
Chapter 19 — कश्यपवंशवर्णनम् (Description of Kaśyapa’s Lineage)
Lumilipat si Agni mula sa kosmogoni tungo sa kosmolohiyang pangkanlahi, inilalarawan ang mga supling ni Kaśyapa bilang mapa kung paanong ang mga lahing banal, kalahating-banal, at kaaway ay pumupuno sa mga daigdig sa iba’t ibang manvantara. Nagsisimula ang kabanata sa mga Tuṣita at talaan ng mga Āditya (kabilang si Viṣṇu/Indra at mga diyos na solar), saka tumutungo sa mga inapo ni Diti—Hiraṇyakaśipu at Hiraṇyākṣa—na nagpapakita ng paulit-ulit at paikot na paglitaw ng kapangyarihang kalaban “yuga matapos ang yuga.” Binibilang nito ang mahahalagang sangay ng Dānava (Prahlāda, Bali, Bāṇa) at iniuugnay ang viṣṇu-bhakti ni Prahlāda sa antas ng moralidad sa loob mismo ng mga angkang demonyo. Lumalawak ang salaysay sa mga asawa ni Kaśyapa at sa masaganang supling (Pulomā, Kālakā; Vinatā, Kadrū, Surasā, Surabhī, atbp.), na nagpapaliwanag sa pinagmulan ng mga ibon, nāga, hayop, at mga halaman bilang pratisarga (pangalawang paglikha) na parang pag-uuri ng mga nilalang. Sa huli, itinatakda ang pamamahalang kosmiko: kung sino ang namumuno sa mga uri ng nilalang at sa mga direksiyon (Citraratha, Vāsuki, Takṣaka, Garuḍa; mga tagapagbantay ng mga dako), na humahantong sa isang nakabalangkas na hirarkiyang sumasalamin sa kaayusang ritwal at sumusuporta sa pamamahalang dharmiko.
Verse 1
इत्य् आदिमाहापुराणे आग्नेये जगत्सर्गवर्णनं नाम अष्टादशो ऽध्यायः अथोनविंशतितमो ऽध्यायः कश्यपवंशवर्णनम् अग्निर् उवाच कश्यपस्य वेदे सर्गमदित्यादिषु हे मुने चाक्षुषे तुषिता देवास्ते ऽदित्यां कश्यपात्पुनः
Kaya nga, sa Agni Purāṇa—isang sinaunang Mahāpurāṇa—natapos ang ikalabing-walong kabanata na tinatawag na “Paglalarawan ng Paglikha ng Daigdig.” Ngayon ay nagsisimula ang ikalabing-siyam na kabanata, “Paglalarawan ng Lahi ni Kaśyapa.” Wika ni Agni: “O pantas, sa salaysay ng paglikha ni Kaśyapa—kabilang ang mga Āditya at iba pa—sa panahon ng Cākṣuṣa Manvantara, ang mga diyos na tinatawag na Tuṣita ay muling isinilang mula kay Aditi sa pamamagitan ni Kaśyapa.”
Verse 2
आसन् विष्णुश् च शक्रश् च त्वष्टा धाता तथार्यमा पूषा विवस्वान् सविता मित्रोथ वरुणो भगः
Naroon sina Viṣṇu at Śakra (Indra), gayundin si Tvaṣṭṛ, si Dhātṛ at si Aryaman; sina Pūṣan, Vivasvān, Savitṛ at Mitra; at naroon din sina Varuṇa at Bhaga.
Verse 3
अंशुश् च द्वादशादित्या आसन् वैवस्वतेन्तरे अरिष्टनेमिपत्रीनामपत्यानीह षोडश
At si Aṃśu ay kabilang din sa kanila. Sa Vaivasvata Manvantara ay may labindalawang Āditya; at dito naman, ang mga supling mula sa mga asawa ni Ariṣṭanemi ay labing-anim ang bilang.
Verse 4
बहुपुत्रस्थ विदुषश् चतस्रो विद्युतः सुताः प्रत्यङ्गिरजाः श्रेष्ठाः कृशाश्वस्य सुरायुधाः
Mula kay Bahuputra ay lumitaw ang pantas na rishi. Ang apat na Vidyut ang kanyang mga anak na lalaki—isinilang sa lahing Pratyaṅgirā, mga dakila, tagapagdala ng mga sandatang dibino—na kabilang sa angkan ni Kṛśāśva.
