
Chapter 21 — सामान्यपूजाकथनम् (Teaching on General Worship)
Itinatakda ng kabanatang ito ang huwarang “pangkalahatang pagsamba” (sāmānya-pūjā) na maiaangkop kay Viṣṇu at sa iba pang mga diyos, bilang isang modular na balangkas ng ritwal: magsimula sa pangkalahatang pagpupugay kay Acyuta kasama ang Kanyang buong parivāra, saka palawakin sa mga kasamang diyos, mga paglalagay sa mandala, at mga sangkap na pananggalang at pampalakas. Inililista ang isang worship-grid na kinabibilangan ng mga kapangyarihan sa pintuan at pook (Dvāra-Śrī, Vāstu), mga kosmikong sandigan (Kūrma, Ananta), at mga abstraktong birtud na iniuugnay sa simbolismo ng lotus ng dharma at mga kabaligtaran nito. Pagkaraan ay tinatalakay ang mga pag-aangkop ayon sa diyos: mga sagisag at bīja ni Viṣṇu (śrīṃ, hrīṃ, klīṃ), pangkalahatang pamamaraan para kay Śiva (nagsisimula kina Nandin at Mahākāla), at pagsamba kay Sūrya na may mga pagtatalaga na parang nyāsa (puso/ulo/mata), mga elementong kavaca, at pagsasama ng mga planeta kabilang ang Rāhu–Ketu. Ibinibigay din ang mga tuntunin sa pagbuo ng mantra (praṇava, bindu, anyong datibo + namaḥ), na nagtatapos sa homa gamit ang linga at ghee bilang ganap na pagsasara na nagbubunga ng puruṣārtha. Binabanggit ang mga baryanteng manuskrito, patunay ng buhay na paglipat ng tradisyong ritwal.
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये जगत्सर्गवर्णनं नाम विंशतितमो ऽध्यायः अथ एकविंशो ऽध्यायः सामान्यपूजाकथनं नारद उवाच सामान्यपूजां विष्ण्वादेर्वक्ष्ये मन्त्रांश् च सर्वदान् समस्तपरिवाराय अच्युताय नमो यजेत्
Sa gayon, sa Agni Purāṇa, natapos ang ikadalawampung kabanata na pinamagatang “Paglalarawan ng Paglikha ng Daigdig.” Ngayon ay nagsisimula ang ikadalawampu’t isang kabanata, “Pagtuturo hinggil sa Pangkalahatang Pagsamba.” Sinabi ni Nārada: “Ipapaliwanag ko ang pangkalahatang paraan ng pagsamba kay Viṣṇu at sa iba pang mga diyos, kasama ang mga mantra na maaaring gamitin sa lahat ng panahon. Dapat magsagawa ng pagsamba na binibigkas: ‘Pagpupugay kay Acyuta, kasama ang Kanyang buong parivāra (kapisanan)’.”
Verse 2
साग्नयो ह्य् अगादिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः, अग्निपाला वर्हिषदो ह्य् आज्यपाः साग्नयो ह्य् अजादिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः वैसारणी सुते इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः धात्रे विधात्रे गङ्गायै यमुनायै निधी तथा द्वारश्रियं वस्तुनवं शक्तिं कूर्ममनन्तकम्
(May mga baryanteng pagbasa sa ilang manuskrito: “Sāgnayaḥ …” sa isang salin; “mga tagapagbantay ng apoy; mga Barhiṣad; mga umiinom ng ghee; Sāgnayaḥ …” sa iba; “Vaisāraṇī, O Sūta” sa isang salin.) (Dapat ialay ang pagpupugay/handog) kina Dhātṛ at Vidhātṛ; kina Gaṅgā at Yamunā; gayundin sa dalawang Nidhi (mga kayamanan); kay Dvāra-Śrī (kasaganaan ng pintuan/threshold), kay Vāstu (tagapangalaga ng pook), kay Śakti, kay Kūrma, at kay Ananta.
Verse 3
पृथिवीं धर्मकं ज्ञानं वैराग्यैश्वर्यमेव च अधर्मादीन् कन्दनालपद्मकेशरकर्णिकाः
Ang Daigdig (Pṛthivī) ay inihahalintulad sa ugat; ang Dharma sa tangkay; ang Jñāna (kaalaman) sa lotus; at ang Vairāgya (pagkawalang-kapit) at Aiśvarya (kapangyarihang panginoon) sa mga hibla at gitnang sisidlan ng binhi—samantalang ang Adharma at iba pa ay dapat maunawaan bilang mga kabaligtarang nakadudungis.
