritong Cāturmāsya, ang Paśubandha (pag-aalay ng hayop), at ang Sautrāmaṇī. Sa mga ito, ang Agniṣṭoma ang pinakapanguna sa mga sakripisyo.
Verse 7
अत्यग्निष्टोम उक्थश् च षोडशो वाजपेयकः अतिरात्राप्तोर्यामश् च सहस्रेशाः सवा इमे
Ito ang mga handog na Soma: ang Atyagniṣṭoma, Ukthya, Ṣoḍaśin, Vājapeya, Atirātra, Āptoryāma, at Sahasra—ang mga ito nga ang mga ritong Soma.
Verse 8
हिरण्याङ्घ्रिर्हिरण्याक्षो हिरण्यमित्र इत्य् अतः सप्त च इति ग, ख, चिह्नितपुस्त्कद्वयपाठः हिरण्यपाणिर्हेमाक्षो हेमाङ्गो हेमसूत्रकः
“May gintong paa”, “may gintong mata”, at “kaibigan ng ginto”—hanggang dito ay sinasabing may pitong (pangalan); ganito ang pagbasa ng dalawang manuskritong may tanda (ga, kha). (Sa ibang pagbasa:) “may gintong kamay”, “may gintong mata”, “may gintong mga sangkap ng katawan”, at “nagsusuot ng gintong sinulid/tali”.
Verse 9
हिरण्यास्यो हिरण्याङ्गो हेमजिह्वो हिरण्यवान् अश्वमेधो हि सर्वेशो गुणाश्चाष्टाथ तान् शृणु
Ang Aśvamedha ay may mukhang ginto, may mga sangkap na ginto, may dila na ginto, at puspos ng ginto (ningning at kayamanan). Tunay na ang Aśvamedha ang panginoon ng lahat; ngayo’y pakinggan ang walong katangian nito.
Verse 10
दया च सर्वभूतेषु क्षान्तिश् चैव तथार्जवम् शौचं चैवमनायासो मङ्गलं चापरो गुणः
Habag sa lahat ng nilalang, pagtitiis, at pagiging tuwid; kalinisan, at hindi pagpapahirap sa sarili nang labis—ang mga ito rin ay mga mapalad na birtud.
Verse 11
अकार्पण्यञ्चास्पृहा च मूलेन जुहुयाच्छतम् सौरशाक्तेयविष्ण्वीशदीक्षास्त्वेते समाः स्मृताः
Sa paglinang ng akārpaṇya (hindi pagiging maramot) at aspṛhā (kawalan ng pagnanasa), dapat magsagawa ng sandaang handog na oblation gamit ang mūla-mantra (ugat na mantra). Ang mga dīkṣā o pagsisimula—Saura, Śākta, Śākteya sa tradisyong Kaumāra, Vaiṣṇava, at Īśa—ay ayon sa kaugalian na itinuturing na magkakapantay (sa katayuan).
Verse 12
संस्कारैः संस्कृतश् चैतैर् भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् सर्वरोगाद्विनिर्मुक्तो देववद्वर्तते नरः जप्याद्धोमात्पूजनाच्च ध्यानाद्देवस्य चेष्टभाक्
Sa pamamagitan ng mga ritong pagpapabanal na ito (saṁskāra), ang tao ay nakakamit kapwa ang ligayang makamundo at ang paglaya (mokṣa). Malaya sa lahat ng karamdaman, namumuhay siya na tila isang diyos. Dapat niyang isagawa ang itinakdang disiplina para sa diyos: pagbigkas ng mantra (japa), handog sa apoy (homa), pagsamba, at pagninilay.
The chapter’s technical core is a structured taxonomy of ritual practice: it frames forty-eight saṃskāras across life-cycle rites, domestic pākayajñas, haviryajñas (ādhāna, agnihotra, darśa, paurṇamāsa), and Soma-sacrificial systems, and it specifies a mūla-mantra homa of one hundred oblations as a completing discipline.
It explicitly binds ritual performance to ethical cultivation and contemplative practice: saṃskāra is not only ceremonial purification but a ladder toward bhukti-mukti, completed through japa, homa, pūjā, and dhyāna, and safeguarded by virtues such as compassion, purity, non-craving, and non-miserliness.