Verse 5
उदयास्तमने सूर्ये तद्वदेते युगे युगे हिरण्यकशिपुर्दित्यां हिरण्याक्षश् च कश्यपात्
Kung paanong ang araw ay palaging sumisikat at lumulubog, gayon din sa bawat yuga, si Hiraṇyakaśipu at si Hiraṇyākṣa ay isinisilang mula kay Diti sa pamamagitan ni Kaśyapa.
Verse 6
सप्तम इति ख ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्मृता इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः सिंहिका चाभवत् कन्या विप्रचित्तेः परिग्रहः राहुप्रभृतयस्तस्यां सैंहिकेया इति श्रुताः
Si Siṃhikā ay isang dalaga na naging kabiyak ni Vipracitti. Mula sa kanya ay isinilang si Rāhu at iba pa; ayon sa tradisyon, sila’y tinatawag na Saiṃhikeyas, ang mga inapo ni Siṃhikā. (Ang mga paunang tala ay nagtatala ng mga baryanteng pagbasa sa manuskrito.)
Verse 7
हिरण्यकशिपोः पुत्राश् चत्वारः प्रथितौजसः अनुह्रादश् च ह्रादश् च प्रह्रादश्चातिवैष्णवः
Si Hiraṇyakaśipu ay may apat na anak na tanyag sa lakas—Anuhrāda, Hrāda, at Prahrāda, na ang huli ay lubhang tapat na deboto ni Viṣṇu.
Verse 8
संह्रादश् च चतुर्थोभूत् ह्रादपुत्रो ह्रदस् तथा ह्रदस्य पुत्र आयुष्मान् शिबिर्वास्कल एव च
At si Saṃhrāda ang ikaapat. Mula kay Hrāda ay isinilang si Hradas; at ang mga anak ni Hradas ay ang mapalad na Āyuṣmān, gayundin sina Śibi at Vāskala.
Verse 9
विरोवनस्तु प्राह्रादिर्बलिर्जज्ञे विरोचनात् बलेः पुत्रशतं त्वासीद्वाणश्रेष्ठं महामुने
Si Virovana ay anak ni Prahlāda; at si Bali ay isinilang mula kay Virocana. O dakilang muni, si Bali ay may sandaang anak, at si Bāṇa ang pinakapanguna sa kanila.
Verse 10
पुराकल्पे हि बाणेन प्रसाद्योमापतिं वरः पार्श्वतो विहरिष्यामीत्येवम् प्राप्तश् च ईश्वरात्
Tunay nga, sa isang sinaunang kalpa, si Bāṇa—matapos palugdan si Umāpati (Śiva, ang Panginoon ni Umā)—ay tumanggap mula sa Panginoon ng ganitong biyaya: “Ako’y magsasaya sa iyong tabi.”
Verse 11
हिरण्याक्षसुताः पञ्च शम्बरः शकुनिस्त्विति द्विमूर्धा शङ्कुरार्यश् च शतमासन् दनोः सुताः
Lima ang anak ni Hiraṇyākṣa—Śambara, Śakuni, Dvimūrdhā, Śaṅku, at Arya; at ang mga anak ni Danu ay umabot sa sandaang bilang.
Verse 12
स्वर्भानोस्तु प्रभा कन्या पुलोम्नस्तु शची स्मृता उपदानवी हयशिरा शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी
Sinasabing si Prabhā ay anak na babae ni Svarbhānu; si Śacī naman ay inaalala bilang (anak na babae) ni Puloman; at binabanggit din ang mga pangalang Upadānavī, Hayaśirā, Śarmiṣṭhā, at Vārṣaparvaṇī.
Verse 13
पुलोमा कालका चैव वैश्वानरसुते उभे कश्यपस्य तु भार्ये द्वे तयोः पुत्राश् च कोटयः
Si Pulomā at si Kālakā—kapwa mga anak na babae ni Vaiśvānara—ay dalawang asawa ni Kaśyapa; at ang kanilang mga anak na lalaki ay umabot sa mga koṭi (crore) ang bilang.
