
Chapter 24 — कुण्डनिर्माणादिविधिः (Procedure for Constructing the Fire-pit and Related Rites)
Sa kabanatang ito, ipinahahayag ni Nārada ang agni-kārya (gawaing ritwal ng apoy) na nagbibigay ng tagumpay sa ninanais na layunin, at sinisimulan sa masusing mga tuntuning parang vāstu para sa homa-kuṇḍa: pagsukat at paghuhukay ng lugar gamit ang lubid, pagbuo ng mekhalā (nakataas na gilid), at pag-anyo ng yoni-channel na may baitang-baitang na lapad, takdang hilig, at wastong oryentasyon. Pinalalawak din ang mga alternatibong hugis ng kuṇḍa—bilog, kalahating buwan, anyong lotus—at ang mga tuntunin ng proporsyon para sa mga kasangkapan (śruk/śruva at mangkok na sruva), na binibigyang-diin ang eksaktong sukat na batay sa aṅgula. Pagkaraan ng bahagi sa pagtatayo at kagamitan, lumilipat ang kabanata sa pagkakasunod ng ritwal: paglalatag ng darbha nang patong-patong, paglalagay ng mga sisidlan, paghahanda ng praṇīta na tubig, pagwiwisik at pagbasbas sa ghee (ājya-saṃskāra), at pagsasagawa ng homa na ang Praṇava (Om) ang nagbubuklod na prinsipyo ng mantra. Iniuugnay ang ritwal sa mga saṃskāra mula garbhādhāna hanggang samāvartana, na nagpapakita kung paanong ang mga ritwal sa tahanan at yugto ng buhay ay isinasama sa Vaiṣṇava na pagsamba sa apoy. Sa huli, pinapalalim ang panloob na pagninilay-kosmolohiya—paglilinis ng bīja, pagtanaw sa brahmāṇḍa, at pagbabago ng liṅga—na nagtatapos sa mga sangkap ng inisiasyon ng alagad sa pamumuno ng guru, mga handog kay Viśvaksena, at aral na ang bhoktā ay nakakamit ang katuparang makamundo, samantalang ang mumukṣu ay nalulusaw kay Hari—pinag-iisa ang bhukti at mukti sa pamamagitan ng disiplinadong agham ng ritwal.
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये आदिमूर्त्यादिपूजाविधिर्नाम त्रयोविंशो ऽध्यायः अथ चतुर्विंशो ऽध्यायः कुण्डनिर्माणादिविधिः नारद उवाच अग्निकार्यं प्रवक्ष्यामि येन स्यात्सर्वकामभाक् चतुरभ्यधिकं विंशमङ्गुलं चतुरस्रकं
Sa gayon, sa Agni Purāṇa—ang sinaunang Mahāpurāṇa—nagtatapos ang ikadalawampu’t tatlong kabanata na pinamagatang “Pamamaraan ng pagsamba na nagsisimula sa Unang Anyo (Ādi-mūrti).” Ngayon ay nagsisimula ang ikadalawampu’t apat na kabanata: “Pamamaraan ng paggawa ng hukay-apoy (kuṇḍa) at mga kaugnay na ritwal.” Sinabi ni Nārada: “Ipapaliwanag ko ang gawain ng banal na apoy (agni-kārya), na sa pamamagitan nito’y natatamo ang lahat ng ninanais. (Ang hukay-apoy ay) parisukat, may sukat na dalawampu’t apat na aṅgula.”
Verse 2
सूत्रेण सूत्रयित्वा तु क्षेत्रं तावत् खनेत्समं खातस्य मेखला कार्या त्यक्त्वा चैवाङ्गुलद्वयं
Pagkatapos itakda ang pook sa pamamagitan ng panukat na tali (sūtra), hukayin ang lupa nang pantay. Sa palibot ng nahukay na bahagi ay gumawa ng mekhalā (nakataas na palibot o rim), na may iniiwang dalawang lapad ng daliri bilang pagitan.
Verse 3
सत्त्वादिसञ्ज्ञा पूर्वाशा द्वादशाङ्गुलमुच्छ्रिता अष्टाङ्गुला द्व्यङुलाथ चतुरङ्गुलविस्तृता
Ang linyang silangan (harap), na tinatawag sa pangalang nagsisimula sa “Sattva,” ay dapat itaas sa taas na labindalawang aṅgula; kasunod ay walong aṅgula, saka dalawang aṅgula, at itinakda rin ang lapad na apat na aṅgula.