Verse 4
ऋग्वेदाद्यं कृताद्यञ्च सत्वाद्यर्कादिमण्डलम् विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रिया योगा च ता यजेत्
Dapat sambahin ang mandala na nagsisimula sa Ṛgveda, at ang mandala na nagsisimula sa kapanahunang Kṛta, at ang mandalang solar na nagsisimula sa Sattva—kasama ang tatlong nagpapadalisay at nagpapataas: Jñāna (kaalaman), Kriyā (gawang-ritwal), at Yoga.
Verse 5
प्रह्वीं सत्यां तथेशानानुग्रहासनमूर्तिकाम् दुर्गां गिरङ्गणं क्षेत्रं वासुदेवादिकं यजेत्
Dapat sambahin sina Prahvī, Satyā, at gayundin si Durgā—kasama ang anyong tinatawag na Īśāna-Anugraha-Āsana-Mūrtikā; at sambahin din ang mga diyos ng pook-bundok (giraṅgaṇa), ng kṣetra (banal na pook/templong-lupain), at si Vāsudeva at ang iba pang mga anyo.
Verse 6
हृदयञ्च शिरः शूलं वर्मनेत्रमथास्त्रकम् शङ्खं चक्रं गदां पद्मं श्रीवत्सं कौस्तुभं यजेत्
Dapat sambahin ang mga kapangyarihang namamahala ng Panginoon sa puso at sa ulo; saka ang trident (trisula), ang baluting panangga at ang mata, at pagkatapos ang banal na sandatang Astra. Gayundin, sambahin ang kabibe (śaṅkha), ang diskus (cakra), ang pamalo (gadā), ang lotus (padma), ang tatak na Śrīvatsa, at ang hiyas na Kaustubha.
Verse 7
वनमालां श्रियं पुष्टिं गरुडं गुरुमर्चयेत् इन्द्रमग्निं यमं रक्षो जलं वायुं धनेश्वरम्
Sambahin ang Vanamālā (palamuting kuwintas ng gubat), si Śrī (kapalaran), si Puṣṭi (pagpapalusog), si Garuḍa at ang Guru; gayundin si Indra, si Agni, si Yama, ang kapangyarihang tagapagtanggol laban sa Rakṣas, ang Tubig, ang Hangin, at ang Panginoon ng Kayamanan na si Kubera.
Verse 8
ईशानन्तमजं चास्त्रं वाहनं कुमुदादिकम् विष्वक्सेनं मण्डलादौ सिद्धिः पूजादिना भवेत्
Sa pag-aayos ng maṇḍala, dapat tawagin at ilagak si Īśāna, si Ananta, si Aja, ang namumunong Astra, ang Vāhana, si Kumuda at iba pa, at si Viṣvaksena. Ang siddhi (kaganapan) ay nagmumula sa pagsamba at sa mga kaugnay na pagtalima.
Verse 9
शिवपूजाथ सामान्या पूर्वं नन्दिनमर्चयेत् महाकालं यजेद्गङ्गां यमुनाञ्च गणादिकम्
Sa pangkalahatang pamamaraan ng pagsamba kay Śiva, dapat munang sambahin si Nandin. Pagkaraan, dapat ialay ang pagsamba kay Mahākāla, at sambahin din ang Gaṅgā, Yamunā, at ang mga Gaṇa at iba pang mga diyos na kasamang tagapaglingkod.
Verse 10
गिरं श्रियं गुरुं वास्तुं शक्यादीन् धर्मकादिकम् वामा ज्येष्ठा तथा रौद्री काली कलविकारिणी
Siya ay pinupuri bilang Gir (Pananalita/Sabda), Śrī (Kasaganaan), ang Guru (guro sa espiritu), at Vāstu (panloob na kaayusan ng tahanan/espasyo). Siya rin ay Śakyā at iba pa, at Dharmakā at mga katulad; siya ay Vāmā, Jyeṣṭhā, Raudrī, Kālī, at Kalavikāriṇī.