Verse 14
प्रह्रादस्य चतुष्कोट्यो निवातकवचाः कुले ताम्रायाः षट् सुताः स्युश् च काकी श्वेनी च भास्यपि
Sa angkan ni Prahlāda ay naroon ang mga Nivātakavaca na may bilang na apat na koṭi. At kay Tāmra naman ay may anim na anak na lalaki—kabilang sina Kākī, Śvenī, at pati si Bhāsī.
Verse 15
गृध्रिका शुचि सुग्रीवा ताभ्यः काकादयो ऽभवन् अरः शकुनिस्त्वतीति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शक्निस्त्वथेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः द्विमूर्धा शम्बराद्याश् च इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः गृध्रिका च शुचिग्रीवो इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः गृध्रिकाशुचिसुग्रीवो इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अश्वाश्चोष्ट्राश् च ताम्राया अरुणो गरुडस् तथा
Mula kina Gṛdhrikā, Śuci, at Sugrīvā ay isinilang ang uwak at iba pang mga ibon. (Ayon sa isang salin) binabanggit din sina Ara at Śakuni. Mula kay Tāmrā ay isinilang ang mga kabayo at mga kamelyo; gayundin sina Aruṇa at Garuḍa.
Verse 16
विनतायाः सहस्रन्तु सर्पाश् च सुरसाभवाः काद्रवेयाः सहस्रन्तु शेषवासुकितक्षकाः
Mula kay Vinatā ay isinilang ang isang libong ahas, at mula rin kay Surasā ay gayon din. Mula kay Kadrū ay isinilang ang isang libong (ahas)—kabilang dito sina Śeṣa, Vāsuki, at Takṣaka.
Verse 17
दंष्ट्रिणः क्रोधवशजा धरोत्थाः पक्षिणो जले सुरभ्यां गोमहिष्यादि इरोत्पन्नास्तृणादयः
Ang mga nilalang na may pangil ay nagmumula sa poot; ang mga isinilang mula sa lupa ay mga nilalang sa kalupaan; ang mga ibon ay lumilitaw sa tubig; mula kay Surabhī nagmula ang mga baka, kalabaw, at iba pa; at mula sa gatas (īrā) sumibol ang mga damo at iba pang halaman.
Verse 18
स्वसायां यक्षरक्षांसि मुनेरश्वरसोभवन् अरिष्टायान्तु गन्धर्वाः कश्यपाद्धि स्थिरञ्चरं
Mula kay Svāsā isinilang ang mga Yakṣa at mga Rākṣasa; mula sa Aśvarasā ng pantas ay lumitaw ang iba pang nilalang. Ngunit mula kay Ariṣṭā isinilang ang mga Gandharva. Tunay, mula kay Kaśyapa nagmula ang lahat—maging ang di-gumagalaw at ang gumagalaw.
Verse 19
एषां पुत्रादयो ऽसङ्ख्या देवैर् वै दानवा जिताः दितिर्विनष्टपुत्रा वै तोषयामास कश्यपं
Ang kanilang mga anak at iba pang salinlahi ay di-mabilang; gayunman, ang mga Dānava ay tunay na natalo ng mga diyos. Si Diti, nang mawalan ng mga anak, ay nagsikap na palugdan si Kaśyapa.
Verse 20
पुत्रमिन्द्रप्रहर्तारमिच्छती प्राप कश्यपात् पादाप्रक्षालनात् सुप्ता तस्या गर्भं जघान ह
Nagnanais ng isang anak na lalaking makapapanaig kay Indra, siya’y naglihi kay Kaśyapa; at nang siya’y makatulog—dahil sa paghuhugas ng (kanyang) mga paa—si Indra ay tunay na sumira sa kanyang sinapupunan.
Verse 21
छिद्रमन्विष्य चेन्द्रस्तु ते देवा मरुतो ऽभवन् शक्रस्यैकोनपञ्चाशत्सहाया दीप्ततेजसः
Ngunit si Indra, matapos hanapin ang siwang na mahina, ay ginawa ang mga diyos na iyon na maging mga Marut—apatnapu’t siyam na maningning na kapanalig ni Śakra.