Verse 4
योनिर्दशाङ्गुला रम्या षट्चतुर्द्व्यङ्गुलाग्रगा क्रमान्निम्ना तु कर्तव्या पश्चिमाशाव्यवस्थिता
Ang kanal na hugis-yoni ay dapat gawing kaaya-aya, na may habang sampung aṅgula. Ang bunganga/harap nito ay gawin sa lapad na anim, apat, at dalawang aṅgula nang sunud-sunod; itayo na may unti-unting pababang hilig, at ilagay na nakaharap sa kanluran.
Verse 5
अश्वत्थपत्रसदृशी किञ्चित् कुण्डे निवेशिता तुर्याङ्गुलायता नालं पञ्चदशाङ्गुलायतं
Bahagyang ilubog sa palanggana (kuṇḍa), ito’y dapat hubugin na tulad ng dahon ng aśvattha (banal na igos). Ang tubo (nāla) ay apat na aṅgula ang haba, at (ang kabuuang piraso) ay labinlimang aṅgula ang haba.
Verse 6
मूलन्तु त्र्यङ्गुलं योन्या अग्रं तस्याः षडङ्गुलं लक्षणञ्चैकहस्तस्य द्विगुणं द्विकरादिषु
Ang pinakapuno (mūla) sa yoni (saksakan ng pedestal) ay tatlong aṅgula; ang harapang bahagi nito ay anim na aṅgula. Ang itinakdang sukat para sa anyong may isang kamay ay dapat doblehin para sa may dalawang kamay at iba pang anyong maraming kamay.
Verse 7
एकत्रिमेखलं कुण्डं वर्तुलादि वदाम्यहं सद्मादिसञ्ज्ञा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मलन्तु द्व्यङ्गुलमिति ग,चिह्नितपुस्तकपाठः कुण्डार्धे तु स्थितं सूत्रं कोणे यदतिरिच्यते
Ilalarawan ko ang bilog at iba pang anyo ng hukay-apoy na may iisang terasa (eka-tri-mekhalā). Ang lubid na inilagay sa gitna ng hukay-apoy ang siyang bahaging lumalabis patungo sa sulok; (sa mga binasang manuskritong may marka, may mga baryante gaya ng “sadmādi-saṁjñā” at “mala—dalawang aṅgula”).
Verse 8
तदर्धं दिशि संस्थाप्य भ्रामितं वर्तुलं भवेत् कुण्डार्धं कोणभागार्धं दिशिश्चोत्तरतो वहिः
Ilagay ang kalahati ng sukat sa itinakdang direksiyon at paikutin ito; lilitaw ang anyong bilog. Sa gayon, ang kalahating sukat ang nagtatakda ng kalahati ng kuṇḍa (hukay ng apoy), at ang kalahati ng bahagi ng sulok ay inilalagay sa direksiyon—sa labas—patungo sa hilaga.
Verse 9
पूर्वपश्चिमतो यत्नाल्लाञ्छयित्वा तु मध्यतः संस्थाप्य भ्रामितं कुण्डमर्धचन्द्रं भवेत् शुभं
Matapos markahan nang maingat sa linyang silangan–kanluran, saka itatag sa gitna at iikot/iaayos sa wastong oryentasyon, ang kuṇḍa (hukay ng apoy) ay nagiging anyong ‘kalahating buwan’ (ardha-candra), isang mapalad na disenyo.
Verse 10
पद्माकारे दलानि स्युर्मेखलानान्तु वर्तुले बाहुदण्डप्रमाणन्तु होमार्थं कारयेत् स्रुचं
Ang mga nakausling bahaging tulad ng dahon ay dapat hubugin na parang lotus; ang mga pabilog na sinturon (mekhalā) ay dapat bilog. Para sa homa (handog sa apoy), ipagawa ang banal na sandok (sruc) ayon sa sukat ng haba ng bisig (cubit/forearm).
Verse 11
सप्तपञ्चाङ्गुलं वापि चतुरस्रन्तु कारयेत् त्रिभागेन भवेद्गर्तं मध्ये वृत्तं सुशोभनम्
Dapat itong itayo bilang parisukat, na ang bawat gilid ay may sukat na pito o limang aṅgula. Ang hukay (garta) ay dapat gawin sa tatlong bahagi, at sa gitna ay may maayos na bilog na bahagi na kaaya-ayang pagmasdan.
Verse 12
तिर्यगूर्ध्वं समं खाताद्वहिरर्धन्तु शोधयेत् अङ्गुलस्य चतुर्थांशं शेषार्धार्धं तथान्ततः
Mula sa hinukay na guhit (trintsera/hukay), dapat tapusin at ituwid ang panlabas upang maging pantay sa sukat kapwa pahalang at patayo, inaalis ang di-pantay hanggang sa kalahati. Pagkaraan, bawasan ng isang-kapat ng isang aṅgula; at sa huli, ang natitirang bahagi ay muli pang bawasan ng kalahati.