Verse 11
बलविकरिणी चापि बलप्रमथिनी क्रमात् घ, चिह्नितपुस्तकपाठः यजेत् दुर्गां इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः गिरिं श्रियमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिवं श्रियतमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः गौरीं श्रियं गुरुं चास्त्रं शक्त्यादिं धर्मकादिकमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः सर्वभूतदमनी च मदनोन्मादिनी शिवासनं
Pagkaraan, ayon sa wastong pagkakasunod, (siya) ay dapat tawagin bilang “Balavikariṇī” at gayundin “Balapramathinī.” (Tala ng mga baryanteng pagbasa: may ilang salin ang nagsasabing “dapat sambahin si Durgā”; ang iba “Śrī—kasaganaan ng bundok”; at ang iba “Śiva, ang pinakamasuwerte/ang tagapagkaloob ng śrī.”) Dagdag pa, tinatawag din siya na “Gaurī,” “Śrī,” “Guru,” “Astra (sandata),” “Śakti at iba pa,” at “Dharma at iba pa”; pati “Sarvabhūtadamanī” (Tagapagpasuko ng lahat ng nilalang), “Madanoṁmādinī” (Yaong nagpapasiklab sa Kāma/pagnanasa hanggang pagkahibang), at “Śivāsanā” (Yaong ang luklukan ay si Śiva / nakaluklok sa kabanalan).
Verse 12
हां हुं हां शिवमूर्तये साङ्गवक्त्रं शिवं यजेत् हौं शिवाय हामित्यादि हामीशानादिवक्त्रकं
Sa pagkakasunod ng mantra na “hāṃ huṃ hāṃ”, dapat sambahin si Śiva—ang anyo ng Śiva—kasama ang Kaniyang mga bahagi (aṅga) at mga mukha. Gayundin, sa “hauṃ, para kay Śiva,” na nagsisimula sa “hām…,” dapat sambahin si Śiva na ang mga mukha ay si Īśāna at ang iba pa (sa mga natitirang direksiyon).
Verse 13
ह्रीं गौरीं गं गणः शक्रमुखाश् चण्डीहृतादिकाः क्रमात्सूर्यार्चने मन्त्रा दण्डी पूज्यश् च पिङ्गलः
Sa pagsamba kay Sūrya, ang mga mantra ay dapat ilapat nang sunod-sunod—nagsisimula sa “hrīṃ”, saka “gaurīṃ”, saka “gaṃ”; (pag-anyaya kay) Gaṇa (Gaṇeśa), kasunod si Śakra at ang iba pang mga diyos; at saka si Caṇḍī, Hṛt/Hṛdaya at ang iba pa. Pagkaraan nito, dapat ding sambahin si Daṇḍī at si Piṅgala.
Verse 14
उच्चैःश्रवाश्चारुणश् च प्रभूतं विमलं यजेत् साराध्योपरमसुखं स्कन्दाद्यं मध्यतो यजेत्
Dapat sambahin si Uccaiḥśravā at si Cāruṇa, gayundin si Prabhūta at si Vimala. Dapat sambahin si Sārādhya at si Paramasukha; at gayundin si Skanda at ang iba pa sa gitna (ng pagkakaayos ng ritwal).
Verse 15
दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिर्विमला तथा अमोघा विद्युता चैव पूज्याथ सर्वतोमुखी
Siya ay “Dīptā” (Nagniningning), “Sūkṣmā” (Maselan), “Jayā” (Tagumpay), “Bhadrā” (Mapalad); siya ay “Vibhūti” (Hayag na kapangyarihan) at “Vimalā” (Walang dungis). Siya ay “Amoghā” (Di pumapalya), “Vidyutā” (Gaya ng kidlat), laging karapat-dapat sambahin, at “Sarvatomukhī” (nakaharap sa lahat ng dako/naroroon sa bawat direksiyon).
Verse 16
अर्कासनं हि हं खं ख सोल्कायेति च मूर्तिकाम् ह्रां ह्रीं स सूर्याय नम आं नमो हृदाय च
Para sa upuang-ritwal (āsana) ni Arka (Araw), gamitin ang mga pantig-mantra na “haṃ, khaṃ, kha” at ang pormulang “solkāya” upang itatag ang anyo ng diyos (mūrti). Pagkaraan ay bigkasin: “hrāṃ hrīṃ sa—pagpupugay kay Sūrya,” at isagawa ang heart-nyāsa sa: “āṃ—pagpupugay sa puso.”