Verse 22
एतत्सर्वं हरिर्ब्रह्मा अभिषिच्य पृथुं नृपं ददौ क्रमेण राज्यानि अन्येषामधिपो हरिः
Matapos italaga sa banal na pagpuputong si Haring Pṛthu, si Hari—kasama si Brahmā—ay maayos na namahagi ng mga kaharian ayon sa wastong pagkakasunod; at si Hari ang nanatiling kataas-taasang panginoon ng iba.
Verse 23
द्विजौषधीनां चन्द्रश् च अपान्तु वरुणो नृपः राज्ञां वैश्रवणो राजा सूर्याणां विष्णोरीश्वरः
Sa mga dvija (mga “isinilang na makalawa”) at sa mga halamang-gamot, ang Buwan ang namumuno; sa mga tubig, si Haring Varuṇa. Sa mga hari, si Haring Vaiśravaṇa (Kubera) ang naghahari; at sa mga araw, si Viṣṇu ang Kataas-taasang Panginoon.
Verse 24
वसूनां पावको राजा मरुतां वासवः प्रभुः प्रजापतीनां दक्षो ऽथ प्रह्लादो दानवाधिपः
Sa mga Vasu, si Pāvaka (Agni) ang hari; sa mga Marut, si Vāsava (Indra) ang panginoon; sa mga Prajāpati, si Dakṣa ang pinuno; at pagkaraan, si Prahlāda ang nakatataas na pinunò ng mga Dānava.
Verse 25
पितॄणां च यमो राजा भूतादीनां हरः प्रभुः हिमवांश् चैव शैलानां नदीनां सागरः प्रभुः
Si Yama ang hari ng mga Pitṛ (mga ninunong espiritu); si Hara (Śiva) ang kataas-taasang pinuno ng mga nilalang at ng mga kahalintulad. Si Himavān ang pangunahing pinunò sa mga bundok; at ang Karagatan ang panginoon ng mga ilog.
Verse 26
धरण्या इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः कश्यपादि परस्परमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः देवैर् दाइत्याः पराजिता इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः भूतानाञ्च हर इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः गान्धर्वाणां चित्ररथो नागानामथ वासुकिः सर्पाणां तक्षको राजा गरुडः पक्षिणामथ
Sa mga Gandharva, si Citraratha ang pinunò; sa mga Nāga, si Vāsuki; sa mga ahas, si Haring Takṣaka; at sa mga ibon, si Garuḍa ang nakatataas.
Verse 27
ऐरावतो गजेन्द्राणां गोवृषोथ गवामपि मृगणामथ शार्दूलः प्लक्षो वनस्पतीश्वरः
Sa mga maharlikang elepante, si Airāvata ang pinakamarangal; sa mga baka, ang toro ang pinakamarangal; sa mga mababangis na hayop, ang tigre ang pinakamarangal; at sa mga punò, ang plakṣa ang hari ng mga halaman.
Verse 28
उच्चैःश्रवास् तथाश्वानां सुधन्वा पूर्वपालकः दक्षिणस्यां शङ्खपदः केतुमान् पालको जले हिरण्यरोमकः सौम्ये प्रतिसर्गोयमीरितः
Sa mga kabayo, si Uccaiḥśravas ang binabanggit; si Sudhanvā ang tagapagbantay ng silangang dako; sa timog ay si Śaṅkhapada; si Ketumān ang tagapagbantay sa mga tubig; at si Hiraṇyaromaka ang tagapagbantay sa hilagang (Saumya) dako—ganito ipinahayag ang salaysay ng pratisarga, ang pangalawang paglalang.
To present Kaśyapa’s lineage as a structured cosmological taxonomy—linking manvantara history, the origins of species and clans, and the hierarchy of cosmic rulers (adhikāras).
Ādityas from Aditi; Daityas from Diti (Hiraṇyakaśipu, Hiraṇyākṣa); Dānava branches via Prahlāda–Bali–Bāṇa; and nāga/bird lineages via Kadrū and Vinatā (Śeṣa, Vāsuki, Takṣaka; Aruṇa, Garuḍa).
By translating cosmology into order: knowing origins, hierarchies, and presiding powers supports correct ritual address (who is invoked for what), reinforces dharmic discernment (e.g., Prahlāda’s devotion), and aligns worldly administration with cosmic governance.
Pratisarga is “secondary creation,” here expressed as a classificatory account of beings and their rulers/guardians—mapping species, clans, and directional protectors into an administrable cosmic order.