Verse 13
खातस्य मेखलां रम्यां शेषार्धेन तु कारयेत् कण्ठं त्रिभागविस्तारं अङ्गुष्ठकसमायतं
Sa natitirang kalahati ng itinakdang sukat, dapat likhain ang isang kaakit-akit na sinturong mekhalā para sa hukay/ukit (khāta). Ang bahagi ng leeg (kaṇṭha) ay gawing may lapad na tatlong bahagi at taas na katumbas ng isang lapad ng hinlalaki (aṅguṣṭhaka).
Verse 14
सार्धमङ्गुष्ठकं वा स्यात्तदग्रे तु मुखं भवेत् चतुरङ्गुलविस्तारं पञ्चाङ्गुलमथापि वा
Maaaring sukatin ito bilang isa’t kalahating lapad ng hinlalaki (aṅguṣṭhaka); at sa unahan ay nararapat na may bahagi ng “mukha”. Ang lapad ay apat na lapad ng daliri, o kaya’y limang lapad ng daliri.
Verse 15
त्रिकं द्व्यङ्गुलकं तत् स्यान्मध्यन्तस्य सुशोभनम् आयामस्तत्समस्तस्य मध्यनिम्नः सुशोभनः
Ang sukat na “tatluhan” (tri-ka) ay dalawang aṅgula; ito’y kaaya-aya para sa gitna at sa dulo. Ang kabuuang haba ay dapat nasa wastong proporsyon, at ang banayad na paglubog sa gitna ay nakapagpapaganda.
Verse 16
शुषिरं कण्ठदेशे स्याद्विशेद् यावत् कनीयसी शेषकुण्डन्तु कर्तव्यं यथारुचि विचित्रितं
Gumawa ng isang guwang sa bahagi ng leeg (kaṇṭha-deśa); butasin ito hanggang sa sukat ng kalingking. Ang natitirang hukay/puwang (kuṇḍa) ay saka hubugin ayon sa nais, at palamutian nang sari-sari.
Verse 17
स्रुवन्तु हस्तमात्रं स्याद्दण्डकेन समन्वितं वटुकं द्व्यङ्गुलं वृत्तं कर्तव्यन्तु सुशोभनं
Ang sruva (sandok na panghandog) ay dapat kasinghaba ng isang dangkal ng kamay at may kasamang hawakan. Ang mangkok nito (vaṭuka) ay gawing bilog, may sukat na dalawang lapad ng daliri, at likhain nang maayos at kaakit-akit.
Verse 18
कुण्डकेन समन्वितमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः कण्ठकं द्व्यङ्गुलमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः चन्द्राभं द्व्यङ्गुलमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः गोपदन्तु यथा मग्नमल्पपङ्के तथा भवेत् उपलिप्य लिखेद्रेखामङ्गुलां वज्रनासिकां
(Mga pagbasa na iba-iba: “may kasamang kuṇḍaka,” ayon sa isang minarkahang manuskrito; “ang kaṇṭhaka ay dalawang aṅgula,” ayon din dito; “ang candrābha, tulad ng buwan, ay dalawang aṅgula,” ayon sa ibang manuskrito.) Ang bakas na “yapak ng baka” ay dapat na gaya ng nakalubog sa mababaw na putik. Pagkatapos pahiran ang ibabaw, iguhit ang patnubay na guhit (rekhā) na isang aṅgula ang lapad, na may matulis na dulo na “vajra-nāsikā” (hugis diyamante/kidlat).
Verse 19
सौम्याग्रा प्रथमा तस्यां रेखे पूर्वमुखे तयोः मध्ये तिस्रस् तथा कुर्याद्दक्षिणादिक्रमेण तु
Sa gayong ayos, ang unang guhit ay dapat ang dulo ay nakaturo sa mapalad na panig (hilaga); at ang dalawang guhit ay nakaharap sa silangan. Sa pagitan ng mga iyon, iguhit din ang tatlong karagdagang guhit, ayon sa pagkakasunod na nagsisimula sa timog.
Verse 20
एवमुल्लिख्य चाभ्युक्ष्य प्रणवेन तु मन्त्रवित् विष्टरं कल्पयेत्तेन तस्मिन् शक्तिन्तु वैष्णवीं
Sa gayon, matapos iguhit (ang itinakdang anyo) at wisikan ng banal na tubig, ang nakaaalam ng mga mantra ay dapat, sa pamamagitan ng Praṇava (Oṁ), ay ayusin ang viṣṭara—ang luklukan/dambana ng ritwal; at doon ay itatag ang Vaiṣṇavī Śakti, ang banal na kapangyarihan ni Viṣṇu.