Verse 17
अर्काय शिरसे तद्वदग्नीशासुरवायुगान् भूर्भुवः स्वरे ज्वालिनि शिखा हुं कवचं स्मृतं
Para sa ulo, itinatakda si Arka (Araw); gayundin itinatakda sina Agni, Īśa, Asura, at Vāyu. Sa pagbigkas ng “Bhūr” at “Bhuvaḥ” ayon sa tamang tono (svara), ang “Jvālinī, Śikhā, Huṃ” ay inaalala bilang kavaca, ang panangga ng mantra.
Verse 18
भां नेत्रं वस् तथार्कास्त्रं राज्ञी शक्तिश् च निष्कुभा सोमो ऽङ्गारकोथ बुधो जीवः शुक्रः शनिः क्रमात्
Ang “Bhā” (ningning) ay para sa mata; ang “Vasu” at gayundin ang sandata ng Arka (Araw); ang “Rājñī,” ang sibat (śakti), at ang “niṣkubhā”—ang mga ito ay itinatakda nang sunod-sunod kina Soma (Buwan), Aṅgāraka (Mars), saka Budha (Mercury), Jīva (Bṛhaspati/Jupiter), Śukra (Venus), at Śani (Saturn).
Verse 19
राहुः केतुस्तेजश् चण्डः सङ्क्षेपादथ पूजनं आसनं मूर्तये मूलं हृदाद्यं परिचारकः
Si Rāhu at si Ketu—na tinatawag ding Tejas at Caṇḍa—ganito sa maikling sabi ang kanilang pagsamba: ihandog ang āsana sa anyo ng diyos; bigkasin ang mūla-mantra at isagawa ang nyāsa na nagsisimula sa puso (hṛd-ādi); at tawagin ang mga paricāraka, ang mga kasamang diyos-tagapaglingkod.
Verse 20
विष्ण्वासनं विष्णुर्मूर्तेरों श्रीं श्रीं श्रीधरोहरिः ह्रीं सर्वमूर्तिमन्त्रोयमिति त्रैलोक्यमोहनः
“Ito ang upuang-ritwal (āsana) ni Viṣṇu para sa anyo ni Viṣṇu: ‘Oṃ, Śrīṃ, Śrīṃ—Śrīdhara Hari; Hrīṃ.’” Ito ang mantrang “Sarva-mūrti”; kaya ito’y kilala bilang “Tagapag-akit ng tatlong daigdig” (Trailokya-mohana).
Verse 21
ह्रीं हृषीकेशः क्लीं विष्णुः स्वरैर् दीर्घैर्हृदादिकं समस्तैः पञ्चमी पूजा सङ्ग्रामादौ जयादिदा
“Sa bīja na hrīṃ, tinatawag si Hṛṣīkeśa; sa bīja na klīṃ, tinatawag si Viṣṇu. Ang mga mantra ng ‘puso (hṛd) at iba pa’ ay dapat bigkasin kasama ang buong hanay ng mahahabang patinig. Ang pagsamba sa ikalimang araw ng buwan (pañcamī) ay nagbibigay ng tagumpay at mga katulad na bunga, lalo na sa pagsisimula ng labanan.”
Verse 22
सावाराध्योपरं दुःखमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अग्निसाश्रयवायुगानिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अर्काय शिरसे तद्वदग्निजायायुतञ्च तदिति ङ,चिह्नितपुस्तकपाठः शक्तिश् च निर्गता इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः चक्रं गदां क्रमाच्छङ्खं मुषलं खड्गशार्ङ्गकम् पाशाङ्कुशौ च श्रीवत्सं कौस्तुभं वनमालया
“(May ilang manuskrito ang may pagbasa:) ‘Sāvārādhya…’, ‘Agnisāśraya…’, ‘para kay Arka bilang ulo… gayundin para kay Agnijāyā…’, at ‘at lumitaw ang sibat…’.” (Sa tinanggap na pagbasa, inilalarawan ang diyos na may tangan) ang cakra (diskus), ang gadā (pamalo), saka ang śaṅkha (kabibe); ang muṣala (pambayo), ang espada, at ang Śārṅga (busog); gayundin ang pāśa (lambat/noose) at aṅkuśa (panghila/goad); kasama ang tandang Śrīvatsa, ang hiyas na Kaustubha, at ang vanamālā na kuwintas ng mga bulaklak sa gubat.
Verse 23
श्रीं श्रीर्महालक्ष्मीतार्क्ष्यो गुरुरिन्द्रादयो ऽर्चनम् सरस्वत्यासनं मूर्तिरौं ह्रीं दधी सरस्वती
“Ang bīja na śrīṃ ay si Śrī (Lakṣmī), Mahālakṣmī, Tārkṣya (Garuḍa), ang Guru, at si Indra at iba pa—na dapat sambahin sa pamamagitan ng arcanā. Ang āsana (luklukan) at mūrti (anyo) ni Sarasvatī ay inaanyayahan sa mga bīja na auṃ at hrīṃ. Ang ‘dadhī’ (curd/namuong gatas) ang handog o tanda ni Sarasvatī.”
Verse 24
हृदाद्या लक्ष्मीर्मेधा च कलातुष्टिश् च पुष्टिका गौरी प्रभामती दुर्गा गणो गुरुश् च क्षेत्रपः
“Hṛdādyā; Lakṣmī; Medhā at Kalā; Tuṣṭi; Puṣṭikā; Gaurī; Prabhāmatī; Durgā; Gaṇa; Guru; at Kṣetrapa—ang mga ito ay dapat alalahanin/anyayahan bilang mga banal na pangalang-diyos.”
Verse 25
तथा गं गणपतये च ह्रीं गौर्यै च श्रीं श्रियै ह्रीं त्वरितायै ह्रीं सौ त्रिपुरा चतुर्थ्यन्तनमोन्तकाः
“Gayundin, gamitin ang bīja na ‘gaṃ’ para kay Gaṇapati; ‘hrīṃ’ para kay Gaurī; ‘śrīṃ’ para kay Śrī (Lakṣmī); ‘hrīṃ’ para kay Tvaritā; at ‘hrīṃ’ na kasama ang ‘sau’ para kay Tripurā—ang mga ito ay dapat buuin sa anyong datibo (ikaapat na kaso) at tapusin sa salitang ‘namaḥ’.”
Verse 26
प्रणवाद्याश् च नामाद्यमक्षरं विन्दुसंयुतं ॐ युतं वा सर्वमन्त्रपूजनाज्जपतः स्मृताः
Dapat itong pasimulan sa Praṇava (Oṃ); at ang unang pantig ng Banal na Pangalan—na may kasamang bindu (ṃ) o kaya’y ikinabit sa Oṃ—ay itinakda ng tradisyon para sa japa na ginagawa sa pagsamba sa lahat ng mantra.
Verse 27
होमात्तिलघृताद्यैश् च धर्मकामार्थमोक्षदाः पूजामन्त्रान् पठेद्यस्तु भुक्तभोगो दिवं व्रजेत्
At sa pagsasagawa ng homa (handog sa apoy) gamit ang linga, ghee, at iba pa, dapat bigkasin ang mga mantra ng pagsamba—na nagbibigay ng dharma, kama, artha, at moksha; sinumang bumibigkas nito, matapos tamasahin ang mga ligayang ayon sa batas, ay tutungo sa langit.
It outlines a repeatable template: invoke the main deity with retinue, establish āsana/mūrti, perform hṛd-ādi placements (nyāsa), add kavaca/astra protections, worship emblems and attendants in a maṇḍala order, and complete with japa and homa for puruṣārtha results.
The chapter includes site and threshold powers (Vāstu, Dvāra-Śrī), cosmic supports (Kūrma, Ananta), rivers (Gaṅgā, Yamunā), guardians and gods (Indra, Agni, Yama, Vāyu, Kubera), Viṣṇu’s retinue and emblems, Śiva’s attendants (Nandin, Mahākāla, Gaṇas), and Sūrya-linked grahas including Rāhu and Ketu.
It frames mantra-japa and homa as dharma–kāma–artha–mokṣa bestowing, showing that correct ritual order (vidhi), protective formulae, and disciplined recitation are not merely technical but vehicles aligning worldly success with ultimate liberation.
Mantras should begin with praṇava (Oṃ); use the first syllable of the deity-name joined with bindu (ṃ) or conjoined with Oṃ; and in several cases employ the dative (fourth-case) ending, concluding with “namaḥ.”