Verse 21
अलं कृत्वा मूर्तिमतीं क्षिपेदग्निं हरिं स्मरन् प्रादेशमात्राः समिधो दत्वा परिसमुह्य तं
Matapos gawing ganap ang (paghahanda/altar) at hubugin ito bilang ritwal na may malinaw na kaayusan, sindihan o ilagay ang apoy habang inaalala si Hari (Viṣṇu). Pagkaraang maghandog ng mga patpat na panggatong (samidh) na humigit-kumulang isang dangkal ang haba, saka maingat na tipunin at ayusin iyon sa palibot.
Verse 22
दर्भैस्त्रिधा परिस्तीर्य पूर्वादौ तत्र पात्रकं आसादयेदिध्मवह्नी भूमौ च श्रुक्श्रुवद्वयं
Pagkalat ng damong darbha sa tatlong patong—nagsisimula sa silangan—ilagay roon ang sisidlan (pātraka). At sa lupa, ilapag ang panggatong at ang apoy, pati ang pares ng sandok na panghandog (śruk at śruva).
Verse 23
आज्यस्थाली चरुस्थाली कुशाज्यञ्च प्रणीतया प्रोक्षयित्वा प्रोक्षणीञ्च गृहीत्वापूर्य वारिणा
Pagkatapos wisikan ng praṇītā na tubig ang sisidlang ghee (ājya-sthālī), ang sisidlang handog na niluto (caru-sthālī), at ang damong kuśa na may ghee, kunin ang prokṣaṇī (sisidlang pangwisik) at punuin ito ng tubig.
Verse 24
पवित्रान्तर्हिते हस्ते परिश्राव्य च तज्जलं प्राङ्नीत्वा प्रोक्षणीपात्रण् ज्योतिरग्रे निधाय च
Sa kamay na may hawak na pavitra (singsing/damong panlinis), salain at patuluin ang tubig na iyon; saka, nakaharap sa silangan, kunin ang sisidlang prokṣaṇī at ilagay sa harap ng banal na apoy (liwanag).
Verse 25
तदद्भिस्त्रिश् च सम्प्रोक्ष्य इद्ध्मं विन्यस्य चाग्रतः प्रणीतायां सुपुष्पायां विष्णुं ध्यात्वोत्तरेण च
Wisikan nang tatlong ulit ang tubig na iyon at ilagay sa unahan ang panggatong; sa sisidlan ng praṇītā na tubig na pinalamutian ng magagandang bulaklak, magnilay kay Viṣṇu at magpatuloy sa kasunod na mantra/ritwal.
Verse 26
आज्यस्थालीमथाज्येन सम्पूर्याग्रे निधाय च सम्प्लवोत्पवनाभ्यान्तु कुर्यादाज्यस्य संस्कृतिं
Pagkatapos, punuin ng ghee ang ājya-sthālī at ilagay sa unahan (malapit sa apoy/dambana); saka isagawa ang pagsasakripisyo at paglinis (saṃskṛti) ng ghee sa pamamagitan ng dalawang gawain na tinatawag na samplava at utpavana.
Verse 27
अखण्डिताग्रौ निर्गर्भौ कुशौ प्रादेशमात्रकौ ताभ्यामुत्तानपाणिभ्यामङ्गुष्ठानामिकेन तु
Dalawang talim ng damong kuśa, buo ang dulo at walang buhol, bawat isa’y kasinghaba lamang ng isang prādeśa (isang dangkal); hawakan ito nang nakataob pataas ang palad, gamit ang hinlalaki at palasingsingan.
Verse 28
आज्यं तयोस्तु सङ्गृह्य द्विर्नीत्वा त्रिरवाङ्क्षिपेत् स्रुक्स्रुवौ चापि सङ्गृह्य ताभ्यां प्रक्षिप्य वारिण
Matapos tipunin ang ghee mula sa dalawang sandok na iyon, dapat itong salukin nang dalawang ulit at ibuhos pababa nang tatlong ulit. Pagkaraan, tipunin din ang mga sandok na sruk at sruva at banlawan ang mga ito sa tubig.
Verse 29
रुद्रनासिकामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः वक्त्रनासिकामिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः आद्यं तयोस्तु सम्पूज्य त्रीन् वारानूर्ध्वमुत्क्षिपेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रतप्य दर्भैः सम्मृज्य पुनः प्रक्ष्याल्य चैव हि निष्टप्य स्थापयित्वा तु प्रणवेनैव साधकः
Pagkatapos painitin at punasan ng damong darbha, dapat itong hugasan muli. Pagkaraan, patuyuin nang lubos at ilagay sa nararapat na lugar; ang nagsasagawa ay dapat magtapos (o magsakdal ng pagtalaga) sa pamamagitan lamang ng pantig na Pranava na «Oṃ». (May mga baryanteng pagbasa sa mga minarkahang manuskrito: “rudra-nāsikā” laban sa “vaktra-nāsikā”, at isang tagubilin na matapos sambahin ang dalawa, itaas ang una nang tatlong ulit.)
Verse 30
प्रणवादिनमोन्तेन पश्चाद्धोमं समाचरेत् गर्भाधानादिकर्माणि यावदंशव्यवस्थया
Matapos ganapin ang pormulang pagpupugay na nagsisimula sa «Oṃ», saka dapat isagawa nang wasto ang homa. At ang mga ritong nagsisimula sa garbhādhāna (ritwal ng paglilihi) ay dapat tuparin ayon sa itinakdang paghahati at pagkakasunod-sunod ng mga bahagi.
Verse 31
नामान्तं व्रतबन्धान्तं समावर्तावसानकम् अधिकारावसानं वा कर्यादङ्गानुसारतः
Dapat isagawa ang ritwal ng pagtatapos ayon sa mga itinakdang aṅga (mga sangkap na pantulong): alinman sa pagtatapos ng seremonya ng pagpapangalan, sa pagtatapos ng vratabandha (pagpasok sa panata/disiplina), sa pagtatapos ng samāvartana (ritwal ng pagtatapos at pagbalik mula sa pag-aaral), o sa pagtatapos ng sariling adhikāra (panahong may karapatang magsagawa).
Verse 32
प्रणवेनोपचारन्तु कुर्यात्सर्वत्र साधकः अङ्गैर् होमस्तु कर्तव्यो यथावित्तानुसारतः
Ang nagsasagawa ay dapat, sa bawat ritwal, gawin ang mga upacāra (mga gawaing pagsamba) sa pamamagitan ng Pranava, ang pantig na «Oṃ». Ang homa (handog sa apoy) ay dapat isagawa kasama ng mga itinakdang aṅga, ayon sa sariling kakayahan at yaman.
Verse 33
गर्भादानन्तु प्रथमं ततः पुंसवनं स्मृतम् सीमन्तोन्नयनं जातकर्म नामान्नप्राशनम्
Una ay ang Garbhādhāna (ritwal ng paglilihi); kasunod na inaalala ang Puṃsavana; pagkatapos ay Sīmantonnayana; (pagkaraan) Jātakarman (ritwal sa kapanganakan), Nāmakaraṇa (pagbibigay-ngalan), at Annaprāśana (unang pagpapakain ng pagkaing matigas sa bata).
Verse 34
चूडकृतिं व्रतबन्धं वेदव्रतान्यशेषतः समावर्तनं पत्न्या च योगश्चाथाधिकारकः
Ang ritwal ng pag-aahit/tonsura (cūḍākaraṇa), ang pagpasok sa mga panata (vrata-bandha), ang lahat ng pagtalima ng mag-aaral ng Veda nang ganap, ang ritwal ng pagtatapos (samāvartana), at ang disiplina ng yoga kasama ang asawa—ito ang mga bagay na nagbibigay ng pagiging karapat-dapat para sa mga susunod na ritwal at tungkulin.
Verse 35
हृदादिक्रमतो ध्यात्वा एकैकं कर्म पूज्य च अष्टावष्टौ तु जुहुयात् प्रतिकर्माहुतीः पुनः
Sa pagninilay ayon sa wastong pagkakasunod, simula sa Puso (hṛd-nyāsa at mga kasunod na paglalagay), at sa pagsamba sa bawat ritwal nang hiwa-hiwalay, saka maghandog ng mga alay sa apoy—walo at walo muli—at ulitin pa minsan ang mga alay na tumutugma sa bawat ritwal (prati-karman).
Verse 36
पूर्णाहुतिं ततो दद्यात् श्रुचा मूलेन साधकः वौषडन्तेन मन्त्रेण प्लुतं सुस्वरमुच्चरन्
Pagkatapos, ang nagsasanay ay dapat maghandog ng pūrṇāhuti (ganap na alay) gamit ang sandok (śrucā), sa pamamagitan ng mūla-mantra (ugat na mantra); bigkasin ito nang pahaba (pluta) at may wastong himig, na nagtatapos ang mantra sa “vauṣaṭ”.
Verse 37
विष्णोर्वह्निन्तु संस्कृत्य श्रपयेद्वैष्णवञ्चरुम् आराध्य स्थिण्डिले विष्णुं मन्त्रान् संस्मृत्य संश्रपेत्
Matapos italaga at basbasan nang wasto ang apoy para kay Viṣṇu, dapat lutuin ang Vaiṣṇava caru (handog na lugaw/kaning-lugaw). Pagkasamba kay Viṣṇu sa sthiṇḍila (ritwal na dambana), at sa paggunita sa mga itinakdang mantra, dapat tapusin ang pagluluto at pag-aalay ayon sa mga iyon.
Verse 38
आसनादिक्रमेणैव साङ्गावरणमुत्तमम् गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य ध्याता देवं सुरोत्तमम्
Ayon sa itinakdang pagkakasunod na nagsisimula sa pag-aalay ng upuan (āsana) at mga kaugnay na ritwal, isagawa ang pinakamainam na pagsamba sa diyos kasama ang Kanyang mga bahagi at ang mga diyos na nakapaligid na tagapaglingkod (āvaraṇa). Matapos ang wastong pag-aalay ng pabango at mga bulaklak, magnilay ang sumasamba sa Diyos na iyon—ang pinakadakila sa mga diyos.
Verse 39
आधायेध्ममथाघारावाज्यावग्नीशसंस्थितौ नियुज्य स्थापयित्वेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः देवव्रतान्यशेषत इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः योगश्चाथाधिकारत इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्त्रान् सन्तर्प्य संत्रपेत् इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः वायव्यनैरृताशादिप्रवृत्तौ तु यथाक्रमम्
Una, ilagay ang panggatong (idhma), at saka ayusin ang dalawang āghāra na pagbubuhos ng ghee sa wastong puwesto kaugnay ng namumunong apoy, si Agni. Pagkaraan, italaga ang mga gawain at isaayos sa tamang pagkakasunod. Isagawa nang buo ang mga banal na panata (devavrata) at ang itinakdang disiplina ng yoga ayon sa karapat-dapat na antas. Matapos mapawi at mapalugod ang mga mantra sa pamamagitan ng pagbigkas at mga handog, magpatuloy nang sunod-sunod sa mga ritwal na nagsisimula sa mga kaugnay ng direksiyong Vāyavya (hilagang-kanluran) at Nairṛta (timog-kanluran).
Verse 40
आज्यभागौ ततो हुत्वा चक्षुषी दक्षिणोत्तरे मध्येथ जुहुयात्सर्वमन्त्रानर्चाक्रमेण तु
Pagkatapos, matapos ihandog ang dalawang bahagi ng ājya (ājyabhāga), ihandog sa gitna ang dalawang ‘Cakṣuṣī’ na oblation—kanan at kaliwa. Pagkaraan nito, gawin ang mga oblation para sa lahat ng mantra ayon sa itinakdang kaayusan ng pagsamba (arcā-krama).
Verse 41
आज्येन तर्पयेन्मूर्तेर्दशांशेनाङ्गहोमकम् शतं सहस्रं वाज्याद्यैः समिद्भिर्वा तिलैः सह
Sa pamamagitan ng ghee, gawin ang tarpana upang mapalugod ang anyo (mūrti) ng diyos; at sa ikasampung bahagi ng pangunahing bilang, isagawa ang aṅga-homa bilang karagdagang handog para sa mga bahagi. Maaaring maghandog ng isang daan o isang libong oblation, gamit ang ghee at katulad nito, o mga patpat na panggatong (samidh), o kasama ang mga buto ng linga (sesame).
Verse 42
समाप्यार्चान्तु होमान्तां शुचीन् शिष्यानुपोषितान् आहूयाग्रे निवेश्याथ ह्य् अस्त्रेण प्रोक्षयेत् पशून्
Matapos ganap na tapusin ang pagsamba hanggang sa pagwawakas ng homa, tawagin ang mga dalisay na alagad na inalagaan at sinanay, at paupuin sila sa harapan. Pagkatapos, gamit ang Astra-mantra, wisikan ng banal na tubig ang mga hayop na iaalay upang italaga at linisin.
Verse 43
शिष्यानात्मनि संयोज्य अविद्याकर्मबन्धनैः लिङ्गानुवृत्तश् चैतन्यं सह लिङ्गेन पाशितम्
Matapos iugnay ang mga alagad sa Sarili (Ātman) sa pamamagitan ng mga gapos ng kamangmangan (avidyā) at karma, ang kamalayan—na sumusunod sa liṅga (banayad na katawan)—ay nakagapos kasama ng liṅga na iyon.
Verse 44
ध्यानमार्गेन सम्प्रोक्ष्य वायुवीजेन शोधयेत् ततो दहनवीजेन सृष्टिं ब्रह्माण्डसञ्ज्ञिकाम्
Sa landas ng pagninilay, matapos isagawa ang ritwal na pagwiwisik (saṃprokṣa) sa katawan/larangan ng pagsasanay, linisin ito sa Vāyu-bīja; at saka, sa Dahana (Agni)-bīja, likhain ang paglalang na tinatawag na “Brahmāṇḍa” (kosmikong itlog).
Verse 45
निर्दग्धां सकलां ध्यायेद्भस्मकूटनिभस्थिताम्
Dapat pagnilayan (Siya/ang anyong iyon) na ganap na nasunog, nananatiling gaya ng bunton ng abo.
Verse 46
प्लावयेद्वारिणा भस्म संसारं वार्मयंस्मरेतप्_२४०४५च्द्तत्र शक्तिं न्यसेत् पश्चात् पार्थिवीं बीजसञ्ज्ञिकाम् तन्मात्राभिः समस्ताभिः संवृतं पार्थिवं शुभम्
Basain ang abo ng tubig at pagnilayan ang daigdig ng ritwal bilang binubuo ng tubig. Doon, saka ilagak (nyāsa) ang Kapangyarihan (Śakti); pagkatapos, ilagak ang sangkap na lupa na tinutukoy ng pantig-binhi nito. Sa gayon, naitatatag ang mapalad na prinsipyo ng lupa, na nababalutan ng lahat ng tanmātrā (mga banayad na elemento).
Verse 47
अण्डन्तदुद्भवन्ध्यायेत्तदाधारन्तदात्मकम् तन्मध्ये चिन्तयेन्मूर्तिं पौरुषीं प्रणवात्मिकाम्
Dapat pagnilayan ang kosmikong Itlog (aṇḍa) at ang “Iyon” na pinagmumulan nito—na siyang salalayan at mismong diwa nito. Sa gitna niyon, pagnilayan ang anyong Puruṣa na ang kalikasan ay ang Praṇava (Oṃ).
Verse 48
लिङ्गं सङ्क्रामयेत् पश्चादात्मस्थं पूर्वसंस्कृतम् विभक्तेन्द्रियसंस्थानं क्रमाद् वृद्धं विचिन्तयेत्
Pagkaraan nito, dapat ipalipat at itatag sa Sarili ang liṅga (banayad na katawan) na dati nang pinadalisay sa disiplina; at dapat pagnilayan nang sunod-sunod ang ayos ng banayad na katawan na binubuo ng magkakahiwalay na kakayahan ng mga pandama, at kung paanong ito’y unti-unting umuunlad sa mga yugto.
Verse 49
ततोण्डमब्दमेकं तु स्थित्वा द्विशकलीकृतम् समिद्भिर्वा तिलैस् तथा इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः सह लिङ्गेन दर्शितमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः संसारञ्चाक्षयं स्मरेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थण्डिले पूर्वसंस्कृतमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः द्यावापृथिव्यौ शकले तयोर्मध्ये प्रजापतिम्
Pagkatapos, matapos manatili nang isang taon sa loob ng kosmikong itlog, ito’y nahati sa dalawang kalahati. Sa pag-aalay ng samidh (mga patpat na panggatong) o gayundin ng tila (linga), dapat pagnilayan na ang dalawang kalahati ay ang Langit at ang Daigdig, at sa pagitan nila ay si Prajāpati, ang Panginoon ng mga nilalang.
Verse 50
जातं ध्यात्वा पुनः प्रोक्ष्य प्रणवेन तु संश्रितम् मन्त्रात्मकतनुं कृत्वा यथान्यासं पुरोदितम्
Pagkatapos pagnilayan ang nalikha, dapat itong muling wisikan ng banal na tubig; saka, sa pagkanlong sa Praṇava (Oṁ), dapat itong hubugin bilang katawang binubuo ng mantra, ayon sa nyāsa na naituro na noon.
Verse 51
विष्णुर्हस्तं ततो मूर्ध्नि दत्वा ध्यात्वा तु वैष्णवम् एवमेकं बहून् वापि जनित्वा ध्यानयोगतः
Pagkatapos, si Viṣṇu, sa paglalagay ng kanyang kamay sa tuktok ng ulo at sa pagninilay sa Vaiṣṇava (anyo/mantra), ay sa pamamagitan ng disiplina ng dhyāna-yoga ay nagbubunga ng alinman sa iisang pagpapakita o maging ng marami.
Verse 52
करौ सङ्गृह्य मूलेन नेत्रे बद्ध्वा तु वाससा नेत्रमन्त्रेण मन्त्री तान् सदनेनाहतेन तु
Pagkahawak sa mga kamay sa ugat (ibig sabihin, sa pulsuhan) at pagkatali sa mga mata ng tela, ang nagsasagawa ng mantra ay dapat saka idiin o hampasin sila ng tungkod (sadanāhata) habang binibigkas ang Netra-mantra.
Verse 53
कृतपूजो गुरुः सम्यक् देवदेवस्य तत्त्ववान् शिष्यान् पुष्पाञ्जलिभृतः प्राङ्मुखानुपवेशयेत्
Pagkatapos ganap na maisagawa ang pagsamba, ang guro—na tunay na nakaaalam sa katotohanan ng Diyos ng mga diyos—ay dapat paupuin ang mga alagad na nakaharap sa silangan, na may hawak na handog na mga bulaklak sa añjali (magkasanib na palad).
Verse 54
अर्चयेयुश् च तेप्येवम्प्रसूता गुरुणा हरिम् क्षिप्त्वा पुष्पाञ्जलिं तत्र पुष्पादिभिरनन्तरम्
At sila man, matapos maturuan nang gayon ng guro, ay dapat sumamba kay Hari; matapos ihagis doon ang isang dakot na handog na bulaklak, ay agad na ipagpatuloy ang pagsamba sa pamamagitan ng mga bulaklak at iba pang alay.
Verse 55
अमन्त्रमर्चनं कृत्वा गुरोः पादार्चनन्ततः विधाय दक्षिणां दद्यात् सर्वस्वं चार्धमेव वा
Matapos isagawa ang pagsamba nang walang mga mantra, at pagkatapos ay sambahin ang mga paa ng guro, dapat maghanda at maghandog ng dakṣiṇā—ang buong yaman, o kahit kalahati man lamang.
Verse 56
गुरुः संशिक्षयेच्छिष्यान् तैः पूज्यो नामभिर्हरिः विश्वक्सेनं यजेदीशं शङ्खचक्रगदाधरम्
Dapat turuang lubos ng guro ang mga alagad; at sa pamamagitan nila, si Hari ay dapat sambahin sa Kanyang mga banal na pangalan. Dapat ding sambahin si Viśvaksena, ang Panginoon, na may hawak na kabibe (śaṅkha), diskos (cakra), at pamalo (gadā).
Verse 57
तज्जपन्तञ्च तर्जन्या मण्डलस्थं विसर्जयेत्
Habang binibigkas ang mantrang iyon, dapat gamitin ang hintuturo upang palayain (palayasin) ang anumang inilagay sa loob ng maṇḍala.
Verse 58
विष्णुनिर्माल्यमखिलं विष्वक्सेनाय चार्पयेत् प्रणीताभिस् तथात्मानमभिषिच्य च कुण्डगं
Dapat ihandog ang lahat ng nirmālya (banal na nalalabi) ni Viṣṇu kay Viṣvaksena; gayundin, sa pamamagitan ng tubig na pinabanal (praṇīta) ay wisikan upang linisin ang sarili at pati ang sisidlang kuṇḍa ng ritwal.
Verse 59
वह्निमात्मनि संयोज्य विष्वक्सेनं विसर्जयेत् बुभुक्षुः सर्वमाप्नोति मुमुक्षुर् लीयते हरौ
Pagkatapos pag-isahin ang banal na apoy (Agni) sa loob ng sarili, dapat nang pormal na palayain (visarjana) si Viṣvaksena. Ang naghahangad ng kaluguran ay nakakamit ang lahat; ang naghahangad ng paglaya ay nalulusaw kay Hari (Viṣṇu).
Exact ritual geometry and proportional measurement: the kuṇḍa is laid out by cord and excavated evenly; a mekhalā is formed with specified margins; the yoni-channel has graded widths and a directional placement; multiple kuṇḍa shapes (square, circular, half-moon, lotus-form) are derived through defined midpoints, rotations, and aṅgula-based metrics. Implements (śruk/śruva/sruva bowl) are also standardized by forearm/hand measures.
It frames technical ritual construction and homa procedure as a disciplined sādhana: the Praṇava governs worship-actions, offerings are integrated with life-cycle saṃskāras, and the rite culminates in nyāsa and cosmological meditation (bīja purification, brahmāṇḍa visualization, liṅga transformation). The closing teaching explicitly maps outcomes to intention—bhukti for the enjoyer and mukti (mergence in Hari) for the liberation-seeker.